Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.’nin şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarında yıkıcı fiyat uygulayarak…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Birol KÜLE

Üyeler: Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,

Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ

B. RAPORTÖRLER: Metin HASSU, Elif Nurdan ŞARBAK, Abdulsamed TÜRLÜ

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: - A Pamukkale Taşımacılık Turizm Ltd. Şti.

Temsilcisi: Av. Ferhat CİMBAR

Ufuk Üniversitesi Cad. Next Level Loft Ofis No:4 K:27 D:74

Söğütözü/Ankara

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILAN: - Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.

Panayır Mah. İstanbul Cad. No:421/A Osmangazi/Bursa

(1) E. DOSYA KONUSU: Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.’nin şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarında yıkıcı fiyat uygulayarak 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.’nin (KAMİL KOÇ) ülke genelinde en çok yolcu taşıyan otobüs firması olarak pazar lideri konumunda olduğu, A Pamukkale Taşımacılık Turizm Ltd. Şti.’nin (PAMUKKALE) konkordato başvurusu yaptığı 2018 yılının Kasım ayı ile konkordatonun iflasa dönüştüğü 2019 yılının Mart ayı arasında Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.’nin otobüs biletlerinde ülkenin ekonomik koşulları göz önüne alındığında beklenmedik şekilde fiyat indirimi yaptığı, PAMUKKALE’nin Marmaris-Antalya ve Didim-Antalya seferlerinden araçlarını çekmesi ile birlikte KAMİL KOÇ’un bilet fiyatlarını yaklaşık %40 oranında artırarak rakibi piyasa dışına itme amacı taşıdığını gösterdiği, PAMUKKALE bünyesinde bulunan 75 aracı yüksek ücretlerle kendi bünyesine kattığı, KAMİL KOÇ’un sözü edilen eylemleri yoluyla PAMUKKALE’yi piyasadan çekilmeye zorladığı iddia edilerek, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 Sayılı Kanun) kapsamında ihlal niteliğindeki faaliyetleri nedeniyle KAMİL KOÇ hakkında soruşturma açılması, idari para cezası uygulanması ve bu teşebbüsün rekabete aykırı davranışlarını bırakması için aynı Kanun’un 9. maddesi uyarınca “ihlale son verme” kararı verilmesi talep edilmiştir.

(3) G. DOSYA EVRELER İ: Kurum kay ı tlar ı na 22.04.2019 tarih ve 2828 say ı ile giren ba ş vuru ü zerine haz ı rlanan 22.05.2019 tarih ve 2019-4-021/ İİ say ı l ı İ lk İ nceleme Raporu Kurulunun (Kurul) 13.06.2019 tarihli toplant ı s ı nda g ö r üşü lm üş ve 19-21/318-M sayı ile ö nara ş t ı rma yap ı lmas ı na karar verilmi ş tir.

(4) İ lgili karar uyar ı nca d ü zenlenen 17.07.2019 tarih ve 2019-4-021/ Ö A say ı l ı rapor g ö r üşü lerek karara ba ğ lanm ış t ı r.

(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; KAMİL KOÇ hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

(6) İlgili ürün pazarı, dosya konusu faaliyetler dikkate alınarak “karayolu ile şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri” olarak tespit edilmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

(7) Başvuru konusu iddialar Türkiye içerisinde PAMUKKALE ve KAMİL KOÇ’un rakip oldukları tüm hatlara ilişkin olduğu için ilgili coğrafi pazar ‘’Türkiye’’ olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, PAMUKKALE’nin faaliyetlerini durdurmasını takiben KAMİL KOÇ’un %40 zam yaparak hasat imkânı elde ettiği iddiası çerçevesinde, “Marmaris-Antalya” ve “Didim-Antalya” güzergâhları ayrıca incelenmiştir.

I.2. İlgili Pazara İlişkin Bilgiler

(8) Önaraştırmaya konu faaliyetler esas olarak Marmaris-Antalya ve Didim-Antalya hatlarında gerçekleştirilmektedir. Önaraştırma kapsamında hakkında inceleme yürütülen teşebbüsten ilgili pazara ilişkin bilgiler talep edilmiş ve söz konusu bilgiler Kurumumuza iletilmiştir. Bu bilgilere göre, Marmaris-Antalya ve Didim-Antalya hatlarında hâlihazırda faaliyet gösteren diğer teşebbüsler aşağıdaki gibidir:

Tablo-1: Marmaris-Antalya ve Didim-Antalya Hatlarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Listesi

