Telsim Mobil Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. (Telsim)'ye tahsis edilmiş olan ve 0546 prefiksleri içinde "9"…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU

Üyeler: Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK,

Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,

R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,

Murat GENCER, Mustafa PARLAK,

Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL

B- RAPORTÖRLER: Ali DEMİRÖZ, A. Ogün SARI

C- ŞİKAYET EDEN: - Telsim Mobil Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.

Mehmet Akif Mah. İnönü Cad. Star Sok. No:2 İkitellli/İstanbul D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:

- Türk Telekomünikasyon A.Ş.

Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/Ankara

E- DOSYA KONUSU: Telsim Mobil Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. (Telsim)'ye tahsis edilmiş olan ve 0546 prefiksleri içinde "9" ile başlayan numara grubu için ulusal sabit telefon ağı (PSTN) abonelerinin aramalarına Türk Telekomünikasyon A.Ş. (TTAŞ) tarafından kısıtlama getirilmesi.

F- İDDİALARIN ÖZETİ : Telsim'in şikayet dilekçesinde özetle;

- tekel niteliğini sürdüren TTAŞ ile yapılan ve Lisans Sözleşmesi süresince yürürlükte kalacak olan Şebekelerarası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi kapsamında TTAŞ'ın yaklaşım ve uygulamalarından dolayı ortaya çıkan anlaşmazlıkların büyük bölümünün çözülemediği,

- TTAŞ'ın haksız uygulamalarının son örneğinin Lisans Sözleşmesi ile Telsim'e tahsis edilen 546 prefiksleri içerisinden "9" ile başlayan abone numara grubu için PSTN abonelerinin aramalarına kasıtlı olarak kısıtlama getirmesi olduğu, bu numaralara (örneğin ………………) doğru yapılan aramalarda abonelerine "aradığınız yöne doğru bütün hatlarımız (kanallarımız) doludur" anonsunun veya aynı anlama gelecek sinyallerin verildiği,

- ancak bütün devrelerin dolu olması halinde alınması gereken bu tür anons ya da sinyallerin Telsim şebekesine doğru yapılan diğer aramalarda alınmadığı, bunun da

TTAŞ ile Telsim arasındaki devrelerin dolu olmadığı halde sadece 0546 alan kodunun "9" ile başlayan abone numaralarından bazıları için kasıtlı olarak kısıtlandığını gösterdiği,

- TTAŞ'ın bu kasıtlı davranışlarıyla 4502 sayılı Kanun'da açıkça tanımlanan arabağlantı yükümlülüğünün gereklerine aykırı davranarak, Telsim abonelerinin haberleşme hürriyetine müdahale etmek suretiyle tekel konumunu kötüye kullandığı ve Telsim'i zarara uğrattığı

iddialarına yer verilerek, 4054 sayılı Kanun uyarınca gerekenlerin yapılması talep edilmektedir.

G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.10.2001 tarih ve 4488 sayı ile giren başvuru üzerine, Rekabet Kurulu’nun 8.1.2001 tarih ve 02-01 sayılı toplantısında, konuya ilişkin olarak hazırlanan 26.12.2001 tarih ve D2/1/F.T.-04 sayılı İlk İnceleme Raporu görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla 4054 sayılı Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca düzenlenen 5.4.2002 tarih ve D2/1/F.T.-04 sayılı Önaraştırma Raporu, 11.4.2002 tarih ve REK.0.06.00.00/37 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-24 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; TTAŞ'ın, PSTN abonelerinin Telsim şebekesinden bazı numaraları aramalarını kısıtladığına ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmadığı dolayısıyla 4054 sayılı Kanun'un ihlali olabilecek bir durumun ortaya çıkmayacağı, bu nedenle dosya konusu şikayete yönelik bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler

Telekomünikasyon hizmetleri “temel hizmetler” ve “katma değerli hizmetler” olarak iki kategoride sınıflandırılmaktadır. Temel hizmetler, bir telekomünikasyon devresi üzerinden sadece taşıma kapasitesi sağlayan ve tüketicinin sağladığı bilgi ile karşılıklı etkileşim yönünden kolaylıkla anlaşılabilir durumda olan hizmetler olarak tanımlanmaktadır. Telefon, telgraf gibi hizmetler bu kapsamdadır. Ses ve veri iletimi için gereken altyapı unsurlarından birini oluşturan kiralık hatlar da temel telekomünikasyon hizmetleri arasındadır.

