Anadolu Ajansı T.A.Ş.’nin, Estetik Yayıncılık A.Ş. ile aralarındaki abonelik sözleşmesini haksız yere…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Ömer TORLAK

Üyeler: Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,

Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ

B. RAPORTÖRLER: Emircan AKSAKAL, Burcu ÇALIŞKAN OLGUN,

Mustafa YAMAN

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: Estetik Yayıncılık A.Ş.

Halkalı Merkez Mah. Abay Cad. Atlas Sok. Atlas İş Merkezi

A Blok No: 6-8/4 Halkalı Küçükçekmece/İstanbul

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILAN: Anadolu Ajansı T.A.Ş.

Eti Mah. Gazi Mustafa Kemal Blv. No:132 Çankaya/Ankara

(1) E. DOSYA KONUSU: Anadolu Ajansı T.A.Ş.’nin, Estetik Yayıncılık A.Ş. ile

aralarındaki abonelik sözleşmesini haksız yere feshederek hâkim durumunu

kötüye kullandığı iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;

- Estetik Yayıncılık A.Ş.’nin (Estetik Yayıncılık) ulusal çapta yayın yapan ve Türkiye’nin tirajı en yüksek gazetelerinden biri olan Sözcü Gazetesi’nin (Sözcü) sahibi olduğu,

- Ulusal ve uluslararası ölçekte haber ajansı olan Anadolu Ajansı T.A.Ş.’nin (Anadolu Ajansı) %49 hissesinin devlete ait olduğu ve yarı resmi nitelik taşıdığı,

- Anılan ajansın tüm ulusal ve yerel yayın organlarına eşit mesafede durması gerektiği,

- Anadolu Ajansı’nın, şikayetçi ile arasındaki haber aboneliği sözleşmesini Sözcü’nün internet sitesinde 11.09.2015 tarihinde yayımlanan anılan teşebbüs ile ilgili bir haber sonrası 15.09.2015 tarihinde haksız olarak feshettiği ve manevi tazminat davası açtığı,

- Söz konusu sözleşmede yer alan fesih şartları içerisinde, Anadolu Ajansı hakkında yapılan bir haberin önceden bir ihtar göndermeden tek taraflı ve haklı fesih gerekçesi yarattığına ilişkin bir hüküm bulunmadığı,

- Takiben Anadolu Ajansı’nın, yayın organlarında kendilerine ait fotoğrafların abonelik sözleşmesi olmadan kullanıldığı iddiasıyla şikayetçi hakkında Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığına dokuz ayrı şikâyette bulunduğu,

- Anadolu Ajansı’nın kişisel husumetle aralarındaki sözleşmeyi feshederek Estetik Yayıncılık’ın kamu kurumundan haber alma akışını ve Sözcü’nün haber verme, Sözcü okuyucusunun ise haber alma hakkını engellediği ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 6. maddesini ihlal ettiği,

iddia edilerek, 4054 sayılı Kanun kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir.

(3) G. DOSYA EVRELER İ: Kurum kay ı tlar ı na 21.06.2016 tarih ve 4004 say ı ile giren ba ş vuruya ili ş kin olarak Kurul taraf ı ndan 04.08.2016 tarih ve 16-26/455-M say ı ile 2012/2 say ı l ı Rekabet İ hlallerine İ li ş kin Ba ş vuru Usul ü ne Dair Tebli ğ’ in 5. maddesinin d ö rd ü nc ü f ı kras ı uyar ı nca herhangi bir i ş lem yap ı lmas ı na gerek olmad ığı na karar verilmi ş tir.

(4) Bahsi ge ç en karar ı n iptali talebiyle a çı lan davada, Ankara 17. İ dare Mahkemesi, 13.07.2017 tarih 2016/4436 E. ve 2017/1932 K. sayı ile davanın reddine karar vermiştir. Takiben, ilgili tarafın başvurusu üzerine alınan, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesinin, mahkeme kararının kaldırılması ve Kurul kararının iptaline ilişkin 04.04.2018 tarih, 2017/961 E. ve 2018/415 K. sayılı kararı üzerine, Kurul tarafından 11.10.2018 tarih ve 18-38/610-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar vermiştir.