Marmaris-Antalya Hattı Didim-Antalya Hattı

GÜNEY AKDENİZ [1] GÜNEY AKDENİZ

PAMUKKALE PAMUKKALE

METRO

YENİ MARDİN

Kaynak: KAMİL KOÇ’tan Gelen Cevap Yazısı

I.3. Elde Edilen Belgeler

(9) KAM İ L KO Ç yetkilileri T ü rkiye geneli, Marmaris-Antalya ve Didim-Antalya hatlar ı ndaki pazar paylar ı na ili ş kin bilgi sahibi olmad ı klar ı n ı ifade etmi ş lerdir. Ancak KAM İ L KO Ç’ un 2018 y ı l ı sonu itibar ı yla toplam (…..) adet arac ı n ı n faaliyet g ö sterdi ğ i ve t ü m T ü rkiye’ de D1 yetki belgesine sahip toplam 6871 adet ara ç oldu ğ u bilgisine ula şı lm ış t ı r. Bu bilgiler dikkate al ı nd ığı nda te ş ebb ü s ü n tahmini pazar pay ı n ı n yakla şı k %(…..) oldu ğ u de ğ erlendirilmektedir.

(10) KAM İ L KO Ç’ un T ü rkiye geneli, Marmaris-Antalya ve Didim-Antalya seferlerine ili ş kin ortalama bilet fiyatlar ı na ve doluluk oranlar ı na a ş a ğı da yer verilmi ş tir:

1 GÜNEY AKDENİZ göndermiş olduğu cevabi yazıda Mayıs 2018- Mayıs 2019 döneminde Marmaris- Antalya hattında faaliyetinin olmadığını belirtmiştir.

Tablo-2: KAM İ L KO Ç’ un Ortalama Bilet Fiyatlar ı (TL) ve Doluluk Oranlar ı (%)

(…..T İ CAR İ SIR…..)

(11) Ek olarak te ş ebb ü sten ve rakiplerinden elde edilen May ı s 2018-May ı s 2019 tarihleri aras ı nda her ay ı n 15’ ine ait yolcu listeleri ve uygulanan fiyatlara ili ş kin belgeler dikkate al ı narak yap ı lan hesaplama ile elde edilen Marmaris-Antalya ve Didim-Antalya hatlar ı na ait grafikler ve an ı lan hatlara ili ş kin kar/zarar tablolar ı a ş a ğı da yer almaktad ı r. Grafik 1: Marmaris-Antalya Hattı Uygulanan Fiyatlar (TL)

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Grafik 2: Didim-Antalya Hattı Uygulanan Fiyatlar 2

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Tablo-3: Didim-Antalya Hattı Kar/Zarar

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Tablo-4: Marmaris-Antalya Hattı Kar/Zarar

(…..T İ CAR İ SIR…..)

I.4. De ğ erlendirme

(12) İ nceleme konusu iddialar ı; KAM İ L KO Ç’ un, PAMUKKALE’ nin konkordato ba ş vurusu yapt ığı 2018 y ı l ı Kas ı m ay ı ile konkordatonun iflasa d ö n üş t üğü 2019 y ı l ı Mart ay ı aras ı nda, otob ü s biletlerinde ü lkenin ekonomik ko ş ullar ı g ö z ö n ü ne al ı nd ığı nda, beklenmedik ş ekilde fiyat indirimi yapt ığı, PAMUKKALE’ nin Marmaris-Antalya ve Didim- Antalya seferlerinden ara ç lar ı n ı ç ekmesi ile birlikte fiyat art ışı na gidildi ğ i ve 2 KAMİL KOÇ’un Kasım 2018 ve Ocak 2019 aylarında faaliyeti bulunmakla birlikte, ayın 15’ine ait listelerde bilet satışı olmadığından grafikte ilgili aylara ait veri yer almamaktadır.

PAMUKKALE b ü nyesinde bulunan 75 adet arac ı y ü ksek ü cretlerle kendi b ü nyesine ald ığı, t ü m bu uygulamalar ı n PAMUKKALE’ yi pazardan d ış lama amac ı ta şı d ığı iddialar ı olu ş turmaktad ı r.

(13) Ş ikayet dilek ç esinde ilk ş ikayetin kapsam ı n ı hem PAMUKKALE’ nin hem de KAM İ L KO Ç’ un faaliyette bulundu ğ u seferlerdeki otob ü s bilet ü cretlerinde beklenmedik bir fiyat indirimi iddias ı olu ş tursa da ö nara ş t ı rmada ö zellikle PAMUKKALE’ nin fiili olarak faaliyetlerine son verdi ğ i hatlar olan Didim-Antalya ve Marmaris-Antalya seferlerine yo ğ unla şı lm ış t ı r.