Katma değerli hizmetler ise temel hizmeti biçim, içerik, protokol veya diğer yönleriyle bir işleme tabi tutan, bilgisayar uygulamaları ile birleştiren veya aboneye ilave, farklı veya yeniden şekillendirilmiş bilgi sunan ya da abone ile stoklanmış bilgi kaynağı arasında karşılıklı ilişkiyi sağlayan bilgi yoğun hizmetlerdir. Günümüzde yoğun olarak kullanılan mobil telefon, çağrı cihazı, elektronik posta ve veri iletimi gibi hizmetler, katma değerli hizmetler olarak değerlendirilmektedir. Katma değerli hizmetler temel hizmetlerle aynı ya da farklı telekomünikasyon şebekesi üzerinden sunulabilir. GSM mobil telekomünikasyon hizmetleri de katma değerli hizmet olarak tanımlanmaktadır. Bu hizmetin belirgin özelliği, kullanıcılarını herhangi bir şebekeye kablo ile bağlı olmaksızın çeşitli telekomünikasyon hizmetlerinden yararlandırmasıdır.

I.1.1. GSM Sistemine İlişkin Bilgiler

Dijital teknolojiyi kullanan GSM sistemi değişik bileşenlerden oluşmaktadır. Bu bileşenlerden GSM hizmetlerinin iletimi ile ilgili ana bileşenlerin tanımlarına ve bu bileşenler arasındaki etkileşime aşağıda kısaca yer verilmiştir.

Baz istasyonu: GSM şebekesinin kapsama alanını oluşturan bölgelerde hücresel olarak, konumlandığı alan içinde yer alan abonelerin operatöre ait en yakın santral ile irtibatını sağlayan elektronik bileşendir. Her baz istasyonu aynı anda birden fazla aboneye hizmet verebilmek amacıyla bir dizi dijital teknik kullanır. Ancak baz istasyonlarının kapasitesi sonsuz değildir. Çoğunlukla baz istasyonlarının kapasitesinin belli bir kısmı, o bölgede cep telefonu açık olan abonenin bilgilerini periyodik aralıklarla GSM santrallerine iletmek üzere ayrılmışken, kalan kısım o bölgedeki abonenin yaptığı veya ona yapılan çağrıyı takiben, abonenin karşı tarafla veri (data, ses, vb.) irtibatı için ayrılmıştır.

GSM santralleri: Cep telefonu çalışır konuma getirildiğinde, en yakın baz istasyonuna bu bilgileri içeren bir sinyal gönderir. Baz istasyonu da bu bilgileri GSM sisteminin beyni olarak kabul edilen GSM santrallerine (MSC-Mobile Switching Center) iletir. GSM santralleri ayrıca, PSTN ve diğer GSM şebekelerinden gelen ve onlara giden çağrıları yönlendirir.

