Mars Sinema Turizm ve Sportif Tesisler İşletmeciliği A.Ş.'nin Ekin Sinema Kültür ve Sanat Etkinlikleri ve…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

A.Ş.’nin Ekin Sinema Kültür ve Sanat Etkinlikleri ve Organizasyon A.Ş. paylarının tamamını devralması işlemine izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.5.2005 tarih ve 3189 sayı ile giren ve en son 1.6.2005 tarih ve 3747 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.6.2005

tarih ve 2005-2-31/ÖI-05-Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 15.6.2005 tarih ve REK.0.06.00.00-120/60 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-40 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; Mars Sinema Turizm ve Sportif Tesisler İşletmeciliği A.Ş. (Sinemars) ile Ekin Sinema Kültür ve Sanat Etkinlikleri ve Organizasyon A.Ş.’nin (Tepe Cinemaxx) devralma yoluyla birleşmesi işleminin, tarafların toplam cirosu bakımından 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi bir devir işlemi olduğu, ancak bu işlem sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde yasaklanan nitelikte hakim durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili piyasada rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, bu nedenle bildirim konusu birleşme işlemine izin verilmesi gerektiği ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İlgili Pazar

H.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Sinema işletmeciliği, film yapımcılığı, dağıtım ve sinema işletmeciliğinden oluşan sinema sektörünün bir ayağını oluşturmaktadır. Sektörün yapımcılık aşamasında temel içerik oluşturulmakta, dağıtım seviyesinde bu içerik sinema salonlarında, televizyon yayınlarında gösterilmek ya da DVD ve VCD formatında perakende şekilde satılmak üzere çeşitli mecralara taşınmaktadır.

İlgili ürün pazarının belirlenmesi açısından yapılacak değerlendirme ve izlenecek yöntem, bildirime konu devralma işleminin gerçekleştiren teşebbüslerin sinema salonu hizmetleri sunmaları nedeniyle, sinema salonu hizmetleri ile diğer mecraların tüketiciler gözündeki ikame ilişkisinin ortaya konması şeklinde olacaktır.

Son dönemlerde dijital yayın hizmetlerinin gelişmesi ile birlikte ortaya çıkan “izlediğin kadar öde” (pay per view) gibi yeni yayın hizmetleri, sinema endüstrisi içinde hazırlanan içeriğin kısa sürelerde bu ortamlara kayabilmesine olanak sağlamıştır. Bir diğer imkan olarak ise, söz konusu ürünlerin DVD ve VCD gibi formatlarda çoğaltılarak tüketicilere sunulması da gösterilebilmektedir. Her ne kadar ev eğlence hizmetlerinde hızlı gelişmeler yaşanıyor olsa dahi, sinema salonlarının halen tüketiciler açısından popüler olduğu gözlemlenmektedir.

Sinema salonu hizmetleri ile diğer yayın ortamları arasında var olan en önemli farklılık, filmlerin sinema salonlarında halka arzı ile diğer mecralarda sunumu arasında geçen süreden kaynaklanmaktadır. Genellikle filmler öncelikle sinema salonlarında gösterilmek üzere sinema işletmecilerine dağıtılmakta, makul bir sürenin geçmesi üzerine diğer dağıtım kanallarına bu içerikler verilmektedir. Bu bakımdan sinema salonları ve diğer yayın mecraları birbirine ikame olmaktan ziyade tamamlayıcı bir nitelik sergilemektedir.

Bir diğer farklılık ise sinema salonu hizmetleri ile DVD ve dijital yayıncılık hizmetlerindeki sunum şeklinden kaynaklanmaktadır. Sinema filmleri, ses ve ışık sistemi sinema filmleri için hazırlanmış özel salonlarda gösterime sunulmakta, buna karşın DVD ve dijital diğer yayın ortamları bu özellikten yoksun bulunmaktadır. Diğer yandan DVD veya VCD baskıları kullanan tüketiciler bu formatlara uygun cihazları da

temin etmek durumundadırlar. Ayrıca değişik formatlarda çoğaltılmış bu kopyaların tüketiciler tarafından bir çok defa seyretme ve tüketicilere bu filmleri arşivleme imkanı tanımaktayken sinema filmleri tüketiciler bakımından tek gösterimliktir.

