Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş.'de bulunan %45 oranındaki kamuya ait hissenin blok satış yöntemiyle devrine…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Mustafa PARLAK

Üyeler: Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Murat GENCER,

Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,

M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖRLER: M. Ömür PAŞAOĞLU, Mert KARAMUSTAFAOĞLU

E. DOSYA KONUSU: Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş.’de bulunan %45 oranındaki kamuya ait hissenin blok satış yöntemiyle devrine izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.12.2003 tarih ve 6106 sayı ile giren Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın ön bildiriminde, Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş.’deki kamu payının blok satışına ilişkin olarak, 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu'na yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu'nun görüşü talep edilmiştir.

Bunun üzerine, 29.12.2003 tarih, 3468 sayılı Mesleki Daire görüşü ile 5.1.2004 tarih, 61 sayı ile intikal eden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın görüşleri dikkate alınarak, 15.1.2004 tarih ve 04-03/46-M sayılı karar ile konuya ilişkin Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve 16.1.2004 tarih, 180 sayı ile anılan İdare'ye bildirilmiştir.

Kurum kayıtlarına 28.7.2004 tarih, 4140 sayı ile giren izin başvurusu üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 10.8.2004, 2004-1-80/ÖN-04-MÖP sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 10.8.2004 tarih, REK.0.05.00.00/151 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

60

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

- Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş. sermayesinin %45’nin Inmet Mining Corp. ya da Kazancı Holding A.Ş.’den birine devrinin 4054 sayılı Kanun bağlamında bir sorun yaratmayacağı, dolayısıyla devir kapsamındaki hisselerin söz konusu teşebbüslerce devralınması işlemlerine izin verilmesinde bir sakınca olmadığı, - Teklif sahiplerinden Cengiz İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Cengiz İnşaat)’nin Ce–Ka İnşaat Makina Madencilik Petrolcülük Turizm Nakliyat San. ve Tic. A.Ş. (Ce-ka İnşaat) ile aynı ekonomik bütünlük içinde olduğu ve Ce-ka İnşaat’ın, Karadeniz Bakır İşletmeleri tesislerinin ve Eti Bakır A.Ş. (Eti Bakır)'nin birlikte özelleştirmesi işlemine ilişkin ihaleyi ilk sırada kazandığı dikkate alındığında; Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş. hisselerinin Cengiz İnşaat’a devrinin, Türkiye bakır konsantresi pazarında Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş. ile Ce-ka İnşaat arasında doğrudan bir ticari koordinasyona ve bu şekilde pazarın tamamının aynı ekonomik bütünlük içinde olan şirketler tarafından kontrolünü sağlayacak şekilde bir hakim duruma yol açacağı, bu nedenle Ce- ka İnşaat’ın ihale bedelini ödeyerek ve diğer yükümlülüklerini yerine getirerek Karadeniz Bakır İşletmeleri tesislerini ve Eti Bakır’ı devralma işlemini sonuçlandırması halinde, Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş.’deki İdare hisselerinin Cengiz İnşaat’a devrine izin verilmemesi gerektiği

ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Özelleştirilecek Şirkete İlişkin Bilgiler

H.1.1. Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş. (ÇBİ)

90

ÇBİ, Türkiye’nin kuzeydoğu bölgesinde konsantratör tesisleriyle birlikte bir yeraltı bakır-çinko madeninin sahibi olup, bu tesisleri ve madeni işletmektedir. Söz konusu teşebbüs tarafından, yerli ve yabancı izabe kuruluşlarına satılmak üzere bakır ve çinko konsantresi üretilmektedir.

ÇBİ’nin üretim ve satışlara ilişkin bilgileri aşağıda sunulmuştur.

Tablo 1- ÇBİ’nin Üretim ve Satışlara İlişkin Bilgileri

100

Bakır Tenörü (%) 4.17 4.20

Çinko Tenörü (%) 5.05 5.13

Bakır Konsantresi Tonajı 135.924 132.134

Çinko Konsantresi Tonajı 65.853 64.779

Satış

Bakır Konsantresi Tonajı 123.169 166.169

Çinko Konsantresi Tonajı 62.739 68.685 ÇBİ’nin sermayesinin %10 ve daha fazlasına sahip ortaklar ise aşağıdaki şekildedir.