GSM santralleri içinde yer alan HLR (Home Location Register) adlı bileşen, tüm abonelerin bilgileriyle ilgili bir veri tabanı içerir ve baz istasyonları aracılığıyla santrale gelen çağrının mevcut abonelerden birine ait olup olmadığını kontrol eder. Çağrı aboneye aitse, yine baz istasyonlar aracılığıyla abonenin cep telefonuna şebeke kullanım izni verilir. HLR birimi ayrıca, abonenin bulunduğu baz istasyonu bilgilerini de güncel olarak saklar. Böylece GSM santraline o aboneyle görüşmek üzere bir çağrı geldiğinde, çağrı abonenin bulunduğu baz istasyonuna gönderilir. Bu işleme "kutuplandırma" (polling) adı verilir. Abone hareket halinde ise, bir baz istasyonunun kapsama alanından diğer bir baz istasyonunun kapsama alanına geçebilir. Bu durumda HRL birimi abonenin yeri ile ilgili bilgileri günceller. Bu işleme "hand-over" adı verilir. GSM santraliyle aynı anda binlerce şebeke abonesi takip edilir ve herhangi bir noktadan bir aboneye çağrı geldiğinde, o abone bulunur ve telefonuna çağrı yapılır. Bu ana bileşenler yanında, kullanılan teknolojiye bağlı olarak GSM santrallerinin telesekreter, kısa mesaj servisi vb. servisleri bulunabilir. GSM sisteminde cep telefonundan diğer birimlere aktarılan veri insan konuşması olabileceği gibi bilgisayar verisi, görüntü vb. olabilir.

Arabağlantı: İki farklı iletişim şebekesi arasında haberleşme yapılabilmesi için, şebekelerin birbirleriyle bağlantısı olmalıdır. Şebekelerin bağlandıkları noktaya arabağlantı noktası denir. Birbirlerine çağrı trafiği olan bütün şebekelerin doğrudan ya da dolaylı olarak bağlantıları ve arabağlantı noktaları vardır.

Bir şebekeden diğerine arama yapıldığında, önce HLR tarafından arayan abonenin kimlik bilgileri kontrol edilerek abonenin bu işlem için yetkili olup olmadığı saptanır. Herhangi bir sorun olmadığı takdirde, santral anahtarlama bölümünde aranan numara için bir sorgulama işlemi başlatılır. Eğer aranan numara TTAŞ şebekesindeki bir sabit telefon abonesine ait ise arama isteği TTAŞ santrallerine yönlendirilir.

Eğer aranan numara bir GSM abonesine ait ise arama isteği bu defa ilgili santral binasına (GSM santrali) iletilir. Bu santralde ise aranan abonenin nerede (hangi baz istasyonunun bölgesinde) olduğu sorgulaması yapılır. Aranan abone bulunduktan sonra aboneye en yakın baz istasyonuna TTAŞ transmisyon hatları ya da radyo linkler yoluyla ulaşılarak çağrı gerçekleştirilir.

Bu açıklamalardan anlaşılacağı üzere bir GSM operatörü, kendi santral binaları arasında veya diğer operatörlere ait santral binaları ve TTAŞ santralleri arasındaki iletimi sağlamak için TTAŞ’a ait transmisyon hatlarını kullanmak zorundadır. Telsim'in iddiaları da, aktarımın TTAŞ'a ait olduğu bölümde arama ve çağrıların kısıtlandığı yönündedir.

I.1.2. Telekomünikasyon Sektörüyle İlgili Mevzuat

Türkiye'de telekomünikasyon hizmetlerine ilişkin hukuki düzenlemeler çok sayıda kanun ve yönetmelikte yer almaktadır. Telekomünikasyon sektörüyle ilgili düzenlemelerden en kapsamlısı 27.1.2000 tarih ve 4502 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu, Ulaştırma Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun, Telsiz Kanunu ve Posta, Telgraf ve Telefon İdaresinin Biriktirme ve Yardım Sandığı Hakkında Kanun ile Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Eki Cetvellerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’dur.