(5) İlgili karar uyarınca düzenlenen 30.11.2018 tarih ve 2018-2-45/ÖA sayılı rapor görüşülerek karara bağlanmıştır.

(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuruya ilişkin olarak Anadolu Ajansı hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakk ı nda Ö nara ş t ı rma Yap ı lan: Anadolu Ajansı T.A.Ş. (Anadolu Ajans ı)

(7) T ü rkiye'nin ilk haber ajans ı olan Anadolu Ajans ı 06.04.1920 tarihinde kurulmu ş tur. Anadolu Ajans ı’ n ı n en b ü y ü k hissedar ı Hazine M ü ste ş arl ığı d ı r. Anadolu Ajans ı d ü nyan ı n 100'e yak ı n ü lkesinde muhabir a ğı bulunan, bu ü lkelerin 40' ı nda ofisi olan, 13 ayr ı dilde haber ü reten uluslararas ı bir ajanst ı r.

I.2. İ lgili Pazar

I.2.1. İ lgili Ü r ü n Pazar ı

(8) Ba ş vuru konusu ş ik â yet ve ö nara ş t ı rma taraf ı olan Anadolu Ajans ı’ n ı n faaliyet alan ı g ö z ö n ü ne al ı nd ığı nda haber ajans ı hizmetleri pazar ı n ı n ö n plana çı kt ığı g ö r ü lmektedir.

(9) Haber ajans ı hizmetleri alan ı nda ç al ış an te ş ebb ü sler gazete, dergi, radyo, televizyon, internet sitesi, ö zel ve resmi kurum ve ki ş ilere abonelik bedeli kar şı l ığı nda hizmet sa ğ lamaktad ı r. Ö te yandan, gazetecilik faaliyeti g ö steren te ş ebb ü sler, gerek bas ı l ı gazetede gerekse gazetenin internet sitesinde yer verecekleri haber i ç eriklerini b ü nyelerinde yer alan haber merkezleri ve buralarda istihdam edilen muhabirler, ba ğı ms ı z muhabirler ve yerli veya yabanc ı haber ajanslar ı ndan temin etmektedir. S ö z konusu te ş ebb ü sler tek bir ajans yerine genelde sekt ö rdeki en ö nemli üç oyuncu olan Anadolu Ajans ı, Demir ö ren Haber Ajans ı A. Ş. (DHA) ve İ hlas Haber Ajans ı (İ HA) ile ayn ı anda ç al ış maktad ı r.

(10) Hizmet alanlar, haber ajanslar ı ile y ı ll ı k abonelik s ö zle ş meleri yaparak, belirli bir ü cret ö demekte ve s ö zle ş me s ü resince al ı nan hizmet s ü reklilik arz etmektedir. Ba ğı ms ı z muhabirler ise genellikle bas ı n kurulu ş lar ı n ı n kendi muhabirlerini konumland ı rmad ığı co ğ rafi alanlarda g ü nl ü k geli ş en m ü nferit olaylar ile ilgili g ö r ü nt ü veya bilgi almak amac ı yla kullan ı lmaktad ı r. Bunun kar şı l ığı nda her bir ba ğı ms ı z muhabire ilgili haber i ç in telif ü creti ö denmektedir. Dolay ı s ı yla ba ğı ms ı z muhabirlerin, haber ajanslar ı ndan farkl ı olarak, uzun d ö nemli s ö zle ş meler kapsam ı nda, d ü zenli i ç erik temini amac ı yla kullan ı lmad ığı anla şı lmaktad ı r.

(11) Bu tespitlerle birlikte, i ş bu dosya kapsam ı nda incelenen iddialar hakk ı nda yap ı lacak de ğ erlendirmeyi de ğ i ş tirmedi ğ inden, kesin bir ilgili pazar tan ı m ı yap ı lmas ı na gerek g ö r ü lmemi ş, bununla birlikte iddialar ı n ve rekabet ç i endi ş enin olu ş up olu ş mad ığı n ı n de ğ erlendirilmesinde “haber ajans ı hizmetleri” pazar ı n ı n temel al ı nmas ı uygun bulunmu ş tur.

