Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Çorum Efes Gıda Paz. San. ve Tic. Ltd.

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Ömer TORLAK

Üyeler: Arslan NARİN, Adem BİRCAN,

Şükran KODALAK, Mehmet AYAN

B. RAPORTÖRLER: Bahar ERSOY ZENGİN, Mehmet GERÇEK, Pelin TEBER

C. BAŞVURUDA

BULUNANLAR: - Gülhan AKSU

Kale Mah. Ata 8 Sok. No:20 ÇORUM

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILANLAR: - Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş.

FSM Mahallesi Balkan Caddesi No:58 Buyaka E Blok 34771

Tepeüstü Ümraniye İSTANBUL

- Çorum Efes Gıda Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.

Kale Mah. 2. İbik Sok. No:50 ÇORUM

(1) E. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Çorum Efes Gıda Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Çorum ilinde Ekomini noktası işleten başvuru sahibinin Tuborg marka biraları satmasını engellediği iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 25.08.2017 tarih ve 6181 sayı ile intikal eden, Çorum ili merkezinde Ekomini işletmeciliği yapan Gülhan AKSU (Cemrem Market ve Tekel Bayii/Cemrem Ekomini) tarafından yapılan başvuruda özetle; Efes Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin (EFPA) bayisi olan Çorum Efes Gıda Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti. (ÇORUM EFPA)’ye aralarındaki ticari ilişkinin bir gereği olarak (…..) TL’lik bir teminat senedi verdiği, tüketici talebi üzerine Tuborg satmaya başlamasıyla EFPA yetkilisinin markette Tuborg marka ürünlerin satılması halinde söz konusu teminat senediyle ilgili olarak icra takibi başlatacağını ve avukatlık masraflarıyla birlikte bunun kendisine yaklaşık (…..) TL’ye mal olacağını söylediği; akabinde işletmeye bir ihtarname gönderildiği, sözleşmede rakip bira markasının satılabileceğine dair hüküm olmasına karşın, EFPA dolabının %20’sine Tuborg ürünleri konulmasına izin verilmediği ifade edilerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir. 11.09.2017 tarihinde başvuru sahibinin eşi ile yapılan telefon görüşmesinde ise; Çorum’da yaklaşık sekiz adet Ekomini noktası bulunduğu, hâlihazırda bu marketlerin ÇORUM EFPA’nın baskısı nedeniyle Tuborg ürünlerini satamadığı, ÇORUM EFPA yetkilisinin markette Tuborg ürünlerinin satılması halinde, ÇORUM EFPA ile akdedilen Ekomini Alt Franchise Sözleşmesi’nde yer alan dolap düzeni koşullarına uyulmadığını bahane ederek markete ihtarname göndereceklerini belirtmek suretiyle kendisini tehdit ettiği ve bu yolla Tuborg ürünlerinin satılmasını engellediği, Çorum’da başka bir Ekomini market işletmecisi olan (…..) da benzer bir mağduriyetinin olduğu ve kendisiyle iletişime geçildiği takdirde konuya ilişkin bilgi sağlanabileceği belirtilmiştir. 11.09.2017 tarihinde (…..) işletmecisi (…..) ile yapılan telefon görüşmesinde; kendisinin de Çorum’da Ekomini market işlettiği, ÇORUM EFPA’nın, Ekomini’lerde Tuborg ürünleri satılması halinde vadeli ödeme imkânını durdurduğu; vadeli ödeme imkânının, Tuborg ürünlerini

satmaktan vazgeçmeye sebep olacak kadar önemli olduğu; bu sebeple hâlihazırda Tuborg ürünlerini satmadığı, ancak ÇORUM EFPA’nın Tuborg ürünlerini piyasadan dışlamaya yönelik davranışı son bulduğu takdirde Tuborg ürünlerini de satmak istediği ifade edilmiştir.

(3) G. DOSYA EVRELERİ: Söz konusu başvuruya istinaden hazırlanan 11.09.2017 tarih ve 2017-3-63/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun (Kurul) 27.09.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 17-30/507-M sayı ile dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

(4) Dosya sürecinde başvuru sahibinin 27.02.2017 tarih, 1284 sayılı ve 28.02.2017 tarih, 1339 sayılı başvuruları Kurum kayıtlarına girmiştir. 15.03.2017 tarih ve 3389 sayılı yazıyla 2012/2 sayılı Rekabet İhlallerine İlişkin Başvuru Usulüne Dair Tebliğ’in 5. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca başvuru sahibi bilgilendirilmiştir. Bunun üzerine başvuru sahibi, Kuruma yukarıda bahsi geçen ve ÇORUM EFPA tarafından 07.04.2017 tarihinde çekilen ihtarnamenin bir örneğini sunmuştur. Söz konusu ihtarnameden, şarküteri dolabı ile sütlük dolabının amacı dışında kullanıldığı gerekçesiyle Ekomini Alt Franchise Sözleşmesi’ne aykırılıktan dolayı ÇORUM EFPA’nın başvuru sahibine ihtarname gönderdiği anlaşılmaktadır.

(5) Dosya kapsamında 07.12.2017 tarihinde EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü’nde ve EFPA’nın Çorum bayisi ÇORUM EFPA’da yerinde incelemeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca dosya kapsamında Ankara ve Çorum’da bulunan bazı Ekomini noktaları ziyaret edilmiştir. Önaraştırma kapsamında ayrıca, Tuborg Pazarlama A.Ş.’den (TUBORG) talep edilen bilgiler ve hakkında önaraştırma yürütülen EFPA’dan talep edilen bilgiler Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.

(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Raporda; EFPA ve ÇORUM EFPA hakkında, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi gereğince soruşturma açılmasına gerek olmadığı, bununla birlikte Ekomini noktalarında işletmecilerin istedikleri bira markalarını satmakta serbest oldukları, EFPA’nın münhasırlık etkisi doğuracak bir uygulamada bulunmasının Kurul kararları gereği yasak olduğu ve rakip dolabı bulunmayan noktalarda rakip bira satılmak istenmesi halinde %20 dolap kuralına riayet edilmesi gerektiğine dair bilgilendirici bir metnin, EFPA tarafından Türkiye’deki tüm Ekomini noktalarına tebliğ edilmesinin; akabinde ise tüm Ekomini’lere tebligat yapıldığına dair yazının Kuruma sunulmasının uygun olacağı ifade edilmektedir.

I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Taraflar

I.1.1. EFPA

(7) EFPA, Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. (ANADOLU EFES) tarafından üretimi gerçekleştirilen biranın dağıtım, pazarlama ve satışını yapan bir firmadır. Ticari faaliyetlerini 15 ayrı satış müdürlüğü, 190 adet bayi ve distribütörlük vasıtasıyla gerçekleştirmektedir. ANADOLU EFES, Türkiye dahil altı ülkeye yayılmış 18 bira fabrikası, yedi malt, bir şerbetçiotu üretim tesisi ve 22 meşrubat şişeleme tesisiyle faaliyet göstermektedir. ANADOLU EFES’in bira üretim ve satışı gerçekleştirdiği ülkelerden Türkiye, Kazakistan, Moldova ve Gürcistan’da lider konumda olduğu, Rusya’da ikinci ve Ukrayna’da dördüncü sırada yer aldığı; satış hacmi bakımından dünyanın en büyük on birinci, Avrupa’nın ise en büyük altıncı bira şirketi olduğu şirket yetkilileri tarafından ifade edilmiştir. Türkiye’de İstanbul, Ankara, İzmir ve Adana’da olmak üzere dört bira fabrikasına sahip olan şirketin, Konya ve Afyon’da birer adet malt üretim tesisi ve Bilecik’te bir adet şerbetçiotu işleme tesisi bulunmaktadır.

(8) Türkiye bira pazarının en geniş ürün gamına sahip ANADOLU EFES’in ürün portföyü; Efes Pilsen, Efes Pilsen Özel Seri:10, Efes Pilsen Fıçı, Efes Malt, Efes Mini Malt, Efes Xtra, Efes Xtra Shot, Efes Dark, Efes Light, Bomonti, Bomonti Filtresiz, Marmara, Marmara Gold, Marmara Kırmızı, M34, Mariachi, Miller, Beck’s Duvel, Peroni, Grolsch, Kozel, Samuel Adams, Amsterdam Navigator, Erdinger isimli biralardan oluşmaktadır. I.1.2. ÇORUM EFPA

(9) ÇORUM EFPA, EFPA’nın Çorum ilindeki bayisi konumunda olup, Çorum merkez ve ilçelerine Efes ürünlerinin dağıtımını gerçekleştirmektedir.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. Bira Pazarı Hakkında Bilgi

(10) İçecek sektörü, alkollü ve alkolsüz içecekler olarak ikiye ayrılmakta; alkolsüz içecekler, kullanım amaçları, fiyat seviyeleri, sektörün regülasyona tabi olmaması gibi açılardan alkollü içeceklerden farklılaşmaktadır. Alkollü içecekler ise, kullanılan hammadde ve üretim süreçlerindeki farklılıklar göz önüne alınarak, distile ve fermente içkiler olarak ikiye ayrılabilmektedir. Distile içkilerin fermente içkilerden temel farklılığı, bu içkilerin üretim sürecinde alkolü meydana getiren fermantasyon sürecine ek olarak damıtılma sürecinin bulunması ve bu sürecin sonucu olarak da fermente içkilere göre yüksek oranda alkol içermeleridir. Distile içkileri rakı, viski, votka, cin, tekila, rom, likör, brendi gibi ürünler oluşturmakta; fermente içkiler ise, bira ve şarap gibi ürünleri kapsamaktadır. Ülkemizde alkollü içki tüketimi incelendiğinde düşük alkollü bir içecek olan biranın diğer içkilere oranla yüksek miktarda tüketildiği göze çarpmaktadır.

(11) Bira sektörünün en belirleyici özelliklerinden biri soğuk bulunurluktur. Zira tüketiciler

bira ürünlerini genellikle soğuk almayı tercih etmekte ve soğuk olarak tüketmektedirler.

Soğuk bulunurluğun yanı sıra kaliteli bulunurluk da ürünleri tüketicilere ulaştırmak

bakımından oldukça önemlidir. Nitekim bir satış noktasında üretici bir teşebbüse ait ne

kadar çok ürün çeşidi teşhir edilirse o kadar farklı ürünün nihai müşterilere ulaştırılması

ve tanıtılması söz konusu olmaktadır. Pazarda reklam yasakları olduğu dikkate

alındığında da bu hususun önemi pekişmektedir. Bu bağlamda, gerek soğuk bulunurluk

gerek kaliteli bulunurluk bakımından soğutucu dolapların önemi büyüktür. Zira

soğutucu dolaplar hem biranın soğuk olarak muhafaza edilmesini sağlamakta hem de

tüketicilerin bir üreticiye ait farklı bira ürünlerine erişmesine daha fazla olanak

tanımaktadır.

(12) Bira pazarının özellikleri bakımından üzerinde önemle durulması gereken bir diğer

husus da ülkemizde alkollü içki reklamlarının yasak oluşu ve alkollü içki satışının

birtakım sınırlamalara tabi olduğudur. 2013 yılında 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler

İnhisarı Kanunu’nun (4250 sayılı Kanun) 6. maddesi yeniden düzenlenmiş ve alkollü

içkilerin her türlü reklam ve tanıtımının yapılması yasaklanmış ve alkollü içki satışına

yönelik birtakım kısıtlamalar getirilmiştir. Buna göre, ilgili maddede aşağıdaki

düzenlemeler yer almıştır:

“Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik tanıtımı yapılamaz. Bu ürünlerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Ancak, münhasıran alkollü içkilerin uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas fuarları ile bilimsel yayın ve faaliyetler düzenlenebilir. Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her ne surette olursa olsun hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da işaretlerini kullanarak destek olamazlar. Açık alkollü içki satışı yapmaya ilişkin izin belgesi olan işletmelerde servis amaçlı materyallerde marka, amblem ve logo kullanılabilir. Televizyonlarda yayınlanan dizi, film ve müzik kliplerinde alkollü içkileri özendirici görüntülere yer verilemez.

Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa olsun, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki dağıtamazlar. …

Alkollü içkiler, otomatik satış makineleri ile satılamaz, her nevi oyun makineleri veya farklı yöntemlerle oyun ve bahse konu edilemez. Bu ürünler basın ve yayın yoluyla tüketicilere satılamaz ve posta ile satış yöntemi kullanılarak gönderilemez. Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamaz.

Alkollü içkiler sunum izni verilen yerlerde açık olarak tüketilebilir ve bu yerlerde tesis sınırları dışında tüketilmek üzere alkollü içki satışı yapılamaz.

Alkollü içkiler, işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz edilemez.…”

(13) Keza, aynı Kanun’un 9. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası ile alkollü içki satışına

yönelik birtakım sınırlamalar daha getirilmiştir:

“Bu Kanun kapsamına giren ürünlerin perakende veya açık olarak satışının yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması zorunludur. Bu fıkradaki mesafe şartı turizm belgeli işletmeler için uygulanmaz. Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibarıyla aranır.”

(14) İlgili Kanun’un Geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrası ise “9 uncu maddenin ikinci

fıkrası, bu maddenin yayımı tarihinden önce iş yeri açma ruhsatı ve satış belgesi almış

işletmeler için uygulanmaz. Bu işletme sahipleri işletmelerini birinci ve ikinci derece kan

hısımlarına devredebilir.” şeklinde düzenlenmiştir.

(15) 4250 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki yasak ve sınırlamalara paralel olarak 2013

yılında, 07.01.2011 tarihli ve 27808 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe

giren Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurulu’nun (TAPDK) “Tütün Mamulleri ve

Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmelik”inin (TAPDK Yönetmeliği) 20. maddesi yeniden düzenlenerek aşağıdaki

hükümlere yer verilmiştir:

“(1) Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik tanıtımı yapılamaz. Alkollü içkilerin, tamamen arz zinciri içinde yapılan ve tüketicilere yönelik olmayan tanıtımının alkollü içki tüketiminden kaynaklanan kamusal, toplumsal ve tıbbi herhangi bir zararlı etki oluşturmayacak içerikte, ürünün özelliklerini tanıtmaya ve doğru bilgilendirmeye yönelik olması, teşvik edici ve özendirici olmaksızın yapılması gerekmektedir.

(2) Alkollü içkilerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Bu yükümlülük, arz zinciri içerisindeki tüm gerçek ve tüzel kişileri kapsar.

(3) Münhasıran alkollü içkilerin uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas fuarları ile bilimsel yayın ve faaliyetler düzenlenebilir. Bilimsel yayınlar reklam amacıyla kullanılamaz.

(4) Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa olsun, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki dağıtamazlar.

(5) Herhangi bir alkollü içkinin alınması koşuluna bağlı kampanya ve promosyon düzenlenemez.

(6) Perakende satıcılara, açık alkollü içki satıcılarına ve tüketicilere yönelik bağlı satış uygulaması yapılamaz.

(7) Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her ne surette olursa olsun hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da işaretlerini kullanarak destek olamazlar.

(8) Açık alkollü içki satış belgesini haiz işyerlerinde servis amaçlı materyallerde marka, amblem ve logo kullanılabilir.

(9) Alkollü içkilerin marka, logo, amblem ve işaretlerini içerecek şekilde sözcükler, şekiller, resim ve harfler, iş yerlerinin içinde, dışında, vitrinlerinde, tabelalarında, satış ünitelerinde, soğutucularında, taşınabilir veya sabit her türlü materyal üzerinde bulundurulamaz.

(10) Üzerinde alkollü içki marka, amblem, logo veya işareti bulunan kasa, kutu gibi taşıma veya dış ambalaj için kullanılan materyaller, lojistik amaçlı bulundurmalar hariç, kamuya özel teşhir edilmek maksadıyla kullanılamaz.

(11) Alkollü içkiler sektöründe faaliyet gösteren firmaların kullandıkları araçlarda, bu ürünlere ilişkin markaların tanınmasını sağlayacak bir uygulamaya gidilemez. Söz konusu araçlar üzerinde, alkollü içki markaları ile alkollü içki markalarının logo, amblem ve işaretleri kullanılamaz. Ticaret unvanlarıyla firma bilgilerine, ancak bu araçların yan yüzeylerinde ve bir yan yüzey alanının yüzde onunu aşmayacak oranda yer verilebilir. Araçlar üzerinde yer verilen ticaret unvanlarında herhangi bir markayı öne çıkaracak şekilde farklılaştırma yapılamaz.

(12) Açık alkollü içki satıcıları, marka ismi, servis veya ambalaj hacmi ve fiyat bilgisi ile sınırlı kalmak koşuluyla satışa sundukları tüm ürünlere liste halinde menülerine yer verirler.”

(16) Yine aynı yıl, TAPDK Yönetmeliği’nin 23. maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci fıkraları

aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

“(1) Alkollü içkiler, sadece bu ürünlerin satışına tahsis edilmiş alanda bulunan satış ünitelerinde sergilenir. Ürüne tahsis edilmiş muhafaza ve soğutma amaçlı üniteler de satış ünitesi kapsamındadır. Alkollü içkiler, birden fazla satış ünitesinde satışa sunulabilir ancak, satış üniteleri birden fazla alanda/reyonda konumlandırılarak alkollü içkilere tahsis edilmiş alan bütünlüğü bozulamaz. Reklam ve tanıtım unsurlarını taşımayan ve içi görünmeyecek şekilde dizayn edilmiş soğutucuların işyeri dışında konumlandırılması alan bütünlüğünü bozmaz.

…

(3) Tüketicilerin içeriye girmeksizin alışveriş yapabildiği büfeler hariç olmak üzere, alkollü içkiler; çocuklara yönelik olan materyaller, çocuk dergileri, kitap ve yayınları ile çocuk kıyafetleri, kırtasiye, oyuncaklar ile cips, çikolata, şekerleme benzeri çoğunlukla çocuklar tarafından tüketilen ürünlerle bitişik olan alanlarda satışa arz edilemez.

…

(5) Alkollü içkiler işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz edilemez. Perakende satış belgesini haiz satıcılar, alkollü içkilerin işyeri dışından görünmemesi için gerek işyerinin fiziki koşullarını gerekse satış ünitelerinin niteliğini ve konumunu uygun hale getirmek için tedbir almak zorundadırlar.”

(17) 2013 yılında TAPDK Yönetmeliği’nde yapılan bir başka değişiklik ise; alkollü içkilerin, bilgi toplumu hizmetleri vasıtasıyla ya da posta ve benzeri dağıtım hizmetleri yoluyla yapılacak satışlarına ilişkin olarak getirilen sınırlamalardır. Bu çerçevede, anılan Yönetmelik’in 11. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları aşağıdaki gibi düzenlenmiştir:

“(3) Alkollü içkilerin adını veya markasını içeren alan/alt alan adı kullanılmak

suretiyle bu ürünlerin reklam ve tanıtımına yönelik olarak internet sitesi açılamaz.

Ancak Türkiye’de faaliyette bulunan alkollü içki üreticisi firmalar ihracat amacıyla,

ülke içinden erişimini engellemeleri koşuluyla, ürettikleri ürünlerin yurt dışına

yönelik reklam ve tanıtımını internet siteleri vasıtasıyla yapabilirler.

(4) Alkollü içki üretici, ithalatçı veya toptan satıcıları, ürettikleri, ithal ettikleri veya

pazarladıkları ürünlerin isimlerine/markalarına Kurumsal internet sitelerinin

ürünler bölümünde, reklam ve ürün tanıtımı yapılmaksızın ve görsel unsurlar

kullanmaksızın liste halinde yer verebilirler…”

(18) Aynı yıl son olarak, reklam, sponsorluk ve promosyon uygulamalarını düzenleyen TAPDK Yönetmeliği’nin 24. maddesi, 4250 sayılı Kanun’da getirilen reklam yasağı doğrultusunda mülga edilmiştir.

(19) 2013 yılında alkollü içki sektörüne ilişkin olarak yapılan regülasyonlar sonucunda, bira pazarında ürün reklam ve tanıtımının, sponsorluğunun vs. yasak olduğu karanlık pazar (dark market) koşullarına geçilmiştir. Karanlık pazar koşulları ile birlikte, bira pazarında soğuk ve kaliteli bulunurluğun önemi daha da artmış; güçlü, marka bilinirliği yüksek ve geniş portföye sahip olan teşebbüsler bu olumsuz koşullardan diğer teşebbüslere oranla daha az etkilenmiş; piyasaya yeni teşebbüslerin girmesi ve girenlerin de piyasada tutunması ise büyük ölçüde güçleşmiş; bir başka ifadeyle, karanlık pazar koşulları piyasadaki mevcut giriş engellerini pekiştirmiştir. Zira pazarda karanlık pazar döneminden önce mevcut olan bira üreticileri tüketiciler nezdinde tanındığından, karanlık pazar döneminde piyasaya girmek isteyen teşebbüslerin -herhangi bir reklam veya tanıtım yapmaksızın- mevcut bira üreticileri ile rekabet ederek tüketicilere ulaşması çok zor bir hale gelmiştir.

