Skip to content
All decisions

Competition Board Decision

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 29.04.2026 tarih ve 2025/1889 E., 2026/831 K.

Competition Infringement26-21/625-249Decision date: 10.06.2026Publication date: 20.11.2026

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 29.04.2026 tarih ve 2025/1889 E., 2026/831 K. sayılı kararı ile Rekabet Kurulunun Hattat Traktör San. ve Tic. AŞ hakkındaki 18.07.2024 tarih ve 24-30/717-301 sayılı kararının iptal edilmesi üzerine yeniden karar alınması.

Decision details

Case number
26-21/625-249
Decision date
10.06.2026
Publication date
20.11.2026
Decision type
Competition Infringement (Rekabet İhlali)

Decision text

16 pages · 51.693 characters

The text below is extracted from the decision document published by the Turkish Competition Authority; page numbers, tables and figures keep their position in the original document. The summaries, classifications and explanations on this page are provided for information only and do not constitute legal opinion or advice; the binding text is the decision as published by the Authority.

View the official decision at the Competition Authority

Page 1

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Yargı Kararı Üzerine)

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı: 2022-6-029(Soruşturma)
Karar Sayısı: 26-21/625-249
Karar Tarihi: 10.06.2026

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Birol KÜLE

Üyeler: Ahmet ALGAN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,

Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN, Rıdvan DURAN,

Ayşe USLU CEVLEK

B. RAPORTÖRLER: Enes YASAN, Merve KIZILYAR TOY, Berat Hilal GÜLER,

Mehmet TUNÇDEMİR, Enes PAYLAŞAN, Gülşen EREN PEKGÖZ,

Taner ÇAKIR, Reyhan KARAKOÇ POLATTİMUR

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: - Gizlilik talebi bulunmaktadır.

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILAN: - Hattat Traktör Sanayi ve Ticaret AŞ

Temsilcisi: Burak TUNCER

Büyükdere Cad. No:235 Maslak Şişli/İSTANBUL

(1) E. DOSYA KONUSU: Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 29.04.2026 tarih ve 2025/1889 E., 2026/831 K. sayılı kararı ile Rekabet Kurulunun Hattat Traktör San. ve Tic. AŞ hakkındaki 18.07.2024 tarih ve 24-30/717-301 sayılı kararının iptal edilmesi üzerine yeniden karar alınması.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 21.06.2022 tarih, 29089 sayı ile intikal eden ve gizlilik talebi bulunan başvuruda traktör üretim ve pazarlama sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin, bayilerin pasif satışlarını kısıtlamak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesini ihlal ettiği iddiasına yer verilerek konu hakkında gereğinin yapılması talep edilmiştir.

(3) G. DOSYA EVRELERİ: Başvuru üzerine hazırlanan 19.07.2022 tarihli ve 2022-6- 029/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun (Kurul) 08.09.2022 tarihli toplantısında görüşülmüş ve traktör üretim ve pazarlama sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin, bayilerin pasif satışlarını kısıtlamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddiasına yönelik olarak aynı Kanun’un 40. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 22-41/591-M sayı ile karar verilmiştir.

(4) Yapılan önaraştırma kapsamında düzenlenen 21.12.2022 tarihli ve 2022-6-029/ÖA sayılı önaraştırma raporu Kurulun 05.01.2023 tarihli ve toplantısında görüşülerek, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespitine yönelik olarak;

- AGCO Tarım Makineleri Ticaret Ltd. Şti. (AGCO)

- Argo Tractors Turkey Traktör San. ve Tic. Ltd. Şti. (ARGO)

- Başak Satış Pazarlama ve Yatırım AŞ (BAŞAK)

- Erkunt Traktör Sanayii AŞ (ERKUNT)

- Hattat Traktör Sanayi ve Ticaret AŞ (HATTAT)

- IPSO Tarım AŞ (IPSO)

- Kubota Turkey Makine Ticaret Ltd. Şti. (KUBOTA)

Page 2

- Same Deutz Fahr Traktör San. ve Tic. AŞ (SDF)

- Tümosan Motor ve Traktör Sanayi AŞ (TÜMOSAN)

- Türk Traktör ve Ziraat Makinaları AŞ (TÜRK TRAKTÖR)

hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi çerçevesinde soruşturma açılmasına 23- 01/17-M sayı ile karar verilmiştir. Daha sonra, 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca, soruşturma süresinin bitiminden itibaren altı ay uzatılmasına 07.06.2023 tarih ve 23-23/486-M sayı ile karar verilmiştir.

(5) 11.01.2023 tarih ve 56894 sayılı Başkanlık Oluru ile görevlendirilen raportörlerce yürütülen soruşturma kapsamında 18.01.2023 ve 19.01.2023 tarihlerinde soruşturma tarafı teşebbüslerde yerinde incelemeler gerçekleştirilmiş ve teşebbüslere “Soruşturma Bildirimi ve Savunma Talep Yazısı” tebliğ edilmiştir.

(6) HATTAT’ın birinci yazılı savunması 20.02.2023 tarih ve 35850 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.

(7) Soruşturma sürecinde soruşturma tarafı bazı teşebbüslerle birlikte HATTAT da soruşturma konusu iddialar ile bağlantılı endişeleri bertaraf etmek amacıyla taahhüt başvurusunda bulunmuştur. HATTAT’ın taahhüt başvurusu 13.03.2023 tarihli ve 36432 sayılı yazı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.

(8) Kurulun 06.04.2023 tarihli ve 23-17/309-M(1) sayılı kararı ile HATTAT’la taahhüt görüşmeleri başlatılmasına hükmedilmiştir. Bu karar üzerine taahhüt görüşmelerine başlanmış olup HATTAT’ın nihai taahhüt metni 19.09.2023 tarih ve 42636 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.

(9) Kurul 26.10.2023 tarihli ve 23-50/959-344 sayılı kararı ile HATTAT’ın taahhüdünü kabul ederek özetle,

- HATTAT hakkında bayilerin aktif ve pasif satışlarının kısıtlanması, bayilere

rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi ve seçici dağıtım sistemi

uygulanmamasına rağmen yetkisiz dağıtıcıya yapılacak satışların kısıtlanması iddiaları bakımından soruşturma sürecinin sonlandırılmasına hükmetmiştir.

(10) Yürütülen soruşturma kapsamında HATTAT’tan bilgi ve belge talep edilmiştir. HATTAT’ın cevabi yazıları 10.04.2023 tarih ve 37379 sayı, 10.04.2023 tarih ve 37381 sayı, 05.06.2023 tarih ve 39330 sayı, 05.12.2023 tarih ve 45659 sayı, 21.12.2023 tarih ve 46396 sayı ile Kurum kayıtlarına ulaşmıştır.

(11) Soruşturma kapsamında ayrıca sektörde faaliyet gösteren birtakım teşebbüslerden ve fuar düzenleyicisi teşebbüslerden çeşitli tarih ve sayılar ile bilgi ve belge talep edilmiştir. Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerden gelen cevabi yazılar; Antonio Carraro Anadolu Traktör Pazarlama Ltd. Şti. tarafından 20.11.2023 tarih ve 45003 sayı, Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği tarafından 21.11.2023 tarih ve 45086 sayı, Yanmar Turkey Makine AŞ tarafından 21.11.2023 tarih ve 45067 sayı, Karataş Traktör Ticaret AŞ tarafından 22.11.2023 tarih ve 45153 sayı, Bozok Traktör Üretim Pazarlama San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. tarafından 24.11.2023 tarih ve 45293 sayı, Harman Traktör ve Biçerdöver San. ve Tic. AŞ tarafından 24.11.2023 tarih ve 45291 sayı, Kutlucan Biçerdöver Traktör San. Tic. Ltd. Şti. tarafından 28.11.2023 tarih ve 45386 sayı; fuar düzenleyicisi teşebbüslerden gelen cevabi yazılar TÜYAP Tüm Fuarcılık Yapım AŞ tarafından 06.04.2023 tarih ve 37273 sayı, 24.11.2023 tarih ve 45292 sayı, Orion Fuarcılık ve Tanıtım Hizmetleri AŞ tarafından 20.11.2023 tarih ve 45004 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.