I.2.2. İ lgili Co ğ rafi Pazar

(12) Haber ajans ı hizmetleri bak ı m ı ndan pazara giri ş, arz kaynaklar ı na ula ş ma, ü retim, da ğı t ı m, pazarlama ve sat ış ş artlar ı n ı n b ö lgesel bir farkl ı l ı k g ö stermedi ğ i g ö z ö n ü ne al ı narak, ilgili co ğ rafi pazar “T ü rkiye” olarak belirlenmi ş tir.

I.3. Dosya Mevcudu Bilgi ve Belgeler

(13) Ö nara ş t ı rma kapsam ı nda Anadolu Ajans ı, İ HA, DHA ve Estetik Yay ı nc ı l ı k’ tan bilgi talebinde bulunulmu ş tur.

(14) İ HA taraf ı ndan g ö nderilen bilgilerde ö zetle;

- Sekt ö rle ilgili olarak herhangi bir pazar pay ı ç al ış mas ı yap ı lmad ığı, ancak yap ı lan

i ş in do ğ as ı gere ğ i rakiplerin birbirlerini tam olarak ikame edemedikleri, bu sebeple

yeterli b ü t ç esi olan kurumlar ı n birden ç ok haber ajans ı ile ç al ış arak faaliyetlerini

sürdürdükleri,

- Faaliyet gösterilen sektörün yüksek yatırım maliyeti gerektirdiği, ülkenin dört bir

yanında teşkilatlanma zorunluluğu olduğu, uygun muhabirlerin istihdam edilmesi,

eğitimleri ve iş verimliliğinin sağlanmasının uzun zaman aldığı, sektörde

teknolojinin yakından takip edilmesi gerektiği, kullanılan kamera ve teçhizatın

sürekli yenilenmesi gerektiği, bunları sağlamanın önemli bir sermaye ve süreklilik

ile olabileceği ve pazarda büyüme potansiyelinin sınırlı olduğu,

- Her ajansın kendisine belirlediği belli bir bölgede habercilik faaliyetlerine

yoğunlaşabildiği, basılı ve dijital gazetelerin hitap ettikleri bölgede tüketildikleri bu

sebeple basılı ve dijital gazetecilik yapan kurumların yabancı haber ajanslarını

ikame kurum olarak görmedikleri,

- Gazeteler tarafından yabancı haber ajanslarının sadece güçlü olarak faaliyet

gösterdikleri ülkelerdeki haberlerinin kullanıldığı,

- Yazılı Türk medyasının %(…..)’ından fazlasının İHA’dan hizmet aldığı,

- Gazeteler için yazılı haber, fotoğraf ve fotoğraflı haber servislerinin bulunduğu, - Gazetelerin çok büyük kısmının yazılı ve fotoğraflı haberlere abone oldukları,

- Aylık ödenen sabit bir ücret karşılığında abone olunan süre boyunca İHA

tarafından üretilen tüm haberlerin kullan ı labildi ğ i

ifade edilmi ş tir.

(15) DHA taraf ı ndan g ö nderilen bilgilerde ö zetle;

- Gazetelerin ajanslarda kulland ığı yaz ı l ı haberlerin %(…..)’ sinin DHA’ ya ait oldu ğ u

ve son bir y ı ll ı k ö l çü mlere g ö re bu oran ı n %(…..)’ a kadar çı kt ığı,

- TV haberlerinin %(…..)’ ye yak ı n ı n ı n DHA’ dan geriye kalan k ı sm ı n ı n ise Anadolu

Ajans ı ve İ HA’ dan al ı nd ığı,

- Haber ajanslar ı n ı n yeteri kadar b ü t ç esi olmad ığı i ç in uzman gazeteci

ç al ış t ı ramad ı klar ı ve takip etmeleri gereken haberleri takip edemedikleri,

- Devletin t ü m deste ğ i Anadolu Ajans ı’ na vermesinden dolay ı Anadolu Ajans ı

ç al ış anlar ı ile DHA ç al ış anlar ı aras ı nda (…..) kata yak ı n maa ş fark ı olu ş tu ğ u,

fakat buna ra ğ men DHA’ n ı n ü retti ğ i haber, foto ğ raf ve g ö r ü nt ü lerinin Anadolu

Ajans ı’ n ı n ü rettiklerinden (…..) kat fazla gazete ve TV’ lerde yer ald ığı

ifade edilmi ş tir.