Tablo 2- ÇBİ’nin Sermaye Yapısı

Adı Pay Oranı (%) Pay Tutarı (TL)

Inmet Mining Corp. 52 3,789,760,000,000

Eti Holding A.Ş. 45 3,279,600,000,000 Söz konusu özelleştirme, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) portföyünde bulunan ÇBİ sermayesinin %45’inin blok satışı şeklinde yapılacaktır. Şirket ana sözleşmesinin 10. maddesinde;

“…Şirket, o tarihte mevcut Şirket sermayesinin en az %75’ine sahip hissedarların şahsen veya temsilcileri vasıtasıyla hazır bulunduğu bir toplantıda Şirket sermayesinin en az % 60’ına sahip hissedarların tüm yetkili temsilcileri tarafından oylama sonucu alınmış bir Hissedarlar Genel Kurulu kararı olmadıkça, doğrudan veya dolaylı olarak, aşağıdaki işlemleri yapamaz:

(a) Borçlanma:…

(b) Özel Dağıtım, İtfa, vs.:…

(c) Kapasite Artırımı, vs.:…

(d) Satışlar, vs.:…

(e) Kısıntılar:…

(f) Uzun Vadeli Sözleşmeler:…

(g) Birleşmeler:…

(h) Hisse Senetleri İhracı:…

(i) İnfisah, vs.:…

(j) Teknik Yardım Sözleşmesi:…

(k) Kuruluş Sermayesi:…

(l) Harcamalar:…

(m) Satış Acentaları:…”

ifadesi yer almaktadır.

Yukarıdaki maddenin değerlendirilmesi neticesinde şirketin kontrolünü sağlamak için sermayenin en az %60’ına sahip olunması gerektiği anlaşılmıştır. Bu bilgiden yola çıkarak, Şirket'in Inmet Mining Corp. ve ÖİB tarafından ortak kontrol edildiği anlaşılmaktadır.

H.2. Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş. İçin En Yüksek Teklifleri Veren Teşebbüsler

H.2.1. Inmet Mining Corp. (Inmet Mining)

Merkezi Kanada’da bulunan Inmet Mining, dünyanın çeşitli bölgelerinde maden işletmeciliği, tetkik ve arama faaliyetleri ile iştigal etmektedir. Dosya mevcudu bilgilerden, Inmet Mining'in halka açık bir şirket olduğu ve herhangi bir kişi ya da şirket tarafından kontrol edilmediği anlaşılmıştır.

Inmet Mining, ÇBİ hisselerinin %52’sini doğrudan, %3’ünü ise tamamına sahip olduğu iştirakleri MMC Bermuda Limited, Inmet Çinko Limited ve Inmet Bakır Limited aracılığı ile elinde bulundurmaktadır. Kanada kanunlarına göre faaliyet gösteren bu iştiraklerin her biri ÇBİ’de %1 oranında hisseye sahiptir.

Inmet Mining’in konsolide edilmiş global cirosu 314.448.000.000.000 TL olarak bildirilmiştir. Bu tutarın 83.593.088.999.145 TL’sini ÇBİ’nin satışları oluşturmaktadır. Dosya mevcudundan, Inmet Mining ve iştiraklerinin, ÇBİ’nin faaliyet alanı dışında Türkiye’de başka herhangi bir işle iştigal etmediği anlaşılmaktadır.

H.2.2. Cengiz İnşaat

Dosya mevcudu bilgilere göre Cengiz İnşaat, Cengiz Şirketler Grubu’na dahil olup, temel olarak inşaat taahhüdü alanında faaliyet göstermektedir. Yurt içi ve dışında her türlü inşaat ve onarım işleri, ihale, proje hazırlama, alt yapı ve toplu konut inşaatları, inşaat malzemesi alım satımı; inşaat konusunda danışmanlık hizmetleri şirketin faaliyet alanına girmektedir.

Şirket sermayesinde %10’dan fazla payı olan ortaklara ve ortaklık paylarına aşağıda yer verilmiştir.

170

Tablo 3- Cengiz İnşaat'ın Sermaye Yapısı

Adı Payı (%)

Mehmet Cengiz 20

Şirketle aynı grupta yer alan Ce-ka İnşaat, Eti Bakır’daki ÖİB hisselerinin ve Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş.’ye ait Samsun işletmesinin özelleştirilmesine yönelik ihalede en yüksek teklifi vermiş, Rekabet Kurulu’nun izin kararını takiben alınan Özelleştirme Yüksek Kurulu kararı uyarınca da söz konusu işletmeleri devralmaya hak kazanmıştır. Ce-ka İnşaat'ın, ÖİB ile imzalanacak sözleşme yükümlüklerini yerine getirerek işletmeleri fiilen devralmasıyla birlikte Cengiz Şirketler Grubu bakır pazarına girmiş olacaktır.