Page 3

(12) 04.06.2024 tarihli Kurul toplantısında 24-24/555-M sayı ile sözlü savunma toplantısının

09.07.2024 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir. Anılan tarihte sözlü savunma

toplantısı gerçekleştirilmiştir.

(13) Traktör üretim ve pazarlama sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin, bayilerin

yeniden satış fiyatını tespit etmek, rekabeti kısıtlayıcı bilgi değişiminde bulunmak ve

rekabeti kısıtlayıcı anlaşma yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal

edip etmediğinin tespiti amacıyla yürütülen soruşturma sonucunda;

- AGCO, ARGO, BAŞAK, ERKUNT, HATTAT, IPSO, KUBOTA, SAME, TÜMOSAN ve TÜRK TRAKTÖR’ün rekabeti kısıtlayıcı bilgi değişimi ve/veya anlaşma içerisinde olmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal etmediklerine,

- HATTAT’ın nihai satış noktalarında yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine,

- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle, HATTAT’a aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik”in 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, ikinci fıkrası ve üçüncü fıkrasının (a) bendi uyarınca 2023 yılı gayrisafi geliri üzerinden takdiren %(.....) oranında olmak üzere (.....) TL idari para cezası verilmesine

18.07.2024 tarih ve 24-30/717-301 sayı ile karar verilmiştir.

(14) Kurulun 18.07.2024 tarih ve 24-30/717-301 sayılı kararı hakkında HATTAT tarafından

Ankara 4. İdare Mahkemesi nezdinde iptal davası açılmıştır. Teşebbüs tarafından dava

dilekçesinde özetle;

- Sözleşmeye eklenen maddelerle rekabetin ihlal edilemeyeceği,

- Bayilere herhangi bir zorlama, emir talimat verme gibi bir durumun bulunmadığı,

- Aynı model traktör için yakın tarihlerde farklı fiyat uygulandığının faturalar ile sabit olduğu

iddia edilmiştir.

(15) Ankara 4. İdare Mahkemesince verilen 30.09.2025 tarih ve 2025/411 E., 2025/1441 K.

sayılı kararda, Kurul kararı hukuka uygun bulunarak dava reddedilmiştir. Karara karşı

davacı tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuş ve Ankara Bölge İdare Mahkemesi

8. İdari Dava Dairesi;

- Kurul kararında, HATTAT’ın bayileri ile imzaladığı sözleşmede bayilerin belirlenen satış fiyatlarına uymaları konusunda yer alan hüküm ile amacı itibarıyla rekabet karşıtı bir davranış olarak nitelendirilebilecek olan doğrudan yeniden satış fiyatını tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varıldığına ve bu hususta hukuka aykırılık bulunmadığına,

- Bununla birlikte dava konusu kararın tesis edildiği 18.07.2024 tarihinde, 15.02.2009 tarih ve 27142 sayı ile Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in (Eski Ceza Yönetmeliği) yürürlükte olduğuna,

- Ancak 27.12.2024 tarih ve 32765 sayı ile Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik (Yeni Ceza Yönetmeliği) ile 15.02.2009 tarihli Yönetmeliğin mülga olduğuna,

Page 4

- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 5. maddesinde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından uygulanmaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağının düzenlendiğine, yine aynı maddede idari yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından derhal uygulama kuralının geçerli olduğunun görüldüğüne,

- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 7. maddesinin ikinci fıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağının düzenlendiğine,

- 5252 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un “Lehe Olan Hükümlerin Uygulanmasında Usul” başlıklı 9. maddesinin üçüncü fıkrasında lehe olan hükmün, önceki ve sonraki kanunların ilgili hükümleri olaya bağlanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması suretiyle belirleneceğinin düzenlendiğine,

- Yeni Ceza Yönetmeliği ile; baz ceza oranına ilişkin önceden belirlenmiş olan alt sınırların kaldırıldığına, ağırlaştırıcı bazı unsurların kaldırıldığına, hafifletici yeni unsurlara yer verildiğine,

- Bu anlamda Eski Ceza Yönetmeliği ile Yeni Ceza Yönetmeliği’nin bir bütün olarak karşılaştırılmasından, Yeni Ceza Yönetmeliği’nin, Eski Ceza Yönetmeliği’ne kıyasen lehe olabilecek düzenlemeler içerdiğine, Kurulca her iki yönetmelik dikkate alınarak ve kıyaslanmak suretiyle aleyhe karar verme yasağını ihlal etmeyecek şekilde idari para cezası oranlarının yeniden belirlenmesine ve lehe düzenleme niteliği taşıyan kuralların davacıya da uygulanabilmesi için dava konusu Kurul kararının iptali gerektiğine

29.04.2026 tarih ve 2025/1889 E., 2026/831 K. sayı ile karar vermiştir. Söz konusu

iptal kararı, Kurum tarafından 13.05.2026 tarihinde tebellüğ edilmiştir.

(16) 18.07.2024 tarih ve 24-30/717-301 sayılı Kurul kararının iptal edilmesi üzerine yeniden

karar alınmasını teminen hazırlanan 05.06.2026 tarih ve 2022-6-029/BN-34 sayılı Bilgi

Notu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(17) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili bilgi notunda;

- HATTAT’ın nihai satış noktalarında yeniden satış fiyatını tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği,

- Bu nedenle HATTAT’a aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve Yeni Ceza Yönetmeliği hükümleri uyarınca idari para cezası uygulanabileceği,

- HATTAT’a uygulanacak idari para cezasında karar tarihine en yakın mali yıl olan ve teşebbüs lehine olduğu tespit edilen 2025 yılı cirosunun esas alınabileceği,

- Bu doğrultuda HATTAT’a aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve Yeni Ceza Yönetmeliği hükümleri uyarınca 2025 yılı gayrisafi gelirleri üzerinden %(.....) oranında olmak üzere (.....) TL tutarında idari para cezası uygulanabileceği,

- Diğer yandan temel para cezası oranının belirlenmesinin ardından, Kurul tarafından takdir edilmesi hâlinde teşebbüsün yurt dışı satışlarının varlığının hafifletici unsur olarak dikkate alınabileceği

sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

I.1. Hakkında İnceleme Yürütülen Taraf (HATTAT)

(18) 1973 yılından bu yana otomotiv ve iş makineleri sanayisi alanında faaliyet gösteren

Hattat Grubu’nun bir kuruluşu olan HATTAT, 1998 yılında kurulmuştur. Teşebbüs,

Page 5

“Hattat” ve “Valtra” markalı traktörlerin yurt içi ve yurt dışı satışını gerçekleştirmekte, ayrıca bu markalı traktörlere ait yedek parçaların satışı, pazarlanması, garanti ve satış sonrası servis hizmetlerini yürütmektedir.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. Pazara İlişkin Genel Bilgiler

(19) Gıda güvenliğinin sağlanması, tarım alanlarının etkili ve verimli şekilde kullanılması ve tarım politikaların sürdürülebilir olması ülkelerin öncelikli hedefleri arasında yer almaktadır. Tarımsal üretimini geliştirmeyi hedefleyen ülkeler bakımından tarım makineleri sektöründeki talep, nüfusun hızla artması gibi nedenlerle giderek artış göstermektedir. Türkiye tarıma elverişli birçok alana sahiptir. 2017-2021 yılları arasında Dünya GSYH’sinin ortalama %4,2’si tarımsal üretim kaynaklı iken aynı dönemde Türkiye ortalama GSYH’sinin %6,5’inin tarımsal üretim kaynaklı olduğu hesaplanmaktadır. Geniş bir ürün yelpazesine imkan veren iklim ve ekolojik özellikleriyle tarımsal üretim açısından avantajlı olan Türkiye, 2021 yılı verileriyle tarımsal GSYH’den %6,1 olarak pay alırken, tarımsal ekonomide Avrupa’da birinci ve dünyada sekizinci sırada yer almaktadır [1]. Türk tarım makineleri endüstrisi, Türkiye ekonomisine paralel olarak büyümekte, üretim standartlarının yanında ürün çeşitliliği ve kalitesini de geliştirmektedir [2]. Bu gelişime bağlı olarak sektördeki firma sayısının artmakta olduğu ve sektörün marka değerinin yükseldiği gözlemlenmektedir.