Yukarıda değinilen hususlara ek olarak bu hizmetlerin tüketici gözünde farklılaşmasına neden olarak, sinema salonu hizmetlerinin sunumuna ve teminine ilişkin halk arasında kabul edilmiş genel ritüellerin varlığı da gösterilebilecektir. Sinema hizmetleri tüketiciler açısından genellikle sosyal ilişkilerin bir parçası olarak görülmekte, bireyin sosyal çevresi ile etkileşime geçebileceği bir araç, etkinlik olarak değerlendirilmektedir. Bu yönüyle sinema salonu hizmetleri tüketici gözünde, genellikle özel alanlarda tüketilme imkanı bulunan DVD ve VCD kopyalar ya da dijital yayın hizmetlerinden tamamen farklılaşmaktadır.

Başvuru sahibi teşebbüs ilgili ürün pazarının, sinema filmlerinin sinema salonlarından bağımsız olarak değerlendirilmesi gerektiği yönünde görüş bildirmekte ve uygun ürün pazarı tanımlamasının “DVD ve VCD gibi mecra ya da metaları da kapsayacak şekilde sinema filmlerinden oluşan görsel metalar arzı hizmeti” şeklinde olması gerektiğini ifade etmektedir. Teşebbüsün bu görüşüne dayanak oluşturan hususlar ise filmlerin sinemalarda halka arzı ile diğer metalar yoluyla halka arzı arasında geçen sürenin her geçen gün azalıyor olması, meşru ya da gayrı meşru yollar ile bu metaları edinmenin yaygınlık kazanmış olduğu, bu ürünleri temin edenlerin filmi sinema salonlarında bir kez izlemek yerine tekrar izleme olanağına kavuştuğu, sinema salonlarında film seyretmenin bir etkinlik olarak değerlendirilebileceği, fakat bunun rekabet hukuku açısından yapılacak bir değerlendirmede değişikliğe yol açmayacağı ifade edilmektedir.

Yukarıda da değinildiği üzere, her ne kadar tüketiciler tarafından tedarik edilen ürün film yapımcıları tarafından üretilen filmler olsa da, sinema salonlarında sunulan hizmetler ile bu filmlerin VCD, DVD formatlarında ya da diğer dijital ortamlarda sunulması arasında hem hizmetin sunumuna hem de tüketicilerin bu hizmeti algılayışına ilişkin büyük farklılıklar bulunduğu görülmektedir.

Vizyona yeni giren bir filmi sinema salonları dışında başka bir mecradan temin etmek, ancak belirli bir sürenin geçmesi ertesinde ve tüketici tarafından DVD seti edinmek ya da dijital yayın yapan bir yayın kuruluşuna abone olmak gibi ekstra yatırım yapılması ile mümkündür. Ancak hali hazırda ülkemizde tüketiciler tarafından bu yatırımlar yaygın olarak yapılmış değildir ve sinema filmlerinin sinema salonlarında gösterime girmesi ile DVD, VCD ve diğer dijital ortamlarda dağıtıma girmesi arasında belirli bir süre geçmektedir.

Kaçak DVD satışları yoluyla gösterim süreleri arasındaki farkın ortadan kalktığı ifade edilmekle birlikte, gayri meşru yollardan elde edilen bu ürünlerin pazara etkisinin ölçülmesinin olanak dahilinde bulunmaması, konunun kolluk güçlerinin müdahalesi ve diğer yasal yöntemlerle ortadan kaldırılabilecek arızi bir durum sergilemesi nedeniyle, ilgili ürün pazarı değerlendirmesinde bu hususun göz önünde bulundurulması mümkün görülmemiştir.

Diğer yandan, sinema salonları sinema filmlerinin gösterimi için yüksek görüntü ve ses kalitesi sağlanması için özel yatırım yapılmış eğlence ortamlarıdır. Buna karşın, tüketiciler açısından diğer metalar yoluyla bu kaliteyi elde etmek mümkün görünmemektedir.