(14) KAM İ L KO Ç’ ta yap ı lan yerinde incelemede ş irket ç al ış anlar ı n ı n bilgisayarlar ı nda inceleme yap ı lm ış ve an ı lan hatlarda faaliyette bulunan te ş ebb ü slerden 2018 y ı l ı n ı n May ı s ay ı ile 2019 May ı s ay ı aras ı her ay ı n 15’ inde ger ç ekle ş tirmi ş olduklar ı seferlere ait yolcu sefer listeleri talep edilerek, bu seferlerde uygulanan bilet fiyatlar ı incelenmi ş tir.

(15) KAM İ L KO Ç’ un, hem PAMUKKALE’ nin ekonomik zorlu ğ unu f ı rsat bilerek bilet fiyatlar ı nda indirime gitti ğ i iddias ı hem de Marmaris-Antalya ve Didim-Antalya hatt ı nda PAMUKKALE’ nin ç ekilmesi ile birlikte bu g ü zerg â hlarda %40 oran ı nda fiyat art ışı yapt ığı iddias ı as ı l olarak Karayolu Ta şı ma Y ö netmeli ğ i (Y ö netmelik) kapsam ı nda de ğ erlendirilmelidir. Nitekim Y ö netmelik’ in “Denetim” ba ş l ı kl ı 64. maddesinde “Yetki belgesi sahiplerinin Kanun ve bu Y ö netmelik kapsam ı nda yer alan her t ü rl ü faaliyetleri Bakanl ığı n denetimine tabidir.” h ü km ü bulunmaktad ı r. Bu nedenle s ö z konusu iddialar ı n T.C. Ula ş t ı rma ve Altyap ı Bakanl ığı (Bakanl ı k) nezdinde çö z ü mlenmesi gerekti ğ i de ğ erlendirilmektedir. Ayr ı ca Y ö netmelik’ in “ü cret tarifeleri” ba ş l ığı nda “Yetki belgesi sahipleri, tespit edilmi ş ü cret tarifelerinin ü zerinde ü cret alamaz ve %30’ dan fazla indirim uygulayamazlar. Ancak, tarifeli yolcu ta şı mac ı lar ı ö nceden Bakanl ı ktan izin almak suretiyle y ı lda bir kez ve 4 ay ı ge ç memek ü zere, sefere çı kard ığı ta şı t ı n toplam koltuk say ı s ı n ı n %10’ unu a ş mayacak say ı daki koltuk i ç in %30 indirim s ı n ı rlamas ı na tabi olmaks ı z ı n ö zel indirim uygulayabilirler. Bu f ı kraya uymayan yetki belgesi sahiplerine her tespit i ç in 5 uyarma verilir.” ifadeleri yer almaktad ı r. Esasen te ş ebb ü sler belirledikleri ü cretleri Bakanl ı k’ a bildirerek onay almakla y ü k ü ml ü d ü rler ve belirlenen bir fiyat ı n veya yap ı lan indirimin belirli bir g ü zerg â hta rekabet ortam ı n ı bozmas ı durumda 4925 say ı l ı Karayolu Ta şı ma Kanunu’ nun, “Yolcu ve e ş ya ta şı ma, y ü kleme, bo ş altma, depolama ve aktarma hizmetleri de dahil olmak ü zere ü cret tarifelerinin, ü lke ekonomisi ve kamu yarar ı aleyhine sonu ç vermesi ve a şı r ı ü cret uygulanmas ı veya rekabet ortam ı n ı n bozulmas ı halinde ve gerekti ğ inde taban ve tavan ü cretleri Bakanl ı k ç a tespit edilebilir.” Ş eklindeki 11. maddesinin üçü nc ü f ı kras ı uyar ı nca Bakanl ı k taraf ı ndan taban fiyat ı n belirlenmesi ve bu fiyat ı n alt ı na inilmesi durumunda yapt ı r ı m uygulanmas ı m ü mk ü nd ü r. Nitekim KAM İ L KO Ç’ a, İ zmir-Denizli hatt ı nda onayl ı fiyat ı n %30 alt ı nda sat ış yapt ığı i ç in Bakanl ı k taraf ı ndan idari para cezas ı uygulanm ış t ı r.

