Şanlıurfa ili merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hatlarında faaliyet gösteren firmaların…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Mustafa PARLAK

Üyeler: Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,

Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,

Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER: Kerem TOMUR, Evren SESLİ

C. ŞİKÂYET EDEN: İhbar

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN

- Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği

Şanlıurfa Belediyesi Otobüs Terminali No:32 Şanlıurfa

- Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti.

Şanlıurfa Belediyesi Otobüs Terminali Şanlıurfa

- Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmeciliği Ltd. Şti.

Atatürk Bulvarı Gökdelen Apt. Altı Şanlıurfa

- Tatlıses Turizm Ltd. Şti.

Atatürk Bulvarı Ulakoğlu Apt. No:156 Şanlıurfa

- Öz Diyarbakır Seyahat Ltd. Şti. Acentesi Enver Koyuncu

Şanlıurfa Belediyesi Otobüs Terminali Şanlıurfa

- Devran Turzim Ltd. Şti. Acentesi Bakır Tumbul

Otogar İçi Üst Kat No:7 ŞANLIURFA

- Turay Turizm ve Şanlıurfa Ceylan Pınar Şirketlerinin Acentesi Kenan Sönmez

Otogar İçi Turay Turizm Yazıhanesi No:29 Şanlıurfa

- Star Diyarbakır Ltd. Şti. ve Topçam Şirketlerinin Acentesi Hatice Emektar

Otogar İçi No:1 Şanlıurfa

- Yeni Diyarbakır Seyahat Ltd. Şti. ve Lüks Siirt Ltd. Şti. Acentesi İbrahim Halil

Bayar

Otogar Üst Kat No:6/A Şanlıurfa

- Urfa Eser Ticaret Ltd. Şti.

Şanlıurfa Belediyesi Otobüs Terminali No:206 Şanlıurfa

- Tokat Seyahat Şirketi’nin Acentesi Ali Sağır

Şanlıurfa Belediyesi Otobüs Terminali No:2 Şanlıurfa

- Has Diyarbakır Şirketi’nin Acentesi Bakır Bayar

Şanlıurfa Belediyesi Otobüs Terminali Şanlıurfa

- Özlem Diyarbakır Turizm İnş. San. Tic. Ltd. Şirketi’nin Acentesi Süleyman Elma

Otogar İçi Özlem Diyarbakır Seyahat Şanlıurfa

- Diyarbakır Sur ve Star Batman Şirketlerinin Acentesi Ceylan Karagöz

Şairnabi Mah. Cumhuriyet Cad. Paflar apt. No:5 Şanlıurfa

E. DOSYA KONUSU: Şanlıurfa ili merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hatlarında faaliyet gösteren firmaların oluşturduğu teşebbüs birliği niteliğindeki Derneğin, belirli hatlarda ortak fiyat tarifesi belirleyerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: İhbar yazılarında, Şanlıurfa ili merkezli faaliyet gösteren otobüs firmalarının şehirlerarası yolcu taşıma bilet fiyatlarını birlikte belirledikleri iddia edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ:

- Rekabet Kurumu kayıtlarına 18.5.2005 tarih ve 3394 sayı, 18.5.2005 tarih ve 3395 sayı ile intikal eden başvurular üzerine hazırlanan 27.5.2005 tarih ve 2005- 4-108/İİ-05-MY sayılı İlk İnceleme Raporu, Kurul'un 2.6.2005 tarih ve 05-38 sayılı toplantısında görüşülmüş ve karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında rekabetin ihlal edilip edilmediğinin, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi gereğince önaraştırma açılması Kararı alınmıştır.

- Yapılan inceleme sonucu elde edilen bulgular ışığında hazırlanan 15.7.2005 tarih ve 2005-4-108/Ö.A.-05-MOA sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu’nun 21.7.2005 tarih ve 05-48 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği, Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti., Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmeciliği Ltd. Şti., Tatlıses Turizm Ltd. Şti., Öz Diyarbakır Seyahat Ltd. Şti. Acentesi Enver KOYUNCU, Devran Turizm Ltd. Şti. Acentesi Bakır TUMBUL, Turay Turzim ve Şanlıurfa Ceylan Pınar Şirketlerinin Acentesi Hatice EMEKTAR, Yeni Diyarbakır Seyahat Ltd. Şti. ve Lüks Siirt Ltd. Şti. Acentesi İbrahim Halil BAYAR, Urfa Eser Ticaret Ltd. Şti., Tokat Seyahat Şirketi’nin Acentesi Ali SAĞIR, Has Diyarbakır Şirketi’nin Acentesi Bakır BAYAR, Özlem Diyarbakır Turizm San. Tic. Ltd. Şirketi’nin Acentesi Süleyman ELMA ve Diyarbakır Sur ve Star Batman Şti.’nin Acentesi Ceylan KARAGÖZ hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.

- Rekabet Kurulu’nun anılan kararı sonucunda, Kanun'un 43/2. maddesi uyarınca taraflara soruşturma açıldığına dair bildirim yapılmış ve söz konusu bildirime cevaben gönderilen ilk yazılı savunmalar alınmıştır.

- Soruşturma Heyetince tamamlanan 23.1.2006 tarih ve SR/06-01 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun’un 45. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun tüm üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince

haklarında soruşturma yürütülen teşebbüslerden 30 gün içerisinde ikinci yazılı savunmalarını göndermeleri talep edilmiştir.