Bu Kanun'un öngördüğü düzenlemelerden en önemlileri; sektörde politika belirleme yetkisinin Ulaştırma Bakanlığı’nda bırakılması ve sektörü yakından izlemek, belirlenen politikalar ile lisans vb. belgelere dayalı görev yapan piyasa aktörlerinin bu belgelere uygun faaliyet gösterip göstermediğini denetlemek üzere Telekomünikasyon Kurumu unvanlı bağımsız bir düzenleyici kurumun oluşturulmasıdır. Bu Kanun'da yer alan bir diğer önemli konu ise, temel telekomünikasyon hizmetlerinde süregelen yasal tekelin 2004 yılı başı itibarıyla kaldırılacağının ve sektörde liberalizasyona gidileceğinin öngörülmesidir.

4502 sayılı Kanun’un dosya konusuna ilişkin maddeleri aşağıdaki gibidir:

- 1. maddede, mobil telekomünikasyon hizmetleri, “Karasal mobil istasyonlar ile uydu ve karasal istasyonlar arasında veya karasal mobil istasyonların kendi aralarında gerçekleştirdikleri telekomünikasyon hizmetleri” olarak tanımlanmaktadır.

- 2. maddede “Hiç kimse Bakanlık’la bir görev, imtiyaz sözleşmesi yapılmış veya Bakanlık tarafından bir telekomünikasyon ruhsatı veya genel izin verilmiş olmadıkça, telekomünikasyon hizmeti yürütemez ve/veya altyapısı kuramaz ve işletemez” ifadesine yer verilerek pazara girişe yönelik yasal engel ortaya konmuştur.

- 10. maddede “Kurum, telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesi ve/veya altyapı işletilmesi karşılığında alınacak ücretlere ilişkin düzenlemeleri, aşağıdaki genel ilkelerin gerçekleştirilmesi hususunu gözönünde tutarak yapar” denilmekte ve aynı maddenin (f) bendinde “Haklı gerekçelerin varlığı halinde, ücretlere zorunlu maliyetleri ve makul bir ölçüde kârı da yansıtmak kaydıyla üst sınır konulabilir” ifadesine yer verilerek, daha önce Ulaştırma Bakanlığı’nın haiz olduğu ve ilgili pazarı da kapsayan hizmet ücretlerine üst sınır koyabilme yetkisi Telekomünikasyon Kurumu’na devredilmiştir.

23.5.2001 tarihli ve 4673 sayılı “Telgraf ve ve Telefon Kanunu, Posta, Telgraf ve Telefon İdaresinin Biriktirme ve Yardım Sandığı Hakkında Kanun ile Ulaştırma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”da da TTAŞ'ın kamu payının %50’nin altına düşmesi halinde tekel haklarının 31.12.2003 tarihinden önce sona ereceği hükme bağlanmış ve telekomünikasyon hizmetleri ile ilgili olarak lisans, ruhsat ve genel izin verme yetkisi Telekomünikasyon Kurumu’na tanınmıştır.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. Ürün Pazarı: TTAŞ, mobil telekomünikasyon hizmetleri için gerekli olan arabağlantı hizmetleri de dahil olmak üzere her türlü telekomünikasyon hizmetinin verilmesi ile ilgili altyapı sağlama hususunda tekel konumunda olması nedeniyle ihlal iddialarına ilişkin ilgili ürün pazarı,"ara bağlantı hizmetleri piyasası" olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, dosya konusu iddiaların etkisinin görüleceği piyasa olması sebebiyle katma değerli mesaj hizmetleri piyasası da değerlendirmelerde dikkate alınmıştır.

I.2.2. Coğrafi Pazar: Telekomünikasyon hizmeti sunan ve sunacak olan işletmelere verilecek yetki belgelerinin veya yetki belgesi sahibi ile yapılacak sözleşmelerin kapsamının tüm Türkiye sınırlarını kapsaması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar"Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.

I.3. Yapılan Tespitler ve Değerlendirmeler

Dosya konusu şikayette, TTAŞ'ın, PSTN abonelerinin Telsim şebekesinden bazı numaralara doğru aramalarını kısıtladığı ve bu durumun 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiği iddia edilmektedir.