(20) Bira pazarı bakımından değinilmesi gereken bir başka husus ise, ithalatın sınırlı oluşudur. Bu duruma sebebiyet veren hususlar ise turizm kaynaklı nedenler, ithal bira tüketicilerinin özellikleri ve Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) olarak sıralanabilecektir. Her ne kadar, Türkiye’ye turizm amaçlı gelen kişilerin, kendi ülkelerinde tercih ettikleri biraları ülkemizde de tüketmek istemesi ithalatı olumlu biçimde etkilemekteyse de; İstanbul haricinde genellikle “her şey dahil” sistemle çalışan otellerin mevcut olması, bu otellerde genellikle yerli üreticilere ait fıçı biraların kullanılması ve ithal biraların vergi ve döviz kurlarındaki değişime bağlı olarak yerli biralara nazaran daha pahalı olması ithalatın sınırlı olmasına neden olmaktadır [1]. İkinci olarak, ithal biranın tüketildiği yerlerin genellikle büyük şehirlerde bulunan ve belirli bir ekonomik güce sahip olan tüketicilerin gitmeyi tercih ettiği işletmeler olduğu dikkate alındığında, ithal biranın ancak sınırlı sayıda tüketici tarafından tüketildiği görülmektedir. Son olarak, özellikle yerel markalara kıyasla pahalı olan ithal bira fiyatının, ÖTV artışlarına bağlı olarak daha da arttığı dikkat çekmektedir. Aşağıdaki grafikte, yıllar itibarıyla bira ithalat miktarı sunulmaktadır:

1 2016 yılı verilerine göre, ithalatın tüm pazarda EFPA ve TUBORG tarafından yapılan satışlara oranı %(…..)’dir.

Grafik 1: Bira İthalat Miktarı (lt)

(21) TAPDK verilerine göre, bira pazarında 2016 yılı itibarıyla toplam 23 ithalatçı bulunmakta olup bunların başında sırasıyla TUBORG, EFPA ve KARAGÖZOĞLU 2 gelmektedir. İthalat miktarı bakımından, söz konusu teşebbüslerden hemen sonra gelen Vintage Dış Ticaret Ltd. Şti., Berk İçecek Pazarlama Ltd. Şti., Advin Reklam Malz. Dan. Ter. ve Dış Tic. Ltd. Şti., Orion Grup Tic. ve Lojistik Ltd. Şti. gibi başlıca bira ithalatçısı firmalar ise pazardan oldukça düşük seviyelerde pay alabilmektedirler [3].

(22) Türkiye’de bira üretimine bakıldığında ise, TAPDK’dan üretim izni almış olan çeşitli teşebbüslerin bira üretiminde bulunduğu görülmektedir. Üretim yapan teşebbüslerin başında ANADOLU EFES ve TUBORG gelmektedir. Türkiye bira pazarı bakımından dikkat çekici husus, en büyük üretim kapasitesine sahip ANADOLU EFES ve TUBORG’un hâlihazırda sırasıyla %(…..) ve %(…..) kapasite kullanım oranına sahip olduğu; bir başka ifadeyle pazarda atıl kapasitenin söz konusu olduğudur. Bir başka husus ise, 2016 yılı itibarıyla ANADOLU EFES ve TUBORG’un sırasıyla %(…..) ve %(…..) oranlarında üretim payına sahip olmalarıdır. Bira üretimi yapan diğer teşebbüslerin toplam üretim payı ise %(…..) olup, ihmal edilebilir düzeydedir.

[2] KARAGÖZOĞLU ithal bira, şarap, meyve suyu ve alkolsüz bira gibi ürünlerin toptan satışını gerçekleştirmektedir. İthal ettiği biralar arasında Budweiser, Heineken, Amstel gibi markalar yer alırken 2012-2015 yılları arasında toplam gelirinin %(…..)’ini bira kategorisinden elde etmiştir.

3 TAPDK verilerine göre, 2016 yılında iç piyasaya sunulan 900.356.443 litre biranın yaklaşık 6.400.000 litresi ithal edilen miktardır.

(23) Biranın nihai tüketicilere satıldığı satış noktaları iki gruba ayrılmaktadır. Bunlar, tüketicilere ürünleri kapalı olarak satan bakkal, market, büfe, kuruyemişçi gibi satış noktalarından oluşan kapalı satış noktaları (KSN) ile tüketicilere ürünleri satış noktasında hemen tüketilmek üzere şişe, kutu ve fıçı formunda ve genellikle yemek, müzik, konaklama veya eğlence hizmetleri ile birlikte satılan bar, otel, restoran, kafe gibi açık satış noktalarıdır (ASN) [4]. ASN’lerde bira ürününün satışı genellikle müzik, eğlence, restoran ya da konaklama hizmetlerinin bir parçası olarak gerçekleştirildiğinden, ASN’lerde satışa sunulan biranın fiyatı ile KSN’lerde satışa sunulan biranın fiyatı arasında ciddi farklılıklar söz konusudur. Gerek KSN’lerin gerek ASN’lerin bira satışı gerçekleştirebilmeleri için, 4250 sayılı Kanun’un 9. maddesinin ilk fıkrası uyarınca, öncelikle belediye veya il özel idaresinden iş yeri açma ruhsatı ya da Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi almaları zorunlu olup, akabinde Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan (TAPDK) alkollü içki satış belgesi almaları gerekmektedir. Yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip olan ASN ve KSN sayıları aşağıda sunulmaktadır:

Tablo 1: Alkollü İçki Satış Belgesine Sahip KSN ve ASN Sayıları

Yıl KSN ASN Toplam

2012 87.736 25.249 112.985

(24) Yukarıda yer alan tablodan, yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip KSN sayısında ciddi bir düşüş yaşandığı dikkat çekmektedir [5]. Bununla birlikte alkollü içki satış belgesine sahip ASN sayısında büyük bir değişiklik yaşanmadığı görülmektedir.

(25) Bira pazarında genel olarak KSN ve ASN’ler ile sözleşmeli ya da sözleşmesiz olarak çalışılmaktadır. Sözleşmesiz olarak çalışılan noktalarda, ilgili bira üreticisinin ürünleri herhangi bir bulunurluk sözleşmesi yapılmaksızın yer almaktadır. Nokta, ilgili bira üreticisinin ürünlerini bulundurma taahhüdü altına girmediğinden, sözleşmesiz olarak çalışılan noktalara herhangi bir katkı ya da yatırım yapılmamaktadır. Bununla birlikte söz konusu noktalara ıskonto ve kampanya uygulanabilmektedir. Sözleşmeli çalışılan noktalarda ise, ilgili bira üreticisinin ürünlerinin bulundurulmasına yönelik bir yükümlülük altına girildiğinden, söz konusu noktalara birtakım katkı, yatırım, ıskonto ve kampanyalar uygulanmaktadır.

(26) Bira pazarının geneline açık ve kapalı bira pazar ayrımı açısından bakıldığında, KSN’lere yapılan satışların, gerek ciro gerekse satış miktarı bakımından tüm bira pazarının (kapalı bira pazarı + açık bira pazarı) yıllar itibarıyla büyük bir kısmını (%75- 80) oluşturduğu görülmektedir.

4 Bir zincir çatısı altında faaliyet gösteren ve merkezi olarak alım yapan ASN’lere aynı zamanda Hotel- Restaurant-Cafe isimlerinin kısaltılmışı olarak “Horeca Noktaları” denilmektedir.

5 TUBORG tarafından, KSN sayısında yaşanan düşüşün büyük ölçüde, saat 22:00 yasağı, 100 metre kuralı, iş koşullarındaki zorluklar ve organize perakende ticaretin önem kazanmasına bağlı olarak ortaya çıktığı ifade edilmiştir. Mevzuat gereği 100 metre kuralı hem KSN’ler hem de ASN’ler (turizm belgeli işletmeler hariç) için geçerli olup saat 22:00 yasağı yalnızca KSN’ler için geçerlidir.

(27) Pazarda dikkat çeken bir başka husus ise, EFPA tarafından son yıllarda kaybedilen pazar payının neredeyse tamamının TUBORG tarafından alınmasıdır. Kapalı bira pazarındaki bira satışlarını ölçen Nielsen verileri [6] dikkate alındığında, EFPA’nın pazar payının yıllar itibarıyla TUBORG’a kaydığı görülmektedir:

Teşebbüs 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 (İlk on ay)

Teşebbüs 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 (İlk on ay)

(28) Her iki tablo da incelendiğinde, EFPA ve TUBORG haricinde faaliyet gösteren ithalatçıların ve diğer küçük üreticilerin pazar paylarını artırma noktasında güçlü olamadıkları ve kapalı bira pazarında halen son derece düşük pazar paylarıyla söz konusu iki yerli üreticiye alternatif olmaktan uzak oldukları görülmektedir.

(29) Nielsen verilerinin [8] yanı sıra, 2017 yılı Kasım sonu itibarıyla kapalı bira pazarındaki EFPA ve TUBORG’un şirket verilerine dayalı olarak satış miktarı ve pazar payları aşağıdaki tabloda sunulmuştur [9]:

Tablo 4: 2017 Yılı (İlk 11 Ay) İtibarıyla EFPA ve TUBORG'un Kapalı Bira Pazarı Satışları

Teşebbüs Satış Miktarı (lt) Pazar Payı (%)

EFPA (…..) (…..)

TUBORG (…..) (…..)

I.2.2. İlgili Ürün Pazarı

(30) İlgili ürün pazarı, geçmiş tarihli Kurul kararları [10] doğrultusunda “kapalı bira pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar

(31) İlgili ürün pazarları bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

[6] Kapalı bira pazarında araştırma yapan Nielsen’in verileri, geleneksel kanalı ve perakende zincir marketleri içermektedir. Nielsen Cash&Carry'de (toptancı zincirler) ölçümleme yapmamaktadır, dolayısıyla Cash&Carry verileri Nielsen verilerine dahil değildir.

[7] Nielsen tarafından hesaplanan ciro verileri içerisinde, kimi noktalarda fiş/fatura üzerinden hesaplama yapıldığı, kimi noktalarda da satış miktarlarının vergiler dahil fiyatlarla çarpılması suretiyle satış tahminine/verisine ulaşıldığı için, hem KDV hem de ÖTV bulunmaktadır.

[8] Nielsen verileri istatistiki tahminlere dayalı sonuçlar olduğundan, gerçek durumdan sapmalar olabilmektedir. Bu nedenle şirket verilerinden yola çıkılarak hesaplanan pazar paylarının daha sağlıklı olduğu düşünülmektedir.

9 Diğer sınıfındaki teşebbüsler pazarın %1’inden azı kadar bir paya sahip oldukları için EFPA ve TUBORG verileri esas alınmıştır.

10 13.07.2011 tarihli ve 11-42/911-281 sayılı, 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1474-530 sayılı, 18.07.2012 tarihli ve 12-38/1084-343 sayılı, 03.11.2016 tarihli ve 16-36/613-274 sayılı, 03.07.2017 tarih ve 17- 20/320-142 sayılı Kurul kararları.

I.3. Sektöre Yönelik Geçmiş Tarihli EFPA Kararları

(32) Bira pazarının geçmişten günümüze genel resmini gösterebilmek ve Kurul kararlarında üzerinde durulan hususlara dikkat çekebilmek amacıyla, “kapalı bira pazarı” ve “açık bira pazarı” ayrımı yapılmaksızın önem arz eden Kurul kararlarına aşağıda sırasıyla yer verilecektir.

I.3.1. 22.04.2005 Tarihli ve 05-27/317-80 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı)

(33) EFPA ve Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin [11] (BİMPAŞ) KSN ve ASN’ler ile yaptığı münhasırlık hükmü içeren anlaşmalarına sağlanan grup muafiyetini geri alan kararda, EFPA’nın hakim durumda bulunduğu ve güçlü bir markaya sahip olduğu, BİMPAŞ’ın ise pazarda ikinci önemli oyuncu konumunda bulunduğu, yabancı teşebbüslerin hâkim durumdaki teşebbüs ile lisans anlaşması yaparak pazara ürün sunmayı tercih ettiği, üretici olarak pazara girişin zor olduğu ve ithalatın önemli boyutta olmadığı düopolistik bir yapı sergileyen bira pazarında teşebbüsler arasında etkin bir rekabetin bulunmadığı, pazara girme niyetinde olan veya yeni giren teşebbüslerin kapasiteleri ve/veya ithalat potansiyelleri itibari ile bu pazarda etkin bir rekabet yaratmaktan uzak olduğu tespit edilmiştir.

(34) Bunun yanı sıra, EFPA ve BİMPAŞ’ın sahip oldukları kapasite fazlasının ve sektördeki reklam kısıtlamalarının önemli birer giriş engeli oluşturduğu; pazar büyüme eğiliminde olmasına rağmen, EFPA ve BİMPAŞ’ın kapasite kullanım oranlarının düşük seviyelerde seyretmesinin, teşebbüslerin kendi aralarında paralel davranışlar sergilemelerine müsait bir ortam oluşturduğu; bira pazarındaki her iki teşebbüsün de atıl kapasiteye sahip olmasının teşebbüslerin pazardaki davranışlarını disipline edici bir etkiye sahip olacağı belirtilmiştir.

(35) EFPA’nın pazarda uzunca yıllardır faaliyet gösteriyor olmasının neticesinde sağlamış olduğu Efes markasının bilinirliğini, sportif ve sanatsal faaliyetlere yapmış olduğu destek sayesinde sürdürmeyi ve daha da güçlendirmeyi başarabildiği; ancak pazara yeni girme niyetinde olan teşebbüslerin ürünlerini geniş tüketici kitlelerine tanıtabilmek amacıyla radyo ve televizyon reklamlarını kullanamamaları nedeniyle bira pazarından uzak durdukları ifade edilmiştir.

(36) Kararda ayrıca, her bir satış noktasının alım miktarının üretici teşebbüslerin toplam satışları içerisinde önemli bir yer tutmadığı; dolayısıyla satış noktalarının üreticiler karşısında herhangi bir pazarlık gücüne sahip olmadığı, üstelik bira satışı ile iştigal eden nihai satış noktalarının çok büyük bir kısmının finansal güce sahip olmayan küçük ve orta ölçekli teşebbüsler olduğu mütalaa edilmiştir.

11 BİMPAŞ’ın ticaret unvanı 23.09.2013 tarihinde Tuborg Pazarlama A.Ş. olmuştur.

(37) Kararda, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin veya distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler hem de KSN’ler ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer sınırlamaların (tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış yükümlükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına bağlanması gibi yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna; alıcı konumundaki ASN ve KSN’lerin ihtiyaçlarının küçük de olsa bir kısmını [2002 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde (2002/2 sayılı Tebliğ) öngörülen %80 oranından çok daha düşük olsa dahi] EFPA ve BİMPAŞ ürünlerine yönlendirmelerine yol açacak her türlü düzenlemenin yasaklanan rekabet etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine; pazarda etkin rekabetin tesis edilmesi bakımından, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler hem de KSN’ler ile akdettikleri bu tür münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmasına [12]; EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da distribütörlerinin/bayilerinin nihai satış noktalarına vermiş oldukları soğutucu dolaplara rakip ürünlerin konulmasını engellemelerinin piyasada rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna, bu yüzden soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının yasaklanması uygulamasına son verilmesine, 22.04.2005 tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran nitelikteki diğer yükümlülüklerin anılan sözleşme metinlerinin tamamından çıkarılmasına, bu değişikliklerin yapılabilmesi için kararın tebliği tarihinden itibaren taraflara 90 gün süre verilmesine, EFPA ve BİMPAŞ ürünlerinin satışına ilişkin olarak nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirilemeyeceğine ve soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının EFPA ve BİMPAŞ ile bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından engellenemeyeceğinin, bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA ve BİMPAŞ tarafından bildirilmesine ve bu yükümlülüğün yerine getirildiğinin 90 gün içerisinde tevsik edilmesine hükmedilmiştir [13].

12 Kararda, EFPA ve BİMPAŞ tarafından benzer nitelikte dikey sınırlamalar (özellikle rekabet etmeme yükümlülüğü ve bu etkiyi doğuran diğer hükümler) içeren anlaşmaların toplu etkisinin gerek ASN’ler gerekse de KSN’leri ilgilendiren pazarlarda yüksek bir orana ulaştığı belirtilerek, her iki teşebbüs bakımından grup muafiyetinin geri alınmasına hükmedilmiştir.

13 90 günlük geçiş süresinin telafisi olanaksız zararlara ve haksızlığa neden olacağı gerekçesiyle, EFPA’nın bu sürenin ASN’ler için 2 yıl, KSN’ler için ise 1,5 yıl uzatılmasını talep etmesi üzerine alınan 21.07.2005 tarihli ve 05-48/696-184 sayılı Kurul kararında, 2002/2 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Tebliğ’in Açıklanmasına Dair Kılavuz’da (Kılavuz), 2002 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi uyarınca alınacak bir kararda asgari bir geçiş süresi verilmesine dair bir hüküm bulunmadığı; bira sektörünün zaman kaybetmeksizin rekabete açılabilmesi ve kararın gereklerinin yapılabilmesi için verilen 90 günlük süre yeterli olduğu; alınan kararın nihai karar mahiyetinde olduğu; 4054 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre nihai kararlara karşı ilgili teşebbüslerin takip edeceği usul belirlenmiş olduğu belirtilerek, kararın talep konusu nedeniyle yeniden ele alınarak süre uzatımı yönünden incelenmesi de mümkün olmadığına ve 90 günlük sürenin uzatılması talebinin reddine karar verilmiştir.

I.3.2. 31.10.2005 Tarihli ve 05-76/1031-288 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Geri Bildirim Kararı)

(38) EFPA ile BİMPAŞ’ın nihai satış noktalarıyla yaptıkları, bayi ve distribütörlerin de nihai satış noktalarıyla yaptıkları münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarından muafiyetin geri alınması ile ilgili karardaki geri bildirimleri içeren kararda, EFPA’nın sözleşmelerinin eski halinde yer alan rakip ürünlerin satışına dair yasağın kaldırıldığı; eski sözleşmelerde yer alan asgari satış taahhüdünün, hedef satış planlaması haline getirildiği ve hedefin tutturulamamasının sözleşmenin feshi veya cezai şart yaptırımına tabi kılınmadığı; buna ilaveten yeni sözleşmelerde EFPA’nın nihai satış noktası ihtiyaçlarının %80’den düşük dahi olsa bir kısmını kendi bira ürünlerinden tedarik etme konusunda yönlendirme yapamayacağını taahhüt ettiği belirtilmiştir. Keza, kararda BİMPAŞ’ın da sözleşmelerinde benzer değişiklikler yaparak sözleşmelerini 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’na uygun hale getirdiği; bununla birlikte satış noktalarına verilen fıçı cihazı ve demirbaş malzemelerinin satış noktasının anlaşmada belirlenen miktarda ürün satmaması halinde geri alınabileceği, belirlenen miktarda alım gerçekleştirilmediği takdirde sözleşmenin feshedilebileceği ve bu miktar gerçekleşinceye kadar sözleşmeye devam edeceği yönündeki hükümlerin sözleşmelerden çıkarılması veya 2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırı olmayacak şekilde değiştirilmesi ve bu yönde yapılacak düzenlemelerin BİMPAŞ tarafından bayilere/distribütörlere ve nihai satış noktalarına bildirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

(39) Kararda ayrıca, soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulması konusunda nihai satış noktalarının tamamen serbest olduklarının ve soğutucu dolaplara rakip ürünlerin konulmasının EFPA, BİMPAŞ ve bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından engellenemeyeceğinin bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA tarafından bildirilmesinin 30 gün içerisinde gerekli düzenlemeleri yaparak tevsik edilmesine hükmedilmiştir.

(40) Kararda son olarak, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın biranın bir hizmet ile birlikte satışının yapıldığı otel ve benzeri ASN’lere de uygulanacağının EFPA’ya bildirilmesi kanaatine ulaşılmıştır.

I.3.3. 10.04.2008 Tarihli ve 08-28/321-105 Sayılı Kurul Kararı (2008 Tarihli Muafiyet Kararı)

(41) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın ardından BİMPAŞ, pazardaki gelişmeler ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e %40 pazar payı eşiği getiren değişiklik sonrasında ASN ve KSN’lerle imzaladığı Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerine menfi tespit/muafiyet verilmesi talebinde bulunmuştur.

(42) Kararda, Kurul tarafından BİMPAŞ’ın 2005 tarihinden sonra az da olsa pazar payı kaybettiği, ancak bu durumun teşebbüsün pazar payındaki ilgili karardan önceki dönemde başlamış olan düşme eğiliminin devamı niteliğinde olduğu tespiti yapılmıştır. Öte yandan, 2005 yılı sonrasında küçük teşebbüslerin pazarda önemli bir varlık gösteremediği ve EFPA ile BİMPAŞ üzerinde rekabetçi baskı yaratamadığı da belirtilmiştir. 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’ndan sonra, EFPA ve BİMPAŞ’ın bulunurluk oranlarını artırdıkları, bu durumun ise bahsi geçen karardan beklenen bir fayda olduğu değerlendirilmiştir.