- Taraflardan Kenan SÖNMEZ, İbrahim Halil BAYAR, Bakır BAYAR, Hatice EMEKTAR, Ali SAĞIR, Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti., Tatlıses Turizm ve Ticaret Ltd. Şti., Urfa Eser Tic. Ltd. Şti., Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmeciliği Ltd. Şti. ve Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği ikinci yazılı savunmalarını yapmışlardır. Enver KOYUNCU, Bakır TUMBUL, Süleyman ELMA ve Ceylan KARAGÖZ Soruşturma Raporu’nda kendileri ile ilgili yapılan tespit ve değerlendirmelere itiraz etmemişler ve ikinci yazılı savunma haklarını kullanmamışlardır.

- Söz konusu yazılı savunmalar üzerine Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı 10.3.2006 tarihli Ek Yazılı Görüş, Kanun'un 45/2. maddesi uyarınca tüm Kurul Üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiştir.

- Tarafların savunma süreleri 20.4.2006 tarihinde sona ermiş ve taraflardan Ali SAĞIR, Kenan SÖNMEZ, İbrahim Halil BAYAR, Hatice EMEKTAR, Bakır BAYAR, Tatlıses Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. ve Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmeciliği Ltd. Şti. ek savunma yapmış, diğer teşebbüsler ek görüşe karşı yazılı savunmalarını göndermemişlerdir.

- Rekabet Kurulu'nun 28.4.2006 tarih ve 06-31/377-M sayılı toplantısında, yürütülen soruşturma ile ilgili olarak 6.6.2006 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiştir. Anılan tarihte yapılan sözlü savunma toplantısının ardından Kurul, 6.6.2006 tarihinde 06-40/504-131 sayı ile nihai kararını vermiştir. Kurul’un nihai kararı, gerekçeli karar daha sonra tebliğ edilmek üzere 21.6.2006 tarihinde taraflara tefhim edilmiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

1- Urfa Eser Tic. Ltd. Şti., Enver KOYUNCU, Bakır TUMBUL, Kenan SÖNMEZ, Hatice EMEKTAR, İbrahim Halil BAYAR, Ali SAĞIR, Bakır BAYAR, Süleyman ELMA ve Ceylan KARAGÖZ şahıs işletmelerinin 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil edecek faaliyetlerinin tespit edilememesi nedeniyle haklarında açılan soruşturmanın idari para cezası verilmesine yer olmadığı kararı ile sonuçlandırılması,

2- Ancak Kenan SÖNMEZ, İbrahim Halil BAYAR, Bakır BAYAR, Hatice EMEKTAR ve Ali SAĞIR şahıs işletmelerinin yetkili ve görevlilerinin önaraştırma aşamasında görevli Kurum raportörlerine yanlış veya yanıltıcı bilgi vermeleri sebebiyle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin (2006/1 sayılı Tebliğ ile değişik) (b) bendi uyarınca 2.900 YTL idari para cezası ile cezalandırılmaları,

3- Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti., Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmeciliği Ltd. Şti., Tatlıses Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. ve Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ve özellikle de aynı maddenin “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki (a) bendinde yasaklanan eylemleri gerçekleştirdikleri tespit

edilmiş olup, söz konusu teşebbüs birliği ve teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin (2006/1 sayılı Tebliğ ile değişik) ikinci fıkrası uyarınca 5.800 YTL’den az olmamak üzere bir önceki yıl sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirlerinin %10’una kadar para cezası ile cezalandırılmaları,

4- Ceza miktarı belirlenirken 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin dördüncü fıkrası gereği ve takdirleri Rekabet Kurulu’nda olmak üzere adı geçen teşebbüslerin karayolu ile şehirlerarasında yolcu taşımacılığı sektöründe yaşanan atıl kapasite, maliyet artışları, pazarda talebin önemli ölçüde dalgalanması gibi ekonomik sorunlar sebebiyle anlaşma yaptıklarının ve bilet fiyatlarını tabi oldukları T.C. Ulaştırma Bakanlığı’nın ilgili mevzuatında öngörülen limitlerde uyguladıklarının göz önünde bulundurulması

gerektiği ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili ürün pazarı, haklarında soruşturma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate alınarak “otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri” pazarı olarak tespit edilmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği ve soruşturmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin Şanlıurfa İli merkezli hatlarda faaliyette bulundukları dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar, “Şanlıurfa merkezli karayolu yolcu taşıma hatları” olarak belirlenmiştir.