Sinema salon hizmetleri ile diğer sinema filmi sunum şekilleri arasında değinilmesi gereken ve bu hizmetlerin tüketiciler gözünde farklılaşmasına neden olan diğer bir fark ise, sinema salonu hizmetlerinin kamusal alanlarda gerçekleştirilen sosyal bir etkinlik olarak algılanmasıdır. Buna karşın diğer dijital film metalarının genellikle daha özel alanlarda tüketime tabi olduğu görülmektedir.

Bildirimde bulunan taraf “büfe işletmeciliği” ve “sponsorluk hizmetleri”nin ayrı pazarlar olarak nitelendirilmesi gerektiği ve bu hizmetlerden elde edilen gelirlerin ciro hesaplamalarında dikkate alınmaması gerektiğini ifade etmiştir. Bu duruma gerekçe olarak da, büfecilik hizmetlerinin bilet alım şartına bağlı olmaması ve sinema salonlarında yapılan reklamların ve yerel, ulusal TV, şifreli yayıncılık gibi diğer mecralarda gerçekleştirilebilecek benzeri faaliyetler ile ikame edilebilir olması nedeniyle ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak belirtilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün pazarının tespitinde, birleşme ve devralma konusu olan mal ve hizmetlerle, tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmaktadır. Tebliğin bu hükmü çerçevesinde, devralma işleminin temel konusunun sinema salonu hizmetleri olduğundan bahisle, sponsorluk hizmetleri ile büfe işletmeciliği hizmetleri temel sinema salonu hizmetlerine bağlı olarak ortaya çıkan hizmetler olarak değerlendirilmekte ve devralma işleminin kapsamı bakımından, bu hizmetlerin de söz konusu devralma işlemi kapsamında devredilen hizmetler arasında yer alması nedeniyle, bu hizmetlerden elde edilen gelir de ciro hesaplamasında dikkate alınmıştır.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde inceleme konusu devralma işlemi bakımından ilgili ürün pazarı “sinema salonu hizmetleri” olarak belirlenmiştir.

H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca, coğrafi pazar belirlenirken, ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. Sinema salonu işletmecilerinin genellikle il merkezlerinde, nüfusun yoğun olduğu merkezi caddelerde ve büyük alışveriş merkezlerinde faaliyet gösterdikleri görülmektedir. Bunun temel sebebi; sinema salonu hizmetlerinin sunumunda optimum kapasite-doluluk oranına ulaşma çabasıdır ve bu hizmetlerden faydalanmak isteyen tüketiciler sinema salonlarının bulunduğu şehir merkezlerine yönelmek durumundadırlar. Bu bakımdan, sinema salonu işletmecilerinin işin doğasından kaynaklanan nedenlerle başka bir ildeki potansiyel müşterilere ulaşma imkanı bulunmamaktadır. Bunun yanı sıra tüketicilerin mesafe ve zaman kısıtı nedeniyle başka illerde bulunan sinema salonlarına talep göstermesi olası görünmemektedir. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazar belirlenirken, iller arasındaki mesafe göz önünde bulundurulması gereken en önemli hususu oluşturmakta ve ilgili ürün pazarının il bazında yapılması zorunluluğu doğmaktadır.

Tebliğ’in yukarıda yer verilen hükmü çerçevesinde ilgili coğrafi pazar, devredilen şirketin faaliyet gösterdiği “her bir il sınırı ayrı ilgili coğrafi ürün pazarı olmak üzere Ankara, Adana, İstanbul ve Konya” olarak belirlenmiştir.

H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde yer alan tanımlamaya göre, bir işlemin devralma sayılabilmesi için, “herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol etmesi” gerekmektedir.

Söz konusu devir işlemi, Tepe Cinemaxx tarafından işletilen İstanbul, Ankara, Adana ve Konya illerinde bulunan dört sinema kompleksinin her türlü mülkiyet hakkının İş Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş.’ye bağlı bulunan Sinemars’a geçeceğinden bahisle, Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında bir devralma işlemi olarak değerlendirilmektedir.