H.2.3. Kazancı Holding A.Ş. (Kazancı Holding)

Kazancı Holding ve bağlı şirketleri temel olarak inşaat ve enerji alanlarında faaliyet göstermektedir. Holding'e bağlı şirketler, jeneratör imali ve satışı, elektrik santrallerinin yapımı ve işletilmesi, forklift, klima ve her türlü iş makineleri ithali ve satışı, doğalgaz dağıtım şebekelerinin yapımı ve işletilmesi, toptan ve perakende elektrik satışı ile iştigal etmektedir. Kazancı Holding’in ortaklık yapısı Tablo 4’de sunulmuştur.

Tablo 4- Kazancı Holding Ortaklık Yapısı

Hissedarlar Hisse oranı

Ali Metin Kazancı %75

Dosya mevcudundan, Holding'in ve bağlı şirketlerinin bakır ve çinko pazarlarında faaliyet göstermediği anlaşılmıştır.

H.3. İlgili Pazar

200

H.3.1. İlgili Ürün Pazarı

Bir yeraltı bakır ve çinko madenine sahip olan ÇBİ, konsantratör tesislerinde bakır ve çinko konsantresi üretimi yapmakta ve bu ürünlerin ağırlıkla ihracata yönelik olmak üzere satışını gerçekleştirmektedir.

Endüstride yaygın olarak kullanılan bakırın başlıca kullanım alanları, elektrik- elektronik, inşaat, ulaşım, kimya, kuyumculuk ve boya sektörleridir. Türkiye’nin görünür bakır rezervi 3,7 milyon ton metal bakır, toplam rezerv miktarı ise 15,8 milyon tondur. Bu itibarla bakıldığında ÇBİ, rezerv bakımından ülkemizdeki bilinen rezervlerin yaklaşık %15’ine sahiptir.

Dünya bakır cevheri ve konsantresi bakımından en büyük ihracatçı ülkeler Şili, Rusya ve Kanada’dır. En büyük ithalatçılar ise Japonya, ABD ve Güney Kore’dir. Türkiye’nin uluslararası bakır cevheri ve konsantresi pazarında önemli bir yeri bulunmamaktadır. Rezervler bakımından ise Türkiye, metal içeriği olarak 321 milyon ton civarındaki Dünya toplam rezervinin %0,5’ine sahiptir.

Bakır cevheri ve konsantresi fiyatlarının tespitinde, bakır satış fiyatları baz alınmaktadır. Bakır satış fiyatları ise Londra Metal Borsası’nda (LME) Pound/Ton olarak ve New York Metal Borsası’nda US Cent/Lb. olarak hergün belirlenmektedir. Bakır cevher ve konsantreleri için AB’nin Ortak Gümrük Tarifesi (GATT) tüm ülkeler için sıfırdır. Bu ürünler için herhangi bir taviz de (koruma, tercihli rejim) bulunmamaktadır.

Çinko ise kullanım açısından demir dışı metaller içerisinde alüminyum ve bakırdan sonra gelen en önemli 3 metalden birisidir. En çok galvanizlemede

kullanılmakla beraber, pirinç alaşımı ile döküm kalıpları yapımı, çinko oksit yağlı boya ve lastik üretimi kullanıldığı diğer alanlardır. Türkiye’nin çinko rezervi yaklaşık 2,7 milyon tondur. ÇBİ’nin bu rezervlerdeki payı yaklaşık %30 civarındadır. 2003 yılında ÇBİ’nin çinko konsantresi satışlarının tamamını Avrupa’daki izabe kuruluşlarına yaptığı anlaşılmıştır.

Dünya çinko cevheri üretimindeki en büyük ülke Kanada olup, bunu Çin, Avustralya, Peru, ABD ve Meksika izlemektedir. Bakırda olduğu gibi çinko ticaretinde de serbest bir rejim ve uluslararası borsalarda oluşan fiyatlar söz konusudur.

Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarları “bakır ve çinko konsantresi” olarak tanımlanmıştır.