(16) Estetik Yay ı nc ı l ı k taraf ı ndan g ö nderilen bilgilerde ö zetle;

- Te ş ebb ü s ü n tek ortakl ı bir anonim ş irket oldu ğ u, 15.09.1993 tarihinde kuruldu ğ u

ve matbaa, bas ı n ve yay ı n alanlar ı nda faaliyet g ö sterdi ğ i,

- Anadolu Ajans ı ile te ş ebb ü s aras ı ndaki s ö zle ş menin feshinden yakla şı k üç y ı l

sonra Anadolu Ajans ı taraf ı ndan 24.06.2018 se ç imlerinin yakla ş mas ı sebebiyle

uzla ş ma teklif edildi ğ i,

- 08.05.2018 tarihinde yeniden abonelik ve se ç im s ö zle ş mesinin imzaland ığı,

- 2018 y ı l ı nda yeniden s ö zle ş me imzalan ı rken fesihten sonra Anadolu Ajans ı

taraf ı ndan a çı lan davalar ı n geri ç ekilmesi i ç in abonelik s ö zle ş mesi d ışı nda

Anadolu Ajans ı’ na (…..) TL, avukatlar ı na ise (…..) TL ö deme yap ı lmak zorunda

kal ı nd ığı,

- S ö z konusu geriye ç ekilen davalar d ışı nda mahkeme taraf ı ndan Estetik

Yay ı nc ı l ı k’ı n Anadolu Ajans ı’ na (…..) TL manevi tazminat ö demesine

h ü kmedildi ğ i, fakat bu karar ı n temyiz edildi ğ i ve Yarg ı tay incelemesinin halen

devam etmekte oldu ğ u

ifade edilmi ş tir.

I.4. De ğ erlendirme

(17) Dosya konusu iddia, Anadolu Ajans ı’ n ı n rekabet hukuku literat ü r ü nde s ö zle ş me yapman ı n/mal vermenin reddi olarak s ı n ı fland ı r ı lan tek tarafl ı bir eylemi ger ç ekle ş tirdi ğ ine ili ş kindir. Bu t ü r uygulamalar 4054 say ı l ı Kanun’ un 6. maddesi ç er ç evesinde de ğ erlendirilmektedir.

(18) Herhangi bir te ş ebb ü s ü n s ö z konusu Kanun maddesini ihlal etti ğ inden bahsedebilmek i ç in “te ş ebb ü s ü n ilgili ü r ü n pazar ı nda hakim durumda bulunmas ı” ve “eylemin rekabet hukuku anlam ı nda k ö t ü ye kullanma te ş kil etmesi” ş eklinde iki temel unsur birlikte aranmaktad ı r. Mevcut dosya ö zelinde, ö ncelikle eylemin k ö t ü ye kullanma olup olmad ığı incelenmi ş tir. Bu ç er ç evede iddia konusu davran ışı n s ö zle ş me yapmay ı reddetme niteli ğ i ta şı y ı p ta şı mad ığı na bak ı lm ış t ı r.

(19) S ö zle ş me yapman ı n reddi, H â kim Durumdaki Te ş ebb ü slerin D ış lay ı c ı K ö t ü ye Kullanma Niteli ğ indeki Davran ış lar ı n ı n De ğ erlendirilmesine İ li ş kin K ı lavuz’ da (K ı lavuz) da belirtildi ğ i ü zere, d ış lay ı c ı davran ış lardan biri olarak kabul edilmektedir. K ı lavuz’ un 38. paragraf ı nda, “Bir te ş ebb ü s ü n ü retti ğ i mal ya da hizmetler ile sahibi oldu ğ u maddi ya da gayri maddi i ş letme unsurlar ı n ı di ğ er te ş ebb ü slere sa ğ lamamas ı ya da bunlar ı n di ğ er te ş ebb ü sler taraf ı ndan kullan ı lmas ı na do ğ rudan veya dolayl ı olarak izin vermemesi s ö zle ş me yapmay ı reddetme olarak ele al ı nmaktad ı r. Bu ç er ç evede hammadde niteli ğ indeki fiziksel ü r ü nler, belirli hizmetlerin sa ğ lanabilmesi i ç in gerekli altyap ı lar, ü r ü n da ğı t ı m sistemleri ve fikri m ü lkiyet haklar ı ile korunan yahut korunmayan gayri maddi i ş letme unsurlar ı ya da bilgileri ile te ş ebb ü slerin s ö zle ş me yapma talebine konu olabilecek di ğ er varl ı klar an ı lan mal, hizmet ya da unsurlar aras ı nda de ğ erlendirilebilmektedir.” denilmektedir.

