Rohm and Haas Company'nin kontrolünün Dow Chemical Company tarafından devralınması işlemine izin verilmesi…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

10

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,

Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ.

B. RAPORTÖRLER: F.Yeşim AKCOLLU, Harun GÜNDÜZ.

C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: - Dow Chemical Company

Temsilcisi Av. M. Togan Turan

Paksoy Sun Plaza, Dereboyu Sk. No:24 Kat:14

Maslak 34398 İstanbul

D. TARAFLAR: - Dow Chemical Company

2030 Dow Center Midland, MI 48674 ABD

- Rohm and Haas Company

100 Indepence Mall West, Philadelphia, PA 19106, ABD

30

E. DOSYA KONUSU: Rohm and Haas Company’nin kontrolünün Dow Chemical Company tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.9.2008 tarih ve 5900 sayı ile intikal eden ve eksiklikleri 5.11.2008 tarih ve 7220 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 6.11.2008 tarih 2008-1- 113/Öİ-08-FYA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 7.11.2008 tarih, REK.0.05.00.00- 120/198 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Rohm and Haas Company’nin kontrolünün Dow Chemical Company tarafından devralınması işleminin,

- 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında bir devralma işlemi olduğu,

- Butil akrilat (BA), etil akrilat (EA), 2-etil-heksil akrilat (2-EHA), iyon değiştirme

reçinesi (İDR), akrilik etki düzenleyicileri ve MBS etki düzenleyicileri pazarları

bakımından 4054 sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi

olduğu,

- 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca bir

hakim durum yaratan veya mevcut hakim durumu güçlendiren ve böylece ilgili

pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran bir işlem

olmadığı, dolayısıyla bildirim konusu işleme izin verilmesi gerektiği,

ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Dow Chemical Company (Dow)

Esas itibarıyla kimya, plastik ve tarım sektörlerinde dünya çapında 175 ülkede faaliyet gösteren Dow, ABD merkezli bir şirkettir. 2007 yılı dünya cirosu yaklaşık (………) ABD Doları olan Dow halka açık bir şirket olup, tek başına bir kişi ya da teşebbüs tarafından kontrol edilmemekte, hissedarlarından sadece (……………) (…… oranında) ile (………) ( …… oranında) şirkette %(…)’in üzerinde hisseye sahip bulunmaktadır.

Dow’un Türkiye’de faaliyet gösteren iki iştiraki bulunmakta, ancak bu şirketlerden hiçbirisinin bildirim konusu işlem kapsamındaki ilgili ürün pazarlarında faaliyeti bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu şirketlerden Dow Türkiye Kimya Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. styrofoam ve poli-üretan sistemleri üretimi ile kimyasal ve plastik arzı gerçekleştirmekte, Dow Agro Sciences A.Ş. ise kimyasal tarım ürünlerinin üretimi alanında faaliyet göstermektedir.

H.1.2. Rohm and Haas Company (R&H)

R&H’nin ticari faaliyetleri boya ve astar, elektronik ve görüntü teknolojileri, performans maddeleri (iyon dönüştürme ve biyosideler) ile masa tuzu üretimi ve pazarlaması olmak üzere başlıca 4 bölüme ayrılmaktadır. Kimya sektöründe faaliyet gösteren ABD merkezli bir şirket olan R&H’nin 2007 yılı dünya cirosu (……………) ABD Dolarıdır. Teşebbüsün %5’ten fazla hissesine sahip olan hissedarları ile yönetim kurulu üyelerine aşağıda yer verilmektedir.

Tablo 1: R&H Hissedarlık Yapısı

Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)

(………….) tek başına ya da birlikte, diğerleri ile birlikte

(…..)

yediemin oldukları bağış geliri şirketi

R&H’nin Türkiye’de faaliyet gösteren iki iştiraki ve Polisan ile beraber kontrol ettikleri bir ortak girişim şirketi bulunmaktadır. Bu iştiraklerden Rohm and Haas Kimya Ticaret Ltd. Şti. kimyasal ham madde alım-satımı yapmakta, kimyasalların ve katkı maddelerinin üretimi ve satımı amacıyla kurulan Rohm and Haas Kimya Sanayi Ltd. Şti.’nin ise halihazırda herhangi bir üretimi bulunmamaktadır. R&H’nin Polisan ile beraber kontrol ettiği Rohm and Haas Kimyasal Ürünler Dağıtım ve Ticaret A.Ş.’nin de üretim faaliyeti bulunmamakta, ortak girişim şirketi Polisan’ın üretimini yaptığı emülsiyon polimerlerin satış ve dağıtımını gerçekleştirmektedir.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili ürün pazarının tespitinde, bildirim konusu işlem bakımından hedef şirket konumunda olan ve işlem sonrasında kontrolü değişecek R&H’nin faaliyet alanları dikkate alınmıştır.