(20) Tarım makineleri arasında traktörler önemli bir yere sahiptir. Tarihsel olarak değerlendirildiğinde traktörler ve diğer tarım makinelerinin kullanılmaya başlamasıyla birlikte tarımsal üretim yükselmiş ve tarımda verimlilik artmıştır. Türkiye, traktör pazarında dünyanın en büyük pazarlarından birini oluşturmaktadır. Zira yıllara göre değişiklik göstermekle birlikte Hindistan, Çin, Amerika Birleşik Devletleri’nin ardından dördüncü büyük traktör pazarının Türkiye’de olduğu ifade edilmektedir [3]. 2022 yılı sonuçlarına göre Türkiye, Avrupa’da en çok traktörün satıldığı ülke olurken, onu Fransa ve Almanya takip etmektedir. Pazar büyüklüğüne değer bazında bakıldığında ise Avrupa Birliği (AB) ortalamasının Türkiye’nin iki buçuk katı olduğu değerlendirilmektedir [4].

(21) Tarım makineleri sektörünün ulaştığı seviye dış ticaret verileri üzerinden değerlendirildiğinde daha ölçülebilir ve karşılaştırılabilir sonuçlara ulaşılmaktadır. 2000’lerin başında kayda değer bir dış ticaret açığı veren sektör, günümüzde dış ticaret fazlası vermeye başlamıştır. Aşağıdaki tabloda, Türkiye’de 2018-2022 yıllarında gerçekleşen traktör imalatı, satışı, ihracatı ve ithalatı verileri yer almaktadır:

1 Türkiye Bankalar Birliği Tarım Sektörü Raporu, s.12, Haziran 2023.

2 2003 yılından itibaren tarımsal alet ve makine istatistikleri incelendiğinde 20 yıl içinde traktör, römork ve toprak elleçleme makinelerinin %50’lik paya sahip olduğu izlenmektedir. 2003 – 2022 yılları arasında kullanımı en çok azalan alet grubunun döven, karasaban, pulluk gibi motorize olmayan aletler olduğu gözlenirken sulama sistemlerinin en fazla yaygınlaşan makine grubu olduğu hesaplanmaktadır.

3 Tarım ve Makine Sanayi Etkileşimi Raporu, Makine İhracatçıları Birliği, Eylül 2022.

[4] https://tarmakbir.org/turkiye-traktor-pazari-2022-yilinda-bir-onceki-yila-gore-45-buyudu/ (Erişim Tarihi: 31.10.2023)

Page 6

Tablo-1: Türkiye’de Toplam Traktör İmalat, Satış, İhracat ve İthalat Verileri

Veri Türü/Yıl 2018 2019 2020 2021 2022

Toplam

Adet 52.357 34.393 58.710 89.000 82.500

İmalat

Toplam

SatışAdet48.04425.83948.26864.07067.154
Adet19.28223.40121.76223.13526.492

Toplam

Değer

İhracat 2.262.040.020 2.858.910.120 3.108.221.950 4.381.720.950 9.506.636.640

(₺)

Adet 8.044 5.770 7.502 12.892 14.960

Toplam

Değer

İthalat 867.167.940 413.294.640 905.519.820 1.830.728.220 1.861.091.460

(₺)

Kaynak: TARMAKBİR Tarım Makineleri Endüstrisi Sektör İstatistikleri Raporu, Nisan 2023.

(22) Ülkemizde her çeşit ve tipte traktör imalatı yapılmaktadır. Bununla birlikte ortalama tarım arazisi ölçeğimizin küçüklüğü nedeniyle daha çok 100 beygir gücüne kadar olan traktörler imal edilmekle birlikte, talebe bağlı olarak, 145 beygir gücünde traktörlerin imalatı da söz konusudur [6]. Aşağıdaki tabloda Türkiye’deki traktörlerin beygir güçlerine göre pazardaki payları verilmiştir:

Tablo-2: Türkiye’de Traktörlerin Beygir Güçlerine Göre Dağılım Oranları
Tek Akslı İki Akslı
Beygir Gücü Beygir GücüPaletli
YılToplam 1-5 5+ 1-10 11-24 25-34 35-50 51-7070+(Tırtıllı)
20181.332.139 1,29% 4,56% 0,49% 1,57% 4,96% 37,02% 37,92%12,19%0,01%
20191.354.912 1,29% 4,59% 0,49% 1,51% 4,83% 36,56% 37,86%12,85%0,01%
20201.442.909 1,35% 5,11% 0,48% 1,45% 4,72% 35,89% 37,76%13,21%0,01%
20211.481.461 1,38% 5,38% 0,46% 1,41% 4,64% 35,35% 37,50%13,87%0,01%
20221.526.769 1,31% 5,54% 0,42% 1,32% 4,46% 34,87% 37,37%14,70%0,01%

Kaynak: TÜİK Verileri.

(23) Ülkemizde traktör endüstrisinde yaklaşık otuz farklı firmanın, kırka yakın sayıda markayı temsil ettiği bilinmektedir. Esas olarak on üç firma, imalatçı vasfıyla değişik yerli katkı oranlarıyla sektörde yer almaktadır. Bu firmalardan bazıları kendi motorunu Türkiye’de üretirken, bazıları ise montaj ağırlıklı üretim yapmaktadır. Bu firmalar, demonte (CKD - completely knocked down) ve yarı monte (SKD - semi knocked down) aksam ve parça formlarında ürün ithal etmekte ve bunları Türkiye'de kurdukları montaj hatlarında iç piyasadan tedarik ettikleri akü, lastik, kabin gibi parçalarla birleştirmek suretiyle, değişik yerli katkı oranlarıyla pazara sunmaktadır. İthalatçı firmalar ise tamamen monte edilmiş (CBU - completely build unit) formda "komple traktör" ithal etmektedir. Yerli katkı oranı %51 ve üzeri olan traktörlerin pazar payının ortalama %75- 80 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye’de traktör üretimi yapan tamamen yerli ve yabancı sermayeli şirketler bulunduğu gibi, üretip ithalatını gerçekleştiren ya da sadece ithal traktörlerin satış ve dağıtımını gerçekleştiren yerli ve yabancı sermayeli şirketler de bulunmaktadır.

(24) Traktörler, tarım işlerinde kullanılan diğer birçok ekipmandan farklı olarak trafiğe çıkan bir araç özelliği taşımaktadır. Keza 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 3. maddesinde “araç” ifadesi kapsamında yer alan traktörlerin, aynı Kanun’un 19. maddesi gereğince, traktör sahipleri tarafından tescil edilmeleri gerekmektedir. Traktörlerin trafiğe çıkabilmesi adına getirilen tescil zorunluluğunun yanı sıra traktörlerin imal edilerek piyasaya sürülmesi için emisyon standartlarının da belirlendiği tip onay belgesi alması zorunluluğu bulunmaktadır. Bu konuda AB ile 5 İç satış adetlerini içermektedir.