1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi çerçevesinde birleşme veya devralma kabul edilen bir işlemin, Rekabet Kurulu’ndan izin almak üzere bildirilmesi zorunlu bir işlem olarak değerlendirilebilmesi için, aynı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesine göre, “...işlemi gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirası’nı aşması...” gerekmektedir.

Bildirim formunda belirtildiği üzere Sinemars’ın bilet satış, büfe satış ve reklam ve sponsorluk gelirlerinden oluşan sinema salonu hizmet gelirleri toplamı 2004 yılı için (……………) YTL’dir. Aynı hizmetler için Tepe Cinemaxx’in yine 2004 yılı toplam gelirleri (……………) YTL’dir. Tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları ise (………………) YTL’dir. Bu çerçevede, tarafların toplam cirolarının 1997/1 sayılı tebliğin 4. maddesinde öngörülen ciro eşiğini aştığı tespit edildiğinden, devralma işleminin Rekabet Kurulundan izin almak üzere bildirilmesi gerekli bir devralma işlemi olduğu anlaşılmıştır.

Söz konusu devralma işleminin gerçekleştirildiği pazarda, pazarın yapısal özelliklerinden veya mevzuattan kaynaklanan yasal ya da fiili bir giriş engeli tespit edilememiştir. Benzer şekilde, taraflarca da pazara giriş önünde maddi (parasal) koşullar dışında herhangi bir giriş engellinin olmadığı ifade edilmektedir.

Sinema salonu işletmeciliği göreli olarak yüksek sabit yatırımların yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Taraflar Sinema salonu açmanın yaklaşık maliyetinin 150.000 ABD Doları olduğunu, içinde 7-8 sinema salonun bulunduğu bir sinema salonu kompleksinin yaklaşık maliyetinin ise 1-1,5 milyon ABD Doları olduğu ifade etmişlerdir. Ülkemizdeki sermaye birikimi ve finansal gelişmişlik düzeyi göz önünde bulundurulduğunda, bu alanda faaliyet göstermek isteyen potansiyel yatırımcılar açısından bir zorunluluk arz eden sabit yatırımların bir giriş engeli olarak değerlendirilmesi mümkün görülmemektedir. Avrupa Sinema Yıllığı (European Cinema Yearbook)’ndan elde edilen bilgiler de bu hususu doğrular niteliktedir. Adı geçen yıllıkta 1994 yılında 310 adet bulunan salon sayısının 2003 yılı itibarıyla 985’e yükseldiği belirtilmektedir. Bunun yanı sıra, dağıtıcı firmalar ile sinema salonu işletmecileri arasında var olan hesaplaşma teamülleri (pursuntaj), operasyonel faaliyetlerden kaynaklanan risklerin dağıtıcı firma ve sinema salonu işletmecisi arasında dağıtılmasına olanak sağlamakta ve pazara girişler nispeten kolaylaşmaktadır. Ayrıca sunulan hizmetin esasını sinema filmi gösterimi oluşturması

ve günümüze değin bu faaliyetlerin yerel teşebbüsler tarafından tüketicilere sunulagelmiş olması, ulusal çapta marka bilinirliği ve marka bağlılığının etkilerinin az olması sonucunu doğurmaktadır. Dolayısıyla bu durum marka bağımlılığı ve bilinirliği hususlarının pazara giriş önünde bir engel olarak görülmesini engellemektedir.

Başvuru konusu işlemi sonrasında Sinemars’ın oluşacak pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.

Adana (………..) (………..) (……) (………..) (……) (……)

İl sınırları olarak belirlenen coğrafi pazarlarda ve sinema salonu hizmetleri pazarındaki pazar payının göstergesi olarak sinema salon işletmecilerinin bilet satış adetleri veri olarak alınmıştır.