H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar

Bakırın ve çinkonun oldukça bol bulunan metallerden olması, fiyatlarının uluslararası borsalarda belirleniyor olması ve serbestçe dış ticarete konu olmaları, Türk pazarındaki üreticiler üzerinde rekabetçi baskıları artırmaktadır. Söz konusu hususlar coğrafi pazarın global bir pazar olarak tanımlanabileceğine işaret etmekle beraber, son dönemde dünyada yaşanan ekonomik gelişmelerin ve özellikle nakliye maliyetlerindeki önemli artışların dış ticaret üzerindeki olumsuz etkisini dikkate almak yerinde olacaktır. Demir- çelik ve kömür sektörlerinde yürütülen araştırmalardan anlaşılacağı üzere, özellikle Çin’in dünya ticaretini etkileyecek boyuttaki hammadde talebi uluslararası nakliye maliyetlerinin iki hatta üç katına kadar yükselmesine neden olmuştur.

Nitekim, dosya mevcudu bilgilerden, ÇBİ’nin 2002 yılında yurt dışına bakır konsantresi sevkiyatında ton başına 15$ olan ortalama navlun ücretlerinin, 2003 yılında 30$’a yükseldiği; Uzak Doğu’ya yapılan sevkiyatlarda ise bu ortalamanın ton başına 54$’a kadar arttığı görülmektedir. Bu durum, önümüzdeki iki-üç yıllık dönemde, ulusal pazarlardaki üreticiler üzerinde global rekabet baskısını hafifletecek ve yeterli kapasiteye sahip teşebbüslere belirli ölçüde pazar gücü uygulama imkanı tanıyacak niteliktedir.

Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak belirlenmiştir.

H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

Söz konusu işlem, Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 13.8.2003 tarih ve 2003/45 sayılı kararı uyarınca özelleştirme programına alınmış olan ÇBİ’nin sermayesindeki İdare hisselerinin “blok satış” yöntemiyle özelleştirilmesine yöneliktir.

ÇBİ’nin 2003 yılı cirosunun yaklaşık 83.5 trilyon TL olduğu göz önüne alındığında, 1998/4 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde belirtilen 25 trilyon TL'lik ciro eşiğinin aşıldığı, bu nedenle işlemin izne tabi olduğu anlaşılmıştır.

Pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin konsantre bakır üretimi bazında pazar payları aşağıda sunulmuştur.

Tablo 5- 2003 Yılı Pazar Payları

Teşebbüsler Konsantre Bakır Üretimi (ton) Pazar payı

KBİ 29.387 % 11

Eti Bakır 84.500 % 33

ÇBİ 135.925 % 56

Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş. (KBİ)’ye ait Samsun işletmesinin ve Eti Bakır’ın birlikte özelleştirilmesine ilişkin alınan 18.3.2004 tarih ve 04-20/16-37 sayılı Kurul Kararı ile söz konusu işletmelerin dosya kapsamında teklif veren teşebbüslere devrine izin verilmiştir. Söz konusu kararda, birlikte satış işleminin rekabeti kısıtlayıcı bir etki yaratmayacağı ve işlemle beraber ÇBİ karşısında güçlü bir şirketin yaratılması bakımından daha rekabetçi bir durumun sağlanacağına dikkat çekilmiştir. Kurul iznini takiben alınan Özelleştirme Yüksek Kurulu kararı ile de, ilk sırada Ce-ka İnşaat olmak üzere işletmelerin nihai olarak devrine karar verilmiştir. Ce-ka İnşaat’ın mali yükümlülüklerini yerine getirerek ÖİB ile gerekli sözleşmeyi imzalaması halinde, devir işlemi hukuken ve fiilen tamamlanmış olacaktır. Bu durumda, bakır konsantresi pazarında yalnızca iki teşebbüsün faaliyette bulunacağı ve ÇBİ karşısında Ce-ka İnşaat'ın %44’lük pazar payı ile pazara girmiş olacağı anlaşılmaktadır.

Dosya mevcudu bilgilere göre, çinko konsantresi pazarında en büyük üretici 2003 yılındaki %77’lik pazar payı ile özelleştirmeye konu olan ÇBİ’dir. Bu bilgilerden, pazarın geri kalan kısmının çok sayıda küçük üretici arasında paylaşıldığı anlaşılmaktadır.

Özelleştirme işlemi, ÇBİ sermayesinde %45 oranındaki İdare payının devri ile gerçekleşecektir. Halihazırda ÇBİ hisselerinin doğrudan ve dolaylı olarak %55’ini elinde bulunduran Inmet Mining, aynı zamanda dosya konusu işleme ilişkin ihalede en yüksek teklifi veren teşebbüs konumunda olup, %45’lik hissenin Inmet Mining’e devri halinde, halihazırda ÇBİ üzerindeki ortak kontrol tek şirketin kontrolüne dönüşecektir.