(43) Kararda, hem KSN’ler hem de ASN’ler ile akdedilmek üzere hazırlanan Tek Elden Satın Alma Sözleşmesi’nin değişik maddelerinde nihai satış noktalarına, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda yasaklanan türden, doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği belirtilmiştir. Kararda ayrıca, 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %40’lık pazar payının çok aşağısında yer alan BİMPAŞ’ın grup muafiyetinden yararlandırılması gerektiği iddiası karşısında, grup muafiyetinden yararlanan teşebbüslerin yaptıkları anlaşmalar ile pazarın önemli bir kısmını rakip teşebbüslere kapatmaları halinde bu teşebbüslerden grup muafiyetinin alınabileceği; BİMPAŞ için bu değerlendirmenin 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda yapıldığı ve BİMPAŞ’ın ASN ve/veya KSN’lerle yaptığı anlaşmalardan grup muafiyetinin pazarın rakip teşebbüslere kapanması nedeniyle alındığı, bu sebeple karardan sonra 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiğinin BİMPAŞ tarafından aşılmamasının, BİMPAŞ’ın grup muafiyetinden doğrudan yararlanacağı anlamına gelmediği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, BİMPAŞ’ın tip sözleşme niteliği taşıyan, ASN ve KSN’lere yönelik Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerinin içerdiği rekabet etmeme yükümlülüğü nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine ve 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları sağlamadığı için bireysel muafiyet de tanınamayacağına hükmedilmiştir.

(44) Söz konusu Kurul kararıyla ayrıca, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’ndaki bazı düzenlemelere istisnalar getirilmiştir. Bu çerçevede,

- BİMPAŞ’ın veya bu teşebbüsün distribütörlerinin/bayilerinin ASN’ler ile

akdedecekleri tip sözleşmelerde getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüne,

sadece fıçı bira satışlarını kapsaması, yalnız EFPA ürünlerine karşı ileri

sürülebilir olması ve en fazla 2 yıl süre ile sınırlı olması koşuluyla 3 yıl süre ile

bireysel muafiyet tanınmasına,

- EFPA ve BİMPAŞ’ın ya da bu teşebbüslerin distribütörlerinin/bayilerinin askeri

tesis ve otel gibi geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren ASN’ler ile

akdedecekleri ve EFPA ile BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri

sürülemeyen rekabet etmeme yükümlülüğü içeren en fazla 2 yıl süreli

sözleşmelere bireysel muafiyet tanınmasına,

- EFPA ve BİMPAŞ tarafından belirli spor, sanat ya da eğlence olaylarını

desteklemek amacıyla belirli bir mekanda yılda 60 günü geçmemek şartıyla

yapılan, içecek tedarikinin tanıtım amaçlı bir yan unsur olarak yer aldığı, EFPA

ve BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet etmeme

yükümlülüğü içeren sponsorluk anlaşmalarına bireysel muafiyet tanınmasına,

- 100 m [2] ve altında net satış alanına sahip KSN’ler için; bir noktada eğer

EFPA/BİMPAŞ dolabı dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka alkollü

içecek dolabı yoksa; bu noktada bu teşebbüslerin dolaplarının kullanımını

düzenleyen ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmında ve satış

noktasındaki toplam dolap hacminin en fazla %20’sini kapsayacak şekilde rakip

ürün konulmasına izin verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesine

hükmedilmiştir.

(45) Öte yandan kararın gerekçesinde, 100 m² eşiğinin sadece EFPA ve BİMPAŞ açısından geçerli olması ve pazardaki küçük oyuncuların satış alanı sınırlamasına tabi olmaksızın her noktada rakip üreticilerin dolabına girmesi gerektiği, EFPA ve BİMPAŞ’ın dolap yatırımı konusunda herhangi bir sıkıntı yaşamadığının açık olduğu, bu çıkarımlardan hareketle diğer teşebbüslerin ürünlerinin 100 m²’nin üstünde satış alanına sahip noktalarda rakiplerinin dolabında yer almasının fiili münhasırlığın tam anlamıyla ortadan kaldırılması için bir zorunluluk olduğu sonucuna varılmış olup kararın sonuç kısmında gerekçede yer verilen sınırlamaların getirilmesi hükme bağlanmıştır.

I.3.4. 18.03.2010 Tarihli ve 10-24/331-119 Sayılı Kurul Kararı (2010 Tarihli Muafiyet Kararı)

(46) Söz konusu kararda, BİMPAŞ ile bayilerinin/distribütörlerinin ASN ve KSN’lerle akdedecekleri tip sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanması talebi değerlendirilmiştir.

(47) BİMPAŞ’ın, 2005 yılından 2010 yılına kadar olan süreçte, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile birlikte pazarda meydana gelmesi beklenen olumlu değişimlerin yaşanmadığı; aksine pazarda yoğunlaşmanın arttığı; münhasır uygulamaların sona ermesiyle eş zamanlı olarak EFPA’nın pazar payı yükselirken, BİMPAŞ’ın pazar payının düştüğü; ayrıca pazardaki mevcut oyuncu sayısının da azaldığı; Kurul’un 2008 yılında BİMPAŞ’a ASN’lerde fıçı bira ürünlerine mahsus olmak üzere münhasırlık imkanı sağlayan kararının pazarda beklenen faydayı sağlayamadığı iddialarını değerlendiren Kurul; bira pazarında EFPA’nın hakim durumda bulunmaya ve rakipleri karşısında pazar payını artırmaya devam ettiği, ithalatın pazarda herhangi bir rekabetçi baskı yaratma potansiyelinin olmadığı, piyasadaki küçük aktörlerin piyasadan çekilerek pazardaki yoğunlaşma oranının arttığı, bira pazarında son yıllarda EFPA’nın pazar payı artarken BİMPAŞ’ın hem pazar payı kaybettiği hem de teşebbüsün ASN ve KSN’lere yaptığı satışların azaldığı tespitinde bulunmuştur. Bu nedenle BİMPAŞ ile bayilerinin/distribütörlerinin KSN ve ASN’lerle akdedecekleri tip sözleşmelerdeki 5 yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına karar vermiştir.

I.3.5. 13.07.2011 Tarihli ve 11-42/911-281 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli Soruşturma Kararı)

(48) EFPA ve distribütörlerinin satış noktalarına mal vermek için noktalardan sadece Efes markalı biraları satmasını talep ettiği ve/veya rakip ürün satan noktaların faaliyetlerini çeşitli uygulamalarla zorlaştırdığı iddiasını değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile yasaklanan nitelikte, nihai satış noktalarına (KSN ve ASN’lere) rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesine yönelik uygulamalar içerisinde bulunduğuna ve bu suretle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiğine karar vererek teşebbüs aleyhine idari para cezasına hükmetmiştir. Önaraştırma ve soruşturma döneminde yapılan yerinde incelemelerde, EFPA’nın birtakım nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiğine veya bazı noktalarla bu etkiyi doğurabilecek nitelikte sözleşmeler yaptığına işaret eden belge ve sözleşmelere ulaşıldığı belirtilmiş ve kararda bu belgelere yer verilmiştir.

(49) Kurul ayrıca, EFPA ve/veya distribütörleri tarafından nihai satış noktalarıyla akdedilen bulunurluk sözleşmelerinde yer alan bazı maddelerin pazarda rekabetçi yapıyı sağlayabilmek ve muhafaza edebilmek adına değiştirilmesinde veya yeniden düzenlenmesinde fayda bulunduğunu belirtmiştir.

(50) İlk olarak, “sağlayıcının katkı ve yardımların amacına uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının kontrolünden sonra ilgili yardımları vermeye yetkili olduğu ve bu katkı ve yardımların haklı sebeplere dayanılarak eksiltilebileceği, askıya alınabileceği, durdurulabileceği, sona erdirilebileceği” şeklindeki ifadelerin -genelde noktaya belli bir yatırım karşılığında katkı verildiği dikkate alındığında- EFPA yatırımlarını kötü niyetli davranışlara karşı koruyucu nitelikte olduğu kabul edilmekle birlikte bu hükmün nokta üzerinde bu katkıyı alabilmek için fiili olarak rakip ürünün noktaya girmemesi yönünde bir etki yaratmasının mümkün olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Bu çerçevede, noktalara verilen katkının rakip ürünlerin noktada satılmasıyla bağlantılı olmadığının açıkça anlaşılmasını sağlayacak şekilde ilgili hükmün yeniden düzenlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

(51) İkinci olarak ise, “İŞLETİCİ, … sözleşme tarihinden itibaren, işbu sözleşme konusu bira ürünlerini her tip, marka ve türünü işbu sözleşme hükümlerine tamamen uymak kayıt ve şartıyla satmayı ve bulundurmayı kabul ve taahhüt eder.” hükmüyle nihai satış noktasına getirilen yükümlülüğün, EFPA’nın faaliyetinin sadece bira pazarı ile sınırlı olmasından hareketle, ayrı ilgili ürün pazarlarındaki ürünler için geçerli olan karışık paketleme ya da bağlama uygulaması kapsamında değerlendirilmemesi gerektiği kanaatine varılmıştır. Kararda ayrıca, oldukça geniş bir ürün gamına sahip olan EFPA tarafından, nihai satış noktalarına getirilen bu türden bir yükümlülüğün, özellikle raf ya da depo alanı kısıtlı nihai satış noktaları bakımından, filli olarak rakip ürünün noktaya girememesi ya da rekabetçi baskının sağlanabilmesi için gerekli olan sayıda markayı bulunduramaması şeklinde bir etkiye yol açabileceği ifade edilmiştir. Bu çerçevede, ilgili hükmün sözleşmeden çıkartılmasına karar verilmiştir.

I.3.6. 17.11.2011 Tarihli ve 11-57/1474-530 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli Menfi Tespit Kararı)

(52) 2011 Tarihli Soruşturma Kararı ile getirilen yükümlülükler kapsamında revize edilerek, EFPA ile KSN’ler arasında yapılan KSN Sözleşmesi’ne menfi tespit belgesi verilmesi/muafiyet tanınması ve sözleşmenin ilgili karara uygunluğunun tespiti talebini değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2011 Tarihli Soruşturma Kararı’nda öngörülen yükümlülükleri yerine getirdiği; EFPA ile KSN’ler arasında imzalanacak olan KSN Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması nedeniyle menfi tespit verilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

I.3.7. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/796-224 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı)

(53) Söz konusu kararda, EFPA ve EFPA’nın bayilerinin/distribütörlerinin müşterileriyle akdettiği tek tip ASN bulunurluk sözleşmesinin revize edilmesi sonucunda düzenlenen farklı tipteki ASN sözleşmelerine menfi tespit/muafiyet talebi değerlendirilmiştir. EFPA; daha önce tek tip olan ASN sözleşmelerinin sayısının altıya yükseltilmesinin her ASN’nin ihtiyacının aynı olmaması nedeniyle yapıldığını, ASN’lerin merkezi alım yapan zincir otel, askeri tesisler ve zincir restoranlar; bireysel alım yapan oteller; konsept noktalar ve standart noktalar olarak dört farklı alt gruba ayrılabileceğini dile getirmiştir. Kurul,

- Standart Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de sözleşme süresi ve sonrasını kapsayan herhangi bir rekabet yasağının bulunmadığı, ASN’nin rakip ürünleri de satabileceği ve ASN’nin rakip ürünleri EFPA’ya ait soğutucu dolaplarda da bulundurabileceği göz önüne alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,

- Standart Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, rakip bira ürünlerinin gerekirse EFPA tarafından sağlanan dolaplarda satılabileceğinin açık olduğu, satış noktasına EFPA ya da distribütörü tarafından verilecek katkının bir hedefe veya rakip bira ürünlerinin satılmaması koşuluna bağlı olmadığı, satış noktasında başka marka bira ürünlerinin satılması veya sözleşmede belirlenen hedefe ulaşılamaması halinde cezai şart uygulanmayacağı, sözleşmenin miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle sona ereceği dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit verilebileceği, bununla birlikte miktar taahhüdünün fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde uygulanması gerektiği,

- EFPA’nın alımlarını ihale usulü ile yapan zincir oteller, askeri tesisler ve zincir restoranlar gibi satış noktalarıyla akdedeceği Merkezi Alım Yapan Noktalarla İmzalanacak Sözleşme’de münhasırlık hükmü içeren anlaşmaların en fazla 2 yıl süreyle olacağı ve bu durumun 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na uygun olduğu dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet verilebileceği,

- Zincir otel niteliğini haiz olmayan ve bireysel alım yapan oteller ile akdedilecek olan Açık Satış Noktası Sözleşmesi-Otel Sözleşmesi’nde açıkça satış noktasına tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşme süresinin 5 yılı geçmeyeceği, katkıların herhangi bir hedefe veya rakip ürünlerin satılmaması koşuluna bağlı olmadığı dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,

- Konsept Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin en fazla 5 yıl ile sınırlı olduğu, sözleşme sonrasında da konsept noktalara [14] herhangi bir rekabet yasağı getirilmediği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir tamamlayıcısı olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran bulundurulma zorunluluğu getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin sunumuyla ilgili zorunlu malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer alma hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak, görsel malzemelere yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği; 2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu düzenlemelerin yeniden düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,

Kararda, konsept noktalar “iç ve dış dekorasyonunun bira ürününün satılması için EFPA tarafından

belirlenen kriterlere uygun olarak yapıldığı noktalar” olarak tanımlanmıştır.

- Konsept Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle sona ereceği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir tamamlayıcısı olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran bulundurulma zorunluluğu getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin sunumuyla ilgili zorunlu malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer alma hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak, görsel malzemelere yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği; 2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu düzenlemelerin yeniden düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit verilebileceği; bunun yanı sıra, miktar taahhüdünün fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde uygulanması gerektiği

sonucuna ulaşmıştır [15].

I.3.8. 03.07.2017 Tarihli ve 17-20/320-142 Sayılı Kurul Kararı (2017 Tarihli KSN

Kararı)

(54) EFPA’nın, 2011 Tarihli Menfi Tespit Kararı ile menfi tespit verilen Kapalı Satış Noktası

Sözleşmesi’nde değişiklikler yapılmak suretiyle hazırlanmış olan dört tip yeni Kapalı

Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi/muafiyet tanınması talebini içeren

başvurusu üzerine;

- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmaları sebebiyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,

- Bu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen eşiğin aşılması nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadığına,

- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde aranan koşulları taşımaması sebebiyle bireysel muafiyet tanınamayacağına,

- Standart Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne ise 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine

karar verilmiş olup bu karar sonucunda, 03.07.2017 tarih ve 17-20/320-M sayıyla, işbu

dosya konusu TUBORG’un kapalı bira pazarında sahip olduğu bireysel muafiyetin geri

alınması ve kapalı bira pazarında 2008 Tarihli Muafiyet Kararı ile dolap kuralının

kaldırılmasına yönelik inceleme başlatılmıştır.

EFPA tarafından, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit/muafiyet alan altı tip

sözleşmeye ek olarak, Standart Noktalarla İmzalanan Miktar Taahhütlü Sözleşme’nin bireysel alım

yapan oteller için de uyarlandığı, Otellerle İmzalanan Açık Satış Noktası Sözleşmesi'nin"süreli"

versiyonu yanı sıra "miktar taahhütlü" versiyonunun da uygulamaya konulduğu ifade edilmiştir.

I.3.9. 03.07.2017 Tarihli ve 17-20/321-143 Sayılı Kurul Kararı (2017 Tarihli ASN Kararı)

(55) EFPA’nın, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit verilen Standart Noktalarla İmzalanan Süreli Sözleşme’de değişiklikler yapılmak suretiyle hazırlanmış olan Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi/muafiyet tanınması talebini içeren başvurusu üzerine,

- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4.

maddesi kapsamında olması sebebiyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,

- Bu sözleşmenin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen

eşiğin aşılması nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadığına,

- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 5.

maddesinde aranan koşulları taşımaması sebebiyle bireysel muafiyet

tanınamayacağına

karar verilmiştir.

I.3.10. 09.11.2017 Tarihli ve 17-36/583-256 Sayılı Kurul Kararı (2017 Tarihli TUBORG’un Bireysel Muafiyetinin Geri Alınması Kararı)

(56) 2010 Tarihli Muafiyet Kararı ile TUBORG’un kapalı bira pazarında yaptığı münhasırlık sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin geri alınmasına yönelik EFPA talebi üzerine,

- 2010 Tarihli Muafiyet Kararı ile TUBORG’un kapalı bira pazarındaki münhasırlık

içeren sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13.

maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca geri alınmasına,

- 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere

sahip olması nedeniyle TUBORG’un kapalı bira pazarındaki münhasırlık içeren

sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden

yararlanamadığına

karar verilmiştir.

I.4. Ekomini Özelinde Alınan Geçmiş Tarihli EFPA Kararları

I.4.1. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/795-223 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli Ekomini Kararı)

(57) EFPA tarafından kurulması planlanan ve hızlı tüketim malları (HTM) sektöründe “Ekomini” markası altında faaliyet gösterecek olan franchise sistemi için hazırlanan “Master Franchise Sözleşmesi” (MFS) ve “Alt Franchise Sözleşmesi”ne (AFS) menfi tespit/muafiyet talep edilmiştir.

(58) EFPA tarafından kurulması planlanan sistemde Master Franchise’ın (MF), kendisinden Franchise alan işletmeler ile EFPA arasında köprü görevi kuracak olan bağımsız teşebbüsler olacağı, MF’nin, EFPA ile aralarındaki anlaşmanın niteliği gereği, hem bir kapalı satış noktası olarak hareket edeceği hem de alt bayiliklerin seçimi ve uygun adaylarla sözleşme imzalayarak bayi ağının genişletilmesinden sorumlu olacağı, kurulacak sistemde yer alacak bayiler tarafından satılacak HTM ürünlerinin nitelikleri, markaları, alım koşulları vb. unsurların EFPA tarafından belirleneceği, bu durumun, yeni kurulacak dağıtım zincirinin faaliyet alanını kapalı satış noktalarının ötesine taşımakta olduğu ve diğer geleneksel perakende zincirlerine rakip haline getirdiği ifade edilmiştir.

(59) Sözleşmelerin esas amacının alkollü içki satan noktaların içki satış ruhsatı alma konusunda yaşadığı sıkıntıların tek noktadan (EFPA tarafından) çözümünü sağlamak ve satış yapan noktaların sayısının belirli bir seviyenin altına inmesini önleyerek markalarının sayısal bulunurluğunu arttırmak olduğu, başvuru sahibi firmanın öngördüğü sistemi gerçekleştirmek için iki kademeli bir yapı kurulacağı, ilk aşamada EFPA ile Master Franchise’ler arasında bir anlaşma imzalanacağı, sonraki aşamada ise EFPA tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde MF’lerce Ekomini konseptine uygun olduğu karar verilen işletmelerin sisteme dâhil edileceği belirtilmiştir.

(60) Franchise Veren’in (FV) söz konusu franchise sistemi içinde bir franchise veren konumu bulunduğu gibi, aynı zamanda bira ürünlerinin satışını yapan teşebbüs kimliğinin de bulunduğu, bu anlamda FV’nin, söz konusu pazarda hâkim durumda bulunduğu, bu nedenle FV’nin özünde bir kapalı satış noktası olan Ekomini noktaları ile standart kapalı satış noktalarına yapılacak bira ürünleri satışında rekabet mevzuatına ve Kurul kararlarına uyumlu olmak durumunda olduğuna değinilmiştir.

(61) Kararda yer verilen tespitlere göre;

- FV, franchise sisteminin bütünlüğünün bozulmaması için, “Ekomini” noktalarının

iç ve dış görselliğinin sağlanması, mağaza içi yerleşim konularında standart

kapalı satış noktalarına yapılmayan yatırımları yapacak,

- MFS ile MF’lere, FV tarafından bira ürünlerinin satışı için kendilerine tahsis

edilmiş olan -2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun- münhasır coğrafi bölge sınırları

dâhilinde FA’lar ile Ekomini noktalarının açılması için AFS yapma yetkisi

verilecek,

- Ekomini noktası açacak FA’ların ayırt edici özellikleri ve standartları FV

tarafından aktarılacak know-how sayesinde belirlenecek,

- FV ile MF’ler arasında akdedilecek olan MFS ile MF’ler ve FA’lar arasında

akdedilecek olan AFS dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde bulunan teşebbüsler

arasında gerçekleştirilecektir.

(62) Oluşturulacak franchise sistemi kapsamında, Ekomini noktalarının modern HTM perakendeciliği pazarında faaliyet göstermesinin amaçlandığı, çeşitli mal ve hizmetlerin Türkiye çapındaki son kullanıcılara perakende seviyesinde satışının yapılacağı, bu nedenle dosya konusu MFS’nin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir dikey anlaşma olduğu, MFS ve AFS’lerin tarafı olan teşebbüslerden hiç birisinin ilgili ürün pazarında bir faaliyeti veya payı bulunmadığı, bu bağlamda, %40’lık pazar payı eşiğinin aşılmaması nedeniyle bildirimde bulunulan MFS ve AFS’nin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyeti çerçevesinde değerlendirilebileceği, 4054 sayılı Kanun kapsamında ortaya çıkabilecek endişeleri ortadan kaldırmak için, FV’nin satışını yapmakta olduğu bira, gazlı ve gazsız içecekler alt kategorilerinde söz konusu kısıtlamanın ortadan kaldırıldığı, Ekomini noktalarının isterlerse söz konusu alt kategorilerde FV’nin satmakta olduğu ürünlere rakip olan ürünlerin de satılabileceği ifade edilmiştir.