I.2. Hakkında Soruşturma Yapılan Teşebbüsler

I.2.1. Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği

1992 yılında kurulmuş olan Şanlıurfa İli Otobüs işletmecileri Derneği (Dernek) Tüzüğü’nde Derneğin amacı;

“a) Karayolu ile yurt içi ve uluslararası yolcu taşıma ve taşımacılığının Türkiye’de geliştirilmesi için gerekli çalışmalarda ve araştırmalarda bulunmak,

b) Karayolu ile yurt içi ve yurt dışı yolcu taşımacılığında çalışan idari ve sefer personelini eğitmek, teknik vasıtaların geliştirilmesine ve kullanılışına ait gerekli teknik ve bilimsel araştırmalar yapmak,

c) Uluslararası ve yurtiçi yolcu taşımacılığını ilgilendiren konularda hakem görevini ifa etmek,

d) 22.4.1982 tarih ve 17672 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ulaştırma Bakanlığı’nın Karayolu ile Uluslararası Yolcu ve Eşya Taşımaları Hakkında

Yönetmelik Esasları ile buna ek olarak çıkarılacak yönetmeliklerin uygulamada yeknesaklığını sağlayıcı önlemler almak,

e) Üyelerine uluslararası iş potansiyelini eşitlik esaslarına göre düzen sağlamak, monopol hatları serbest rekabet ilkelerine açmak, yeni iş sahaları temin etmek, uluslararası ikili karayolu toplantıları ile gerektiğinde uluslararası yolcu taşımacılığı konularını ilgilendiren toplantılara katılmak, üyelerini ve üyelerinin bağlı oldukları firmaları temsil etmek, dernek faaliyetlerini ilgilendiren yayınları takip ederek üyelerine duyurmak, toplantılar yapmak, konferanslar vermek, kurslar açmak, uluslararası müracaatların değerlendirilmesinde ilgili resmi mercilere yardımcı olmak,

f) Dernek üyeleri arasında yurt içi, yurt dışı yolcu taşımacılığında dayanışma ve uyum sağlamak, anlaşmazlıklarda arabulucu hakem olmak, hakem olarak karar vermek, derneğin ilkelerine aykırı fiil ve hareketleri önleyici tedbirler almak, alınan kararları tatbik etmek,

g) Uluslararası ve şehirlerarası yolcu taşıma hizmetlerini ülke ekonomisinin ve sosyal hayatın gereği olarak bilet ücretlerine milli ekonomiye ve haksız rekabete meydan vermeyecek önlemleri almak, bu konuda resmi mercilerde irtibat kurup yardımcı olmak,

h) Karayolu ile uluslararası ve yurt içi yolcu taşımacılığı konularında her seviyede resmi ve özel kuruluşlar nezdinde temsilci bulundurmak, ticari odası ve benzeri kuruluşlarda üyelerini temsil etmek, federasyon ve konfederasyonlar nezdinde faaliyetler bulunmak, üye olmak, katılmak,

ı) Üyelerini temsilen veya üyeleri adına uluslararası ve yurt içi otobüs terminalleri, sosyal ve turistik tesisler yapmak veya yaptırabilmek için belediyeler, kamu kuruluşları, şahsi ve hükmi şahıslar ile mukaveleler yapmak, bu gibi tesislere ortak olmak, ortaklık şeklinde inşaat ve işletmelere katılmak, yapılacak otogarların inşaatını üstlenmek, yap-işlet-devret veya kiralamak şeklinde sözleşmeler yapmak, bu gibi tesislerin inşası ve işletmesi için üyelerinin menfaatlerine inşaatlarına ve iletmelere iştirak etmek, bu mevzuda kamu kuruluşlarına yardımcı olmak”

olarak ifade edilmiştir.

Derneğin Yönetim Kurulu Başkanlığını Mehmet Davut İNCE yapmaktadır.

I.2.2. Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti.

Faaliyetlerine 1948’de başlamış olan Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti., Şanlıurfa Ticaret Sicili’ne 1746 numara ile kayıtlıdır. Şirket, hâlihazırda 30 otobüsü ile İstanbul, Ankara, Antalya, İzmir, Aydın, Mersin, Balıkesir hatlarında faaliyet göstermektedir. Şirket’in kurucuları Halil ERYAVUZ ve Mehmet İPEKÇİOĞLU’dur.

I.2.3. Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmeciliği Ltd. Şti.

1.3.2005 tarihinde Necmeddin ŞAKAK, İbrahim Halil ŞAKAK ve Zeki ŞAKAK tarafından devralınan Şanlıurfa Ticaret Sicili’ne 5350 numara ile kayıtlı Şanlıurfa

Seyahat Otobüs İşletmeciliği Ltd. Şti.’nin, hâlihazırda 12 otobüsü bulunmaktadır. Şirket; İstanbul, Ankara, Antalya ve Mersin hatlarında çalışmaktadır.

I.2.4. Tatlıses Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.

Şanlıurfa Ticaret Sicili’ne 4669 numara ile kayıtlı olan Tatlıses Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. faaliyetlerine 1993 yılında başlamıştır. Şirket, hâlihazırda 23 otobüsü ile İstanbul, Ankara, İzmir, Çanakkale, Zonguldak ve Mersin hatlarında çalışmaktadır. I.2.5. Enver KOYUNCU Şahıs İşletmesi

Haklarında soruşturma yürütülen gerçek kişilere ait şahıs işletmeleri F1 yetki belgesine sahip acentelerdir. Bu teşebbüsler, D1 yetki belgesine sahip yolcu taşımacılığı alanında faaliyet gösteren seyahat firmalarının biletlerini belirli ücret ve komisyonlar mukabilinde satmaktadır. Enver KOYUNCU Şahıs İşletmesi, Öz Diyarbakır Seyahat Ltd. Şti.’nin acentesidir.

I.2.6. Bakır TUMBUL Şahıs İşletmesi

Bakır TUMBUL Şahıs İşletmesi, Devran Turizm Ltd. Şti.’nin acentesidir. Devran Turizm Şanlıurfa ile bağlantılı Kayseri, Trabzon ve Samsun hatlarında çalışmaktadır.