Bildirim konusu işlem taraflarının faaliyetlerinin örtüştüğü ürün gruplarından olan akrilik esterler (AE), akrilik asit ile alkolün esterifikasyon adı verilen tepkime sürecine girmesiyle oluşan esterlere göre yüksek derecede reaktif olması nedeniyle sadece belirli ürünlerin üretiminde (Boya, kaplama, kumaş, yapıştırıcı, plastik malzemelerin içeriğinde) kullanılabilmektedir. Esterifikasyon sürecinde kullanılan alkole bağlı olarak temel AE’leri; butil akrilat, etil akrilat ve 2-etil-heksil akrilat olmak üzere üçe ayırmak mümkündür:

Butil Akrilat (BA): Ham akrilik asidin butanol ile reaksiyonu sonucunda oluşmakta,

madeni yağ katkı maddeleri ile boya, kaplama, yapışkanlarda bulunan emülsiyon

polimerlerin üretiminde ve makine üretimi plastiklerde kullanılmaktadır.

Etil Akrilat (EA): Ham akrilik asidin etanol (veya etilen) ile reaksiyona girmesi

sonucunda oluşur. EA plastik örtü, kumaş (halı örgüsü ve endüstriyel perde

astarlarında), kaplama ve yapışkanlarda kullanılmaktadır.

2-Etil-Heksil Akrilat (2-EHA): Ham akrilik asidin 2-etil-heksanol ile reaksiyonu

yoluyla ortaya çıkmaktadır. Kaplama (BA’dan daha yumuşak, pürüzlü ve

kaplamada ıslak yapıştırma için kullanılır) ve tutkallarda kullanılmaktadır.

Dosya kapsamında yer alan bilgilerden, söz konusu ürünlerin başka ürünlerle ve kendi aralarında ikame imkanının bulunmadığı, farklı işlev ve kullanım alanlarının olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim Rekabet Kurulu’nun 25.12.2003 tarih ve 03-83/999-402 sayılı kararında; BA, EA ve 2-EHA farklı ürün pazarları olarak tanımlanmıştır.

Tarafların faaliyetlerinin örtüştüğü bir başka ürün olan iyon değiştirme reçinesi (İDR), yüzeyinde iyonları kolayca hapsedip salıverebilen bölgelerin olduğu çok gelişmiş gözenek yapısına sahiptir. İyonların hapsedilmesi sadece diğer iyonların aynı anda salıverilmesiyle gerçekleşebildiğinden, bu işleme iyon değiştirme denilmektedir. İyon değiştirme reçineleri muhtelif ayrıştırma, arındırma ve dezenfekte etme işlemlerinde kullanılmaktadır. En yaygın örneği ise su yumuşatmada ve su arındırmadaki kullanım alanlarıdır. Diğer uygulamaları arasında şeker rafinerisi, gıda arınması, ilaçlar, kimyasal işlemlerde kataliz ve metal kurtarması bulunmaktadır.

Buzlu akrilik asit (BAA), ham akrilik asidin saflaştırılması suretiyle elde edilmektedir. BAA, yüzey kaplamaları, su arıtması ve kumaş uygulamaları alanlarında kullanılan poliakrilik asitlerin ve akrilik kopolimerlerin üretiminde kullanılmakla beraber esas itibariyle süper emici polimerlerin üretiminde kullanılmaktadır. Süper emici polimerler ise büyük hacimli su ve sıvıları emme ve tutma özelliğine sahip olduğu için öncelikle bebek bezleri, kadın hijyenik ürünleri gibi hijyenik ve özel bakım ürünlerinde kullanılmaktadır.