Yukarıda da belirtildiği üzere, TTAŞ’ın mevcut PSTN altyapısını kullanmaksızın GSM operatörlüğü faaliyetinde bulunulması mümkün değildir. Bu durum gözönüne alınarak GSM lisans anlaşmasının 27. maddesinde “Türk Telekom ile işletmeci arasındaki ilişkiler şebekeler arası irtibat ve işbirliği sözleşmesi ile düzenlenecektir” hükmüne yer verilmiş ve operatör şirketler ile TTAŞ arasında “Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi” imzalanması hükme bağlanmıştır.

Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi'nin 3.1.1. maddesinde “Türk Telekom ücreti karşılığında, İşletmeciyi Türk Telekom’un tesisleri yer ve diğer altyapı imkanlarından yararlandıracak ve GSM santralleri, baz istasyonları, baz istasyonu kontrol istasyonları ve İşletmeci Şebekesinin diğer ürün ekipmanları arasındaki bütün bağlantılar ile İşletmeci Şebekesi ile Türk Telekom arasındaki transmisyon ortamını sağlayacaktır” ifadesi yer almaktadır. Bu hükümlerden de anlaşılacağı üzere çağrıların TTAŞ üzerinden taşınması, fiili olduğu kadar yasal olarak da zorunluluktur.

Türk Telekom ile GSM operatörleri arasında imzalanan "Şebekeler Arası İrtibat ve İşbirliği" sözleşmesi çerçevesinde verilen altyapı hizmetleri ile ilgili sorunlarda, öncelikle Telekomünikasyon Kurumu'nun görevli ve yetkili bulunduğu belirtilmelidir. Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun'un alanına girecek bazı uygulamalar ise bu Kanun kapsamında değerlendirilecektir.

Bu çerçevede ara bağlantı hizmetleri veren ve bu alanda yasal tekel konumunda bulunan TTAŞ'ın, PSTN abonelerinden TELSİM şebekesindeki numaralara doğru

(örneğin …………………) yapılan aramaları kısıtlaması ya da bloke etmesi iddialarına yönelik olarak önaraştırma sürecinde yapılan incelemelerde, Türk Telekom'un PSTN abonelerinden Telsim şebekesine doğru yapılan aramaları "aradığınız yöne doğru bütün hatlarımız doludur" şeklinde anons ya da aynı anlama gelecek sinyallerle kısıtladığına dair belge ya da bilgi bulunamamıştır. Raportörlerce Telsim ile yapılan görüşmelerde de, raportörlere söz konusu iddiaları kanıtlayacak bir belge sunulamadığı anlaşılmıştır. Ayrıca dosya mevcudunda yer alan ve TTAŞ yetkililerince sunulan; Adana 4. Sulh Hakimliği tarafından yaptırılan bilirkişi tespitinde ve yine Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin Telsim'in tedbir talebinin reddi ile ilgili kararında bu iddiayı kanıtlayacak herhangi bir bilgi yer almamaktadır. Söz konusu bilirkişi tespitinde, bir hafta boyunca ………………… numaralı telefon değişik şebekelerden aranmıştır. Bu aramalarlarda ya görüşme yapılmış ya da numaranın meşgul olduğu tespit edilmiştir.

Dolayısıyla TTAŞ tarafından PSTN abonelerinin Telsim şebekesindeki bazı numaraları aramasının kısıtlandığına yönelik bir bulguya rastlanmamıştır. Esasen böyle bir durumun varlığı halinde ara bağlantı sözleşmesine aykırı bir durum olacaktır ve bu durum öncelikle Telekomünikasyon Kurumu'nun müdahalesini gerektirmektedir.