6 Tarım ve Makine Sanayi Etkileşimi Raporu, Makine İhracatçıları Birliği, Ekim 2022.

Page 7

uyumluluğu sağlamak adına yasal şartları ortaya koyan ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan tip onay yönetmelikleri [7] mevcut olup AB’deki güncellemelere paralel olarak yenilenmektedir.

(25) Yukarıda da ifade edildiği üzere, Türkiye traktör sektöründe birçok yerli ve yabancı teşebbüs bulunmakta, bunlardan bazıları satışını yaptıkları traktörleri Türkiye’de üretirken bazıları ise traktörleri ithal etmek suretiyle piyasaya sunmaktadır. Ancak Türkiye’de üretim yapan teşebbüslerin sayısı giderek artmaktadır. Zira 02.01.2020 tarihli ve 2015 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı [8] uyarınca, Türkiye'de üretilen traktörlerin sübvansiyonlu zirai kredilerde daha avantajlı olmasının [9] yanı sıra, ithal traktörlerin AB üyesi ülkelerin onay kuruluşlarından alınmış güncel tip onayı belgesine sahip olması zorunluluğu nedeniyle montaj ağırlıklı da olsa birçok firma son yıllarda Türkiye'de üretim yapmaya başlamıştır. Türkiye’de belirli bir ölçeğin üzerinde traktör sektöründe faaliyet gösteren oyuncular ve markaları aşağıdaki gibidir:

(26)

Tablo-3: Türkiye’de Traktör Sektöründe Yer Alan Markalar

Üretici Firmalar ve Markaları [10] İthalatçı Firmalar ve Markaları

AGCO (Massey Ferguson) ANTONIO CARRARO (Antionio Carraro)

BAŞAK TRAKTÖR (Başak)ARGO (Landini)
BOZOK (Bozok)Asko İş ve Tarım Mak. San. Tic. AŞ (Claas)
ERKUNT (Erkunt)HARMAN (New Holland)

IPSO (John Deere, Mc Cormick)

HATTAT (Hattat, Valtra)

KARATAŞ (Karataş) KUTLUCAN (Fendt)

KUBOTA (Kubota)

SDF (Same, Deutz, Fahr, Lamborghini)

Tafe International Traktör ve Tarım Ekipmanı

San. ve Tic. Ltd.Şti. (Massey Ferguson)

TÜMOSAN (Tümosan)

TÜRK TRAKTÖR (New Holland, Case)

YANMAR (Yanmar, Solis)

Kaynak: TARMAKBİR’den gelen cevabi yazı.

(27) TARMAKBİR verilerine göre traktör sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin 2020- 2023 yıllarında gerçekleşen satış adedi bazında pazar payı sıralaması aşağıdaki gibidir:

7 Tarım ve Orman Araçlarının ve Motorlarının Çevresel ve Tahrik Ünitesi Performansına Yönelik Şartlar Hakkında Tip Onayı Yönetmeliği (AB 2018/985), Tarım ve Orman Araçlarının Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik (AB/167/2013) gibi.

8 T.C. Ziraat bankası AŞ ve Tarım Kredi Kooperatiflerince tarımsal Üretime Dair Düşük Faizli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar.

9 İthal traktörlerin satışında zirai kredi faiz sübvansiyonu en fazla %25 olabilecekken yerli traktörlerde bu oran en fazla %50 olarak uygulanmaktadır.

[10] AGCO, HATTAT, KUBOTA, SDF, TÜRK TRAKTÖR ve YANMAR aynı zamanda ithalat da gerçekleştirmektedir.

Page 8

Tablo-4: Traktör Pazarında Yer Alan Teşebbüslerin Pazar Payları (%)

Teşebbüs/Yıl 2020 2021 2022 2023 [15]

TÜRK TRAKTÖR (.....) (.....) (.....) (.....)

SDF(.....)(.....)(.....)(.....)
TÜMOSAN(.....)(.....)(.....)(.....)
AGCO(.....)(.....)(.....)(.....)
ERKUNT(.....)(.....)(.....)(.....)
BAŞAK(.....)(.....)(.....)(.....)
HATTAT(.....)(.....)(.....)(.....)
KUBOTA(.....)(.....)(.....)(.....)
YANMAR(.....)(.....)(.....)(.....)
IPSO(.....)(.....)(.....)(.....)
ARGO(.....)(.....)(.....)(.....)

Kaynak: TARMAKBİR’den gelen cevabi yazı.

(28) Traktörlerin nihai tüketiciye satışı ve satış sonrası hizmetleri genellikle bayilik ağı yapılanması ile gerçekleştirilmektedir. Sağlayıcı teşebbüsler tarafından, dağıtım faaliyetlerinin sağlıklı şekilde yürütülebilmesi adına atanacak bayiler ile ilgili birtakım kriterler aranmakta, belirlenen bayiler ile münhasırlık içeren veya içermeyen sözleşmeler akdedilmektedir. Bayi atamalarında gözetilen kriterler arasında, başka bir bayiye tahsis edilmemiş serbest bölgelerdeki talep yoğunluğu ve pazar ihtiyacı, bayilik başvurusu yapan kişi ya da teşebbüsün talebi karşılamaya yeterli finansal yapıya sahip olup olmadığı, hizmet verebileceği tesisin büyüklüğü, satış ve satış sonrası ekibinin yetkinliği, varsa geçmiş dönemde yürüttüğü traktör sektörü veya benzeri bir iş alanındaki tecrübesi gibi hususlar yer almaktadır.

(29) Öte yandan firmaların tercihine göre oluşturulan farklı ağ yapılanmaları mevcuttur. Sektörde; traktör satışı, yedek parça satışı ve servis hizmetlerinin birlikte sunulduğu 3S (sales, service, spare parts) olarak adlandırılan bayilerin yanı sıra, traktör satışı ile birlikte yedek parça veya servis hizmetlerinden birinin sunulduğu 2S (sales, service - sales, spare parts) noktalar veya sadece traktör satışı gerçekleştiren noktalar bulunmaktadır. Satışlar genelde çiftçilere, büyük tarım şirketlerine ve müteahhitlik hizmetleri veren kişilere veya firmalara bayiler kanalı ile gerçekleştirilmektedir. Müşterilerin büyük bir bölümü küçük ve orta ölçekli tarımsal faaliyet gösteren çiftçiler olduğu için sektör yaygın bayi ve servis ağı ile son kullanıcıya ulaşabilmektedir.

(30) Traktör satışlarında ürünün teknik özellikleri, yeterliliği, fiyatı ve kalitesinin yanında en önemli unsurlardan biri de satış sonrası hizmetlerdir. Traktör satın alan müşteriler, arıza oranının düşük, yedek parça bulunabilirliğinin ve sipariş süreçlerinin hızlı olmasına önem vermekte, herhangi bir arıza halinde yetkili servislerden güvenilir hizmet almayı ve problemin ivedilikle çözülmesini istemektedir. Satış sonrası hizmetler, tarımsal makineler bakımından mevsimselliğin söz konusu olması sebebiyle büyük önem taşımaktadır. Zira tek bir bölgedeki çiftçilerin makine ihtiyacının, neredeyse her yıl aynı döneme denk geldiği ifade edilmektedir. Özellikle ekim, ilaçlama, hasat benzeri faaliyetlerin hava koşullarına bağlı olarak belirli tarihlerde ve kısa süreler içinde yapılması zorunluluğu bulunmaktadır. Bu nedenle, onarım gerektiren bir hasar veya arıza durumunda, ihtiyacı olan bir çiftçinin geçici de olsa bir traktörü ödünç alması veya edinmesi oldukça zordur. Dolayısıyla satış sonrası sağlanan destekler müşteri gözünde büyük önem arz etmektedir.