140

Tarafların faaliyetlerinin örtüşmediği ürünlerden olan akrilik etki düzenleyicileri (AED), BA veya 2-EHA olarak beliren çapraz biçimde bağlı elastomerik özünden ve polimetilmetakrilat (PMMA)’dan meydana gelen bir termoplastik kabuktan oluşmaktadır. Akrilikler genellikle UV’ye karşı açık havada mükemmel direnç sağlarlar

ve genellikle PVC kaplamalarında, pencere profillerinde, atık su borularında ve suya karşı direnç gerektiren başka uygulamalarda kullanılırlar.

Tarafların faaliyetlerinin örtüşmediği bir diğer ürün olan metilakrilat-butadin-stiren etki düzenleyicileri (MBS), stiren veya butadin bazlı kauçuk benzeri bir özden ve PMMA’dan meydana gelen termoplastik bir dış kabuktan meydana gelmektedir. Esas olarak PVC’lerde kullanılmasına karşın MBS, aynı zamanda mühendislik termoplastiğinde de kullanılmaktadır. PVC’de berraklık sunması nedeniyle saydam paketleme uygulamalarında kullanılmasının yanı sıra uygulama alanları kağıt, şişe, kredi kartı ve iç cephe profillerini içerir. MBS’nin UV direncinin zayıf olması nedeniyle dış cephede sınırlı bir kullanımı vardır.

Yukarıda yer verilen ürünlerin yanı sıra, bildirim konusu işlem taraflarından sadece R&H’nin faaliyet gösterdiği başka kimyasal ürün ve ürün grupları da bulunmaktadır. Söz konusu ürünlere ve ürün gruplarına ilişkin genel bilgilere aşağıda yer verilmiştir.

160

Sentetik Lateks Polimerler (SLP): Bir çeşit su bazlı polimer olup; kağıt, halı, tekstil ve boya gibi ürünlerin üretiminde tutucu bileşen olarak kullanılan emülsiyon polimerleridir. SLP’lerin üretimi, bir veya birden çok muhtelif monomerin reaksiyona girmesiyle (polimerizasyonuyla) yapılmaktadır. Kullanılan monomerlerin kullanım amaçları ve kimyalarına bağlı olarak da farklı SLP’ler oluşmaktadır. Polimerizasyon sürecinde kullanılan farklı kimyasal bileşenlere sahip monomerler ve diğer maddeler büyük ölçüde lateksin fonksiyonel özelliklerini belirlediği gibi bunun sonucu olarak lateksin uyduğu kullanımları da belirlemektedir. R&H’nin Türkiye’de satışını gerçekleştirdiği SLP’ler; saf akrilik, stiren akrilik, vinil akrilik ve hollow sphere(HSP)’dir.

170

Poliakrilatlar (PA): Çoğunlukla buzlu akrilik asitten üretilmekte olan PA’ların temel özelliği, bakteriyel ve termal bozulmaya karşı dayanıklı olmalarıdır. Deterjan, kağıt, kil, tekstil, su arıtması, madencilik, yüzey kaplama ve petrol üretimi alanlarında; seyreltici, koyultucu, akışkan kaybına yol açmayan katkı maddesi gibi işlevleri bulunmaktadır. Hacim olarak en yaygın kullanımı deterjanlar ve su arıtmasıdır.

Reoloji Dönüştürücüleri: İlave edildikleri maddelerin özelliklerini koyulaştırıcı veya tamponlayıcı olarak hareket ederek bozulmalarını etkileyen maddeler olup boya, kaplama, mürekkep, kozmetik ve tutkal sanayinde kullanılmaktadırlar. Reoloji dönüştürücüleri su bazlı ve solvent bazlı olarak ayırmak mümkündür. R&H, sadece su bazlı dönüştürücüler üretmektedir.

Biyositler: Mikroorganizmaların büyümesini kontrol altına almak, engellemek ve durdurmak için çok geniş bir kullanım alanı bulunan biyositler genellikle mikropların boya, tahta, yapı ve inşaat malzemeleri, ev dezenfekte edici ürünler, şampuanlar, çamaşır yıkama aparatları gibi ürünlere bulaşmasını engellemek için kullanılmaktadırlar.