Başvuru konusu devir işlemi sonucunda, hisselerin Inmet Mining’e devri, pazarın yapısında herhangi bir değişikliğe yol açmayacaktır. Bu tür bir devir sonucunda bakır konsantresi pazarında %56 ve %44’lük pazar payları ile iki teşebbüs faaliyet gösteriyor olacaktır. Ayrıca, bakır pazarında uluslararası rekabet ile dış ticaret serbestliğinin getirdiği rekabetçi baskılar da bulunmaktadır.

Öte yandan, Inmet Mining’in Türkiye’de ÇBİ’nin faaliyet alanı dışında herhangi bir alanda faaliyeti olmadığı ve çinko pazarında ÇBİ vasıtasıyla faaliyet gösterdiği dikkate alındığında, devir sonunda çinko konsantresi pazarında da bir yoğunlaşma yaşanmayacaktır.

Teklif sahiplerinden Kazancı Holding’in bakır ve çinko pazarında faaliyet göstermemesi ve bu nedenle ÇBİ hisselerinin söz konusu teşebbüse devrinin

pazarda bir yoğunlaşma yaratmayacağı göz önüne alındığında, anılan devir de 4054 sayılı Kanun kapsamında bir sakınca yaratmayacaktır.

ÇBİ hisselerinin üçüncü teklif sahibi Cengiz İnşaat’a devredilmesi halinde ÇBİ’nin halihazırdaki ortak kontrolü devam edecek, ana şirketlerden Cengiz İnşaat mevcut durumda ÖİB’nin yerini almış olacaktır. Ancak anılan devir, bakır konsantresi pazarında rekabet açısından birtakım sakıncaları da beraberinde getirebilecek niteliktedir. Dosya mevcudu bilgilerden de anlaşılacağı üzere, teklif sahiplerinden Cengiz İnşaat, KBİ tesislerinin ve Eti Bakır’ın birlikte özelleştirilmesine ilişkin ihaleyi kazanan Ce-ka İnşaat ile aynı ekonomik birlik içerisindedir. Cengiz Şirketler Grubu'na dahil olan her iki şirket, ÇBİ hisselerinin devralınmasıyla birlikte pazarın tamamını kontrol altına alabilecek bir konuma gelecektir. ÇBİ ile Ce-ka İnşaat arasında doğrudan bir ticari koordinasyona yol açacak bu durum, rekabet güdüsünü, dolayısıyla ikili bir pazar yapısından beklenen rekabetçi davranışları ortadan kaldırmış olacaktır. Global ticari gelişmelere bağlı olarak, özellikle uluslararası nakliye maliyetlerinin arttığı günümüz koşullarında, aynı ekonomik bütünlük içindeki şirketler yurt içinde rekabeti kısıtlayıcı bir pazar gücü uygulama imkanına sahip olacaktır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

- Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş. sermayesinin %45’inin Inmet Mining Corp.

ya da Kazancı Holding A.Ş.’den birine devrinin, 4054 sayılı Kanun

bağlamında bir sorun yaratmayacağına, dolayısıyla devir kapsamındaki

hisselerin söz konusu teşebbüslerce devralınması işlemlerine izin

verilmesine;

- Teklif sahiplerinden Cengiz İnşaat’ın Ce-ka İnşaat ile aynı ekonomik

bütünlük içinde olduğu ve Ce-ka İnşaat’ın, Karadeniz Bakır İşletmeleri

tesislerinin ve Eti Bakır’ın birlikte özelleştirmesi işlemine ilişkin ihaleyi

ilk sırada kazandığı dikkate alındığında; Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş.

hisselerinin Cengiz İnşaat’a devrinin, Türkiye bakır konsantresi

pazarında ÇBİ ile Ce-ka İnşaat arasında doğrudan bir ticari

koordinasyona ve bu şekilde pazarın tamamının aynı ekonomik

bütünlük içinde olan şirketler tarafından kontrolünü sağlayacak şekilde

bir hakim duruma yol açacağı, bu nedenle Ce-ka İnşaat’ın ihale

bedelini ödeyerek ve diğer yükümlülüklerini yerine getirerek KBİ

tesislerini ve Eti Bakır’ı devralma işlemini sonuçlandırması halinde,

ÇBİ’deki İdare hisselerinin Cengiz İnşaat’a devrine izin

verilemeyeceğine

370

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.