Ankara ve Konya başta olmak üzere un sektöründe faaliyet gösteren birtakım spekülatörler ve değirmencilerin…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:

II.Başkan: Dr. Kemal EROL

Üyeler: Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit

SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa

PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Tulez

BARUTOĞLU

B- RAPORTÖRLER: Hakan SABUNCU, Ali Fuat KOÇ

C- ŞİKAYET EDEN: Ankara Fırıncılar Odası

Strazburg Cad. No:30/21 Kat:4 06430 Sıhhıye / Ankara D- HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:

Türkiye Un Pazarında Faaliyet Gösteren Un Değirmenleri E- DOSYA KONUSU: Ankara ve Konya başta olmak üzere un sektöründe faaliyet gösteren birtakım spekülatörler ve değirmencilerin Türkiye genelinde gerçekleştirdikleri uygulamalarla tekel oluşturdukları ve bu sebeple yüksek fiyatla buğday satımı gerçekleştirdikleri iddiası.

30

F- İDDİALARIN ÖZETİ: Ankara Fırıncılar Odası'nın şikayet başvurusunda, özetle;

-un sektöründe faaliyet gösteren birtakım spekülatörler ve değirmencilerin Türkiye genelinde yaptıkları uygulamalarla tekel oluşturdukları ve bu sebeple yüksek fiyatla buğday satımı gerçekleştirdikleri,

-anılan kişi ve/veya kuruluşlarca Hükümetin ithalatı yasaklaması gerekçesi kullanılıp iç piyasada 18-20 milyon TL aralığında satılan ekmeklik un fiyatının yaklaşık %60 artırılarak 28-33 milyon TL seviyesine çıkartıldığı ve bunun sonucunda ekmek imal eden esnaf niteliğini haiz fırıncıların yüksek maliyetler karşısında ekmek üretemez duruma geldiği,

-1.10.2001 tarihinde 200 gr ekmek fiyatının 200.000.TL olarak belirlendiği, girdi maliyetlerindeki artışlara rağmen 15 aydan bu yana enflasyonla mücadele

programı içerisinde tüm kesimler gibi fırıncı esnafının da iyi niyet göstererek zam yapmadığı

belirtilerek;

- un ithalatında uygulanan %50 oranındaki fonun geçiçi de olsa kaldırılması

- orta ve küçük ölçekli işletme niteliğinde faaliyet gösteren değirmencilerin de faydalanabileceği şekilde en az iki üç ay vadeli ve düşük faizli buğday temin ve tevzii gerçekleştirilmesi,

- ilgili kuruluşların, değirmencilerin ve Fırıcılar Odası’nın da çağrılı olacağı bir toplantının düzenlenerek soruna ilişkin netice elde edilmesi,

- un fiyatlarındaki spekülasyon kaynaklı artışın önüne geçilerek ekmek üreticilerinin ve tüketicilerin zarar görmemesi amacıyla duruma müdahale edilmesi,

gerektiği ifade edilmiştir.

G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.12.2002 tarih, 5512 sayı ile giren başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 10.1.2003 tarih, 2002- 3-132/BN-02-HS sayılı Bilgi Notu 13.1.2003 tarih, REK.0.07.00.00/2 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-04 ve 03-05 sayılı Kurul toplantılarında görüşülerek karara bağlanmıştır.

70

H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Bilgi Notunda;

- “ekmeklik buğday pazarı”ndaki fiyat oluşum mekanizmaları ve dönemler itibarıyla arz talep dengesinin takibi,

- ilgili dönemlerdeki arz talep dengesi gözetilerek, ilgili pazarda oluşan ekmeklik buğday fiyatlarının un fiyatlarını belirleme gücünün ortaya konulabilmesi,

- tespit olunduğu takdirde un fiyatlarında spekülasyonlarla meydana getirilen artışların kaynaklarının açıklığa kavuşturulabilmesi ve 4054 sayılı Kanun ile ilişkisinin ortaya konulabilmesi,

amacıyla birbiriyle yakın ilişkili olan “ekmeklik buğday” ve “ekmeklik un” pazarında önaraştırma yapılması gerektiği

ifade edilmektedir.

I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

Ekmek maliyetini oluşturan unsurlar şartlara göre değişkenlik gösterse de, genel olarak bu unsurların toplam maliyet içindeki payı;

100

aralığında gerçekleşmektedir. Nihai ürünün maliyeti içinde tek başına %30-45 aralığında bir maliyet kalemini oluşturan unun, ekmeğin pazardaki fiyatının oluşumun katkısı da önemli olacaktır. Bu nedenle “Türkiye ekmek pazarı” açısından un girdisinin fiyat oluşumu, anılan pazarı ve dolayısıyla tüketicileri doğrudan etkilemektedir. Tablo-1'de yıllar itibarıyla buğday ve un fiyatları artışlarına yer verilmiştir.