Isı Önleyiciler: Isıya maruz kalma esnasında reçinede meydana gelecek termal düşmeyi önlemek amacıyla kullanılmaktadırlar. Termal düşme sadece işlem sırasında değil bitmiş ürünlerin kullanımı sırasında da önlenir. Isı önleyiciler çoğunlukla PVC ve PVC karışımlarını dengelemekte kullanılır.

Meyve ve Çiçek Tazeliği İçin Kullanılan Ürünler: Anılan ürünler meyve ve çiçek gibi tarım ürünlerinin tazeliği korumak için kullanılmakta ve geniş bir yelpazeye sahip

bulunmaktadır. R&H, bu pazarda sadece elmalar için smartfresh markasıyla bitki koruma ürünleri satmaktadır. Söz konusu ürün meyvelerin depolarda ve raflarda geçirdiği süre içinde olgunlaşmalarını yavaşlatmaktadır.

Sanayi Tutkalları: Endüstri tutkallarının çok çeşitli kullanım alanları olmakla beraber R&H Türkiye’de, bantlar, etiketler, esnek ambalajlar ve otomobil parçaları için tutkallar satmaktadır. Bu çerçevede anılan ürünler; bant ve etiket tutkalları, gıda ambalajı tutkalları ve otomobil tutkalları olarak ayrılabilirler.

Grafik Sanatları Uygulamaları İçin Vernikler: R&H, grafik sanatları uygulamalarında üst baskı verniği satışı yapmaktadır. Üst baskı verniği, kurutma ve baskılı malzemelere parlaklık ve yüzey koruması sağlamayan bir kaplamadır.

Plastik İşleme Katkı Malzemeleri: Plastiklerin işlenebilirliğini geliştirme amaçlı plastik bileşencileri tarafından kullanılan bu ürünler, işleme yardımcıları, lübrikan ve plastikleştiricileri içermektedir. Katkı malzemelerinin işlevselliğine bağlı olarak alt pazar ayrımları yapmak mümkün olmakla beraber, işlem tarafların bu faaliyet alanında çakışma olmadığından alt ayrımlar yapılmasına gerek görülmemiştir.

Ambalaj ve Laminasyon Uygulamaları İçin Yapıştırıcılar: Söz konusu ürünler, sert ve yarı sert ambalajları bağlamak ve tutturmak amacıyla kullanılmaktadır. Bu ürünler bakımından da alt pazar ayrımlarına gitmek mümkün olmakla birlikte, işlem taraflarının anılan ürün grubunda faaliyetlerinin çakışmaması sebebiyle alt ayrımlara gidilmesine gerek görülmemiştir.

220

Sentetik Deri: Döşemelik, giyim, kumaş ve deri benzeri cila kullanımının gerekli olduğu diğer kullanım alanlarında, deriyi ikame etmesi amaçlanan cilalı bir kumaştır. PVC ya da polüretan kullanılarak üretilmektedir.

Boyalar ve İşaretleyiciler: R&H’nin bu ürün grubunda, tutulması zor boyalara alternatif olarak kullanılabilen metal-halojen-sülfürsüz, tek fazlı, konsantre sıvı boya serileri bulunmaktadır. Bu boyaların sahip olduğu düşük uçuculuk, düşük akışkanlık ve düşük çözülmezlik özellikleri, makine yağı ve fren sıvılarının, akaryakıt çözücü, cila, gübre, patlayıcı, mum ve yapıştırıcıların renklendirilmesinde kullanımını sağlamaktadır.

230

Sodyum Borohrid: Beyaz, katı ve genelde toz halde bulunan, ilaçların ve diğer organik ve inorganik bileşenlerin üretiminde kullanılan aracıların azaltılmasında ve ayrıca kağıt üretiminde kullanılan özel bir kimyasal maddedir.

Toz Kaplamalar: Çok çeşitli endüstriyel uygulamalarda, metalleri kaplamak için kullanılan bu ürün, sıvı kaplamalar ile ikame edilebilir nitelikte olduğundan metal kaplamaların bir kısmını oluşturmaktadır.

Elektronik Materyaller: R&H’nin bu alandaki faaliyetleri, yazdırılmış devre kartı (PCB) montajında kullanılan ambalaj tamamlayıcı teknolojiler ile devre kartı teknolojilerinden oluşmaktadır.