(63) Kurul tarafından daha önce 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet de tanınamayacağına karar verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık içerecek şekilde akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA'nın “MF” ve “FA” konumundaki teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğuna karar verildiği belirtilmiştir.

I.4.2. 09.10.2013 Tarihli ve 13-57/802-341 Sayılı Kurul Kararı (2013 Tarihli Ekomini Kararı)

(64) EFPA’nın “Ekomini” sisteminin öncüsü konumundaki OTC (off-trade chain) adında, ağırlıklı olarak alkollü içecekler, tütün mamulleri, cips, şekerli ürünler/şeker, kuruyemiş/kuru meyve ve diğer ürünlerden oluşan kısıtlı bir ürün portföyü satan bir sistem kurduğu, bu sistemin başarılı olmaması sebebiyle bu noktaların yapısını değiştirerek ve yeni noktalar ekleyerek “Ekomini” sistemini bir franchise olarak yerleştirmeyi planladığı, açılan “Ekomini” noktalarında sadece MFS’nin ekinde yer alan ürün kategorilerine dâhil olan ürünler ile tarafların karşılıklı mutabakatına bağlı olan ihtiyari ürünler satılmasının öngörüldüğü, ayrıca, tesis edilmeye çalışılan konseptin bozulmaması ve her noktanın bireysel alım yaptığı duruma kıyasla FV tarafından çok daha avantajlı koşullarla mal alımının yapılabilmesini sağlayan merkezi pazarlık ve alım planlandığı ifade edilmiştir.

(65) Kurul’un 2012 Tarihli Ekomini Kararı üzerinden geçen yaklaşık bir yıllık süre zarfında EFPA ürünleri hariç muafiyeti geri alınan tedarikçilerle yaşanan merkezi pazarlık gücü problemi, münhasırlık yapılamadığı için yeterince tüketici fazlası elde edilememesi, rakiplerle fiyat rekabeti yapılamaması gibi nedenlerle EFPA ürünleri de dâhil muafiyeti koşulsuz olarak geri alınan tedarikçilerle münhasırlık içeren sözleşmeler akdedilmesinin sistemin ayakta kalabilmesi için kaçınılmaz olduğu ve bu hükümleri içeren sözleşmelere menfi tespit/muafiyet talebinde bulunulduğu belirtilmiştir.

(66) Kurul tarafından yapılan 2012 Tarihli Ekomini kararında yapılan değerlendirmede, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet de tanınamayacağına karar verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık içerecek şekilde akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA’nın “MF” ve “FA” konumundaki teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu ve grup muafiyetinden yararlandığı ifade edilmiştir. Bir diğer ifadeyle Kurul sözleşmedeki diğer kısıtlamaları 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirirken, muafiyeti geri alınan teşebbüslerden COCA COLA (gazlı içecek), UNILEVER (dondurma-Algida) FRİTO LAY (paketlenmiş cips), MEY İÇKİ (rakı), EFPA (bira) teşebbüsleriyle adı geçen ürün kategorileri bağlamında münhasır anlaşma yapılamayacağını hükme bağlamıştır.

(67) İncelemeye konu başvuru kapsamında EFPA’nın, ilgili sözleşmelerde yapılacak olan değişikliklerle, muafiyeti geri alınan teşebbüslerle münhasır sözleşmeler akdedebilme yetkisini istediği belirtilmiştir.

(68) Sözleşme maddelerinin incelenmesinden ilgili sözleşmelerin rekabet yasağına yönelik (münhasırlık) hükümler içerdiği ve belirlenen ürünler dışındaki ürünlerin satılmasının engellendiği, bu kapsamıyla sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabete aykırı hükümler içerdiği, bu nedenle sözleşmelerin menfi tespit alamayacağı değerlendirilmiştir.

(69) COCA COLA, UNILEVER, FRITO LAY, MEY İÇKİ ve EFPA’dan grup muafiyetlerinin önceki yıllarda ilgili ürünler bazında geri alındığı ve sözleşmelerin bireysel muafiyet alamayacağının da belirtildiği, ancak yapılan başvuru ve teşebbüs tarafından öne sürülen gerekçeler bağlamında yine de bireysel muafiyet değerlendirmesi yapıldığı vurgulanmıştır. EFPA başvurusu, bira ürünü açısından irdelendiğinde ise, bedavacılık probleminin önlenmesi amacıyla EFPA ürünleri haricindeki bira ürünlerinin satış noktalarında satılmasını önleyecek düzenlemenin yapılmasının talep edildiği anlaşılmaktadır.

(70) Söz konusu sistemde satış noktası başına yapılan yatırımın, rakip ürün satılmazsa üç yılda geri döneceğinin öngörüldüğü ancak rakip ürünler satıldığında bu sürenin altı yıla kadar çıkacağı EFPA tarafından ifade edilmiştir.

(71) Kararda, bu ve benzeri sözleşmelere izin verilmesi durumunda muafiyeti geri alınan diğer teşebbüslerin de benzeri sistemler kurarak rekabeti kısıtlayabilecekleri vurgulanmıştır. Bu noktaların, çevresinde alkol satışı olmayan ve bu nedenle dikkatlice seçilen yerlerde kurulduğu göz önünde bulundurularak buralarda rakip ürün bulunmasının, tüketicinin rakip ürün satın alabileceği başka yakın nokta olmadığı hatırlandığında önemli olduğu belirtilmiştir.

(72) Ayrıca muafiyeti geri alan Kurul kararlarında marka tercihinin satış noktasına bırakılmasının, bu kapsamda hâkim durumdaki teşebbüslerden herhangi bir teşvik veya yönlendirme gelmemesinin kararların temelini oluşturduğu ve bu sistemde söz konusu sınırlı sayıda ürün kapsamında satış noktasının tercihinin önem taşıdığı bir yapı kurulduğu ifade edilmiştir. Bu yapıda “Ekomini” noktalarının bir kısmının Tuborg ürünleri satmamayı tercih edebildiği, geri kalan noktaların ise tüketici talebi ya da kendi tercihleri doğrultusunda Tuborg ürünleri satmakta oldukları belirtilmiştir.

(73) Bahse konu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınamayacağına karar verilmiş ürünler bakımından münhasırlık içerecek şekilde akdedilemeyeceğine karar verilmiştir.

I.4.3. 03.11.2016 Tarihli ve 16-36/613-274 Sayılı Kurul Kararı (2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı)

(74) EFPA’nın şikâyetçilere ait Ekomini satış noktalarında Tuborg dolaplarının kullanılmasına engel olmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiasının incelendiği kararda;

- 2012 Tarihli Ekomini Kararı ile grup muafiyetinden yararlandığı sonucuna

ulaşılan MFS ve AFS’lerin Ekomini’lerin yeknesaklığı ve standardı konusunda

EFPA’ya açıkça söz hakkı tanıması,

- Yine aynı Kurul kararıyla grup muafiyetinden yararlandırılan MFS ve AFS’lerde

EFPA münhasırlığının açıkça yasaklanması,

- Geçmiş Kurul kararlarının sözleşmeden veya fiili uygulamalardan

kaynaklanabilecek münhasırlığa izin vermemiş olması ve fakat Ekomini

noktalarına TUBORG dolabı konulmasının engellenmiş olmasının fiili

münhasırlığa yol açacak nitelik arz etmemesi, zira dolabı bulunmasa da Tuborg

ürünlerinin Ekomini noktalarında satılmasının önünde herhangi bir engel

bulunmaması,

- Son üç yıl içinde TUBORG’un Ekomini noktalarına yaptığı satışların artış

eğiliminde olması,

- Ekomini noktalarındaki TUBORG bulunurluk oranlarının tüm KSN’lere göre daha

düşük olmasının, mevcut dosya kapsamındaki bilgi, belge ve veriler dikkate

alındığında, EFPA’nın davranışlarına atfedilebilmesinin mümkün olmaması,

- Şikâyet başvurularında sözü edilen rakip dolabın Ekomini noktalarından

çıkarılması sonucunu doğuran davranışlarla EFPA’nın kapalı satış yapılan bira

pazarını rakip faaliyetlere kapattığına ilişkin dosya kapsamında herhangi bir bilgi,

belge ya da bulgunun mevcut olmaması

hususları bir arada değerlendirilerek, EFPA hakkında soruşturma açılmasını gerektirecek hususların bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

I.5. MFS ve AFS’lerde Yer Alan Önemli Hükümler

(75) EFPA/FV ve MF’ler arasında akdedilen MFS’ler ile MF ve FA/Ekomini noktaları arasında akdedilen AFS’lerin önemli hükümlerine aşağıda yer verilmektedir:

I.5.1. Ekomini MFS’de Yer Alan Hükümler

(…..TİCARİ SIR.....)

I.5.2. Ekomini AFS’de Yer Alan Hükümler

(…..TİCARİ SIR.....)

I.6. KSN Sözleşmesi’nde Yer Alan Önemli Hükümler

(76) Ekominiler özü itibarıyla aynı zamanda birer KSN olduğundan, diğer KSN’lerle imzalanmakta olan KSN Sözleşmesi (bulunurluk sözleşmesi) Ekominiler ile de imzalanmaktadır. Bu çerçevede, EFPA bayileri ile Ekomini noktaları arasında akdedilen söz konusu sözleşmenin önemli hükümleri aşağıda yer almaktadır:

(…..TİCARİ SIR.....)

I.7. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(77) Belge 1: Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..)’ın (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) ajandasından alınan ve tarihi belli olmayan notlarda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Sözl. [16] yenilemeyi engelleyen nedenler?

(…..) 17

(…..) 18

(…..) 19

(…..) 20

16 (…..).

17 (…..).

18 (…..).

19 (…..).

20 (…..).

Sözl. yenilemesi ve tuborg için ne yapılmalı

(…..) 21

(…..) 22

(…..) 23

(…..) 24

(78) Belge 2: 17.02.2016 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..)

(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından (…..) ile Mağazalar Satış ve

Pazarlama Saha Sorumluları (…..) ve (…..)’e (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü)

gönderilen “yıllık rakip potansiyeli” konulu e-postada aşağıdaki ifade bulunmaktadır: “Merkezi dağıtımdaki mağazaların yıllık rakip potansiyelleri ekteki dosyadadır. (…..) abiye verdiğim mağazaların bilgilerini de ekledim.”

(79) E-postanın ekinde yer alan excel tablosunda ise, Orta Anadolu Satış Bölgesi dâhilinde

olan Ekomini işletmeleri ve bu işletmelerin e-posta içeriğinde bahsedilen yıllık rakip

potansiyelleri bilgileri yer almaktadır. Söz konusu tabloda (…..) Ekomini işletmesine yer

verilmiş olup; bunların (…..)’unun karşısında yıllık potansiyele ilişkin bir litre tahmini

bulunuyorken, kalan (…..) işletmenin yıllık litre tahmininin karşısında herhangi bir

miktar yer almamaktadır.

(80) Belge 3: 10.11.2016 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)’dan

(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) (…..)’e gönderilen “(…..) İHTARNAME” konulu

e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:

“Ekte sözleşme örneği bulunan (…..) [25] mağazamızın işleticisi, planograma ve sözleşmeye aykırı olarak, mağazada rakip firma soğutucusu bulundurmaktadır. Kendisiyle uzlaşma çabalarımız sonuç vermemiştir. Adı geçen mağazamızın işleticisine ihtarname gönderilmesi için yardımınızı rica ederim.”

(81) Belge 4: 16.01.2017 tarihinde, Grup Rekabet Uyum Müdürü (…..) tarafından

ANADOLU EFES Satış Direktörlüğü ile ANADOLU EFES OTC Direktörlüğü’ne

gönderilen “Ekomini Ön Araştırması Sonucu” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler

bulunmaktadır:

“…Ekim ayında iki Ekomini noktasının şikayeti üzerine başlatılan ve esasen Tuborg ya da diğer şirketlere ait dolap ya da stantların Ekomini yönetimi izin vermediği sürece Ekomini noktalarına konulamayacağı yönündeki uygulamalarımızın değerlendirildiği ön araştırma süreci soruşturmaya dönmeden kapatılmış ve Ekomini franchise noktalarına bizim izin vermediğimiz hiçbir stant, dolap ya da görsel malzemenin konulamayacağı konusundaki yetkimiz Rekabet Kurumu tarafından da bu karar ile onaylanmıştır. Karar ektedir.

Kararın özeti şu şekildedir:

- İlgili pazar “Türkiye kapalı satış yapılan bira pazarı” olarak tespit edilmiştir.

21 (…..).

22 (…..).

23 (…..).

24 (…..).

25 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

- Kurul’un 2012 senesinde izin vermiş olduğu Ekomini franchise sistemi kapsamında, EFPA’nın, franchise sistemi içindeki noktaların standardını korumak için önemli bir söz hakkına ve yetkiye sahip olduğu kabul edilmiştir.

- Ancak, EFPA’nın bu yetkiyi, sadece Ekomini standartlarını korumak amacıyla kullanması gerektiğine, rakiplerin faaliyetini zorlaştırmak için kullanamayacağına ya da fiili münhasırlık yapamayacağına vurgu yapılmıştır.

- Rakip ürünlerin Ekomini’lerde EFPA dolaplarının %20’sinde satılmasının sınırlandırılmadığı ve bu yönde yapılan yerinde incelemelerde herhangi bir bilgi veya belge bulunmadığı belirtilmiştir.

- Tuborg’un Ekomini’lere olan bira satışının ve Türkiye kapalı bira pazarındaki pazar payının son 3 yılda arttığı ortaya kabul edilmiştir.

- Tuborg’un Ekomini’lerdeki bulunurluğunun, kapalı pazardaki bulunurluğuna göre düşük olma sebebinin Ekomini’lerin sayısal dağıtımın daha düşük olduğu ve Tuborg’un kendi ticari kararı ile bulunmayı tercih etmediği coğrafi bölgelerde (66 ilde) açılmasından kaynaklandığı belirtiliyor.

- Bu bağlamda, Tuborg satan noktaların %80’inin bulunduğu ve Tuborg’un daha yoğunlukla çalıştığı 15 ilde Tuborg’un Ekomini’lerdeki bulunurluğunun da diğer 66 ile kıyasla daha yüksek olduğu belirtilmiştir.

- Sonuç olarak, Tuborg Ekomini sistemindeki bulunurluğunun, kapalı kanal (Nielsen) rakamlarına göre düşük olmasının nedeninin, EFPA’nın rekabete aykırı davranışlarından kaynaklandığını gösteren bilgi ve belge olmadığı; bu durumun, tamamen ticari dinamiklerden kaynaklandığı kabul ediliyor.

- Tuborg dolabının çıkarıldığı Ekominilere ilişkin bilginin Tuborg’tan istendiği; bu noktalarda dolapların çıkarılması öncesi ve sonrasında aylık ortalama satış miktarlarına bakıldığı ve sonuç olarak, dolap çıkışı sonrasında, bazı Ekomini noktalarında Tuborg satışlarının azaldığı, bazı noktalarda değişmediği ve bazı noktalarda da arttığı belirtiliyor. Bunun da fiili münhasırlık olmadığı tezini destekleyen bir başka unsur olduğu belirtilmiştir.

- Geçmiş tarihli kararlarda, büyüyen bira pazarında Tuborg pazar payının azalması, Tuborg’un pazar gücünün olmadığı yönünde güçlü bir gösterge olarak değerlendirilmekte iken; son 3 yılda Tuborg’un pazar payının düzenli olarak artması, EFPA tarafından fiili münhasırlık yapılmadığı yönünde bir gösterge olarak kabul ediliyor.

- Sonuç olarak, Tuborg satışlarının Ekomini franchise sistemine mensup mağazalarda engellenmediği ve dolap kuralı uygulanıp Tuborg ürünleri EFPA dolaplarının %20’sine girebildiği sürece, EFPA’nın Ekomini franchise sisteminin kurucusu olarak Tuborg dolabı dahil kendi izin vermediği dolapları Ekomini noktalarına koydurmama hakkı olduğu belirtilerek şikayet OYBİRLİĞİ ile reddedilmiştir. …”

(82) Belge 5: 15.02.2017 tarihinde, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)’dan

(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) (…..)’e gönderilen “(…..)” konulu e-postada

aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:

“(…..) [26] mağazamız, işletmeye Tuborg soğutucusu konumlandırarak franchise sözleşmesini ihlal etmiştir.

İhtarname gönderilerek uyarılmasını rica ederim…”

(83) Belge 6: 22.02.2017 tarihinde Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..)’ten

(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Müdürü

(…..)’ya (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Çorum Gülhan Aksu mağ

hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:

“(…..) bey,

Çorum bayiliğinde merkezde bulunan 1332377 Gülhan Aksu mağazamızda konumlandırmış olduğumuz şarküteri ve sütlüğümüzü işletmeci amacı dışında kullanmaktadır.

Şarküteri dolabında alkol çeşitler, sütlük dolabında ise sıvı içecekler bulunmaktadır.

Soğutucularımızın amacı dışında kullanıldığı sebebi ile noktadan soğutucularımızı alarak, amaç dahilinde kullanacak başka bir mağazaya vermemizin daha doğru olacağını düşünmekteyim.”

(84) Bunun üzerine, aynı tarihte söz konusu e-posta, Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha

Müdürü (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından (…..)’e iletilerek şu

ifadeye yer verilmiştir:

“(…..) hanım merhaba,

Aşağıdaki durum için nasıl hareket edelim.

İhtarname ye gerek var mi? Direk gidip alsak

Nasıl olur?”

(85) Söz konusu e-postaya cevaben, aynı tarihte (…..) tarafından Mağaza Proje ve

Yatırımlar Saha Müdürü (…..)’ya (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen e-

postada aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:

“(…..) bey merhaba,

Eger isletici anlasma yoluyla bize teslim etmeyecek ise ihtarname göndermemiz gerekir. Direkt gidip alamayiz.

Bir de sahadaki arkadaslar aykırı kullanimin fotoğraflarını cekebilirler mi?”

(…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(86) Akabinde, 06.03.2017 tarihinde Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Müdürü (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Re:Çorum Gülhan Aksu mağ hk.” konulu e-postada şu ifade geçmektedir:

“Merhaba,

Çorum Gülhan Aksu, Bize ait sütlükleri amacı dışında kullanıyor biliyorsun.

Aldırmak istiyorum. Öncelikle ihtarname gidecek. Ardından aldıracağım. Senin

için de uygun mudur?”

(87) Söz konusu e-postaya cevaben, aynı tarihte Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)’dan (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Müdürü (…..)’ya (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen e-postada ise “Uygun” ifadesi bulunmaktadır.

(88) Yine aynı tarihte, Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..)’ten (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Müdürü (…..)’ya (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Gülhan Aksu” konulu e-posta ekinde, Gülhan AKSU’nun işlettiği Cemrem Ekomini’deki şarküteri ve sütlük dolaplarının TAPDK mevzuatına aykırı kullanımına ilişkin fotoğraflar bulunmaktadır.

(89) 13.03.2017 tarihinde Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, OTC Yönetici Asistanı (…..)’a (EFPA) gönderilen “sözleşme hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:

“(…..) hanım merhaba,

1334495 Gülhan Aksu mağazasına yasal süreç başlatılacağından tüm setine

ihtiyaç vardır…”

(90) 03.04.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Planlama ve Kontrol Uzmanı (…..)’ya (EFPA) gönderilen “pay takip” konulu e-posta ekinde yer alan “Orta Anadolu Pay Takip Mart 2. Yarı.xlsl” dosyasında, Orta Anadolu Satış Müdürlüğü bölgesinde yer alan (…..) Ekomini noktasının TUBORG satışlarının takip edildiği görülmektedir [27].

27 Aralık 2017 itibariyle, Orta Anadolu Satış Müdürlüğü bölgesinde (…..) adet aktif Ekomini bulunduğu bilinmektedir.

(91) Belge 7: 03.04.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Grup Müdürü (…..) (EFPA) tarafından, teşebbüs bünyesindeki çok sayıda departmana gönderilen “FW: Rekabet Kurulu’nun Ekomini kararı” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:

“Arkadaşlar merhaba;

Geçtiğimiz dönemde Rekabet Kurumunun ‘Ekomini’ de yaptığını ön araştırma

neticesinde vermiş olduğu kararın detay aşağıdaki linktedir.

http://www.rekabet.gov.tr/File/?path=ROOT%2f1%2fDocuments%2fGerek%C3%

A7eli+Kurul+Karar%C4%B1%2f16-36-613-274.pdf

Bu karara göre Tuborg’un mağazalarımızda soğutucu konumlandırması mümkün

değildir.

Bizden izinsiz başka bir soğutucu da konumlandırılamaz.