I.2.7. Kenan SÖNMEZ Şahıs İşletmesi

Turay Turizm ve Şanlıurfa Ceylan Pınar şirketlerinin acentesidir.

I.2.8. Hatice EMEKTAR Şahıs İşletmesi

Hatice EMEKTAR Şahıs İşletmesi, Star Diyarbakır Ltd. Şti. ve Tokat ilinde faaliyet gösteren Topçam şirketlerinin acentesidir.

I.2.9. İbrahim Halil BAYAR Şahıs İşletmesi

İbrahim Halil BAYAR Şahıs İşletmesi, Yeni Diyarbakır Seyahat Ltd. Şti. ve Lüks Siirt Ltd. Şti. ünvanlı otobüs taşımacılığı yapan firmaların Şanlıurfa’da faaliyet gösteren acentesidir.

I.2.10. Urfa Eser Tic. Ltd. Şti.

Urfa Eser Tic. Ltd. Şti. yetkilileri önaraştırma sürecinde yapılan yerinde inceleme sırasında raportörlere, yaşanan yoğun rekabetten dolayı son iki yıldır faaliyetlerini durdurduklarını ifade etmişlerdir. Şirket yetkilileri bu durumun başlıca sebebinin sürekli olarak zararla çalışmaları olduğunu ifade etmişlerdir. Ulaştırma Bakanlığı’nın 8 yıldan yaşlı arabaların taşımacılık yapmasına izin vermemesi sebebiyle Şirket, taşımacılık belgelerini yenileyememiş ve hizmetlerine son vermiştir.

I.2.11. Ali SAĞIR Şahıs İşletmesi

Ali Sağır Şahıs İşletmesi, Tokat Seyahat Şirketi’nin Şanlıurfa’da faaliyet gösteren acentesidir.

I.2.12. Bakır BAYAR Şahıs İşletmesi

Bakır BAYAR Şahıs İşletmesi, Has Diyarbakır Şirketi’nin Şanlıurfa’da faaliyet gösteren acentesidir. Söz konusu firma; İstanbul, Antalya ve İzmir hatlarında faaliyet göstermektedir.

I.2.13. Süleyman ELMA Şahıs İşletmesi

Süleyman ELMA şahıs işletmesi, Özlem Diyarbakır Turizm İnş. San. Tic. Ltd. Şirketi’nin Şanlıurfa merkezindeki acentesidir.

260

I.2.14. Ceylan KARAGÖZ Şahıs İşletmesi

Ceylan KARAGÖZ Şahıs İşletmesi, Diyarbakır Sur ve Star Batman Şirketlerinin acentesidir.

I.3. Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Deliller

I.3.1. Yapılan Yerinde İncelemeler ve Bilgi Tutanakları

I.3.1.1. Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti. Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Raportörlerin şirket yetkilisi ile birlikte düzenledikleri bilgi tutanağında, söz konusu şahıs tarafından, derneğin otobüs firmalarının hakkını daha iyi savunmak ve gerekmesi halinde fiyat tarifesi belirlemek üzere teşekkül ettiği ifade edilerek, belirlenen fiyat listesine uydukları ve İstanbul için 35 YTL olan bilet fiyatlarının anlaşma sonrası 50 YTL.’ye yükseltildiği belirtilmiştir. Yetkili, ayrıca mazot, lastik ve yedek parçanın pahalı olması sebebiyle Ulaştırma Bakanlığı’nın onayladığı fiyatlara bilet satamadıklarını ve ancak Dernek Başkanı’nın onaylaması halinde, anlaşma fiyatının %15-20 altına kadar inebildiklerini ifade etmiştir.

I.3.1.2. Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmeciliği Ltd. Şti. Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Raportörlerin şirket yetkilisi ile yaptıkları görüşmede yetkili, Derneğin hem vatandaşlar hem de firma sahipleri için faydalı olduğunu ve Derneğin kendilerine verdiği fiyat listesine kesinlikle uyduklarını, Ulaştırma Bakanlığı’nın verdiği fiyatın İstanbul için 65 YTL. olduğunu fakat kendilerinin Dernek listesinde yer alan 50 YTL. tutarındaki fiyatı uyguladıklarını belirterek, zararına çalıştıklarını ifade etmiştir.

I.3.1.3. Tatlıses Turizm Ltd. Şti. Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Firma yetkilisi konuya ilişkin olarak, Derneğin 24.4.2005 tarihinde aldığı karar doğrultusunda, Şanlıurfa’da faaliyet gösteren otobüs şirketleri için ortak bir fiyat listesi belirlendiğini, Ulaştırma Bakanlığı’nın onayladığı ve 28.8.2005 tarihine

kadar geçerli olan fiyat tarifesinin %20 altında bilet sattıklarını ve hukuka aykırılığın söz konusu olmadığını ifade etmiştir. Anılan şahıs tarafından, ayrıca, Derneğin fiyat listesini hazırlarken bir avukata danıştığı, son dönemde havayollarına ÖTV indirimi uygulanması sebebiyle uçak bilet fiyatlarının çok düştüğü ve otobüs firmalarının havayolu şirketleri ile de rekabet eder hale geldiği belirtilmiştir.