Dosyadaki bilgiler çerçevesinde; yukarıda kullanım alanlarına ve üretim süreçlerine ilişkin açıklamalara yer verilen ürünlerin, başka ürünlerle ve kendi aralarında ikame imkanının bulunmadığı, farklı işlev ve kullanım alanlarının olduğu, dolayısıyla ayrı ilgili ürün pazarları olarak belirlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Yukarıda yer verilmekte olan bilgiler ışığında, dosya özelinde ilgili ürün pazarları; “butil akrilat (BA), etil akrilat (EA), 2-etil-heksil akrilat (2-EHA), iyon değiştirme reçinesi (İDR), buzlu akrilik asit (BAA), akrilik etki düzenleyicileri (AED), metilakrilat-butadin-stiren etki düzenleyicileri (MBS), saf akrilik, sentetik akrilik, vinil akrilik, hollow sphere(HSP), poliakrilatlar (PA), reoloji dönüştürücüleri, biyositler, ısı önleyiciler, meyve ve çiçek tazeliği için kullanılan ürünler, bant ve etiket tutkalları, gıda ambalajı tutkalları, otomobil tutkalları, grafik sanatları uygulamaları için vernikler, plastik işleme katkı malzemeleri, ambalaj ve laminasyon uygulamaları için yapıştırıcılar, sentetik deri, boyalar ve işaretleyiciler, sodyum borohrid, toz kaplamalar, elektronik materyaller” olarak belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Dosya mevcudunda yer alan bilgiler çerçevesinde, ilgili ürünler bakımından bölgesel pazar tanımı yapılmasını gerektirecek koşulların var olmadığı ve söz konusu ürünlerin ihracat yoluyla satışının yapıldığı dikkate alındığında ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.

H.3. Değerlendirme

H.3.1. İşlemin Niteliği

Bildirim konusu işlem sonrasında Dow, %100 hissesine sahip olduğu ve tek başına kontrol ettiği Ramses Acquisition Corp. (Ramses) aracılığıyla R&H’nin kontrolüne tek başına sahip olacaktır. Taraflar arasında 10.7.2008 tarihinde imzalanan “Birleşme Sözleşmesi ve Planı” uyarınca; R&H ile Ramses’in, R&H bünyesinde birleşmesi neticesinde Ramses’in tüzel kişiliği ortadan kalkacak ve R&H’nin kontrolü Dow’a geçecektir.

Bu bilgiler ışığında, bildirim konusu işlem sonrasında R&H’nin kontrolünün değişeceği ve bu nedenle anılan işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(b) maddesi kapsamında bir devralma işlemi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. H.3.2.Eşikler Bakımından Değerlendirme

280

Bildirim konusu işlemin taraflarının ilgili pazarlardaki faaliyetleri sonucu elde ettiği ciro rakamları ile pazar paylarına aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir:

Tablo 2: Tarafların İlgili Pazarlarda Sahip Olduğu Cirolar (YTL)

Dow R&H Toplam

Akrilik Esterler (………) (………) (………)

Sentetik Lateks Polimerler

kullanılan Ürünler

Sanayi Tutkalları

Vernikler

Plastik İşleme Katkı Malzemeleri (………) (………) (………) Ambalaj ve Laminasyon (………) (………) (………) Uygulamaları için Yapıştırıcılar

Tablo 3: Tarafların İlgili Pazarlarda Sahip Olduğu Pazar Payları (%)

Dow R&H Toplam Akrilik Esterler (………) (………) (………)

kullanılan Ürünler

Sanayi Tutkalları

Vernikler

Plastik İşleme Katkı Malzemeleri (………) (………) (………) Ambalaj ve Laminasyon (………) (………) (………) Uygulamaları için Yapıştırıcılar

Tablolarda yer verilen bilgiler ışığında; tarafların butil akrilat pazarındaki toplam cirolarının 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen ciro eşiğini; butil akrilat, etil akrilat, 2-etil-heksil akrilat, iyon değiştirme reçinesi, akrilik etki düzenleyicileri ve MBS

etki düzenleyicileri pazarlarındaki toplam pazar paylarının ise yine aynı maddede öngörülen pazar payı eşiğini aştığı görülmektedir. Dolayısıyla bildirim konusu işlemin, söz konusu pazarlar bakımından izne tabi olduğu anlaşılmaktadır.