Ekteki önyazıyı ve Rekabet Kurumu kararını bayilerinizle de paylaşarak konunun

duyurulmasını sağlamanızı rica ederim.”

(92) Belge 8: 04.04.2017 tarihinde, OTC Direktörü (…..)’den (EFPA) ANADOLU EFES OTC Direktörlüğü’ne gönderilen “Mart 2017” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:

“…Yılın ikinci çeyreği tüm sistem için son derece önemli. Bunun hepiniz

farkındasınız. Özellikle devamlı konuştuğumuz ve bizim için önemli olduğunu

düşündüğümüz;

- (…..),

- rekabet kurallarına uygun dibine kadar tüm rakipler ile mücadele,

- dolap kuralının Ekominilerde uygulanmasının devamlılığı,

- (…..)

konularında hepinizin yüksek görev bilinci ve sorumluluğu ile çalıştığınızdan hiç

şüphem yok…”

(93) Belge 9: 19.04.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından Mağazalar Planlama ve Kontrol Uzmanı (…..)’ya (EFPA) ve bilgi olarak ise Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), (…..), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..)’ya (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Pay takip” konulu e-posta ekinde yer alan “Orta Anadolu Pay Takip Nisan 1. Yarı.xlsl” dosyasında, Orta Anadolu Satış Müdürlüğü bölgesinde yer alan (…..) Ekomini noktasının TUBORG satışlarının takip edildiği görülmektedir.

(94) Belge 10: 17.07.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “2018 sözleşmesi bitecekler hk” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır [28]:

“(…..) Bey,

Geçen hafta 2018’de sözleşmesi bitecek mağazalarla ilgili alınan aksiyonları

paylaşmamızı istemiştiniz. İşleticilerle mağaza ziyaretleri gerçekleştirildikçe

tekrar tekrar görüşüyorum. Mağaza bazlı açıklamalar ekteki gibidir.”

(95) Bu çerçevede, 31.05.2018 tarihinde sözleşmesi bitecek Cemrem Ekomini-Gülhan AKSU’ya ilişkin olarak şu ifade bulunmaktadır:

“İşletmeci ile rakip konusunda sıkıntı yaşanıyor, bayi vadeyi tekrar açtı, sözleşme

yenileme konusunda görüşmeler devam ediyor.”

(96) Belge 11: 08.08.2017 tarihinde, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Re: KÜMÜLATİFTE GERİLEYENLER” konulu e-postada [29] aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:

“(…..) Bey günaydın,

Attığınız listede iptal olan, devir aşamasında olan ve devir olduğu için kodu değişip

bu seneki satışı sıfır olan Mağazalar var. Tüm Mağazaların açıklamasını sırayla

aşağıda belirtiyorum:

(…..) [30]: … mağaza vadesi (…..) tl olduğu için birkaç aydır mal alımı yapmıyordu.

Geçen hafta (…..) tl vade açıldı. Düzenli çalıştığında vadesi yükseltilecek. Şu an

mağazada sorun kalmadı.

(…..) [31]: …mağaza devir oldu. Şimdiki işleticimiz şu an ayda ortalama (…..) lt mal

alımı yapıyor. Mağazanın satışı her geçen gün artıyor. Önümüzdeki sene

sözleşme yenilemesi de geleceği için işletici mal alımına ekstra özen gösteriyor. Şu

an mağazada sorun kalmadı.

(…..) [32]: …işletici vefat ettiği için mağaza oğluna devir oldu. Şu an mağazada sorun

yok. Sözleşmesi yenilendi.

(…..) [33]: Mağaza iptale alındı.

(…..) [34]:…Mağazada şu an sorun yok. Sözleşmesi yenilendi.

28 EFPA tarafından, söz konusu e-postada 2018 yılında sözleşmesi sona erecek mağazalarla ilgili olarak alınan aksiyonların paylaşıldığı belirtilmiştir. Bunun yanı sıra, e-posta Temmuz 2017 tarihli olmakla birlikte, e-postada işletmeci ile sene başından itibaren yaşanan duruma ilişkin tespitlere yer verildiği vurgulanmıştır. Bu doğrultuda, bayinin vadeyi açtığı yönündeki bilgilendirmenin Temmuz 2017 dönemine ilişkin olmadığı, Nisan 2017 itibariyle nokta ile yeniden senetli olarak çalışılmaya yönelik bir tespitten ibaret olduğu ifade edilmiştir. Sözleşme konusunda görüşmelerin devam etmesinin ise, daha güncel bir tespit olduğu belirtilmiştir.

29 EFPA tarafından, söz konusu e-posta Ağustos 2017 tarihli olmakla birlikte, kümülatifte yani Ocak- Temmuz 2017 döneminde gerileyen mağazalara ilişkin olduğu, dolayısıyla e-postanın Ocak-Temmuz dönemini kapsadığı bildirilmiştir.

30 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

31 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

32 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

33 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

34 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..) [35]: Mağaza iptale alındı.

(…..) [36]: Mağaza iptale alındı.

…

GÜLHAN AKSU [37]: Çorum’da rakip ürün satan tek mağaza ve (…..) nedeniyle bayiyle sorun yaşıyor. Vadesinin kesilmesi sebebiyle satış kaybı gözüküyor. Önümüzdeki sene sözleşmesi bitecek ve sistemden çıkarılacak.

(…..) [38]: 2016daki yüksek stok nedeniyle bu seneki satışı az görünüyor. Satış kaybı yok.

…

(…..) [39]: Mağazada satış kaybı var, rakiple ilgili bir sorun yok. İşleticinin babasının ağır hasta olması sebebiyle mağazayla çok fazla ilgilenememesinin de satış kaybında etkisi var. Sözleşme yenilemesi yaklaştı, dükkan sahibi sorun çıkartıyor. Bu sorun çözülürse yenilemesi yapılacak ve mağaza normal işleyişine devam edecektir.

(…..) [40]: 2016 yılından yüksek stok var, mağazada satış kaybı yok.

…

(…..) [41]: Öğrenci bölgesinde olduğu için rakipten kaynaklı kayıp var… Stok yapılarak ve dolap düzenini korumaya çalışarak satış kaybını engellemeye çalışıyoruz ancak şuan pozitif bir gelişme gözükmüyor.

(…..) [42]: Mağaza cirosunun genel olarak düşmesinden kaynaklı ufak bir gerilemesi var. Mağazada başka bir problem yok.

(…..) [43]: Mağaza cirolarının genel olarak düşmesinden kaynaklı küçük bir gerilemesi var. Rakip satmıyor. Mağazada problem yok.

(…..) [44]: Mağaza devir olduğu için devir aşamasında tapdk sürecinde mal alımı yapılamadığı için gerileme gözüküyor. Önümüzdeki yıl sözleşmesi yenileneceği için mal alımına dikkat ediyor. Mağazada şu an sorun yok.

(…..) [45]: Mağaza cirolarının genel olarak düşmesinden kaynaklı küçük bir satış kaybı var. Bunun dışında mağazada sorun yok.”

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

Çorum’da faaliyet gösteren, başvuru sahibinin işlettiği Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’te faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’ta faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(97) Belge 12: 16.08.2017 tarihinde, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü

(…..)’dan (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) (…..)’e gönderilen “(…..)

İHTARNAME” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:

“Daha önce görüştüğümüz ve daha önce sözleşme örneğini gönderdiğim (…..) mağazamıza ihtar gönderilmesini rica ediyorum.

İhtara konu olarak, yetkisiz kaynak/kaynaklardan ürün alımını, Ekomini konsept ve standartlarına aykırılığı, deposunda rakip firma soğutucusu bulundurmayı gösterebiliriz…”

(98) Belge 13: 05.09.2017 tarihinde, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..)

(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha

Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “21-31 Ağustos

Rapor” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:

“(…..)Bey merhaba,

21-31 Ağustos tarihleri arasında bölgemde yapılan çalışmalar aşağıdaki gibidir. Bayram nedeniyle 1,5 haftalık çalışmayı toplu olarak iletiyorum…

…

(…..) [46]: Önceki hafta cephe tabelası şikayet üzerine aşağıya indirilen mağazamızın tentesi de sürekli takip sonrasında indirildi ve tente sorunu da bu şekilde çözülmüş oldu… (…..) firması ile yaşanılan sıkıntı nedeniyle firma ile iletişime geçildi.

…

(…..) [47]: Ürün eksiği olan mağazamızda işleticimizin maddi sıkıntıları var ve mağaza çok az sayıda insanın yaşadığı bir köyde bulunuyor. Ağustos ayı için Efes satışı ekibi ile görüşülerek ay sonunda bir miktar ürün yazıldı. Mağaza ayı bu şekilde (…..) litre ile kapatmış oldu.

(…..) [48]: Mağazanın yarım kalan window frame görselleri yapıldı… İşletici ile görüşülerek mağazanın temizlenmesi sağlandı. Efes Pilsen alımı için bayimiz (…..) Beyle görüşülerek vade açıldı. Yeni açılan mağazamız ağustos ayını (…..) litre ile kapatmış oldu. (…..)’nun bir köyünde olan mağazamıza firmaların ziyaret sorunu bulunmakta ve (…..) da soğutucu vermiyor. Konu ile ilgili (…..) firması ile görüşüldü, mağazaya soğutucu konumlandırılacak. Ziyaret gerçekleştirmeyen (…..) firması da ürünleri yakın bir lokasyonda ziyaret edilen bir mağazaya bırakacak. Bu iki firmanın sorununu bu şekilde çözmüş olduk. Mağazamızın cephe tabelası hala takılmadı.

(…..) [49]: Malzeme eksiklikleri giderildi, satış hakkında görüşüldü. Mağazada herhangi bir sorun bulunmamaktadır.

(…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..) [50]: Mağazamızın tamamen bozuk olan elektrik tesisatı yenilendi. Daha önce (…..)’daki merch arkadaş (…..)’in yaptığı Efes teşhiri tamamen bozulmuştu, yeniden yapıldı. Satış konuşuldu, büyütülen mağazamızda işletmeciye bir önceki ziyarette yapılması rica edilen düzeltmeler kontrol edildi. Mağazada herhangi bir sorun bulunmuyor.

(…..) [51]: Mağazamızın bozulan Efes teşhiri yeniden düzenlendi. Mağazada soğutucuların yeri ile ilgili bir sorun vardı ve mağaza çok biçimsiz bir durumdaydı. İşleticiye yeniden çizim yapılarak paylaşıldı, işletmeci bu hafta düzeltmeleri yaptı, bir sonraki ziyarette de reyon düzenlemeleri yapılacak. İşletmeci ve bayi ile görüşülerek mağazamıza ağustos ayında (…..) litrelik ürün yazıldı…

(…..) [52]: Efesliyiz.bizde [53] tanımlanan televizyon fırsatı için gerekli yönlendirme yapıldı ve buna göre ürün alımı gerçekleştirildi. Eksik malzemeler tamamlandı. Bayi carisi hakkında görüşüldü. Mağazada herhangi bir sorun bulunmuyor.

(…..) [54]: Mağaza bu hafta 2 kere ziyaret edildi. Rakip firma ile ilgili yaşanan sıkıntı bayi ekibinin de büyük desteği ile çözüldü. İşleticiye her şey en baştan yine tekrar tekrar anlatıldı. İşleticinin bozduğu planogramın düzeltileceğiyle ilgili işleticiden söz alındı ve yeniden planogram çizilip işletici ile paylaşıldı. Efes soğutucusu yeniden değiştirildiğinde planogram değişikliği yapılıp dükkan tekrar tapdkya uygun hale getirilecek.

(…..) [55]: Sözleşmesi henüz yenilenen mağazamızın bedelsizleri için fatura kesildi, ürünleri gönderildi. Hırsız girdiği için kırılan camın window frame görseli yapıldı. Satış hakkında görüşüldü. Yenileme sebebiyle bağlanan dönemsel iskonto ve kampanyalardan olan kazancı anlatıldı. Mağazada herhangi bir sorun bulunmamaktadır.

Ekomini Gülhan Aksu [56]: Mağazada yaşanan rakip ürün sorunu şu an kalkmış gözüküyor, ancak dışarıda diğer firmaya ait o an çalışmayan ve boş olan bir yatay soğutucu vardı. İşletici düğüne göndermek için aldıklarını iletti. İşletici Gülhan hanım ile yaşanan sıkıntılarla ilgili tekrar görüşüldü. Şu an sorun gözükmüyor.

(…..) [57]: Mağazada hiçbir sorun bulunmuyor. Geçen hafta mağazaya 1 adet Bomonti soğutucusu göndermiştim, işletici bu hafta planladığımız yere konumlandırmasını yaptı. İşletici ile bayiye olan carisi hakkında görüşüldü.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

efesliyiz.biz/login web adresi, bayi/distribütör ve alkollü içki ruhsatına sahip satış noktalarının

kullanımı için hazırlanmıştır.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

Çorum’da faaliyet gösteren, başvuru sahibinin işlettiği Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..) [58]: (…..)’da tutucu bir bölgede açılacak mağazamızın işleticisi ile görüşülüp dükkan ziyaret edildi. İlk bira faturası kestirildi.…İşleticimize bölgede alkol satılmaması için yoğun baskı var, bununla ilgili olarak işletici bilgilendirildi. Firma yönlendirmelerinin tamamı yapıldı, sigara standı, (…..) dolabı ayarlandı. İşleticinin kepengi takıldığında ürünler ve soğutucular, sigara standı konumlandırılacak. (Baskı nedeniyle işletici ve biz temkinli davranıyoruz)…

(…..) [59]:… Mağazada… eksik malzemeler tamamlandı. Diğer firmanın (bardak, sticker, dönkart gibi) görselleri kaldırıldı.

…

(…..) [60]: Mağazada gıda ve temizlik ürünlerinin seyrek olması dışında herhangi bir sorun bulunmuyor… Satış temsilcisi arkadaş (…..) ile planlanıp Efes soğutucuları düzenlenecek.

(…..) [61]: Mağazada reyon planogramları işletmeci yalnız çalıştığı için sürekli bozuluyor, bu sebeple zaman ayırıp zaman zaman yapmak gerekiyor. Efes Pilsen alımlarımız iyi ve düzenli, soğutucu düzenimize çok özen gösteriyor.

…

(…..) [62]: Eksik malzemeler giderildi. İşleticinin carisi hakkında görüşüldü. Efes Pilsen alımları görüşüldü. Veresiye verme konusunda işletici uyarıldı. (…..)’tan alınan ürünlerin bozulması sorunu ürünler iade alınarak çözüldü. Mağazada başka herhangi bir sorun gözükmüyor.

…

Bölge ziyaretlerinde dönemsel iskontoların uygulanırlıklarını teyit ettim, herhangi bir sorun yok…”

(99) Belge 14: 06.11.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)

(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Grup

Müdürü (…..)’e (EFPA) gönderilen “EKİM KÜMÜLATİF SATIŞ DEĞERLENDİRMESİ”

konulu e-postada aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:

“Ekim kümülatif satış değerlendirmesine yönelik bir çalışma yaptık. Gerileme gösteren mağazalarımızın açıklamaları yanlarına yazılmıştır.

Geçen yıla göre %(…..) gelişme sağlanmış ((…..) lt. artış), bütçe %(…..) gerçekleştirilmiştir ((…..) lt. (…..))…”

İlgili dönem itibariyle, (…..)’da açılması planlanan Ekomini noktası. Ancak ilgili nokta, hâlihazırda

(…..)’daki aktif Ekomini noktaları arasında yer almamaktadır.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(…..)’nda faaliyet gösteren Ekomini noktası.

(100) Söz konusu e-postanın ekinde yer alan “EKİM KÜM.SAT.DEĞ.XLS” isimli dosyadan ise, EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü sorumluluğunda bulunan tüm Ekomini işletmelerine EFPA tarafından 2016 ile 2017 yıllarında yapılan satışlara karşılaştırmalı olarak yer verildiği ve 2016 yılına nazaran 2017 yılında EFPA alımları azalan noktaların tespit edilerek, yanlarına yüzde kaç oranında bir gerileme yaşandığı ve bunların gerekçelerinin yazıldığı görülmektedir. Bu gerekçeler arasında, “finansal problemler”, “alternatif kaynaklardan alım yapıyor [63]”, “kapalı”, “devir”, “sözleşme yenilemedi”, “22.00 baskısının artması”, “devir sonrası tapdk yenileyemedi, bu ay sonu iptale alınacak”, “stok kaybı”, “stok kaybı ve rakip”, “finansal problemler ve rakip”, “alternatif kaynaklardan alım yapıyor ve rakip”, “yol çalışması etkiledi”, “rakip ve bölge nüfusunun azalması”, “yakınına açılan satış noktası ve rakip”, “alternatif kaynaklardan alım yapıyor, yasal süreç başlatıldı”, “kapandı”, “bölgede yeni satış noktaları açıldı”, “rakip” “ciro kaybı”, “bir süre kapalı kaldı” gibi hususlara değinildiği anlaşılmaktadır. Başvuru sahibi Gülhan AKSU’nun EFPA alımlarındaki azalmaya ilişkin olarak ise “alternatif kaynaklardan alım yapıyor” ifadesine yer verildiği görülmektedir. Diğer yandan, (…..)’un EFPA alımlarında geçen yıla nazaran bir değişiklik olmadığı, dolayısıyla karşısında herhangi bir açıklama yazılmadığı anlaşılmıştır.

I.8. EFPA’dan Elde Edilen Bilgiler

(101) EFPA tarafından gönderilen cevabi yazılarda özetle;

- Başvuru sahibi Gülhan AKSU ve eşi Vural AKSU tarafından işletilen Cemrem

Ekomini ile 01.06.2013 tarihinde AFS akdedildiği ve 10.09.2013 tarihinde

mağaza açılışının yapıldığı,

- İlgili satış noktasında rakip dolabı bulunmadığı, bununla birlikte 2013 yılından bu

yana işleticilerin EFPA’ya rakip ürünlerin satışını devam ettirdiği, rakip ürünlerin

EFPA’ya ait dolaplarda konumlandırıldığı ve bu duruma ilişkin EFPA’nın herhangi

bir itirazının olmadığı,

- Ancak, başvuru sahibi işleticinin özellikle TAPDK mevzuatına ve franchise

sisteminin gereklilikleri, mağazada uyulması gereken düzen ve tertip kuralları,

mağaza içi ve dolap içi planogramlara uyum gibi hususlarda sürekli olarak

sözleşme hükümlerine aykırı davranarak, EFPA dolaplarına EFPA ürünlerinin ve

rakip ürünlerin yerleşimi hususunda dolap kuralına ve plangorama asla riayet

etmediği; ayrıca EFPA’nın izin vermediği cips vb. stantları market içi düzene

uymayacak şekilde yerleştirdiği, (alkollü içeceklere ayrılmış alanın dışında yer

alan) sütlük ve şarküteri dolaplarına rakı, bira vb. alkollü içecek ürünlerini

koyduğu, bunun üzerine işleticinin uyarıldığı, hatta konu ile ilgili olarak bir

ihtarname yollandığı, nitekim yerinde incelemede alınan belgelerde yer alan

fotoğraflardan da bu hususun net bir şekilde görüldüğü,

[63] MFS’nin 5.2. maddesi uyarınca, (…..). Söz konusu hükmün gerekçesinin temelini, (…..) oluşturduğu değerlendirilmektedir. Şöyle ki, (…..). Dolayısıyla hem Ekomini işletenleri hem de tüketiciler açısından, (…..) oldukça önem taşımaktadır. Bu açıklamalar çerçevesinde, alternatif kaynaklardan alım yapılıp yapılmaması hususu, EFPA’nın rakibi konumunda bulunan TUBORG’dan alım yapılıp yapılmadığı anlamına gelmemektedir.