Buğday Fiyatları Ve Tefe Artış Oranları

110

2000 2001 2002 2001 2002

Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere 2000-2001-2002 yıllarında gerçekleşen buğday fiyatları ve artışları incelendiğinde özetle; 2001 Ocak ayında bir önceki seneye göre buğday %32 artış gösterirken; 2002 Ocak ayında bir önceki seneye göre %92 artış gerçekleşmiştir. Aynı şekilde 2002 Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran aylarında bir önceki seneye göre gerçekleşen artışlar sırasıyla %90, %89, %95, %90, %70 olarak gerçekleşmiştir. Anılan dönemlere ait TEFE artışlarına bakıldığında; genelde buğday fiyatlarındaki artışlar TEFE rakamlarındaki artıştan daha yüksek olmaktadır.

120

Tüfe Artış Oranları

(TL/KG)

2000 2001 2002 2001 2002

OCAK 272,916 357,178 849,084 %31 %35,9 %138 %73,2

130

Yukarıdaki tablodan; 2001 Ocak ayında bir önceki seneye göre un fiyatı %31 artış gösterirken (TÜFE artışı %35) 2002 Ocak ayında bir önceki seneye göre görülen artışın %138 oranında (TÜFE artışı %73.2) olduğu anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte, dönemler itibarıyla yükselen ve düşen fiyat seyirleri izlendiğinde Toprak Mahsulleri Ofisi’nin buğday ithali gerçekleştirmesi ya da elindeki stokları piyasaya sürmesi şeklinde pazar politikaları ile arz-talep dengesinin sağlanmaya çalışıldığı görülmektedir.

140

Bu çerçevede, “Türkiye ekmek pazarı”nın en önemli hammadde girdisi olan “un”un elde edildiği “ekmeklik buğday pazarı”ndaki fiyat oluşumunun piyasanın özelliklerinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

Ayrıca buğday alım-satımının yapıldığı çeşitli Ticaret Borsaları bulunduğu gibi, un üretiminde çok sayıda teşebbüs faaliyet göstermektedir. Gerek pazarların yapısı gerekse söz konusu şikayette spekülasyonu yapanların eylemi birlikte gerçekleştirdiklerine ilişkin bir iddianın olmadığı dikkate alınarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına yer olmadığı kanaatine varılmıştır.

J- SONUÇ

Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde; ilgili piyasanın özelliklerinden kaynaklanan maliyet ve fiyat artışlarına karşı devletten beklenti ve talepleri aktardığı, 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabet ihlaline delalet edecek bir iddia içermediği anlaşılan söz konusu başvuru ile ilgili bir önaraştırma veya soruşturma

başlatmaya yeterli tespit bulunmadığı kanaati ile şikayetin reddine OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.

160

KARŞI OY GEREKÇESİ

(17.1.2003 tarihli ve 03-05/58-20 sayılı Kurul Kararı)

Başvurunun incelendiği raporda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler ile raportörlerin ulaştığı kanaat doğrultusunda;

- “Türkiye ekmek pazarı”nın en önemli hammadde girdisi olan “un”un elde edildiği “ekmeklik buğday pazarı”ndaki fiyat oluşum mekanizmalarının ve dönemler itibarıyla arz talep dengesinin takibi,

- İlgili dönemlerdeki arz talep dengesi gözetilerek, pazarda oluşan ekmeklik buğday fiyatlarının un fiyatlarını belirleme gücünün ortaya konulabilmesi,

- Tespit olunduğu takdirde un fiyatlarında spekülasyonlarla meydana getirilen artışların kaynaklarının açıklığa kavuşturulabilmesi ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile ilişkisinin ortaya konulabilmesi,

amacıyla, birbiriyle yakın ilişkili olan “ekmeklik buğday” ve “ekmeklik un” pazarlarında önaraştırma yapılması gerektiği düşünülmekte olup 4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma veya soruşturma başlatmaya yeterli tespit bulunmadığı yönündeki çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

Dr. Kemal EROL Mustafa PARLAK

İkinci Başkan Kurul Üyesi

Prof Dr. Zühtü AYTAÇ Tulez BARUTOĞLU

Kurul Üyesi Kurul Üyesi