(31) Bir traktörün ortalama kullanım ömrü, ilgili traktörün kullanım yoğunluğu, kullanıldığı saat, kullanılan alet ve ekipmanlar, traktörün kullanılmakta olduğu arazi koşulları, bölgenin iklim yapısı, müşterinin kullanım alışkanlıkları, traktöre yapılan bakım ve 15 Teşebbüslerin ilk dokuz aylık satış adetleri baz alınmıştır.

Page 9

onarımların zamanında ve düzenli yapılması gibi pek çok faktörden etkilenmektedir. Bu nedenle sektörde traktörlerin kullanım ömrü için uzlaşılan bir süre bulunmamakla birlikte, traktörlerin mekanik ömrünün 24 yıl [11], ekonomik kullanım ömrünün ise yaklaşık 10 yıl olduğu değerlendirilmektedir.

(32) Traktörlere sağlanan garanti süresi, bakımlarının yetkili servislerde yapılması kaydıyla garanti süresinin başlangıcından itibaren çeşitli markalar için 2 yıl - 3000 saat veya 2 yıl - 2000 saattir. Bu ölçütlerden ilk tamamlananı garanti süresinin hesaplanmasında referans alınmaktadır. Bunun dışında, tüketiciye sadece iki veya üç yıl garanti süresi sunan markalar da bulunmaktadır. Ayrıca garanti süresi sonlandığında müşterilere bir veya iki yıl süreyle ücret karşılığında uzatılmış garanti hizmeti de sunulabilmektedir.

(33) Traktörlerin fiyatlandırılmasında üretim ve işletme maliyeti, ithal edilen ana bileşenlerin maliyeti, işçilik maliyeti, hammadde maliyeti, yurt dışı ve yurt içi nakliye, liman ve antrepo maliyetleri, lojistik ve tedarik zinciri maliyeleri, gümrükleme ve bazı ilave gümrük vergisi gibi ana maliyet kalemlerinin yanı sıra kur değişimleri, güncel faiz oranları, enflasyon verileri ve tarımsal kredilerde yaşanan değişiklikler göz önünde bulundurulmaktadır.

I.2.2. İlgili Ürün Pazarı

(34) Traktör sektörüne ilişkin Kurul içtihadı incelendiğinde, ilgili ürün pazarının “tarımsal traktörler pazarı ve bunlara ait servis pazarları [12]”, “tarımsal traktörler pazarı [13]” ve “tarımsal traktörlerin satışı [14]” olarak belirlendiği kararlar bulunduğu görülmektedir. Avrupa Komisyonunun New Holland/Case kararında ise standart traktörler (tarla traktörleri) ile bağ-bahçe traktörlerinin [15] farklı uygulamalarda kullanıldığı, farklı müşteri türlerine hitap ettiği ve genellikle farklı üreticiler tarafından üretildiği belirtilerek ayrı ilgili ürün pazarları teşkil ettiği değerlendirilmektedir [16].

(35) İşbu dosya bakımından ilgili ürün pazarının “traktör satışı” olarak veya “tarımsal traktörlerin satışı”, “bağ-bahçe traktörlerinin satışı” olarak ayrı ayrı tanımlanabilmesi mümkündür. Öte yandan ulaşılacak sonucu etkilemeyeceğinden İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. maddesindeki “…İnceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif tüm tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı yapılmayabilir” ifadesinde de belirtildiği gibi ilgili ürün pazarı tanımı yapılmasına gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar

(36) İlgili ürün pazarını oluşturan ürünlerin ülke içinde rekabet şartlarının bölgesel olarak farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazarın “Türkiye” olarak tanımlanabilmesi mümkündür. Öte yandan, ulaşılacak sonucu etkilemeyeceğinden ilgili coğrafi pazar tanımı yapılmasına gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

11 ÜNSAL, Yalçın, 2021. Türkiye’de Tarımsal Mekanizasyon Düzeyi, Sorunları ve Çözüm Önerileri, s.2, Ankara: Tarım ve Orman Bakanlığı.

12 18.03.2010 tarih ve 10-24/328-116 sayılı Kurul kararı.

13 05.08.2010 tarih ve 10-52/1051-389 sayılı, 09.06.2011 tarih ve 11-36/757-234 sayılı Kurul kararları. 14 09.01.2020 tarih ve 20-03/21-11 sayılı Kurul kararı.

[15] Kararda; “orchard, vineyard, narrow and speciality (O, V&N)” şeklinde ifade edilmektedir.

16 Case No COMP/M.1571, New Holland/Case, 28.10.1999.

Page 10

I.3. Bayilik Sözleşmesi 17

Tespit 15:

(37) HATTAT ile (.....) arasında imzalanan, Kasım 2022 tarihli bayilik sözleşmesi aşağıdaki maddeleri içermektedir:

(.....)

(.....)

(.....)

I.4. HATTAT’ın Savunması

Tespit 15’e İlişkin Savunma

(38) HATTAT tarafından yeniden satış fiyatlarında sadece azami sınırın kontrol edildiği, Bayilik Sözleşmesi’nde yer alan hüküm ile uygulamanın farklılık arz ettiği, soruşturma raporunda Bayilik Sözleşmesi’nde yer alan hüküm dışında somut tespit bulunmadığı, savunma ekinde sunulan faturalardan da görüleceği üzere aynı model traktörün aynı bayi tarafından 19.12.2023, 22.12.2023 ve 28.12.2023 tarihlerinde farklı fiyatlardan satıldığı, bu kapsamda uygulaması olmayan hükmün rekabeti ihlal etmesinin mümkün olmayacağı yönünde savunmada bulunulmuştur.

J. DEĞERLENDİRME

J.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından Değerlendirme

(39) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde “mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” yasaklanmış olup yeniden satış fiyatının belirlenmesi (YSFB) uygulaması da söz konusu hükümde yasaklanan eylemler arasında yer almaktadır.

(40) YSFB, en geniş şekilde, üst pazarda bulunan üreticinin alt pazarda bulunan yeniden satıcıya ürünün satışıyla ilgili fiyat zorlaması olarak tanımlanmaktadır. Yeniden satış fiyatının tespitine yönelik uygulamaların farklılaştığı görülmektedir. Üst pazardaki teşebbüs asgari bir fiyat belirleyerek ürünün belirli bir fiyattan aşağı satılmamasını, azami bir fiyat belirleyerek ürünün belirli bir fiyattan yukarı satılmamasını isteyebilmekte ya da sabit bir fiyattan satılmasını isteyerek alt pazardaki teşebbüsün satış fiyatına müdahale edebilmektedir.

(41) Yeniden satış fiyatının, üretim ve dağıtım kartellerini kolaylaştırmak, perakende seviyede fiyat artışlarına neden olmak, piyasaya girişleri engellemek, tüketicilere zarar vermek gibi rekabeti kısıtlayıcı etkileri olduğu ifade edilmektedir. Yeniden satış fiyatının sağlayıcı tarafından belirlenmesinin pazarın şeffaflığını artırdığı ve üreticiler arasında kartel oluşumunu kolaylaştırdığı belirtilmektedir [18]. Ayrıca yeniden satış fiyatının tespiti üreticiye perakendecinin kâr marjını kontrol imkânı vermektedir. Bu durum ise önemli pazar gücüne sahip üreticilerin olduğu pazarlar bakımından bir giriş engeli oluşturabilecektir.

(42) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ’in (2002/2 sayılı Tebliğ) Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesinin anlaşmayı 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup 17 Tespitlerin içeriklerine yer verilirken ilgili raporda yer alan tespit numaralandırmasına sadık kalınmıştır. 18 OECD Roundtable 2008, http://www.oecd.org/daf/competition/43835526.pdf, s. 10-11, (Erişim Tarihi: 27.12.2023).