- Ekomini yetkilileri tarafından 27.02.2017 tarihinde çekilen fotoğraftan da, EFPA dolabının tamamen planograma aykırı bir biçimde düzenlendiğinin ve Tuborg ürünlerinin %20 dolap kuralının üzerinde olacak şekilde [64] gelişigüzel yerleştirildiğinin net bir şekilde görüldüğü,

- Yerinde incelemelerde elde edilen ve başvuru sahibiyle ilgili e-posta çıktılarında geçen “rakip ürün sorunu” ve “rakip konusunda sıkıntı” ifadeleri ile kast edilenin, esasen bu %20 dolap kuralına aykırılık ve rakip bira ürünlerini de kapsayacak şekilde alkollü içeceklerin TAPDK mevzuatına aykırı olarak sütlük ve şarküteri dolaplarında yer almasıyla ilgili olduğu, konunun kısaltma yapılarak ve özensiz bir şekilde ifade edilmesi nedeniyle yanlış anlaşılmaya müsait bir hale geldiği, işleticinin 2013 yılından beri rakip ürün satışı gerçekleştirdiği düşünüldüğünde bu ifadelerin noktaya rakip ürün girişini engellemek amacıyla sarf edilmediğinin açık olduğu,

- Yerinde incelemede elde edilen, Gülhan AKSU’yla ilişkili bir belgede geçen “İşletmeci ile rakip konusunda sıkıntı yaşanıyor, bayi vadeyi tekrar açtı, sözleşme yenileme konusunda görüşmeler devam ediyor.” şeklindeki ifadenin, her biri ayrı birer durum tespiti olan ifadelerden oluştuğu, söz konusu tespitler arasında herhangi bir neden-sonuç ilişkisi bulunmadığı, bu ifadelerin %20 dolap kuralına ve TAPDK mevzuatına aykırı davranışlar sebebiyle kullanıldığı,

- Keza yerinde incelemede alınan bir belgede geçen “GÜLHAN AKSU: Çorum’da rakip ürün satan tek mağaza ve (…..) nedeniyle bayiyle sorun yaşıyor. Vadesinin kesilmesi sebebiyle satış kaybı gözüküyor. Önümüzdeki sene sözleşmesi bitecek ve sistemden çıkarılacak.” ifadesindeki cümlelerin de kendi içinde bir neden- sonuç ilişkisi barındırmadığı, söz konusu ifadelerin birbirinden bağımsız durum tespitlerinden ibaret olduğu, mağazalara ilişkin konuları mümkün olduğunca özet olarak dile getirmek ve zaman ve yer tasarrufu sağlamak amacıyla birbirinden bağımsız tespitlerin arka arkaya sıralanmış olduğu, işletmenin Çorum’da rakip ürün satan tek Ekomini noktası olduğunun Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) hızlı bir şekilde hatırlatılmak istenmesi sebebiyle söz konusu durum tespitinin yapıldığı, 01.06.2013 tarihinde akdedilen AFS’nin 31.05.2018 tarihinde sona ereceği, Gülhan AKSU’nun sözleşmesinin yenilenmeyeceği, fakat kendisi ile franchise sistemi dışında çalışılmaya devam edileceğinin düşünüldüğü,

Fotoğraftan, iki kapılı EFPA dolabının en alt raflarında Tuborg ürünleri bulunmasının yanı sıra, sağ

kapağın üçüncü ve dördüncü raflarında da Tuborg ürünleri (Tuborg ve Carlsberg) bulunduğu

görülmektedir.

- Başvuru sahibine ilişkin bir başka belgede geçen “Ekomini Gülhan Aksu: Mağazada yaşanan rakip ürünü sorunu şu an kalkmış gözüküyor, ancak dışarıda diğer firmaya ait o an çalışmayan ve boş olan bir yatay soğutucu vardı. İşletici düğüne göndermek için aldıklarını iletti. İşletici Gülhan hanım ile yaşanan sıkıntılarla ilgili tekrar görüşüldü. Şu an sorun gözükmüyor.” ifadesinde geçen “rakip ürün sorunu”nun, işletmecinin %20 dolap kuralına ve planograma aykırı davranmasıyla ilgili olduğu ve rakip ürün satmakla ilişkilendirilemeyeceği; diğer yandan, mağaza dışında ve uzakta yer alan yatay TUBORG soğutucusunun neden orada bulunduğu hususunun işleticiye sorulması üzerine, işleticinin söz konusu soğutucuyu bir düğüne göndermek için geçici olarak orada bulundurduğunu dile getirdiği; gerçekten de rakibe ait yatay soğutucunun kısa bir süre sonra kaldırıldığı ve bunun EFPA yetkilileri ile işletici arasında herhangi bir soruna dönüşmediği,

- Cemrem Ekomini işletmecisi Gülhan AKSU’nun dolap kuralına ve TAPDK mevzuatına riayet edilmesi gibi hususlarda yapıcı olduğu ve ikazlar üzerine gerekli özeni gösterdiği [65]; ancak EFPA ve ÇORUM EFPA yetkililerinin, Gülhan AKSU’nun eşi Vural AKSU ile diyalog kurmakta zorlandığı, (…..) Vural AKSU’nun franchise sisteminin gereklilikleri konusunda (…..) davrandığı ve dolap kuralına ve TAPDK mevzuatına uygun davranmaktan ısrarla imtina ettiği, dolayısıyla mağaza ve dolap düzeninin devamlı olarak bozulduğu,

- Çorum’da başvuru sahibi işletici de dahil olmak üzere 26 adet Ekomini satış noktası bulunduğu, franchise sistemine entegrasyon bakımından Çorum’daki diğer Ekomini’lerle sorun yaşanmazken Vural AKSU’nun bu sistemin bir parçası olmaktan uzak davrandığı, örneğin ürünlerin ortak bir depodan mağazalara taşınması konusunda Orta Anadolu Bölgesi’nde yapılan bir pilot uygulamaya diğer Ekomini’ler katılım gösterirken başvuru sahibinin bu uygulamaya tepki gösterdiği ve katılmadığı,

- Ayrıca AFS imzalandığından beri Cemrem Ekomini’nin franchise bedeli borçlarının hiçbirisinin ÇORUM EFPA’ya ödenmediği, 2015 yılına ait (…..) TL+KDV, 2016 yılına ait (…..) TL+KDV, 2017 yılına ait (…..) TL+KDV franchise bedeli borçlarının olduğu, buna rağmen franchise bedellerinin ödenmediği gerekçesiyle ÇORUM EFPA’nın ürün satışını ve vadeli ödeme imkanını durdurmadığı,

- 12.12.2017 tarihinde mağazanın dışından çekilen bir fotoğraftan görüleceği üzere, işletmenin camlarının sözleşmeye aykırı olacak şekilde başka bir firmanın ((…..)) görselleri ile kapatıldığı; yukarıda sayılan sebepler bir bütün olarak değerlendirildiğinde, işletmeci ile yapılan sözleşmenin haklı nedenle feshedilmesi imkanını veren birçok durum ortaya çıkmış olsa da EFPA’nın bu yolu tercih etmediği, sözleşmenin bitim tarihini beklediği, sonrasında ise Gülhan AKSU ile franchise sistemi altında çalışmayı düşünmedikleri, ancak diğer geleneksel KSN’lerle olduğu şekilde rutin bir şekilde çalışmaya devam edileceği,

- Başvuru sahibi ile ÇORUM EFPA arasında yaşanan en büyük sorunun, ürün alımlarında bayiye geç ve eksik ödeme yapılması ile işleticinin EFPA ürünlerini alternatif satış kanallarından temin etmeye çalışması olduğu,

Bu kapsamda, 03.06.2017 tarihinde Ekomini yetkilileri tarafından Cemrem Ekomini’de çekilen bir

fotoğraf sunulmuş, Tuborg ürünlerinin EFPA dolabında soğuk bir şekilde satıldığı bildirilmiştir.

- Ekomini noktalarına Efes ürünleri satışının, her Ekomini’nin bulunduğu lokasyonda faaliyet gösteren ilgili EFPA bayisi tarafından yapıldığı; bu çerçevede ticari yükümlülük ve risk tümüyle bayiler üzerinde olduğundan, Efes ürünleri için sağlanan ödeme imkanlarının da tamamen bayiler tarafından belirlendiği, bu konuda EFPA’nın bayilere herhangi bir öneri ya da yönlendirmesi olmadığı; Ekomini noktalarının finansal durumu, ödeme imkanları, ödeme geçmişi, ödeme alışkanlıkları ve güvenilirliği dikkate alınarak, borç senedi düzenlenmesi, (…..) vadeli ya da sadece peşin/kredi kartıyla çalışılması gibi durumların bayilerin takdirinde olduğu; finansal güvenilirliği olmayan, borcunu ödemeyen ve sürekli olarak temerrüde düşen noktalarla peşin çalışılmasının ticari hayatın doğal akışına uygun olduğu,

- ÇORUM EFPA tarafından, başından beri işleticiye senet ile ödeme imkanı sunulduğu ve genellikle (…..) vade uygulandığı, tarafların uzlaşmasına bağlı olarak kimi zaman bu sürenin kısaltılabildiği veya uzatılabildiği, bununla birlikte başvuru sahibinin ödemelerinde gecikme yaşanması ve eksik ödeme yapması sebepleriyle Ekim 2016 – 26.04.2017 arasındaki dönemde vadeli çalışma imkanının durdurulduğu, işleticinin ricaları ve taahhütleri bağlamında 26.04.2017 – 02.11.2017 arasındaki dönemde yeniden vadeli ödeme imkanına geçildiği ve bu dönemde ödemelerin daha düzenli yapıldığı, ancak son 3-4 aylık süreçte ödemelerde yeniden gecikme yaşandığı [66],

- EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..) ile Gülhan AKSU’nun eşi Vural AKSU arasında gerek telefon, gerekse Çorum’da yüz yüze görüşmeler yapıldığı; başvuru sahibinin iddia ettiğinin aksine, vade kesintisinin rakip ürün satılmasına bağlı olmadığının birçok kere ilgili işletmeciye izah edildiği,

- Öte yandan, işleticinin tamamen kendi isteğiyle küçük miktarlı alımları nakit veya kredi kartı ile gerçekleştirmeyi tercih edebildiği, ayrıca yerinde incelemede alınan belgelerden de görüleceği üzere işleticinin -AFS’ye aykırı olarak- alternatif temin kaynaklarından da Efes ürünlerini dönem dönem temin ettiğinin tespit edildiği,

Bu bağlamda, örnek vermek gerekirse, işletici Gülhan AKSU’nun vadeli ödeme imkanı kaldırılmadan

önceki dönemde,

- 16.01.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

- 02.05.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

- 04.06.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

- 02.08.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

- 05.05.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

- 09.09.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

- 10.09.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

26.04.2017 tarihinden itibaren yeniden getirilen vadeli ödeme imkanı devam ederken bile,

- 08.08.2017 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

- 29.08.2017 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

- 01.09.2017 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,

Son olarak da 02.11.2017 vadeli bir senedinin bulunduğu, bir başka ifadeyle başvuru sahibi ile vadeli

olarak çalışılmaya devam edildiği ifade edilmiş ve söz konusu ödemelere dair senet tahsilat formları

sunulmuştur.

- Başvuru sahibinin iddia ettiği üzere, işletmecinin rakip ürün satması nedeniyle vadeli ödeme imkanının kaldırılarak cezalandırılması gibi bir durum olsaydı, 2013 yılından bu yana rakip ürün satan Cemrem Ekomini’nin başından beri vadeli ödeme imkanının olmaması gerektiği; Cemrem Ekomini’nin vadeli ödeme imkanının yalnızca Ekim 2016 – Nisan 2017 arasındaki 6-7 aylık dönemde kaldırıldığı dikkate alındığında, EFPA dolabında rakip ürün bulunması ve/veya noktada rakip ürün satışı ile ÇORUM EFPA’nın noktaya uyguladığı vade arasında bir illiyet bağı kurulamayacağı,

- Cemrem Ekomini haricinde Çorum’da geçmişte (…..)’ın da senedini uzun süreli geciktirmesi ve kısmi de olsa ödeme yapmaması nedeniyle 16.02.2016 tarihinde senet uygulamasının kaldırıldığı; bununla birlikte, senet uygulamasının kaldırılmasından hemen sonra noktanın borcunu ödediği; bundan sonra ödemelerini düzenli yapacağına kanaat getirildiği için 30.03.2016 tarihinde senet uygulamasına tekrar başlandığı,

- Bunun yanı sıra, Çorum’da faaliyet gösteren (…..)’nin işletmecisinin 23.10.2017 tarihinde ödemesi gereken senet borcunu ancak (…..) tarihinde ödeyebildiği; 26.12.2017 vadeli senet borcunu ise hala ödemediği, bunun üzerine ÇORUM EFPA’nın vade uygulamasını durdurmayı düşündüğü, ancak işletmecinin ısrar ve ricaları üzerine ÇORUM EFPA’nın senetli satışa bir süre daha devam etme kararı aldığı,

- Son olarak, Çorum’da teminat senedi için icra takibi başlatılan hiçbir işletmeci olmadığı, bugüne kadar Cemrem Ekomini’ye gönderilen ihtarname haricinde Çorum ili özelinde franchise sisteminden kaynaklı (…..) adet ihtarname ve icra takibinin gündeme geldiği [67], söz konusu icra takiplerinin hepsinin AFS ile yapılan katkı bedellerinin tahsili için açıldığı, ihtarnamelerin ise AFS’ye aykırı davranışlar sebebiyle sözleşmenin haklı feshine dayandığı (örneğin; işletmenin açık olması gereken saatlerde kapalı bulunması, faaliyetin durdurulması, işyerinin hiçbir gerekçe gösterilmeden kapatılması, market içi düzene uyulmaması, ürünlerin tedarik edilmesinde yapılan aykırılıklar)

ifade edilmiştir.

I.9. Değerlendirme

(102) Başvuru konusu şikâyet incelendiğinde, EFPA ve ÇORUM EFPA’nın Çorum ilinde

Ekomini noktası işleten başvuru sahibinin Tuborg marka biraları satmasını

engellediğinin iddia edildiği görülmektedir. Bunun yanı sıra, başvuru sahibi bu baskının

yalnızca kendi işletmesi ile sınırlı kalmadığını, bu durumun Çorum’daki diğer Ekomini

noktaları bakımından da geçerli olduğunu iddia etmektedir.

(103) Söz konusu iddialar hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirmeye

geçmeden önce, öncelikle Ekomini noktalarına yönelik olarak imzalanan Ekomini

franchise sözleşmelerinin (MFS ve AFS) rekabet mevzuatındaki yerinin

incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

Bu kapsamda, (…..)’nın (…..) iki işletmesi için, yine (…..) da bulunan (…..), ve (…..)’de bulunan

(…..)’ın işletmesi için icra takibine başlandığı ve franchise sistemine aykırılıktan dolayı ihtarnameler

gönderildiği ifade edilmiştir.

I.9.1. Ekomini Franchise Sözleşmelerinin Rekabet Mevzuatındaki Yeri

(104) Ekomini franchise sistemi; EFPA/FV ile MF arasında imzalanan sözleşmeler aracılığıyla kurulan, EFPA/FV tarafından aktarılacak know-how çerçevesinde, kendine has ve ayırt edici özellikleri bulunan, ortak kimliği haiz, küçük süpermarket/bakkal/büfe formatındaki zincir mağazalardan oluşan ve bünyesinde faaliyet gösterecek Ekomini noktalarından oluşan bir sistem olarak tanımlanmıştır. EFPA ile MF’ler arasında imzalanan MFS’nin “Tanımlar” başlığı altındaki 1. maddesinde Ekomini sisteminin;

 konum, boyut ve dekorasyonunun bütün Ekomini noktalarında standart olacağı,

 pazara ve sisteme uygun olan ürün kategorilerinin ve ürün markalarının

belirlenmesi ve bunların tüketici harcamasını maksimum kılacak şekilde

mağaza içinde konumlandırılacağı ve satışa sunulacağı,

 satış ve satış artırmaya yönelik iş modeli, merkezi pazarlık ya da satın alma gibi

tedarik yöntemleri, finansman, reklam ve stok yönetimi içeren, Türk Patent

Enstitüsü nezdinde tasarım tescillerine konu edilen raf/stand vb. materyal ile

özel bir görünürlüğe sahip olacağı,

 işyeri ve çalışanların belirli aranan niteliklerinin olduğu ve belIi bir sistem

bünyesinde sürekli ve düzenli eğitim faaliyetlerinin bulunacağı

anlaşılmaktadır.

(105) Aynı sözleşmenin “FV’nin Hak ve Yükümlülükleri” başlığı altındaki 6.2. maddesinde, Ekomini noktalarının yerinin, sayısının ve mikro lokasyonlarının tespitinin üç aşamadan oluşan objektif kriterler çerçevesinde tespit edileceği belirtilmektedir. Söz konusu kriterler dikkate alındığında özetle, Ekomini’lerin en az 25 m [2] en fazla 100 m [2] büyüklüğünde olduğu, Ekomini noktasının 50 metre yakınında bira satan KSN bulunmaması gerektiği, FV tarafından üretilmekte olan bira ürünleri için tüketici talebinin olması gerektiği, söz konusu ilçede özellikle modern HTM perakendecilerinin yaygınlaşması ve bazı diğer faktörler sebebiyle FV'nin sattığı bira ürünlerinin satışını yapan KSN sayısında düşüş görülen noktalarda Ekomini’lerin açılmasına ihtiyaç duyulduğu anlaşılmaktadır.

(106) Franchise anlaşmalarının rekabet etmeme yükümlülüklerine ilişkin hükümleri 2002/2 sayılı Tebliğ'in 5. maddesi çerçevesinde değerlendirilmekte olup Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz) da bu anlaşmalara ilişkin bilgiler ve ayrıca rekabetçi endişe yaratmayacak sınırlamalara ilişkin açıklamalar yer almaktadır.

(107) Kılavuz’da franchise anlaşmalarının, malların veya hizmetlerin dağıtımında kullanılacak olan, özellikle marka, işaret gibi fikri haklarla ve know-how’la ilgili lisansları içeren anlaşmalar olduğu; fikri hak ve know-how lisanslarına ek olarak franchise verenin genellikle sözleşme süresinde franchise alana ticari ve teknik yardım sağladığı; söz konusu lisanslar ve yardımlar karşılığında franchise alan tarafından franchise verene bir franchise ücreti ödendiği; franchise sistemi çerçevesinde franchise verenin sınırlı bir yatırımla ürünleri için yeknesak bir dağıtım ağı kurmasının mümkün hale geldiği belirtilmektedir (para. 183).

(108) Bu bilgiler ışığında özetle, mevcut MFS ve AFS’nin, geçmiş Kurul kararlarıyla muafiyeti geri alınmış markalara rekabete aykırı bir şekilde münhasırlık getirecek nitelikte hükümler içermediği; bununla beraber, yukarıda sıralanan sözleşme hükümlerinin franchise sisteminin yeknesaklığını ve standardını (dekorasyon, raf ve dolap düzeni gibi) koruma amacını taşıdığı anlaşılmaktadır. Söz konusu maddeler dikkate alındığında, FV konumundaki EFPA’nın, sistemin belirli standartlar dahilinde işleyebilmesi, Ekomini satış noktalarının yeknesaklığının ve düzeninin sağlanması için önemli bir söz hakkına sahip olduğu görülmektedir. Bir başka ifadeyle, Ekomini noktalarıyla imzalanan AFS’ler EFPA’ya planogramlara uyulmasının sağlanması bakımından önemli yetkiler vermektedir. Dolayısıyla, belirlenmiş olan planograma Ekomini noktalarınca uyulmaması EFPA’nın sözleşme kapsamındaki haklarını kullanma imkânı tanımaktadır. Nitekim bu husus, 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’nda [68] açıkça vurgulanmıştır. Ancak ilgili Kurul kararında da belirtildiği üzere, bu yetkinin yalnızca Ekomini noktalarının standardını korumak amacıyla kullanıp kullanmadığının tespiti gerekmektedir. Bir başka ifadeyle, rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırma amacıyla bu yetkinin kullanılması 4054 sayılı Kanun kapsamında bir sorumluluk doğurabilecektir.

(109) Aşağıda dosya konusu iddialar çerçevesinde EFPA’nın ürünleri için münhasırlığa yol açacak davranışlarda bulunup bulunmadığı incelenmektedir.

I.9.2. İddiaların 4054 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi

(110) EFPA’nın Ekomini noktalarına baskı yaparak bu noktalardan TUBORG dolaplarını çıkardığı iddiasının değerlendirildiği 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’nda, EFPA merkezinde ve diğer ilgili yerlerde yapılan yerinde incelemelerde rekabeti kısıtlayıcı nitelikte herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığı, Ekomini noktalarına TUBORG dolabı konulmasının engellenmiş olmasının fiili münhasırlığa yol açacak nitelik arz etmediği, zira dolabı bulunmasa da Tuborg ürünlerinin Ekomini noktalarında satılmasının önünde herhangi bir engel bulunmadığı belirtilmiş; bununla birlikte son üç yıla yönelik olarak Türkiye genelindeki Ekomini noktalarında EFPA ve TUBORG satışları, Tuborg ürünlerinin gerek kapalı bira pazarında gerekse de Ekomini’lerde bulunurluğu ve tüm kapalı bira pazarı içinde Ekomini’lere yapılan satışların oranı gibi hususlar üzerinde durularak, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlal edilmediği sonucuna ulaşılmıştır.

(111) Sektöre yönelik geçmiş tarihli Kurul kararları incelendiğinde, EFPA’nın KSN’ler ile akdettiği sözleşmelerde yalnızca EFPA ürünlerinin satılması sonucunu doğurabilecek hükümlerin varlığının veya EFPA’nın münhasıran kendi ürünlerinin satılmasına yol açacak fiili uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabet ihlali teşkil edeceği değerlendirilmiştir. Kararın önceki bölümlerinde de ifade edildiği üzere, Ekomini noktalarına yönelik olarak imzalanan MFS ve AFS’lerde münhasırlık hükmü veya münhasırlığa yol açabilecek herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Keza, EFPA ile Ekomini noktaları arasında Efes ürünlerinin bulunurluğuna yönelik olarak imzalanan KSN Sözleşmesi’nde de, geçmiş tarihli Kurul kararlarına uyumlu bir şekilde, münhasırlık hükümleri bulunmamaktadır. Bu noktada, EFPA ve ÇORUM EFPA’nın uygulamalarının fiili münhasırlığa yol açıp açmadığı önem kazanmaktadır.