(20) K ı lavuz’ un 43. paragraf ı nda, s ö zle ş me yapmay ı reddetme iddialar ı de ğ erlendirilirken ihlalin tespiti i ç in üç ko ş ulun birlikte varl ığı n ı n arand ığı ifade edilmektedir. Bu ç er ç evede:

- Reddetme, alt pazarda rekabet etmek i ç in vazge ç ilmez bir ü r ü ne ya da hizmete

ili ş kin olmal ı,

- Reddetmenin alt pazarda etkin rekabeti ortadan kald ı rmas ı muhtemel olmal ı ve - Reddetmenin t ü ketici zarar ı na yol a ç mas ı muhtemel olmal ı d ı r.

(21) Buna g ö re, ö ncelikle haber abonelik s ö zle ş mesini haks ı z yere feshederek 4054 say ı l ı Kanun’ u ihlal etti ğ i iddia edilen Anadolu Ajans ı’ n ı n sundu ğ u hizmetin, S ö zc ü’ n ü n ticari hayat ı n ı s ü rd ü rebilmesi i ç in vazge ç ilmez nitelikte olup olmad ığı ö nem ta şı maktad ı r. Daha ö nce de ifade edildi ğ i ü zere, gazeteler faaliyetlerini s ü rd ü r ü rken tek bir kayna ğ a ba ğ l ı kalmak yerine i ç eriklerini b ü nyelerinde yer alan haber merkezleri, istihdam edilen muhabirler, ba ğı ms ı z muhabirler ve yerli veya yabanc ı haber ajanslar ı arac ı l ığı yla temin etmektedir. Dolay ı s ı yla, ş ik â yet ç i S ö zc ü’ n ü n de bir ç ok kaynaktan haber ak ışı sa ğ lad ığı g ö z ö n ü ne al ı nd ığı nda, Anadolu Ajans ı’ n ı n haber abonelik s ö zle ş mesi ç er ç evesinde sundu ğ u hizmetin vazge ç ilmez nitelikte olmad ığı, dolay ı s ı yla ihlal i ç in gereken ilk ş art ı n (vazge ç ilmezlik) ger ç ekle ş medi ğ i de ğ erlendirilmektedir.

(22) De ğ erlendirilmesi gereken di ğ er husus Anadolu Ajans ı’ n ı n iddia edilen bu davran ışı n ı n alt pazardaki rekabete ö nemli ö l çü de zarar verip vermedi ğ idir. Dosya mevcudu bilgilere g ö re S ö zc ü, Anadolu Ajans ı’ n ı n yan ı s ı ra DHA, İ HA ve Thomsen Reuters ile de ç al ış maktad ı r. Bu kapsamda Anadolu Ajans ı’ n ı n yaln ı zca S ö zc ü ile aras ı nda imzalanan haber abonelik s ö zle ş mesini feshetmesinin, alt pazar olan gazetecilik hizmetleri a çı s ı ndan rekabete ö nemli ö l çü de zarar veremeyece ğ i anla şı lmaktad ı r.

(23) Sonu ç olarak s ö z konusu fesih davran ışı n ı n ihlal niteli ğ i olu ş turabilecek bir eylem olmad ığı, 4054 say ı l ı Kanun’ un 6. maddesi ç er ç evesinde bir k ö t ü ye kullanma olarak de ğ erlendirilemeyece ğ i kanaatine var ı lm ış t ı r.

J. SONUÇ

(24) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.