Page 11

muafiyetinin kapsamı dışına çıkaracağı belirtilmiştir. Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz (Dikey Kılavuz)’un 17. paragrafında da belirtildiği üzere, alıcının sabit veya asgari satış fiyatının belirlenmesi yasak olmakla birlikte, sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla sağlayıcının, alıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya alıcıya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür. Alıcıya bildirilen azami veya tavsiye nitelikteki satış fiyatlarının asgari veya sabit fiyata dönüşmemesi için, söz konusu fiyatların azami veya tavsiye niteliğinde olduğunun yayınlanan fiyat listelerinde ya da ürünün üzerinde açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

(43) Öte yandan, Dikey Kılavuz’un 18. paragrafında ise YSFB uygulamasının doğrudan yapılabileceği gibi, dolaylı olarak da gerçekleştirilebileceği ifade edilmektedir. Sağlayıcı teşebbüsler akdetmiş oldukları dikey anlaşmalara açık hüküm koymak suretiyle alıcının satış fiyatını doğrudan belirleyebileceği gibi, aynı ihlali değişik uygulamalar vasıtasıyla dolaylı yollarla da gerçekleştirebilir. Alıcının kâr marjının belirlenmesi, tavsiye fiyat niteliğinde ilan edilmiş bir fiyat seviyesinden alıcının uygulayabileceği indirim oranının en üst seviyesinin belirlenmesi, alıcıya tavsiye edilen fiyatlara uyduğu oranda kendisine ilave indirimler uygulanması ya da bu fiyatlara uymaması durumunda teslimatların geciktirilmesi, askıya alınması veya anlaşmanın sona erdirilmesi şeklinde alıcının tehdit edilmesi ya da fiilen bu tür cezai yaptırımların uygulanması durumları YSFB’nin dolaylı olarak uygulanmasına örnek olarak sayılmıştır. YSFB’nin dolaylı yoldan belirlenmesi uygulamaları da 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır.

(44) Dikey Kılavuz’un 19. paragrafında da ifade edildiği üzere, YSFB uygulamasına yönelik doğrudan veya dolaylı yöntemler, alıcıların uyguladığı fiyatların sağlayıcı tarafından izlenebildiği ve kontrol edebildiği durumlarda daha etkili olacaktır. Örneğin, standart fiyat listelerinden farklı fiyatlardan satış yapan alıcıları rapor etme konusunda tüm alıcılara getirilecek bir yükümlülük sağlayıcının pazarda uygulanan fiyatları kontrol etmesini önemli ölçüde kolaylaştıracaktır.

(45) Bunların yanı sıra, Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz’un 8. paragrafında, “Bazı anlaşmaların amacının rekabeti sınırlamak olduğu ilk bakışta görülebilecek kadar açıktır” ifadesine yer verilmiş olup buna verilen örnekler arasında YSFB ve yeniden satış fiyatına minimum sınır getirilmesi hâlleri de sayılmıştır. İlaveten yeniden satış fiyatının belirlenmesi 2021/2 sayılı Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılmasına Yönelik Önaraştırmalarda ve Soruşturmalarda Sunulacak Taahhütlere İlişkin Tebliğ ve 2021/3 sayılı Rekabeti Kayda Değer Ölçüde Kısıtlamayan Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Teşebbüs Birliği Karar ve Eylemlerine İlişkin Tebliğ’de açık ve ağır ihlal kategorisinde ele alınmaktadır.

(46) Yukarıdaki açıklamalar ışığında, HATTAT’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen Tespit 15’te yer alan Bayilik Sözleşmesi’nin değerlendirilmesi gerekmektedir. HATTAT ile (.....) arasında imzalanan, Kasım 2022 tarihli Bayilik Sözleşmesi’nin 8.1. ve 17.3. maddesinden, bayilerin HATTAT tarafından belirlenen satış fiyatlarına uymayı ve bu fiyatların altında veya üstünde fiyatla satış gerçekleştirmeleri halinde HATTAT’ın uğrayacağı her türlü zararı tazmin etmeyi taahhüt ettikleri görülmektedir. Böylece, HATTAT tarafından yetkili dağıtıcıların uygulayacağı sabit fiyatlar belirlenmekte ve bu fiyatlara uymayan dağıtıcıların yaptırıma tabi tutulması mümkün hale getirilmektedir. Dolayısıyla ilgili sözleşme hükümlerinin yeniden satış fiyatının tespiti niteliğinde olduğu değerlendirilmektedir.

Page 12

(47) Rekabetin en önemli unsurlarından olan fiyatın, YSFB yoluyla belirlenmesinin amaç bakımından bir rekabet kısıtı teşkil ettiği kabul edilmekte ve 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet alması mümkün görünmemektedir. Zira söz konusu uygulamanın, bazı istisnai haller dışında, 5. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan “malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması” ve “tüketicilerin bundan yarar sağlaması” koşullarını karşılaması beklenmemektedir [19]. YSFB’nin HATTAT ürünlerinin dağıtımında ve perakendecilerin sunduğu ürün ve hizmetlerde gelişme ve iyileşme oluşturmayacağı belirtilmelidir. YSFB neticesinde HATTAT markalı bir ürünü almak isteyen tüketiciler marka içi rekabetin sınırlanması nedeniyle daha yüksek fiyatlarla karşılaşabilecektir. Fiyat rekabetinin piyasalarda etkinliği ve dolayısıyla iktisadi refahın artırılmasını sağlayan temel unsur olduğu göz önüne alındığında, marka içi fiyat rekabetinin ortadan kalkması tüketici refahını önemli ölçüde olumsuz etkileyebilecektir. Bu nedenlerle HATTAT’ın perakende seviyesinde faaliyet gösteren teşebbüslerin yeniden satış fiyatlarını belirlemesi 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bendindeki koşulları sağlamamakta, dolayısıyla bu uygulamaya bireysel muafiyet tanınması mümkün görünmemektedir [20]. Bu kapsamda HATTAT’ın nihai satış noktalarında yeniden satış fiyatını belirleyerek 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği sonucuna varılmıştır. J.2. Ceza Yönetmeliği Bakımından Değerlendirme

(48) Mahkemenin iptal kararının gereğini yerine getirmek üzere HATTAT hakkında yeni idari para cezasının belirlenmesi için, Eski Ceza Yönetmeliği ve Yeni Ceza Yönetmeliği hükümler kıyaslanmıştır. Bu çerçevede, öncelikle HATTAT hakkında alınacak yeni kararda belirlenecek idari para cezasının, iptal edilen Kurul kararında belirlenen idari para cezasından ağır olamayacağına ilişkin değerlendirmeye; akabinde kıyaslama suretiyle HATTAT hakkında takdir edilecek idari para cezasının belirlenmesine yönelik değerlendirmelere yer verilmiştir.

J.2.1. Aleyhe Hüküm Verme Yasağına İlişkin Değerlendirme

(49) Aleyhe hüküm verme yasağı, kanun yolu incelemesi yapan yargı merciinin, başvuran tarafın durumunu ağırlaştıracak şekilde önceki kararı bozmasına, kaldırmasına veya değiştirmesine izin vermeyen bir ilke olarak tanımlanmaktadır. Aleyhe hüküm verme yasağı yalnızca yargı mercileri tarafından verilen kararları değil, aynı zamanda idari başvurular neticesinde başvuru makamı tarafından verilecek kararları da kapsamaktadır. Nitekim iptal kararlarının hukuki etkisi, idarenin işlem tesis ederken bağlı olduğu temel ilkeler ve idari yargının iptal müessesesi aracılığıyla sağladığı hukuki korunma birlikte değerlendirildiğinde, idarenin iptal kararı sonrasında teşebbüs açısından önceki işleme kıyasla daha ağır sonuç doğuracak nitelikte bir işlem tesis etmemesi gerekmektedir.