Devralma işlemi ile birlikte Sinemars daha önceden faaliyet göstermediği Konya ve Adana illerinde faaliyet göstermeye başlayacaktır. İlgili ürün pazarının iller bazında belirlenmesi nedeniyle, Sinemars’ın devralma işlemi öncesinde faaliyet göstermediği illerde devir işlemi herhangi bir yoğunlaşma etkisi doğurmayacaktır. Buna karşılık, tarafların birlikte faaliyet gösterdikleri ve bir yoğunlaşmadan bahsedilebilecek illerin Ankara ve İstanbul ile sınırlı olduğu görülmektedir. Devralama işlemi sonrasında bu illerdeki toplam pazar payları, bilet satış adeti bazında sırasıyla %(….) ve %(….) olacaktır. Bu çerçevede, işlem sonrasında ertesinde tarafların ilgili ürün ve coğrafi pazarda ülkenin bütünü ya da bir bölümünde hakim durum yaratmayacağı ya da hakim durumlarını güçlendirmeyeceği görülmektedir.

Devir işlemine ilişkin sözleşmenin Rekabet Etmeme başlıklı ve 12.3 sayılı maddesinde “Satıcılar, işbu sözleşmenin Kapanış Tarihinden itibaren 2 (iki) yıl süreyle tek başlarına ve/veya birlikte ya da bağlı ortaklık ya da şirke ya da taşeron vb. aracılığıyla, Ankara, İstanbul, Konya ve Adana sınırları ile dahilinde sinemacılık işletmeciliği alanında faaliyette bulunmamayı, bu alanda faaliyet gösteren herhangi bir şirket veya ortaklıkta, yatırım amaçlı olarak doğrudan ya da dolaylı %5’e kadar hisse alımı dışında, pay/hisse sahip olmamayı veya sinemacılık işletmeciliği alanında faaliyet gösteren şirketleri herhangi bir yolla tek başlarına ya da başkalarıyla birlikte kontrol etmemeyi kabul beyan ve taahhüt ederler” hükmüne yer verilmektedir. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, devralma sözleşmesi ile birlikte Tepe Cinemaxx’ı 2 yıl süre ile sinemacılık işletmeciliği alanında faaliyet göstermekten alıkoyan bir yan sınırlama getirilmektedir.

Rekabet etmeme yükümlülüğü şeklinde getirilen bu yan sınırlamanın temel amacının, devrolunan peştamaliyenin korunması olarak ifade edilmektedir.

Getirilen yan sınırlamanın, işlemin etki doğuracağı 4 yerleşim merkezi olan Ankara, İstanbul, Konya ve Adana illeri ve sadece sinemacılık faaliyetleri ile sınırlı tutulduğu ve süreler bakımından da yan sınırlamalar için oluşan içtihada uygun olduğu tespit edilmiş ve bu bakımdan rekabet etmeme yükümlülüğünün, sınırlamanın orantılı olması ve devralma konusu işlemle doğrudan ilgili olma ilkesi ile bağdaşır olduğu görülmüştür.

Devir anlaşması ile birlikte taraflar üzerine getirilen bir diğer sınırlamanın ise Sinemars’a sözleşmenin kapanış tarihinden itibaren 3 yıl için tanınmış olan ön alım hakkı olduğu görülmektedir. Anlaşmanın Önsözü ve ilgili 3.1. maddesine göre sözleşmede belirtilen kapanış tarihinden itibaren 3 yıl boyunca devreden taraf, işletme hakkına sahip oldukları ve olacakları tüm alışveriş merkezleri de dahil olmak üzere, sinema gösterimi yapılabilen veya yapılması tasarlanan tesis, mekan, kompleks ve benzeri yer üzerinde kira, gelir paylaşımı, kullanma hakkı, işletmecilik hakkı ve benzeri hakları satılmasına ve devredilmesinde üçüncü kişiler tarafından verilen en iyi teklifi kabul ettiği takdirde, Sinemars’ın ön alım hakkı olacaktır. Sözleşmenin incelenmesi sonucunda, bu hükmün işlemin gerçekleştirilmesi ile doğrudan bir ilgisi olmadığı, bu nedenle yan sınırlama olarak değerlendirilemeyeceği görülmüş, bu doğrultuda hükmün ayrı bir konu olarak ele alınması gerektiği anlaşılmıştır. Ancak söz konusu ön alım hakkının, rekabeti sınırlayıcı bir niteliği olmaması nedeniyle 4054 Kanun kapsamında ele alınmasının gerekli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna, bununla birlikte işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut hakim durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.