H.3.3. 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Bakımından Değerlendirme

Öncelikle yukarıda yer verilen tablolar ışığında, izne tabi olan ancak Dow’un faaliyetinin bulunmadığı akrilik etki düzenleyicileri ve MBS etki düzenleyicileri pazarlarında herhangi bir yoğunlaşmanın meydana gelmeyecek olması nedeniyle anılan pazarların bildirim konusu işlemden etkilenmeyeceği görülmektedir. Özellikle MBS etki düzenleyicileri pazarında R&H’nin sahip olduğu pazar payının büyüklüğü dikkate alınmakla birlikte, anılan pazarda sadece mevcut pazar payı devredileceğinden bildirim konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında bir hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi ve bunun sonucunda ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı anlaşılmaktadır.

İnceleme konusu işlem bakımından eşiklerin aşıldığı diğer ilgili ürün pazarlarında tarafların ve rakiplerinin sahip olduğu pazar paylarına aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir:

Tablo 4: Butil Akrilat (BA) Pazarında Teşebbüslerin Pazar Payları (%)

2005 2006 2007 2008’in ilk yarısı Dow (………) (………) (………) (………)

Tablo 5: Etil Akrilat (EA) Pazarında Teşebbüslerin Pazar Payları (%)

2005 2006 2007 2008’in ilk yarısı Dow (………) (………) (………) (………)

Tablo 6: 2-Etil-Heksil Akrilat (2-EHA) Pazarında Teşebbüslerin Pazar Payları (%)

2005 2006 2007 2008’in ilk yarısı Dow (………) (………) (………) (………)

Tablo 7: İyon Değiştirme Reçinesi (İDR) Pazarında Teşebbüslerin Pazar Payları (%)

2005 2006 2007 2008’in ilk yarısı Dow (………) (………) (………) (………)

Yukarıdaki tabloların incelenmesi neticesinde göze çarpan ilk husus, tarafların pazar paylarında 2008 yılında yaşanmaya başlanan düşüşlerdir. Bu duruma gerekçe olarak taraflar; ürünlere ilişkin pazar koşullarının dünya çapında değişkenlik göstermesi nedeniyle tedarikçilerin karlarını artırabilecekleri pazarlara yöneldiklerini, bu çerçevede Dow’un farklı bölgelerdeki satışlardan daha fazla getiri elde etmesi nedeniyle Türkiye pazarındaki satışlarının azaldığı, Türkiye’de yapılan satışların spot satışlar şeklinde gerçekleşmesi nedeniyle müşterilerle uzun süreli satış sözleşmelerinin yapılamadığını öne sürmektedirler. Ayrıca Türkiye’de bu ürünlere yönelik talebin giderek büyümekte olduğu ve dünya çapında faaliyette bulunulan bir pazar olması sebebiyle bu durumun Türkiye pazarını da etkilediği belirtilmektedir. Son olarak Dow’un, Türkiye’ye satışını yaptığı EA’nın büyük çoğunluğunu ürettiği tesisteki üretiminin durmuş olmasının da satışlardaki düşüşü kaçınılmaz hale getirdiği ileri sürülmektedir.

2008 yılının ilk yarısında söz konusu pazar paylarında yaşanan düşüşler daha dikkatli bir şekilde incelendiğinde; Dow’un pazar paylarında önemli düşüşler yaşandığı ancak bu arada R&H’nin pazar paylarında artışlar olduğu (BA ve EA pazarlarında), bir başka ifadeyle Dow’un kaybettiği pazar paylarının R&H tarafından ele geçirildiği görülmektedir. Ancak aynı dönemde tarafların toplam pazar paylarının BA pazarında %(…), EA pazarında %(…), 2-EHA pazarında %(…) ve İDR pazarında %(…) azaldığı, dolayısıyla Dow’un pazar payında yaşadığı kayıpların tamamen R&H tarafından elde edilmediği, ayrıca 2-EHA ve İDR pazarlarında R&H’nin de pazar paylarında düşüşler olduğu anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen tablolara ilişkin olarak göze çarpan bir diğer husus ise, ilgili pazarda faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin pazar paylarındaki değişkenliktir. Bunun en önemli göstergelerinden birisi, bildirim konusu işlem taraflarından R&H’nin 2005 yılında faaliyet göstermediği BA ve 2-EHA pazarlarında 2007 yılı sonu itibarıyla önemli pazar payları (sırasıyla %(…) ve %(…)) elde etmiş olmasıdır. Ayrıca bu durum, pazara giriş engellerinin düşük seviyede olduğunun bir göstergesi olarak da kabul edilebilir. Son olarak, işlem taraflarının söz konusu ürünlere ilişkin Avrupa ve Dünya pazarlarında 2007 yılı itibarıyla sahip olduğu pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