Ancak iddialarla ilgili sorunların sadece altyapı hizmetleriyle ilgili olmadığı görülmektedir. GSM operatörleri temel haberleşme hizmeti (ses iletimi ve kısa mesaj hizmeti) vermek üzere lisans almış, bunun dışındaki katma değerli telekomünikasyon hizmeti vermeye yetkilendirilmemişlerdir. Telsim tarafından aramaların kısıtlandığı iddia edilen numaralar TTAŞ tarafından gelir paylaşımı çerçevesinde 1992 yılından itibaren hizmet verilen 900'lü numaralar ile benzerlik taşımaktadır. ……………… numaralı hatta sahip olan "Arayınız Ltd." bu hattan canlı sohbet hizmeti vermekte ve bu hizmetini gazete ve televizyon kanallarında verdiği ilan ve reklamlarla duyurmaktadır. Bu şirketin değişik Telsim şebekesi numaralarından da bu hizmetleri vermeye başladığı yine televizyon ve gazete reklamlarından anlaşılmaktadır.

TTAŞ 900'lü hizmetleri, gelir paylaşım sözleşmesi imzalayan şirketlerle belli kurallara uygun olarak ve normal telefon görüşme ücretlerinden pahalı olarak verilmektedir. İsteyen aboneler bu hatlara telefonunu kapatabilmekte, ayrıntılı fatura verilemeyen santrallere bağlı hatlara bu hizmetler kapatılmakta ve tahsilat riski nedeniyle fiyatlar yüksek tutulmaktadır. Telsim şebekesi üzerinden benzer bir hizmetin verilmesi gelir paylaşım anlaşması imzalayan şirketlere zarar verdiği gibi bu hizmetlerin verilmesi ile ilgili kurallara uygunluğu da denetlenememektedir.

Bu nedenle TTAŞ, Telekomünikasyon Kurumu'na başvurarak Telsim şebekesi üzerinden verilen bu tür hizmetlerin durdurulmasını talep etmiş; Telekomünikasyon Kurumu da Telsim şebekesi üzerinden sunulan canlı sohbet hizmetinin ayrı bir telekomünikasyon hizmeti olduğuna ve yetkisiz bu hizmeti veren"Arayınız Ltd."in faaliyetlerinin sona erdirilmesine karar vermiş ve Telsim'den bu tür aboneliklerin iptalini istemiştir.

Bu alanda bir düzenleme gerekliliğinin bu şekilde ortaya çıkması üzerine Telekomünikasyon Kurumu, Telefon Mesaj Hizmetlerine ilişkin düzenleme hazırlığı içerisine girmiştir. Bu düzenlemede, yalnız Telekomünikasyon Kurumu'ndan lisans alan şirketlerin bahse konu hizmeti verebilecekleri ve istedikleri şebeke ile ara bağlantı sözleşmeleri yapabilecekleri öngörülmektedir.

Bu değerlendirmelerden de anlaşılacağı üzere, TTAŞ'ın ilgili ürün pazarlarındaki hakim durumunu PSTN abonelerinden Telsim şebekesine doğru bazı aramalara kapatması ya da kısıtlaması yoluyla kötüye kullandığına dair bir bulguya ulaşılamamıştır. Değişik kurum ve mahkemelere intikal eden sorun, telefon mesaj hizmetlerinin nasıl verileceğinin düzenlemesi ve bu hizmetin yetkisiz olarak verilmesi ile ilgilidir. Bu alanı düzenlemekle görevli ve yetkili Telekomünikasyon Kurumu da bu düzenlemeleri yapma sürecindedir. Sonuç olarak, önaraştırma kapsamında TTAŞ'ın Telsim şebekesindeki bazı numaralara yönelik aramalara kısıtlama getirdiği yönündeki Telsim iddialarını destekleyecek herhangi bir dayanak mevcut olmadığı görüşüne varılmıştır.

J- SONUÇ

Yukarıda yer verilen tespitler ve yapılan değerlendirmeler doğrultusunda; TTAŞ'ın, PSTN abonelerinin Telsim şebekesinden bazı numaraları aramalarını kısıtladığına ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmadığına, dolayısıyla dosya konusu şikayete yönelik bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.