68 Bu doğrultuda, 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’nda, EFPA’nın Ekomini noktalarında rakip dolapların konumlandırılıp konumlandırılamayacağı, noktaya rakip dolap konulması mümkünse bunun ne şekilde yapılabileceği konularında sözleşmeye dayanan açık bir yetkisi bulunduğu kabul edilmiştir.

(112) Önaraştırma kapsamında, EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü ile ÇORUM EFPA’da yerinde incelemeler yapılmış ve ayrıca Ankara ve Çorum-Merkez’de bulunan bazı Ekomini noktaları ziyaret edilmiştir.

(113) Çorum-Merkez’deki Ekomini noktalarına yapılan ziyaretlerde, başvuru sahibi Gülhan AKSU’nun işlettiği Cemrem Ekomini’de hâlihazırda TUBORG dolabı bulunmadığı ve EFPA dolabı içinde Tuborg ürünlerinin satıldığı; (…..) ve (…..)’da ise yalnızca Efes ürünlerinin satıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, Cemrem Ekomini ve (…..) işletmecileri tarafından, bölgede Tuborg talebi olmakla birlikte EFPA’nın Tuborg satılmaması yönünde bir baskısı olduğu; ayrıca Cemrem Ekomini işletmecisi tarafından, hâlihazırda noktada Tuborg satılması sebebiyle ÇORUM EFPA’nın vadeli ödeme imkânını kaldırdığı iddia edilmiştir. Buna karşın, (…..) ve (…..) ile yapılan görüşmelerde, bölgede Tuborg talebinin bulunmadığı ve EFPA’nın Ekomini noktalarında Tuborg satılmaması yönünde bir baskısı olmadığı belirtilmiştir. Bu bağlamda, (…..) işletmecisi tarafından, bir dönem Tuborg ürünlerinin satışı amacıyla TUBORG dolabının işletmeye konulduğu, ancak talep olmaması sebebiyle TUBORG dolabının daha sonra noktadan kendi istekleri doğrultusunda çıkarıldığı [69]; (…..) tarafından, Ekomini noktasının yaklaşık bir ay önce açıldığı, bu zaman diliminde yalnızca bir kişinin Tuborg ürünü sorduğu, talep olursa Tuborg satışlarına başlanabileceği ifade edilmiştir.

(114) Görüldüğü üzere, Çorum’da faaliyet gösteren Ekomini noktaları birbiriyle çelişkili ifadelerde bulunmuştur. Bu noktada, başvuru kapsamında ileri sürülen iddiaların gerçeği yansıtıp yansıtmadığı ve EFPA ve/veya ÇORUM EFPA’nın Çorum’da genel bir strateji izleyerek Tuborg satışlarını engellemek suretiyle fiili münhasırlık uygulamalarında bulunup bulunmadığının tespiti bakımından yerinde inceleme belgeleri önem arz etmektedir. Yerinde incelemelerde, iddia konusu uygulamalara yönelik olarak ÇORUM EFPA’dan herhangi bir bilgi veya belge elde edilememiş olup, EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğünden alınan belgelerin birkaç alt başlıkta değerlendirilmesi uygun olacaktır.

Rekabeti ve Rakip Satışının Takip Edildiğini Gösteren Belgeler

(115) Yerinde inceleme belgeleri incelendiğinde, EFPA’nın Ekomini’lerde izlediği genel strateji bakımından, (…..) rekabet kurallarına uyulması ve dolap kuralına riayet edilmesi gibi hususların ön plana çıktığı ve (…..) hedeflendiği görülmektedir (Belge 8). Ancak fiiliyatta, (…..) gibi birtakım engellerle karşılaşıldığı; bu engellerin yanı sıra (…..) de sözleşmelerin yenilenmesini engelleyen nedenler içinde sayıldığı; bu bağlamda, EFPA’nın TUBORG ile rekabet edebilmek ve sözleşmelerin yenilenmesini sağlayabilmek için birtakım önlemler almaya çalıştığı; bu önlemlerin başında ise, (…..) işaret edildiği görülmektedir (Belge 1).

[69] TUBORG tarafından sunulan verilerden de, (…..) döneminde ilgili noktada TUBORG dolabının bulunduğu tespit edilmiştir.

(116) Belgelerden ayrıca, rekabetin ve ticari hayatın bir gereği olarak, EFPA’nın Ekomini noktalarındaki kendi satışlarının yanı sıra TUBORG’un satışlarını takip ettiği (Belge 2) ve kümülatif satış değerlendirmeleri yapmak suretiyle geçen yılın aynı dönemine göre noktaların EFPA alımlarında bir düşüş yaşanıp yaşanmadığını titizlikle incelediği anlaşılmaktadır (Belge 14). Bu bağlamda, 2017 Ocak-Ekim döneminde EFPA’nın geçen yılın aynı dönemine nazaran toplam satış hacminin %(…..) oranında arttığı, ancak TUBORG ile yaşanan rekabetten dolayı bazı noktaların EFPA alımlarında bir gerileme yaşandığı dikkat çekmektedir. Nitekim EFPA alımlarında %(…..) oranında bir gerileme görülerek yanına “yakınına açılan satış noktası ve rakip” notu düşülen (Belge 14) ve (…..)’da faaliyet gösteren (…..) mağazasına yönelik olarak “Öğrenci bölgesinde olduğu için rakipten kaynaklı kayıp var… Stok yapılarak ve dolap düzenini korumaya çalışarak satış kaybını engellemeye çalışıyoruz ancak şu an pozitif bir gelişme gözükmüyor.” ifadesi (Belge 11), EFPA’nın TUBORG ile yaşadığı rekabetten kaynaklı olarak satışlarının azaldığına işaret etmekte ve EFPA’nın dolap kuralına riayet edilerek satışlarını korumaya çabaladığını göstermektedir. Nitekim önaraştırma kapsamında, ilgili nokta ziyaret edilerek EFPA dolabının %20’sinde Tuborg ürünlerine yer verildiği tespit edilmiş ve işletmeci tarafından EFPA’nın Tuborg ürünlerinin satılmasına dair herhangi bir baskı yaşanmadığı dile getirilmiştir.

(117) Tüm bunların yanı sıra, elde edilen belgelerden, mağaza ziyaretlerine yönelik yapılan raporlamalarda, noktaların rakip ürün satıp satmadığına dair tespitlerde bulunulduğu görülmektedir. Nitekim yazışmalarda geçen “GÜLHAN AKSU: Çorum’da rakip ürün satan tek mağaza…” ve “(…..): …Rakip satmıyor…” (Belge 11) ifadeleri, Ekomini noktalarının TUBORG satışı olup olmadığı yönünde yapılan tespitlere ilişkindir.

Mağaza Düzeninin Korunmasına İlişkin Belgeler

(118) Yerinde incelemede elde edilen belgelerin bir kısmı, Ekomini noktalarının düzeninin korunmasına ilişkin olup, Ekomini işletmecilerinin franchise sisteminin getirdiği yükümlülüklere, mağaza ve dolap planogramlarına, TAPDK mevzuatına ve rekabet hukukuna uyup uymadıkları konusunda EFPA yetkililerinin denetimlerde bulundukları; mağazalarda tespit ettikleri sorunları (görsellikle ilgili sorunlar, mal temininde yaşanan sıkıntılar, mağaza devri/iptali, ödemelerde yaşanan sorunlar, ciro kaybı, satış kaybı, planograma aykırılık) raporladıkları görülmektedir (Belge 13, Belge 11).

(119) Diğer yandan, mağaza düzeninin korunması amacıyla, 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’na atıfta bulunularak, EFPA’nın Ekomini noktalarının yeknesaklığını ve mağaza planogramına uygunluğunu sağlamak adına- Ekomini noktalarında rakip ürün dolabı konumlandırılıp konumlandırılamayacağı, noktaya rakip dolabı konulması mümkünse bunun ne şekilde yapılabileceği konusunda EFPA’nın sözleşmeye dayanan açık bir yetkisi olduğunun kabul edildiği yönünde dönem dönem şirket içi bilgilendirme yapıldığı; bu çerçevede, planograma aykırılık halinde, franchise sisteminin yeknesaklığını ve standardını korumak amacıyla, bir başka ifadeyle rakibi dışlama amacı olmaksızın rakip dolaplarının noktalardan çıkarılması önünde bir engel olmadığının belirtildiği anlaşılmaktadır (Belge 4, Belge 7). TUBORG satışlarının Ekomini noktalarında engellenmediği ve dolap kuralına riayet edildiği müddetçe, EFPA’nın TUBORG dolabı dahil olmak üzere izin vermediği dolapları çıkarma hakkı olduğunun 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’nda kabul edildiği gerekçesiyle, planograma ve sözleşmeye aykırı olarak TUBORG dolabı yerleştirilen bazı noktalara ihtarname gönderildiği görülmektedir (Belge 12, Belge 5, Belge 3). Söz konusu belgeler incelendiğinde, EFPA’nın rakip dolaplarını planograma aykırılık gerekçesiyle Ekomini noktalarından çıkarmak istediği, bir başka ifadeyle rakibi dışlama amacını gösterir bir yazışmaya rastlanılmadığı anlaşılmaktadır.

Başvuru Sahibine İlişkin Belgeler

(120) Yerinde incelemelerde, başvuru sahibi ile ilgili birtakım yazışmalar da elde edilmiş olup; bu yazışmaların bir kısmı, şarküteri dolabında alkollü içecekler ve sütlük dolabında sıvı içecekler bulunması sebebiyle EFPA’nın Cemrem Ekomini’ye ihtarname göndermesiyle ilgilidir. Nitekim belgelerden, EFPA tarafından noktaya temin edilmiş olan şarküteri ve sütlük dolaplarının amacı dışında kullanıldığı gerekçesiyle AFS’ye aykırılıktan dolayı Cemrem Ekomini’ye ihtarname gönderilmesine karar verildiği; bunun üzerine söz konusu dolapların alınması için nasıl bir usul izlenmesi gerektiği konusunda teşebbüs vekilinden görüş alındığı (Belge 6) ve bu kapsamda şarküteri ve sütlük dolaplarının TAPDK mevzuatına aykırı bir şekilde kullanıldığına dair fotoğrafların paylaşıldığı anlaşılmaktadır. Gerçekten de söz konusu fotoğraflar incelendiğinde, alkollü içeceklere ayrılmış alan dışında yer alan şarküteri ve sütlük dolaplarında rakı, bira [70] vb. alkollü içecek ürünlerinin yer aldığı görülmektedir. Söz konusu yazışmadan bir hafta sonra, Cemrem Ekomini’ye yönelik yasal işlem başlatılması amacıyla gerekli evrakın EFPA tarafından temin edilmeye çalışıldığı ve ÇORUM EFPA tarafından 07.04.2017 tarihinde bir ihtarname çekildiği görülmektedir. İhtarnamenin içeriği, e-posta yazışması ile uyumlu olup, Cemrem Ekomini’nin rakip ürün satışıyla bağlantılı değildir.

(121) Başvuru sahibi ile ilgili diğer belgeler ise şunlardır:

 2017 Temmuz ayında gönderilen ve 2018 yılında sözleşmesi sona erecek

Ekomini’lere ilişkin tespitlerin paylaşıldığı e-posta (Belge 10): “İşletmeci ile rakip

konusunda sıkıntı yaşanıyor, bayi vadeyi tekrar açtı, sözleşme yenileme

konusunda görüşmeler devam ediyor.”

 2017 Ağustos ayında gönderilen ve kümülatifte EFPA alımları azalan

Ekomini’lere ilişkin raporlamanın yapıldığı e-posta (Belge 11): “Çorum’da rakip

ürün satan tek mağaza ve (…..) nedeniyle bayiyle sorun yaşıyor. Vadesinin

kesilmesi sebebiyle satış kaybı gözüküyor. Önümüzdeki sene sözleşmesi

bitecek ve sistemden çıkarılacak.”

 2017 Eylül ayında gönderilen ve 21-31 Ağustos dönemini kapsayan

raporlamanın yapıldığı e-posta (Belge 13): “Mağazada yaşanan rakip ürün

sorunu şu an kalkmış gözüküyor, ancak dışarıda diğer firmaya ait o an

çalışmayan ve boş olan bir yatay soğutucu vardı. İşletici düğüne göndermek

için aldıklarını iletti. İşletici Gülhan hanım ile yaşanan sıkıntılarla ilgili tekrar

görüşüldü. Şu an sorun gözükmüyor.”

(122) Başvuru sahibi tarafından, EFPA ve/veya ÇORUM EFPA’nın Cemrem Ekomini’de Tuborg ürünleri satmasına ve EFPA dolabının %20’lik kısmında dahi Tuborg ürünlerinin yer almasına izin vermediği, noktada Tuborg ürünlerinin satışının engellenmesi amacıyla vadeli ödeme imkanının kaldırıldığı, tüm bu hususların Cemrem Ekomini’nin yanı sıra Çorum’da faaliyet gösteren diğer Ekomini noktaları açısından da geçerli olduğu iddia edilmiştir. Buna paralel olarak, (…..) işletmecisi tarafından da, çevredeki Ekomini’lerde Tuborg satılması halinde vadeli ödeme imkanının kaldırıldığının bilindiği ifade edilmiştir. Söz konusu iddialar çerçevesinde, yukarıdaki belgelerde yer alan ifadelerin birlikte değerlendirilmesi uygun olacaktır.

70 Tuborg ürünleri.

(123) Üç belge incelendiğinde, Çorum’da o dönem rakip ürün satan tek Ekomini noktasının Cemrem Ekomini olduğu, söz konusu nokta ile “rakip konusunda sıkıntı” ve “rakip ürün sorunu” adı altında birtakım sorunların yaşandığı, ÇORUM EFPA’nın bir dönem söz konusu noktanın vadesini kestiği, ancak daha sonra tekrar vade imkanı getirdiği, EFPA tarafından Cemrem Ekomini’nin franchise sisteminden çıkarılmasının düşünüldüğü ve akabinde bu hususta karar alındığı anlaşılmaktadır. Bu noktada öncelikle, rakip ile ilgili sıkıntılara işaret eden ifadelerin, noktada fiili münhasırlık yaratma amacıyla mı kullanıldığının tespiti gerekmektedir. EFPA, Belge 10 ve Belge 11’de geçen ifadelerin birer durum tespitinden ibaret olduğunu ve sıralanan tespitler arasında herhangi bir neden-sonuç ilişkisi bulunmadığını; belgelerde geçen “rakip konusunda sıkıntı” ve “rakip ürün sorunu” gibi ifadelerin, EFPA dolabında yer alan Tuborg ürünlerinin %20’lik payı aşması ve Tuborg ürünlerinin TAPDK mevzuatına aykırı olarak sütlük ve şarküteri dolaplarında yer alması sebebiyle kullanıldığını; Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusunun sorunu kısaltma yapılarak ve özensiz bir şekilde ifade etmesi neticesinde konunun yanlış anlaşılmaya müsait bir hale geldiğini; işletmecinin en başından beri rakip ürün satışı gerçekleştirdiği düşünüldüğünde bu ifadelerin noktaya rakip ürün girişini engellemek amacıyla sarf edilmediğinin açık olduğunu belirtmektedir.

(124) Değerlendirme kapsamında öncelikle, Cemrem Ekomini’nin ziyaret edildiği tarihte Tuborg ürünlerinin EFPA dolabının %20’lik kısmında satışa sunulduğunun tespit edildiği belirtilmelidir. Diğer yandan, noktanın Tuborg satışı olup olmadığının tespiti amacıyla, TUBORG’un 2013 yılından bu yana Cemrem Ekomini’ye yaptığı aylık satışlar incelenmiş ve bu çerçevede noktanın 2015 yılı Mayıs ayından itibaren TUBORG’dan her ay düzenli olarak alım yaptığı görülmüştür [71]. Dolayısıyla, başvuru sahibinin işletmesinde Efes ürünlerinin yanı sıra Tuborg ürünlerini de sattığı anlaşılmıştır. Hatta 2015, 2016 ve 2017 yıllarında noktanın Efes ve Tuborg alımları karşılaştırıldığında, başvuru sahibinin iddiasının aksine, noktanın son iki yıldaki Tuborg alımlarının daha fazla olduğu dikkat çekmektedir. Şöyle ki, noktanın Efes ve Tuborg alımlarının 2015 yılı bakımından sırasıyla (…..) lt ve (…..) lt, 2016 yılı bakımından sırasıyla (…..) lt ve (…..) lt, 2017 yılı bakımından ise sırasıyla (…..) lt ve (…..) lt olarak gerçekleştiği görülmektedir. Bu durum ise, EFPA’nın iki kapılı dolabı ile yıllık ortalama (…..) lt Efes ürünleri satış potansiyeline sahip noktanın, TUBORG dolabı olmadığı halde, EFPA yıllık alımlarının üzerinde Tuborg ürünleri alımı gerçekleştirdiğini göstermekte olup; Tuborg ürünlerinin, EFPA dolabı içinde %20’lik payı aşacak şekilde ve TAPDK mevzuatına aykırı bir biçimde şarküteri ve sütlük dolaplarında bulundurulduğu hususunu desteklemektedir. Nitekim EFPA tarafından sunulan 27.02.2017 tarihli fotoğraflardan da, Tuborg ürünlerinin %20’lik sınırın üzerinde olacak şekilde EFPA dolabına yerleştirildiği ve ayrıca sütlük dolabında Tuborg ürünlerinin yer aldığı net bir şekilde görülmektedir [72]. Noktanın 2015 yılı Mayıs ayından bu yana TUBORG’dan alım yaptığı ve bu tutarların da EFPA alımlarının üzerinde olduğu anlaşıldığından, noktada EFPA lehine fiili münhasırlıktan söz edilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Kaldı ki, rakip konusunda yaşanan sıkıntıyla EFPA lehine münhasırlık tesis edilmesi amacının kastedildiğinin düşünüldüğü bir durumda; 2017 Temmuz tarihli yazışmada geçen rakip sıkıntısının (Belge 10), 21-31 Ağustos 2017 dönemi itibarıyla kalktığının ifade edildiği (Belge 13) dikkate alındığında, Ağustos sonu itibarıyla noktanın Tuborg alımlarının kesilmesi beklenirdi. Söz konusu durumun aksine, noktanın Ağustos-Kasım döneminde Tuborg alımlarının sırasıyla, (…..) lt, (…..) 71 EFPA’nın, Cemrem Ekomini’de 2013 yılı Haziran ayından beri Tuborg satışı olduğunu belirttiği dikkate alındığında, noktanın 2015 yılı Mayıs ayı öncesinde alternatif kaynaklardan Tuborg ürünleri temin etmiş olabileceği düşünülmektedir.

72 EFPA, bu hususu gösteren çok sayıda fotoğraf olduğunu, ancak muhafaza edilmediğini belirtmiştir.

lt, (…..) lt ve (…..) lt olarak gerçekleştiği görülmekte; bir başka ifadeyle, Ağustos ayından sonra genel olarak Tuborg alımlarını artırdığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, yazışmalarda geçen “rakip konusunda sıkıntı” ve “rakip ürün sorunu” ifadelerinin, noktada rakip ürünlerin satışının engellenmesi amacıyla kullanılmadığı ve %20 dolap kuralı ile TAPDK mevzuatına uygunluğun sağlanması amacıyla sarf edildiği ve akabinde Ağustos sonu itibarıyla söz konusu problemin ortadan kalktığı değerlendirilmektedir. Nitekim raportörlerce noktaya yapılan ziyarette de, %20 dolap kuralına uygun bir şekilde Tuborg ürünlerin EFPA dolabında satıldığı tespit edilmiştir.