I.3.1.4. Ömer KOYUNCU (Öz Diyarbakır Acentesi) Şahıs İşletmesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Firma yetkilisi raportörler ile yaptığı görüşmede, Derneğin 24.4.2005 tarihinde aldığı karar sonrasında, işlerde az da olsa bir rahatlama olduğunu fakat işlerin yine de yeterli seviyede olmadığını ve anlaşmaya diğer şirketler gibi uyduklarını ifade etmiştir.

I.3.1.5. Kenan SÖNMEZ (Şanlıurfa Pınar Turizm ve Turay Turizm Acentesi) Şahıs İşletmesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Firma yetkilisi düzenlenen tutanakta, Turay Turizm ve Ceylan Pınar otobüs şirketlerinin fiyat belirleme konusunu tamamen kendilerine bıraktığını, fiyatı Dernek ve bütün yazıhanecilerin beraber belirlediklerini ifade etmiştir.

I.3.1.6. İbrahim Halil BAYAR (Yeni Diyarbakır Seyahat ve Lüks Siirt Acentesi) Şahıs İşletmesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Diyarbakır’da faaliyet gösteren Yeni Diyarbakır Seyahat Ltd. Şti. ve Siirt’te faaliyet gösteren Lüks Siirt Ltd. Şti.’lerinin acentesi olan İbrahim Halil BAYAR Şahıs İşletmesi’nin yetkilisi, mezkur şirketlerin fiyat belirleme konusunu tamamen kendilerine bıraktıklarını, fiyatı Dernek ve bütün yazıhanecilerin beraber belirlediklerini ifade etmiştir.

320

I.3.1.7. Urfa Eser Ticaret Ltd. Şti. Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Şirket yetkilisi, yaşanan yoğun rekabetten dolayı son iki yıldır faaliyetlerini durdurduklarını belirtmiştir.

I.3.1.8. Bakır BAYAR (Has Diyarbakır Acentesi) Şahıs İşletmesi Yetklisi ile Yapılan Görüşme

Diyarbakır’da faaliyet gösteren Has Diyarbakır’ın acentesi olan işletmenin yetkilisi, fiyatı Dernek ile belirlediklerini, Has Diyarbakır’ın herhangi bir müdahalesinin bulunmadığını ve genelde anlaşmaya uymaya çalıştıklarını ifade etmiştir.

330

I.3.1.9. Bakır TUMBUL (Devran Turizm Acentesi) Şahıs İşletmesi’nin Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Firma yetkilisi, Kayseri, Trabzon ve Samsun güzergâhlarında çalışan tek firma olduklarını, dolayısıyla fiyat listesinin kendilerini etkilemediğini ve Ulaştırma Bakanlığı’nın onaylamış olduğu fiyatları uyguladıklarını ifade etmiştir.

I.3.1.10. Hatice EMEKTAR (Star Diyarbakır ve Topçam Turizm Acentesi) Şahıs İşletmesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Star Diyarbakır Ltd. Şti.’nin ve Tokat merkezli faaliyet gösteren Topçam Seyahat’in Şanlıurfa acentesi olan Hatice EMEKTAR firmasının yetkilisi mezkur şirketlerin fiyat belirleme konusunu tamamen kendilerine bıraktıklarını, fiyatı Dernek ve bütün yazıhanecilerin birlikte belirlediklerini ifade etmiştir. Yetkili, ayrıca, 24.4.2005 tarihli anlaşma öncesinde kar edemediklerini ve zararına çalıştıklarını belirtmiştir.

I.3.1.11. Ali SAĞIR (Tokat Seyahat Acentesi) Şahıs İşletmesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Firma yetkilisi, Raportörler ile yaptığı görüşmede, fiyat belirleme konusunda Tokat Seyahat’in herhangi bir müdahalesinin bulunmadığını, fiyatı aynı hatta çalışan otobüs şirketleri ve acentelerin birlikte belirlediklerini ifade etmiştir.

I.3.1.12. Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği Yetkilisi ile Yapılan Görüşme

Raportörlerin Dernek yetkilisi ile yaptıkları görüşmede, anılan şahıs tarafından, Derneğin 1992 yılında kurulduğu ve en önemli sorunlarının yolcu bilet fiyatları rayici olduğu, şirketlerin mağduriyetlerini Derneğe iletmeleri neticesinde bir araya gelerek fiyat belirledikleri, Dernek kaşesi vurulan biletlerin ortak fiyatın altında satılmasının mümkün olmadığı ifade edilmiştir. Yetkili ayrıca, yapılan fiyat listesine uyulmamasının herhangi bir yaptırımının olmadığını, bunun sadece meslektaşlar arasında yapılmış sözlü bir anlaşma olduğunu, ortak fiyat listesinin oybirliğiyle belirlendiğini ve karşı çıkan hiçbir üyenin olmadığını vurgulanmıştır.

I.3.1.13. Şanlıurfa Belediyesi Otobüs Terminali Yetkilisi ile Yapılan Görüşme Terminal yetkilisi konuya ilişkin olarak, Derneğin otogarın düzenini sağladığını, Dernek Yönetim Kurulu’nun şirket sahiplerinden oluştuğunu, fiyatları Dernek Yönetim Kurulu’nun tespit ettiğini, fiyat listesine genellikle uyulduğunu, ancak, parası olmayan vatandaşlar, polis memurları ve askerler için Dernek Başkanı’nın biletlere mühür vurması suretiyle fiyat listesinden indirim yapıldığını ifade etmiştir. Yetkili, 25.4.2005 tarihinde Dernek tarafından yapılan fiyat listesi sonrası yolculardan herhangi bir şikayet gelmediğini de belirtmiştir.