(50) Rekabet Kurulunun idari para cezası kararlarının iptal edilmesi üzerine, Kurul tarafından tayin edilecek yeni ceza miktarlarının, iptal edilen kararlardaki ceza miktarlarını aşmaması gerektiği hususu aleyhe hüküm verme yasağı ilkesi kapsamında ele alınmaktadır. Konuya ilişkin olarak, Danıştay 13. Dairesinin 2015/5483 E., 2015/3835 K. sayılı kararında;

“4054 sayılı Kanun hükümlerini ihlal ettiğinden bahisle davacı şirkete idari para

cezası verilmesine ilişkin 16.04.2014 tarih ve 14-15/277-119 sayılı Kurul 19 17.12.2020 tarih ve 20-54/754-M sayılı, 04.03.2021 tarih ve 21-11/154-63 sayılı Kurul kararları.

[20] 15.12.2022 tarih ve 22-55/863-357 sayılı Kurul kararı.

Page 13

kararının, ceza miktarı hesaplanırken 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinde yer

alan düzenleme uyarınca, dava konusu Kurul kararının 2012 yılında alınması

nedeniyle 2011 yılı gayrisafi geliri üzerinden idari para cezasının hesaplanması

gerektiği gerekçesiyle işlemin iptaline karar verildiği, bu itibarla anılan yargı

karanının uygulanması amacıyla 2011 mali yılı gayrisafi geliri esas alınarak

davacı şirkete idari para cezası verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı,

buna karşılık davacı şirkete ilk olarak verilen para cezası tutarı 109.418,33-TL

olmasına rağmen yasal dava hakkını kullanması sonucunda yargı kararının

uygulanması gerekçe gösterilerek davacının daha ağır bir yaptırımla 21 karşı

karşıya bırakıldığının anlaşıldığı, hukuk devletinde kişilerin hukuki haklarının

kullanmaları üzerine alınan kararların, kişilerin aleyhine sonuç doğuracak

şekilde uygulanamayacağı”

denilmek suretiyle aleyhe hüküm verme yasağı ilkesinin Kurul tarafından alınan kararlarda da işletilmesi gerektiği değerlendirmesinde bulunulmuştur.

(51) Kurul uygulaması incelendiğinde, aleyhe hüküm verme yasağının yeniden yapılan değerlendirmelerde gözetilmesi gereken bir ilke olarak benimsendiği görülmektedir. Nitekim Kurulun Türk Eczacıları Birliği [22] kararında, iptal kararının gereği olarak yapılan yeniden incelemede teşebbüs aleyhine daha ağır bir idari para cezası tesis edilemeyeceği belirtilmiştir.

(52) Duru Bulgur [23] kararında da Kurul, idari yargı tarafından verilen iptal kararının gereğini yerine getirirken, teşebbüsün hukuki durumunun önceki karara göre ağırlaştırılmasına yol açacak bir ceza takdiri yapmamış, yalnızca iptal kararında belirtilen eksikliklerin giderilmesi amacıyla yeniden inceleme yürütmüştür.

(53) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, aleyhe hüküm verme yasağı ilkesine göre, HATTAT hakkında tayin edilecek idari para cezasının, Kurulun 18.07.2024 tarihli ve 24-30/717-301 sayılı kararında belirlenen 20.675.810,53 TL tutarını aşamayacağı değerlendirilmektedir.

J.2.2. Eski Ceza Yönetmeliği ve Yeni Ceza Yönetmeliği Kapsamında Değerlendirme

(54) Kurul kararı uyarınca idari para cezasının uygulandığı tarihte yürürlükte bulunan düzenleme Eski Ceza Yönetmeliği olmakla birlikte, mahkemenin bozma gerekçesi Yeni Ceza Yönetmeliği’nin HATTAT lehine olup olmadığının Eski Ceza Yönetmeliği ile karşılaştırılarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğine ilişkindir. Bu karşılaştırma yapılırken lehe olan hükümlerin uygulanması ilkesi göz önünde bulundurulmuştur.

(55) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası, “Bu Kanun’un 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yılsonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir.” şeklindedir. Aynı Kanun maddesinin son fıkrası ise “Bu maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar, işbirliği halinde para cezasından bağışıklık veya indirim

[21] İlgili karardaki “daha ağır bir yaptırım” ifadesiyle Kurulun, mahkeme kararının gereğinin yerine getirilmesi gerekçesiyle teşebbüs hakkında, 156.473,67 TL tutarında idari para cezası vermesi kast edilmiştir.

22 Kurulun 05.04.2018 tarihli, 18-10/185-88 sayılı kararı.

23 Kurulun 17.02.2022 tarihli, 22-09/130-50 sayılı kararı.

Page 14

şartları, işbirliğine ilişkin usul ve esaslar Kurulca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.” hükmünü amirdir.

(56) 15.02.2009 tarih ve 27142 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olan Eski Ceza Yönetmeliği, 27.12.2024 tarih ve 32765 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yeni Ceza Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmıştır. Mahkeme kararının yerine getirilmesini teminen, somut olay bakımından Eski Ceza Yönetmeliği ve Yeni Ceza Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri karşılaştırılmıştır.

(57) 18.07.2024 tarih ve 24-30/717-307 sayılı Kurul kararında, HATTAT’ın bayileri ile imzalamış olduğu sözleşmelerde yer alan hüküm ile nihai satış noktalarında yeniden satış fiyatını belirlediği ve bu davranışı ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği değerlendirilmiştir. Kararda, Eski Ceza Yönetmeliği’nin 3. maddesinde yer alan “diğer ihlaller” tanımı uyarınca idari para cezası hesaplanmıştır. Bu kapsamda Eski Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, ikinci fıkrası ve üçüncü fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası oranı, HATTAT’ın gayri safi gelirinin %(.....)’i olarak tespit edilmiş ve 20.675.810,53 TL idari para cezasına hükmedilmiştir [24].

(58) Yeni Ceza Yönetmeliği ile temel para cezasının tespitinde “kartel” ve “diğer ihlaller” şeklindeki ayrım ve bu ayrıma bağlı olarak getirilmiş olan alt ve üst sınırlar kaldırılmış, ihlalin niteliğinin ve rekabet üzerindeki olumsuz etkisinin dikkate alındığı yeni bir yöntem benimsenmiştir. Bu çerçevede Kurul ceza takdirinde, Eski Ceza Yönetmeliği’nde alt sınır olarak belirlenen %0,5 oranından düşük bir orana hükmedebileceği gibi; üst sınır olarak belirlenen %3 oranından yüksek bir oran da öngörebilecektir.

(59) HATTAT’ın yeniden satış fiyatını tespit etmek sureti ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği değerlendirmesi yapılmıştır. Eski Ceza Yönetmeliği’ne göre, Yönetmeliğin 3. maddesinde yer alan “diğer ihlaller” tanımı uyarınca ceza uygulanması gerekmiştir. Yeni Ceza Yönetmeliği’nde bu ayrım mevcut değildir. Buna ek olarak, Eski Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca “Birinci fıkrada yazılı oranların belirlenmesinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususlar” dikkate alınırken; Yeni Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca “özellikle, ihlal dolayısıyla gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı ile ihlalin niteliğinin açık ve/veya ağır olup olmadığı” gözetilmelidir. Dolayısıyla HATTAT’ın ihlal konusu eyleminin Yeni Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında “açık ve ağır ihlal” niteliğini haiz olması göz önünde bulundurulmuştur. Öte yandan, aleyhe hüküm verme yasağı ilkesi çerçevesinde, başlangıç ceza oranı, iptal edilen Kurul kararında tayin edilen başlangıç ceza oranı olan %(.....) üzerinde belirlenmemiştir.