BA (…) (…) (…) (…) (…) (…)

İşleme ilişkin olarak yapılacak değerlendirmede, tarafların işlem sonrasında sahip olacakları toplam pazar paylarının yanı sıra ilgili pazarın yapısı ile anılan pazarlardaki ürünlerin niteliklerinin de göz önüne alınması gerekmektedir. Söz konusu ürünlerin üretimi Türkiye’de yapılmamakta, iç talebin tamamı ithal yolla karşılanmaktadır. Dow, Türkiye’ye yaptığı BA ve EA satışlarının büyük bölümünü ABD Clear Lake fabrikasında üretmekte, ancak bu fabrikadaki EA üretimi Nisan 2008 itibarıyla durmuş bulunmaktadır. 2-EHA üretimi yapmayan Dow, anılan ürünü Celanese’nin ABD’deki fabrikasından ya da başka üreticilerden takas ve satın alma yoluyla tedarik ederek satışını yapmaktadır. Bildirim konusu işleme ilişkin olarak FTC’ye sunulan taslak taahhütnamede Dow, akrilik asit işini anılan taahhütnamenin kabul edilmesinden itibaren 9 ay içinde elinden çıkarmayı önermiştir. Söz konusu akrilik asit işi, Dow’un Clear Lake fabrikasında üretimini yaptığı akrilik asit ürünlerini de kapsamaktadır.

370

Akrilik esterler (BA, EA, 2-EHA) bakımından Türkiye pazarının bir başka özelliği de, alıcılara spot satışlar yapılması ve alıcıları bağlayıcı nitelikte uzun dönemli tedarik anlaşmalarının bulunmamasıdır (AB’de satışlar uzun dönemli anlaşmalarla yapılmaktadır). Bu nedenle müşteriler, fiyat veya hizmet yönünden memnun kalmadıkları tedarikçileri çabuk bir şekilde ve fazla bir masrafla karşılaşmadan değiştirebilmektedirler. Bu durum, yukarıda da değinilen ve pazara yeni giren oyuncuların kısa sürede önemli sayılabilecek pazar payları elde edebilmesi gerçeğiyle beraber değerlendirildiğinde, pazara giriş engellerinin düşük olduğu söylenebilir. Bu durumun aynı zamanda, pazardaki potansiyel rekabetin varlığına da işaret ettiği düşünülmektedir. BA, EA ve 2-EHA alt pazarlarında dünya çapında yaklaşık 20 teşebbüs faaliyet göstermektedir. Bu teşebbüslerden son 5 yıl içerisinde Türkiye’deki BA pazarına giriş yapanlar ise; Sasol (Güney Afrika merkezli), Formosa (ABD merkezli), Nippon Shokubai (Japonya merkezli), LG Chemical (Güney Kore) ve Akrylat (Rusya merkezli)’dır. İDR pazarı bakımından ise özellikle Çin ve Hindistan merkezli çok sayıda küçük çaplı üretici bulunmakta ve bu üreticilerden Pure Resin Company Limited, Anhui Wandong, Yangzhou Jinhu, Anhui Sanxing Floor Group Corporation, Xi’an Electric Power Resin ve Jacobi/Resinex (İsveç merkezli) son beş yıl içinde Türkiye pazarına giriş yapmışlardır.