I.3.2. Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği’nin Yayınladığı Fiyat Listesi

Şanlıurfa ili bağlantılı güzergâhlarda faaliyet gösteren, soruşturma tarafı firmaların imzaladıkları, Dernek Başkanlığı’nın 25.4.2005 tarihinden itibaren Şanlıurfa için geçerli kıldığı fiyat listesine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

380

I.4. Savunmaların Değerlendirilmesi

I.4.1. Bilet fiyatları, T.C. Ulaştırma Bakanlığı’nın ilgili mevzuatına (Karayolu

Taşıma Yönetmeliği) uygun olarak belirlenen tarifelere göre ve bağımsız bir

şekilde tespit edilmektedir iddiası.

Şanlıurfa merkezli 3 taşımacı firma olan Şanlıurfa Cesur Turizm, Şanlıurfa

Seyahat ve Tatlıses Turizm’in Dernekleri aracılığıyla hazırladıkları 25.4.2005

tarihli fiyat listesine uydukları aşağıdaki tabloda açıkça ortaya konulmaktadır:

Varış 25.4.2005 Tarihli Fiyat 25.4.2005 Öncesi 25.4.2005

Yeri Listesi (YTL) Fiyat (YTL) Sonrası Fiyat

(YTL)

İstanbul 50 35-40 50

Ankara 40 30-35 40

390

I.4.2. Şanlıurfa İli Otobüs işletmecileri Derneği’nin bilet fiyatlarını belirleme yetkisi bulunmadığı ve teşebbüslerin Dernek vasıtasıyla bir anlaşmanın içerisinde yer almadığı iddiası.

4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil eden husus Derneğin görevi ve yetkisi olmadığı halde, seyahat firmalarını organize ederek fiyat rekabetini ortadan kaldırır mahiyette kararlar alması ve bu yönde eylemleri gerçekleştirmesidir. Dernek Başkanı’nın ve teşebbüs yetkililerinin açık ikrarları bilgi tutanaklarında yer almaktadır. Bu sebeple soruşturma konusu olan 25.4.2005 tarihli “Fiyat Listesi”nin hazırlanmasında Derneğin bir müdahalesinin bulunmadığı iddiası muteber kabul edilmemiştir.

I.4.3. Bilet fiyatlarının aynı olması firmalar arasındaki bir anlaşma ve/veya Derneğin müdahalesinin sonucu değil, verilen hizmet ve taşıma mesafesinin aynı olmasından kaynaklanmaktadır iddiası.

Soruşturma teşebbüs birliği niteliğindeki Derneğin, bilet ücretlerinde eşitlik sağlamak suretiyle rekabetin sınırlanması kapsamında yürütülmüştür. Bir başka deyişle soruşturma kapsamındaki ihlal iddiaları “uyumlu eylem” karinesi çerçevesinde değildir. Bu sebeple savunmalarda bu şekilde getirilen açıklama ve savlar, Derneğin rekabeti sınırlama amaçlı karar aldığı gerçeğini değiştirmemektedir.

I.4.4. Rekabet etmeme veya fiyat belirleme konusunda teşebbüsler arasında yapılmış yazılı bir taahhütname ya da anlaşma bulunmadığı iddiası.

4054 sayılı Kanun’un gerekçesine göre anlaşma, Medeni Hukukun geçerlilik koşullarına uymasa bile tarafların kendilerini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma ya da uyuşma anlamında kullanılmıştır. Anlaşmanın yazılı veya sözlü olmasının önemi bulunmamaktadır. Kaldı ki 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde tanımlanan şekilde bir teşebbüs birliği olan Derneğin “Fiyat Listesi”nin oluşmasında ve uygulanmasında belirleyici rol oynadığı bilgi tutanaklarından ve bilet örneklerinin listede yer alan fiyatlarla aynı olmasından açıkça anlaşılmaktadır.

I.4.5. Fiyat tarifesinin kamu kurum ve kuruluşlarının harcırah gibi yasal taleplerini karşılamak üzere firmaların farklı fiyatlarının ortalaması alınarak hazırlandığı iddiası.

Kamu kurum ve kuruluşlarından bilgi edinme amacıyla bu yönde bir talep gelmesi halinde uygulanacak yöntem, Dernek’in firmaların uyguladıkları farklı fiyatları bir liste şeklinde hazırlamasıdır. Teşebbüslerin “Fiyat Listesi”ne aynı anda bilet fiyatlarını artırmak suretiyle uymalarının sadece kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan kişilerin taleplerini karşılanması olarak değerlendirilmesi mümkün görülmemiştir.

I.4.6. Urfa Eser Tic. Ltd. Şti.nin savunmasında, Urfa Eser’in ihlal iddialarının geçerli olduğu dönemde taşımacılık yapmadığını ve yetki belgelerini yenilemediğini ispatlayan bilgi ve belge sunulmuştur.

Urfa Eser Seyahat’in ihlal iddialarının geçerli olduğu dönemde herhangi bir faaliyetinin olmadığı anlaşıldığından yürütülen soruşturma kapsamından çıkartılmıştır.