(125) Başvuru sahibi ve (…..) işletmecisi tarafından dile getirilen bir başka iddia ise, filli münhasırlığın sağlanması adına noktaların vadeli ödeme imkanının ÇORUM EFPA tarafından kaldırıldığıdır. Belge 10 ve Belge 11 incelendiğinde, gerçekten de ÇORUM EFPA tarafından bir dönem başvuru sahibinin vade imkanının kaldırıldığı, ancak daha sonra bu imkanın tekrar işletmeciye kullandırıldığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, ÇORUM EFPA’nın 2016 yılı başından itibaren tuttuğu senet tahsilat formları [73] incelenmiş ve 2016 yılı Ocak ayından itibaren düzenli olarak senetli satış uygulanan başvuru sahibinin, ilk 9 aylık süreçte genellikle ödemelerini geciktirdiği; bunun üzerine, başvuru sahibinin Ekim 2016-26.04.2017 döneminde senet imkânının kaldırıldığı; ancak 26.04.2017 tarihinden bu yana başvuru sahibi ile vadeli olarak çalışılmaya devam edildiği ve başvuru sahibinin bu dönemde borcunu çoğunlukla vadesinde ödediği; son olarak başvuru sahibinin 02.11.2017 vadeli bir senedinin bulunduğu; dolayısıyla başvuru sahibi ile halihazırda vadeli olarak çalışıldığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda, ödemelerde yaşanan gecikmeler nedeniyle, başvuru sahibinin vadeli ödeme imkanına ara verilmesi [74], ticari hayatın şartları içerisinde haklı bir gerekçe teşkil etmektedir. Keza, başvuru sahibinin 2015 Mayıs ayından itibaren düzenli olarak her ay Tuborg ürünleri satın aldığı ve hâlihazırda Tuborg ürünleri satmaya devam eden başvuru sahibine askıya alınan vadeli ödeme imkânının tekrar kullandırıldığı dikkate alındığında; başvuru sahibinin, Tuborg ürünleri sattığı için ÇORUM EFPA ile peşin çalıştığı yönündeki iddiasının gerçeği yansıtmaktan uzak olduğu değerlendirilmektedir. Bunun yanı sıra, başvuru sahibi ve (…..) işletmecisinin, Tuborg ürünlerinin satışı halinde noktaların vadeli ödeme imkanının kaldırıldığı iddiasını Çorum’daki Ekomini’ler için de dile getirdiği dikkate alındığında, vadeli ödeme imkanı kaldırılan diğer Ekomini noktaları da araştırılmış ve bu bağlamda ÇORUM EFPA’nın senet borcunu geciktiren (…..) ile 16.02.2016-30.03.2016 tarihleri arasında peşin çalıştığı tespit edilmiştir. Ne var ki, önaraştırma kapsamında elde edilen verilerden, söz konusu noktanın 2013 yılından günümüze kadarki süreçte yalnızca (…..)’de TUBORG’dan alım yaptığı, bir başka ifadeyle ÇORUM EFPA ile peşin çalıştığı dönemde Tuborg satışının olmadığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla, başvuru sahibi ve (…..) işletmecisi tarafından Çorum geneline yönelik olarak dile getirilen bu iddianın Tuborg ürün satışına bağlı olmadığı anlaşılmaktadır.

73 ÇORUM EFPA, kayıtlarından, 2016 Ocak ayından günümüze kadarki senet tahsilat formlarına ulaşabilmiştir.

74 Noktanın yıllık EFPA alımlarına bakıldığında, vadesinin kesilmesi sebebiyle, 2017 yılı Efes alım tutarında bir azalma dikkat çekmektedir. Nitekim vadesinin kesilmesi sebebiyle, başvuru sahibinin Efes ürünlerini daha ucuza alternatif temin kaynaklarından temin ettiği EFPA tarafından raporlanmıştır (Belge 14).

(126) Diğer yandan, Belge 11’de başvuru sahibinin sözleşmesinin 2018 yılında sona ermesiyle franchise sisteminden çıkarılacağının ifade edildiği görülerek, başvuru sahibinin sistemden çıkarılmasının Tuborg ürünleri satışıyla bağlantılı olup olmadığının değerlendirilmesi ihtiyacı doğmuştur. EFPA’nın açıklamaları dikkate alındığında, EFPA ve ÇORUM EFPA yetkililerinin başvuru sahibi ve eşiyle diyalog kurmakta zorlandığı ve özellikle Vural AKSU’nun franchise sisteminin bir parçası olmaktan uzak davrandığı, 2015 yılından bu yana franchise bedellerinin ödenmediği, işletmecilerin planograma ve AFS’ye aykırı davranışlar göstermesi sebebiyle tartışmaların süregeldiği anlaşılmaktadır. İlgili belgede yer alan “(…..) nedeniyle bayiyle sorun yaşıyor” ifadesi de bunu destekler niteliktedir. Bununla birlikte, yerinde inceleme belgelerinden (Belge 11) (…..)’da faaliyet gösteren (…..) ve (…..) için “iptale alındı” ifadesinin kullanıldığı dikkate alınarak, Ekomini noktalarının iptale alınmalarının rakip ürün satışından kaynaklanabileceği ihtimali üzerinde durulmuş ve bu çerçevede TUBORG’un ilgili noktalara satışı olup olmadığı incelenmiştir. Bu kapsamda, söz konusu noktalara TUBORG’un satış yapmadığı tespit edilmiştir [75]. Dolayısıyla Ekomini noktalarının iptale alınması ile rakip ürün satışı arasında nedensellik ilişkisi olmadığı ve bu durumun Cemrem Ekomini için de geçerli olduğu değerlendirilmektedir.

(127) Son olarak, Cemrem Ekomini mağazasının dışında çalışmayan bir halde bulunan TUBORG’a ait boş yatay soğutucuya ilişkin yazışmada geçen tespitler (Belge 13), rakibin dışlanması amacı taşımamakta ve rekabet hukukuyla bağlantılı bir yanı bulunmamaktadır. Zira belgeden de açık bir şekilde anlaşılacağı üzere, söz konusu soğutucu bir düğün için temin edilmiş olup, bu konuda nokta ile EFPA yetkilileri arasında herhangi bir sorun yaşanmamıştır. Nitekim bu husus, şikayetçi tarafından da hiçbir zaman dile getirilmemiş olup, TUBORG’dan elde edilen bilgilere göre söz konusu dönemde noktaya TUBORG dolabı girişi de söz konusu olmamıştır [76].

Diğer Ekomini Noktalarına İlişkin Belgeler

(128) Diğer Ekomini noktalarıyla ilgili olarak önemli görülen belgelerden biri, (…..)’da faaliyet gösteren (…..)’ye ilişkin olarak “Mağazada satış kaybı var, rakiple ilgili bir sorun yok. İşleticinin babasının ağır hasta olması sebebiyle mağazayla çok fazla ilgilenememesinin de satış kaybında etkisi var. Sözleşme yenilemesi yaklaştı, dükkan sahibi sorun çıkartıyor. Bu sorun çözülürse yenilemesi yapılacak ve mağaza normal işleyişine devam edecektir.” ifadelerinin yer aldığı yazışmadır (Belge 11). Belgede yer alan “rakiple ilgili bir sorun yok” ifadesinin, filli münhasırlık sağlamaya yönelik bir ifade olup olmadığının tespiti amacıyla, nokta ziyaret edilmiş ve bu bağlamda EFPA dolabının %20’lik kısmında Tuborg ürünlerinin satışının yapıldığı tespit edilmiştir. Keza işletme sahibi tarafından, Ekomini noktası olarak faaliyette bulunulan süreçte, rakip ürün satışı bakımından EFPA’nın herhangi bir baskısının olmadığı bildirilmiştir. Dolayısıyla, belgede geçen ifadenin %20 dolap kuralına ve TAPDK mevzuatına uygunlukla ilişkili olduğu, noktanın rakip ürün satışı yapıyor olmasından bağımsız bir şekilde kullanıldığı, TUBORG satışı olmasına karşın nokta ile franchise sözleşmesinin yenilenmesinin planlandığı anlaşılmaktadır.

75 Söz konusu noktalar franchise sisteminden çıkarıldıktan sonra, geleneksel KSN’ye de dönüşmemiş olduğundan, sistemden çıktıktan sonra Tuborg satışları olup olmadığı tespit edilememiştir.

76 TUBORG tarafından sunulan verilere göre, ilgili noktaya (…..)’de TUBORG dolabı konumlandırılmış olup, dolap (…..)’de noktadan çıkartılmıştır. Bununla birlikte, başvuru sahibi noktaya TUBORG dolabı konulduğuna dair herhangi bir husus dile getirmemiş; buna paralel bir biçimde, EFPA da hiçbir dönemde noktada TUBORG dolabı bulunmadığını belirtmiştir.

(129) Bir başka belge ise, (…..)’da faaliyet gösteren (…..)’ne ilişkin olarak “Mağaza cirolarının genel olarak düşmesinden kaynaklı küçük bir gerilemesi var. Rakip satmıyor. Mağazada problem yok.” ifadelerinin yer aldığı yazışmadır (Belge 11). Belgede, noktada Tuborg satışı olmadığına dair bir tespitin yapıldığı, hemen arkasından ise mağazada problem olmadığının belirtildiği dikkate alındığında, mağazada sorun olup olmaması tespitinin rakip satışıyla bağlantılı olma ihtimali üzerinde durulmuş; bu çerçevede, aynı belgede geçen ve mağazada bir sorun olmadığı/kalmadığı belirtilen sekiz noktanın [77] TUBORG’dan yaptıkları alımlar incelenmiş ve altı noktanın [78] hâlihazırda Tuborg satışları olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla mağazada rakip ürünlerin satılmasının EFPA tarafından bir sorun olarak algılanmadığı; (…..)’ne yönelik olarak yapılan tespitlerin arka arkaya sıralanarak raporlanmasından kaynaklı bir durumun söz konusu olduğu anlaşılmaktadır.

(130) Son olarak, (…..)’da faaliyet gösteren (…..)’ne ilişkin olarak “Mağaza bu hafta 2 kere ziyaret edildi. Rakip firma ile ilgili yaşanan sıkıntı bayi ekibinin de büyük desteği ile çözüldü. İşleticiye her şey en baştan yine tekrar tekrar anlatıldı. İşleticinin bozduğu planogramın düzeltileceğiyle ilgili işleticiden söz alındı ve yeniden planogram çizilip işletici ile paylaşıldı. Efes soğutucusu yeniden değiştirildiğinde planogram değişikliği yapılıp dükkan tekrar tapdkya uygun hale getirilecek.” ifadelerinin geçtiği yazışmanın (Belge 13) incelenmesi uygun olacaktır. Belgeden, rakiple ilgili yaşanan sıkıntının ÇORUM EFPA’nın yardımıyla çözüldüğü, işletmecinin mağaza planogramını bozması üzerine işletmeciyle yeni planogramın paylaşılarak planograma uygunluk konusunda işletmeciden söz alındığı, EFPA dolabının değiştirildiği, EFPA dolabının yeniden değiştirilmesi halinde planogram değişikliğine gidileceği anlaşılmaktadır. Bu noktada, rakip firma ile yaşanan sıkıntının, ne olduğu hususu önem kazanmaktadır. Söz konusu belgeye yönelik olarak EFPA tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu’nun doğum izninde olduğu dönemde ilgili mağazanın yeni devredildiği ve işletmecinin EFPA yetkililerinden sütlük dolabı talebi ettiği, ancak bu dönemde (…..)’ın doğum izninde olmasından da kaynaklı olarak, talep edilen sütlüğün zamanında noktaya teslim edilemediği, bu esnada TUBORG yetkililerinin para karşılığı kendi dolaplarını noktaya koymayı teklif ettikleri ve işletmeciye Tuborg ürünleri haricindeki diğer ürünleri de TUBORG dolabına koyabileceğini söyledikleri, işletmecinin durumla ilişkili olarak bilgi vermesi üzerine (…..)’ın -2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı çerçevesinde- EFPA’nın izin vermediği Tuborg dolaplarını veya başka bir dolabı franchise sistemine aykırı bir şekilde noktada konumlandıramayacağını işletmeciye bildirerek sütlük dolabının ayarlanacağını belirttiği, sorunun “rakip ürün” değil, “rakip dolabı” olduğu ifade edilmiştir. Belgenin ilgili olduğu 2017 Ağustos sonu itibarıyla, rakiple ilgili yaşanan sıkıntının ÇORUM EFPA’nın yardımıyla çözüldüğü dikkate alındığında, söz konusu tarihten önce noktanın TUBORG alımlarının olmasının ve bu tarih itibarıyla da TUBORG alımlarının kesilmesinin beklenmesi gerekmektedir. Belgede bahsi geçen rakip sorununun, fiili münhasırlık uygulamalarıyla bağlantılı olup olmadığının tespiti amacıyla, TUBORG’un söz konusu noktaya satışı olup olmadığı incelenmiş, ancak noktanın TUBORG’dan hiç alımı olmadığı görülmüştür. Keza, (…..) işletmecisi (…..) ile telefonda yapılan görüşmede de, noktanın bugüne dek hiç Tuborg satışı olmadığı, rakip ürün satan noktaların vadeli ödeme imkanının kaldırıldığının bilindiği dile getirilmiştir. Bu bağlamda, belgede geçen “rakip firma ile yaşanan sıkıntı” ifadesinin, rakip ürün satışının engellenmesi amacıyla kullanılmadığı, dolayısıyla EFPA’nın açıklamalarının makul olduğu değerlendirilmektedir.

77 (…..).

78 (…..) mağazası ise kapatıldığından, bu yönde bir tespit yapılamamıştır.

(131) Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, EFPA ve/veya ÇORUM EFPA’nın Çorum’daki Ekomini noktalarında fiilen münhasırlık tesis etmeyi amaçladığını gösteren herhangi bir bilgi, belge ve yazışmaya rastlanmadığı anlaşılmaktadır.

(132) Yerinde incelemede elde edilen belgelerin yanı sıra, kapalı bira pazarında Türkiye genelindeki Ekomini noktalarına yapılan bira satışları da incelendiğinde, Ekomini noktalarında yalnızca EFPA ürünleri satışına neden olabilecek bir münhasırlığın varlığının desteklenmediği görülmektedir. Aşağıdaki tabloda Ocak 2015-Kasım 2017 dönemindeki her bir ay için Türkiye genelindeki Ekomini noktalarına yapılan bira satışlarında EFPA ve TUBORG’un paylarına yer verilmektedir:

Grafik 2: Ekomini Noktalarına Yapılan Bira Satışlarında EFPA ve TUBORG’un Aylık Payları (%)

(…..TİCARİ SIR…..)

(133) Grafik incelendiğinde, TUBORG’un Ekomini noktalarına yaptığı satışların payının Ocak 2015’te %(…..), Kasım 2017 itibarıyla ise %(…..) olduğu görülmektedir. EFPA’nın payları ise aynı dönemler için sırasıyla %(…..) ve %(…..)’dir. Yıllık trende bakıldığında ise, 2015 yılında Ekomini noktalarının TUBORG alımlarının hacmi %(…..) iken, 2016 yılında ve 2017 yılının ilk 11 aylık döneminde bu oranların sırasıyla %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleştiği görülmektedir. Son üç yıl içinde TUBORG’un Türkiye genelindeki Ekomini’lere yaptığı satışların payının %(…..) oranında arttığı dikkate alındığında, Ekomini noktalarında yalnızca EFPA ürünlerinin satışına neden olabilecek bir münhasırlık uygulamasının desteklenmediği değerlendirilmektedir.

(134) Ocak 2015-Kasım 2017 dönemindeki her bir ay için Çorum ilindeki Ekomini noktalarına yapılan bira satışları bakımından da benzer bir inceleme yapıldığında, TUBORG’un Ocak 2015’te %(…..) olan pazar payının, Kasım 2017 itibarıyla %(…..) oranına çıktığı görülmektedir. Yıllı(…..) k trende bakıldığında ise, 2015 yılında %(…..) olan TUBORG satışları payı, 2016 yılında %(…..) çıkmış, 2017 yılında ise bu oran %(…..) gerilemiştir. 2015 yılına nazaran 2017 yılında TUBORG’un Çorum’daki Ekomini’lere yaptığı satışların payının %(…..) oranında arttığı dikkate alındığında, bu verilerin, EFPA ve/veya ÇORUM EFPA’nın uygulamalarıyla Çorum’daki Ekomini noktalarında yalnızca EFPA ürünlerinin satışına neden olabilecek bir münhasırlığa yol açtığı iddiasını desteklemediği değerlendirilmektedir.

(135) Diğer yandan, Nielsen verilerine göre Türkiye genelinde EFPA’nın bulunurluğu %(…..) iken, TUBORG’un bulunurluğu %(…..) oranındadır. Bununla birlikte, Kasım 2017 dönemi bakımından toplam Ekomini sayısı (1.750) [79] ile TUBORG’un bulunduğu Ekomini sayısı ((…..)) karşılaştırıldığında, TUBORG’un Ekomini’lerdeki bulunurluk oranı %(…..) olarak hesaplanmaktadır. Bir önceki senenin aynı dönemine (Kasım 2016) bakıldığında ise, bu oranın %(…..) olduğu, bir başka ifadeyle son bir yıl içinde TURBORG’un Ekomini’lerdeki bulunurluğunda bir artış yaşandığı görülmektedir. Ancak yine de, TUBORG’un Ekomini’lerdeki bulunurluk oranının kapalı bira pazarındaki bulunurluk oranının altında kaldığı görülmektedir [80].

79 Bununla birlikte, EFFA tarafından daha sonra Kurum’a gönderilen ilave açıklamalarda, Aralık 2017 tarihi itibariyle toplam Ekomini sayısının 1737’ye düştüğü ifade edilmiştir.

[80] 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’nda belirtildiği üzere, EFPA, TUBORG’un Çorum’daki Ekomini noktalarındaki bulunurluk oranının düşüklüğünü temelde üç unsura bağlamaktadır: 1)Ekominiler’in sayısal dağıtım oranının (bir ilçede bulunan 100 adet geleneksel ve organize kapalı satış noktasından kaçında alkollü içecek satıldığını gösteren oran) düşük olduğu bölgelerde açılması,

(136) Bulunurluk oranlarına Çorum özelinde bakıldığında ise, TUBORG’un KSN’lerin %(…..)’unda satıldığı gözlenmekte, bununla birlikte Ekomini noktaları için bu oran %(…..) olarak hesaplanmaktadır [81]. Dolayısıyla, TUBORG’un Çorum’daki Ekomini bulunurluğunun (%(…..)), Türkiye çapındaki Ekomini bulunurluğunun (%(…..)) da altında kaldığı anlaşılmaktadır.

(137) EFPA, Çorum’daki Ekomini’lerde Tuborg ürünlerinin bulunurluğunun görece az olmasının en büyük nedenini, ÇORUM EFPA bayisine duyulan ahde vefaya bağlamaktadır. Bu bağlamda, ÇORUM EFPA yetkilisi (…..)’ın bölgede sevilen bir insan olduğu, Çorum’un merkez, ilçe ve köylerinde yoğun ziyaretler gerçekleştirerek Ekomini sisteminin Çorum’da oluşturulması için büyük gayret sarf ettiği, işletmecilere dükkân bulma, açılışta uzun vadeli ürün desteği, ödemelerde esneklik sağlaması gibi konularda yardımcı olduğu, kendi sorumluluğunda olmamasına karşın Çorum’un merkezinden uzakta olan ve diğer sağlayıcıların ürün dağıtımında güçlük çektiği noktalara tedarik hususunda da elinden geleni yaptığı, ayrıca işletmecileri özel günlerinde de yalnız bırakmadığı, dolayısıyla işletmecilerin kendisini çok sevdiği belirtilmiştir. Diğer yandan, Çorum’un merkezden uzak ilçe ve köylerinde 12 Ekomini noktası bulunduğu, özellikle (…..) (Sungurlu), (…..) (Mecitözü), (…..) (Mecitözü), (…..) (Mecitözü) mağazalarına firmaların genellikle uzak mesafeden dolayı ve dağıtım maliyetinin yüksek olması nedeniyle dağıtım yapmayabildiği ya da düşük ziyaret frekansı uygulayabildiği, söz konusu Ekomini noktalarının bulunduğu köylerde bu noktalar haricinde zaten alkollü içki satan geleneksel bir KSN bulunmadığı, dolayısıyla rakibin özellikle söz konusu Ekomini noktalarında bulunurluğunun olmamasının bu faktörlere de bağlı olabileceği belirtilmiştir. Bunun yanı sıra, ilçelerin merkeze uzak köylerinde kapalı bira pazarında genel olarak Tuborg satışının ya çok düşük olduğu ya da hiç olmadığının bilindiği ifade edilmiştir [82].

(138) Açıklamalar çerçevesinde mevcut dosya kapsamında EFPA’nın Çorum’daki Ekomini noktalarında münhasırlığa yönelik uygulamalarda bulunduğuna böylelikle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine yönelik herhangi bir belge, bilgi ve bulgunun mevcut olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

2)EFPA tarafından yapılan ilk kurulum yatırımları nedeniyle Ekomini noktası işletenlerin EFPA’ya yönelik ahde vefası, 3) Ekomini noktalarının tercihleri. Yine aynı kararda, TUBORG’un İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Muğla, Mersin, Aydın, Hatay, Bursa, Tekirdağ, Adana, Balıkesir, Eskişehir, Edirne ve Kırklareli’ndeki Ekomini bulunurluğunun Türkiye genelindeki Ekomini’lerdeki bulunurluğunun üzerinde olduğu; kalan 66 ildeki bulunurluğun ise, söz konusu 15 ildeki bulunurluğa göre düşük olduğu tespit edilmiştir. TUBORG, kalan 66 il bakımından Ekomini’lerdeki bulunurluğunu, ortalama %(…..) olarak bildirmektedir.

81 Çorum ili özelinde toplamda 224 KSN olduğu tahmin edilmekte; bunun yanı sıra, hâlihazırda 26 Ekomini noktasından yalnızca (…..) adet Ekomini noktasında Tuborg ürünleri satışı olduğu bilinmektedir.

82 EFPA, kapalı bira pazarı bakımından TUBORG’un İskilip’te %(…..),, Ortaköy’de %(…..), Osmancık %(…..), Sungurlu’da %(…..), İnegazili’de %(…..), Mecitözü’nde %(…..) oranında satış hacmine sahip olduğunu belirtmiştir.

J. SONUÇ

(139) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.