(60) Her iki Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrasına göre ceza tespitinde dikkate alınması gereken bir diğer kıstas da ihlalin süresidir. Başlangıç/temel ceza oranı belirlenirken ihlalin süresine bağlı olarak yapılacak artırım bakımından, Eski Ceza Yönetmeliği bakımından "1-5 yıl" süren ihlaller için yarısı oranında artırım yapılacağı belirtilmişken; Yeni Ceza Yönetmeliği’nde "1-2 yıl" için 1/5, "2-3 yıl" için 2/5, "3-4 yıl" için 3/5 ve "4-5 yıl" için 4/5 oranında kademeli artırım yapılacağı düzenlenmiştir.

(61) HATTAT bakımından ihlal süresi Haziran 2019–Kasım 2023 dönemini kapsamaktadır. İhlalin süresinin dört yıldan uzun beş yıldan kısa olması sebebiyle, Eski Ceza 24 18.07.2024 tarihli ve 24-30/717-301 sayılı Kurul kararında temel ceza oranının belirlenmesinde HATTAT’ın 2023 yılı net satışlarından yurt dışı satışlar çıkarılarak idari para cezası takdir edilmiştir.

Page 15

Yönetmeliği’nin 5. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca başlangıç ceza oranının yarısı (%50) oranında artırım yapılması gerekmektedir. Yeni Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ise başlangıç ceza oranının beşte dört (%80) oranında artırılması gerekmektedir.

(62) İptal edilen Kurul kararında herhangi bir ağırlaştırıcı veya hafifletici unsurun somut olay nezdinde gerçekleşmediğini değerlendirmiştir. Yeni Ceza Yönetmeliği kapsamında ise ağırlaştırıcı ve hafifletici sebeplere ilişkin değişiklikler yapılmış olup HATTAT’a uygulanan idari para cezasının yeni düzenlemeler çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesi gerekmiştir.

(63) Yeni Ceza Yönetmeliği’nin ağırlaştırıcı unsurlar başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında Kanun’un 4. ve/veya 6. maddesinin ihlal edildiğinin tespit edilmesinden sonra, aynı teşebbüs veya teşebbüs birliği tarafından Kanun’un 4. ve/veya 6. maddesinin tekrar ihlal edilmesi halinde temel ceza oranının bir katına kadar artırılacağı düzenlenmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise, soruşturma kararının tebliğinden sonra ihlale devam edilmesi ve ihlalde belirleyici etkinin bulunması gibi durumlarda temel ceza oranının bir katına kadar artırılabileceği düzenlenmiştir.

(64) Yeni Ceza Yönetmeliği’nin 7. maddesinin birinci fıkrasında “Temel ceza oranı veya 6 ncı madde uyarınca hesaplanan ağırlaştırılmış ceza oranı; a) Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi haricinde, yerinde incelemenin daha kısa sürede tamamlanmasını veya daha etkin şekilde gerçekleştirilmesini sağlayan fiziksel ve/veya teknik imkânların sunulması suretiyle ya da yerinde inceleme esnasında inceleme konusuyla bağlantılı olan ilave bilgi veya belgelerin incelenen tarafça kendiliğinden sunulması suretiyle yerinde incelemeye yardımcı olunması, b) İhlalde diğer teşebbüslerin zorlamasının bulunması, c) İhlale katılımın sınırlı olması, ç) İhlal konusu faaliyetlerin yıllık gayri safi gelirler içerisindeki payının düşük olması, d) İdari para cezasına esas alınan yıllık gayri safi gelirler içinde yurt dışı satış gelirlerinin bulunması, gibi hallerin ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliği tarafından ispatlanması halinde indirilebilir” hükmü bulunmaktadır.

(65) Bu bağlamda, hafifletici unsurlar bakımından önemli değişikliklere gidilmiştir. Yeni Ceza Yönetmeliği’nde yurt dışı satış gelirlerinin bulunması açıkça bir indirim sebebi olarak düzenlenmiştir. Buna ek olarak, ihlale konu faaliyetlerin yıllık gayrisafi gelirler içindeki payı bakımından Kurulun takdir alanı genişletilmiştir. Diğer taraftan, Yeni Ceza Yönetmeliği, hafifletici unsurlar bakımından indirim oranına ilişkin alt ve üst sınırı tamamen kaldırmıştır.

(66) HATTAT bakımından, Yeni Ceza Yönetmeliği’nin 6. maddesi çerçevesinde herhangi bir ağırlaştırıcı unsurun söz konusu olmadığı değerlendirilmiş ve önceki Kurul kararına benzer şekilde temel ceza oranı artırılmamıştır. Diğer yandan, teşebbüsün yurt dışı satışlarının varlığı ve büyüklüğü, Yeni Ceza Yönetmeliği’nin 7. maddesi kapsamında hafifletici unsur olarak değerlendirilmiştir.

(67) Mahkemenin iptal kararının gereğinin yerine getirilmesi bakımından alınacak yeni karardaki ceza tespitinde hangi yılın cirosunun esas alınacağı da tartışılmıştır. HATTAT’ın 2023 yılı net satışları (.....) TL iken, 2025 yılı net satışları (.....) TL’dir.

(68) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrasında “Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi

Page 16

gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir.” hükmü yer almaktadır. Buna

göre, nihai karardan bir önceki yıl olan 2025 yılı cirosunun esas alınmıştır.

(69) Daha önce de belirtildiği üzere, teşebbüsün yurt dışı gelirleri Yeni Ceza Yönetmeliği

kapsamında indirim sebebi olarak dikkate alınabilmektedir. HATTAT’ın cirosu içinde

yurt dışı satışlarının payı, 2023 yılında %(.....) iken, 2025 yılında %(.....) olmuştur. Bu

ölçüte göre de, ceza takdirinde 2025 yılı cirosunun esas alınması ilgili teşebbüs lehine

olmuştur. Ayrıca HATTAT’ın 2025 yılında yurt dışı satışlarının ciro içindeki payının

yüksekliği ve bunun 2023 yılında olana göre neredeyse iki katına çıkmış olması, ceza

miktarının belirlenmesinde hafifletici unsur olarak dikkate alınmıştır.

(70) Sonuç itibarıyla, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği Kurulca tespit edilen ve

bu tespitin ilgili Mahkeme tarafından hukuka uygun bulunduğu HATTAT’a bu fiilinden

dolayı, anılan teşebbüsün 2025 yılı cirosunun %(.....) oranında 6.634.378,30 TL

tutarında idari para cezası uygulanması takdir edilmiştir.

K. SONUÇ

(71) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Ankara Bölge İdare

Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 29.04.2026 tarihli ve 2025/1889 E. 2026/831 K.

sayılı kararının gereğinin yerine getirilmesini teminen;

I. Hattat Traktör San. ve Tic. AŞ’nin nihai satış noktalarında yeniden satış fiyatını tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine,

II. Bu nedenle; Hattat Traktör San. ve Tic. AŞ’ye aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve 27.12.2024 tarih ve 32765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik”in 5. maddesinin birinci fıkrası, ikinci fıkrası, üçüncü fıkrasının (ç) bendi ve 7. maddesi uyarınca %(…..) oranında idari para cezası uygulanması gerektiğine; 27.12.2024 tarih ve 32765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar İle Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” ile 15.02.2009 tarih ve 27142 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan mülga “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar İle Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” hükümlerinin ayrı ayrı uygulanması neticesinde ulaşılan sonuç cezalar kıyaslandığında teşebbüs lehine olacağı tespit edilen 27.12.2024 tarihinde yürürlüğe giren Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Hâlinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uyarınca 2025 yılı gayrisafi gelirleri üzerinden %(…..) oranında olmak üzere Hattat Traktör San. ve Tic. AŞ’ye 6.634.378,30 TL tutarında idari para cezası uygulanmasına

gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı

yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

Some values in the tables are redacted as (.....) by the Turkish Competition Authority on trade-secret grounds.

Citation chain

Decisions taken at the same meeting

All decisions from this meeting
View all decisions of this type

Let's discuss what this decision means for your business

We provide end-to-end support on competition compliance, investigations and merger control.