I.4.7. Acente Niteliğine Haiz Teşebbüslerin Durumu ve “Yetkisiz Temsil” Savunmasının Değerlendirilmesi

Rekabet hukuku açısından acente ile bağımsız karar verebilen teşebbüs arasındaki ayırt edici unsur, acentenin yükümlülüklerini yerine getirirken mali riskin ne kadarını üstlendiğidir. Eğer acente kendi üzerine risk alıyorsa, fonksiyon itibarıyla bağımsız teşebbüslere yaklaşır ve rekabet kuralları açısından bağımsız teşebbüs olarak değerlendirilir.

F1 Yetki Belgesine sahip acenteler satılan bilet fiyatları üzerinden belirli bir komisyonu tahsil etmekte, otogarlarda ve/veya şehir merkezlerinde bilet satış büroları işletmekte, bunun dışında taşımacı firmaların üstlendiği risklere katlanmamaktadır.

Sektörde akdedilen “Acentelik Sözleşmeleri”, Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca Ulaştırma Bakanlığı’nca belirlenmiş örneğe uygun tip sözleşmelerdir. Sözleşmelerde taşımacı firma tarafından acenteye, taşıma bedelini tespit etme yetkisi verilmemektedir. Mevzuata göre bilet fiyatları konusunda yetkili ve sorumlu olan D1 belgeli taşımacı firmalardır. Yer verilen bilgi ve gerekçeler çerçevesinde haklarında soruşturma yürütülen Enver KOYUNCU, Bakır TUMBUL, Kenan SÖNMEZ, Hatice EMEKTAR, İbrahim Halil BAYAR, Ali SAĞIR, Bakır BAYAR, Süleyman ELMA ve Ceylan KARAGÖZ şahıs işletmeleri, 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil edecek faaliyetlerinin tespit edilememesi nedeniyle, yürütülen soruşturma kapsamından çıkartılmıştır.

I.4.8. Önaraştırma aşamasında görevli Kurum raportörlerine yanlış ve yanıltıcı bilgi verildiğine ilişkin tespitin doğru olmadığı iddiası.

4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin (b) bendinde; Kurul kararı ile bilgi isteme veya yerinde inceleme hallerinde hiç bilgi verilmemesi, eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi halinde, idari para cezası uygulanabileceği düzenlenmektedir. Soruşturma sürecinde yapılan inceleme ve taraf teşebbüslerin yazılı ve sözlü savunmalarının değerlendirilmesi sonucunda; Kenan SÖNMEZ, İbrahim Halil BAYAR, Bakır BAYAR, Hatice EMEKTAR ve Ali SAĞIR şahıs işletmeleri yetkili ve görevlilerinin önaraştırma aşamasında görevli Kurum raportörlerine verdikleri bilgilerin savunma sınırları içinde kalması nedeniyle yanlış veya yanıltıcı bilgi olarak değerlendirilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

480

j. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK

4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” baslığı altındaki 3. maddesinde yer alan; “Teşebbüslerin belli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikleri ifade eder” şeklindeki tanımlama; ayrı bir tüzel kişiliği olsun veya olmasın belli amaçlara ulaşmak için kurulmuş birliklerin “teşebbüs birliği” olarak degerlendirilmesi gerektigini ortaya koymaktadır. Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği üyesi bulunan taşımacı firma ve acenteler tarafından 1992 yılında kurulmuş, tüzel kişiliği haiz bir bir “teşebbüs birliği” niteliğindedir. Dernek görevi ve yetkisi olmadığı halde, üyesi bulunan teşebbüsleri organize ederek fiyat rekabetini ortadan kaldırır mahiyette kararlar alınmasını ve bu yönde eylemler gerçekleştirilmesini sağlamıştır. Dernek Başkanı ve üye teşebbüs yetkililerinin açık ikrarları, 25.4.2005 tarihli “Fiyat Listesi”nin hazırlanması, tüm Dernek üyelerine gönderilmesi ve uygulanması konusunda adı geçen teşebbüs birliğinin belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Derneğin üyesi bulunan teşebbüsler arasındaki fiyat rekabetini sınırlayan mahiyette kararlar alması ve bu yönde eylemler içerisine girmesi 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin;

“Belirli bir mal veya hizmet piyasasından doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” şeklindeki birinci fıkrası ve özelikle de anılan maddenin “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki (a) bendi kapsamında hukuka aykırı bulunarak yasaklanan faaliyetler içerisindedir.

K. SONUÇ:

Şanlıurfa ili merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hatlarında faaliyet gösteren firmaların oluşturduğu teşebbüs birliği niteliğindeki Derneğin, belirli hatlarda ortak fiyat tarifesi belirleyerek 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası üzerine alınan 21.7.2005, 05-48/690-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. a) Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği’nin yayımlamış olduğu fiyat listesinin teşebbüs birliği kararı niteliğinde olduğuna ve bu kararı ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine,

b) Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği’nin 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca takdiren (2006/1 no’lu Tebliğ ile değişik) 6.368 YTL asgari para cezası ile cezalandırılmasına