Aşağıdaki tabloda, bildirim konusu işlem kapsamındaki ürünlerin Türkiye pazarındaki toplam satış miktarlarına ve değişim yüzdelerine yer verilmektedir:

Yukarıdaki tablo ışığında; anılan ürünlerin 2006 yılında Türkiye pazarındaki satışlarının 2005 yılındaki rakamlara göre önemli artışlar gösterdiği ve söz konusu pazarların büyüyen bir pazar özelliğine sahip olduğu söylenebilir. Ancak 2007 yılı açısından bakıldığında söz konusu artışın devam etmediği, yüzdesel olarak ufak da olsa düşüşler olduğu, 2-EHA ürününün satış miktarlarında ise 2005 yılından itibaren yaşanan düşüşün artarak devam ettiği görülmektedir.

Nakliye maliyetlerinin, ürünün nihai satış fiyatına oranının yaklaşık olarak %5 - %10 arasında olması sebebiyle alıcılar söz konusu ürünlere daha kolay bir şekilde erişebilmektedirler. Dow’un 2005 ile 2008 yılları arasında ABD (Houston)’den yaptığı

akrilik ester ithalatı nedeniyle katlandığı nakliye masrafının ürünlerin Türkiye’deki satış fiyatlarına oranı %4,6 ile %5,8 arasında gerçekleşmiştir. Nitekim Türkiye pazarındaki talebin tamamının ithal yolla karşılanabiliyor olması da bunun en önemli göstergesidir. Tarafların müşteri profiline bakıldığında ise karşılarında önemli ölçüde alıcı gücünün bulunduğu görülmektedir. Aşağıda yer alan tablolarda Dow’un Türkiye’deki en büyük müşterilerinin yaptıkları alımlar yer almaktadır:

Tablo 11: Dow’un Türkiye’deki en büyük 5 müşterisine yaptığı satışların toplam satışlarına oranı (%)

Tüm Akrilik Esterler BA 2-EHA EA

Organik Kimya (…) Organik Kimya (…) Organik Kimya (…) Organik Kimya (…)

Toplam (…) Toplam (…) Toplam (…) Toplam (…) R&H’nin ise; BA pazarında 6 adet müşterisi bulunmakta ve bu müşterilerden (…..), (………………………..) A.Ş. ile (………………………..) A.Ş.’ye yapılan satışlar R&H‘nin toplam satışlarının %95’ine; EA pazarında 2 adet müşterisi bulunmakta ve (………………………..) A.Ş.’ye yapılan satışlar R&H’nin toplam satışlarının %(…)’sına; 2-EHA pazarında 3 müşterisi bulunmakta ve (………………………..) A.Ş.’ye yapılan satışlar R&H’nin toplam satışlarının %(…)’ine tekabül etmektedir.

Tarafların İDR pazarındaki müşterilerine yaptıkları satışların dağılımına bakıldığında; Dow’un ilk beş müşterisine yaptığı satışlar, toplam satışlarının %(…)’ini oluşturmaktadır. R&H’nin en büyük müşterilerine bakıldığında ise; toplam satışların %(…)’inin (……………) (………), %(…)’ünün (………………………..) Ltd. Şti.’ne, %(…)’sinin (…….)’a ve % (…)’inin (………………………..) A.Ş’ye yapıldığı görülmekte ve bu dört firmaya yapılan satışların toplamı da %(…)’lik seviyeye ulaşmaktadır.

430

Hem tarafların hem de rakiplerinin pazar paylarındaki değişkenlik, pazara giriş engellerinin bulunmaması ve potansiyel rekabetin varlığı, tarafların karşısında önemli oranda alıcı gücüne sahip müşterilerin bulunması, alıcılara spot satışlar yapılması ve uzun dönemli anlaşmaların bulunmaması, ürünlerin nakliye maliyetlerinin düşüklüğü, Türkiye’deki talebin tamamının ithal yolla karşılanabilmesi göz önüne alındığında; gerek pazarın yapısından gerekse ilgili ürünlerin özelliklerinden kaynaklanan nedenlerle bildirim konusu işlemin rekabetçi anlamda olumsuz sonuçlara yol açmayacağı sonucuna ulaşılmaktadır.

Bütün bu değerlendirmeler ve yukarıda yer verilen bilgiler ışığında; bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak nitelikte olmadığı kanaatine ulaşılmaktadır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.