OYÇOKLUĞU ile,

2. Enver KOYUNCU, Bakır TUMBUL, Kenan SÖNMEZ, Hatice EMEKTAR, İbrahim Halil BAYAR, Ali SAĞIR, Bakır BAYAR, Süleyman ELMA ve Ceylan KARAGÖZ şahıs işletmelerinin 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil edecek faaliyetlerinin tespit edilememesi ve Urfa Eser Tic. Ltd. Şti.’nin 1.1.2004 tarihinden itibaren faaliyetlerini durdurmuş olması nedeniyle haklarında idari para cezası verilmesine yer olmadığına

OYBİRLİĞİ ile,

3. Kenan SÖNMEZ, İbrahim Halil BAYAR, Bakır BAYAR, Hatice EMEKTAR ve Ali SAĞIR şahıs işletmeleri yetkilileri ve görevlilerinin, önaraştırma aşamasında görevli Kurum raportörlerine verdikleri bilgilerin savunma sınırları içinde kalması nedeniyle yanlış veya yanıltıcı bilgi olarak değerlendirilmesine yer olmadığına OYBİRLİĞİ ile

karar verilmiştir.

(6.6.2006 tarihli ve 06–40/504-131 sayılı Kurul Kararı’na)

KARŞI OY GEREKÇESİ

“Otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri pazarında”, Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmecileri Derneği ile Şanlıurfa merkezli çeşitli güzergahlarda faaliyet gösteren 4 karayolu ile yolcu taşıma firması ve 9 seyahat acentesi hakkında yürütülen soruşturma neticesinde,

 Şahıs İşletmeleri ile Urfa Eser Tic. Ltd. Şti. hakkında idari para

cezası verilmesine yer olmadığına,

 Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmeleri Derneği’nin

yayınlamış olduğu fiyat listesinin teşebbüs birliği kararı

niteliğinde olduğu ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal

ettiğinden Derneğin idari para cezası ile cezalandırılmasına, karar verilmiştir.

Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerden;

Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti.,

Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmeleri Ltd. Şti.,

Tatlıses Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.’nin

aralarında anlaşma yaparak ve Dernekleri aracılığıyla şehirlerarası yolcu taşımaları ile ilgili fiyat tarifeleri düzenlemeleri ve bu şekilde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan eylemleri gerçekleştirdikleri konusunda dosya kapsamına göre kuşku yoktur.

Yukarıda ünvanlarına yer verilen 3 taşımacı firma özgürce ve birbirinden bağımsız olarak fiyat rekabeti yapmamışlar, içinde bulundukları ekonomik zorlukları aşabilmek için bilet ücretlerini belirleyen bir anlaşmanın tarafı olmuşlar ve bunu da Dernekleri aracılığı ile gerçekleştirerek Derneğin yayınladığı fiyat listesi ile de bu durumu ortaya koymuşlardır. Seyahat firmalarını organize ederek fiyat anlaşması yapmalarını temin eden Derneğin böyle bir görev ve yetkisinin olmaması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil eden bu anlaşmaya Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmeleri Derneği’de taraf olmuştur.

Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı,

1. Şanlıurfa İli Şehirlerarası Otobüs İşletmesi Derneği’nin öncülüğünde,

Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti,

Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmesi Ltd. Şti.,

Tatlıses Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.’nin,

özgürce ve birbirinden bağımsız olarak fiyat rekabeti yapmak yerine, aralarında fiyat anlaşması yaparak rekabetin sınırlanmasına neden oldukları ve bu şekilde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin özellikle (a) bendinde ifade edilen yasaklanan eylemleri gerçekleştirdikleri kanaatinde olduğumuzdan, bu 3 taşımacı firma ile Derneğin 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası gereğince ayrı ayrı cezalandırılmalarının uygun olacağını düşünüyoruz.

Bu nedenle, Derneğin yayınlamış olduğu fiyat listesinin teşebbüs birliği kararı niteliğinde olduğundan bahisle sadece Dernek hakkında para cezası verilmesine dair çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

2. Diğer taraftan;

Soruşturma, Dernek ile 4 taşıma firması ve 9 seyahat acentesi hakkında açılmış olup, kararda Dernek ile 1 taşıma firması ve 9 seyahat acentesi hakkında hüküm kurulmuştur.

Buna karşılık,

Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti,

Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmesi Ltd. Şti.,

Tatlıses Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.’,

hakkında hüküm kurulmamıştır.

Yayınlamış olduğu fiyat listesinin teşebbüs birliği kararı niteliğinde olduğundan bahisle Dernek hakkında karar alınmış olması, hakkında soruşturma açılan diğer teşebbüsler yönünden olumlu veya olumsuz bir karar alınmasını engellemez. Nasıl ki, Urfa Eser Tic. Ltd. Şti. hakkında karar alınmışsa bu 3 taşımacı teşebbüs hakkında da olumlu yada olumsuz bir karar alınmalıdır.

Bu yönden de yukarıda yer alan 1 numaralı bentteki görüşümüz ile bağlantılı olarak,

Şanlıurfa Cesur Turizm Otobüs İşletmesi Ltd. Şti,

Şanlıurfa Seyahat Otobüs İşletmesi Ltd. Şti.,

Tatlıses Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.’,

ünvanlı teşebbüsler hakkında olumlu ya da olumsuz şekilde kararda hüküm tesis edilmediğinden çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

Tuncay SONGÖR Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ Rıfkı ÜNAL

İkinci Başkan Kurul Üyesi Kurul Üyesi