(16) Ö nara ş t ı rma kapsam ı nda Karayollar ı 4. B ö lge M ü d ü rl üğü ile yap ı lan g ö r üş mede, ö zellikle C İ MER arac ı l ığı yla otob ü s firmalar ı n ı n faaliyetleri ile ilgili ş ik â yetlerin taraflar ı na ç ok kolay ş ekilde ula ş t ığı, sekt ö r ü zerinde denetimlerin ve m ü dahalelerin hassas ş ekilde yap ı ld ığı, ayr ı ca Haziran 2019’ dan itibaren otob ü s firmalar ı n ı n yolcu bazl ı fiyat, hareket saati, var ış saati gibi bir ç ok unsurun kurulan Ula ş t ı rma Elektronik Takip ve Denetim Sistemi ile Bakanl ı k yetkililerince izlenebilece ğ i ve yap ı lan denetimin kalitesinin artaca ğı bilgilerine ula şı lm ış t ı r.

(17) Ş ik â yet dilek ç esinde yer alan s ö z konusu bu iddialar ı n her ne kadar Bakanl ı k taraf ı ndan çö z ü lmesi gerekti ğ i d üşü n ü lse de Tebli ğ’ de yer alan ü cret tarifesinin g ü ncellenmemesi otob ü s firmalar ı n ı n bilet fiyatlar ı n ı serbest ç e belirlemelerine ve rekabet hukuku bak ı m ı ndan y ı k ı c ı fiyat uygulamas ı na gitmelerine sebep olabilmektedir.

Y ı k ı c ı fiyat uygulanmas ı ihtimalinin olmas ı dolay ı s ı yla 4054 say ı l ı Kanun’ un 6. maddesi anlam ı nda hakim durumun k ö t ü ye kullan ı lmas ı de ğ erlendirmesi yap ı lm ış t ı r.

(18) 4054 say ı l ı Kanun’ un “Hakim Durumun K ö t ü ye Kullan ı lmas ı” ba ş l ı kl ı 6. maddesinin birinci f ı kras ı nda “Bir veya birden fazla te ş ebb ü s ü n ü lkenin b ü t ü n ü nde ya da bir b ö l ü m ü nde bir mal veya hizmet piyasas ı ndaki hakim durumunu tek ba şı na yahut ba ş kalar ı ile yapaca ğı anla ş malar ya da birlikte davran ış lar ile k ö t ü ye kullanmas ı hukuka ayk ı r ı ve yasakt ı r.” h ü km ü bulunmaktad ı r. Ayn ı f ı kran ı n “a) Ticar î faaliyet alan ı na ba ş ka bir te ş ebb ü s ü n girmesine do ğ rudan veya dolayl ı olarak engel olunmas ı ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorla ş t ı r ı lmas ı n ı ama ç layan eylemler…” bendinde, rakipleri d ış lay ı c ı davran ışı n k ö t ü ye kullanma hallerinden biri oldu ğ u belirtilmi ş tir. S ö z konusu madde kapsam ı nda incelenen bir davran ışı n ihlal te ş kil edebilmesi i ç in davran ışı ger ç ekle ş tiren te ş ebb ü s ü n ilgili pazarda hakim durumda olmas ı ve davran ışı n k ö t ü ye kullanma niteli ğ i ta şı mas ı unsurlar ı n ı n her ikisinin de bulunmas ı gerekir. Bu ç er ç evede, ö ncelikle KAM İ L KO Ç’ un 6. madde kapsam ı nda, y ı k ı c ı fiyatlama yoluyla k ö t ü ye kullanma eyleminde bulunup bulunmad ığı de ğ erlendirilmi ş tir.

(19) Y ı k ı c ı fiyat, hakim durumdaki bir te ş ebb ü s ü n pazar g ü c ü n ü korumak veya art ı rmak ü zere mevcut veya potansiyel rakiplerinden birini veya daha fazlas ı n ı piyasa d ışı na çı karmak ya da rakibin rekabet ç i davran ışı n ı engellemek i ç in k ı sa vadede maliyetinin alt ı nda sat ış fiyat ı belirleyerek zarar etmeyi g ö ze ald ığı rekabet kar şı t ı bir fiyatlama stratejisidir. Hakim Durumdaki Te ş ebb ü slerin D ış lay ı c ı K ö t ü ye Kullanma Niteli ğ indeki Davran ış lar ı n ı n De ğ erlendirilmesine İ li ş kin K ı lavuz’ da (K ı lavuz) belirtildi ğ i ü zere, hakim durumdaki te ş ebb ü s ü n incelenen davran ışı a çı s ı ndan uygulad ığı fiyat ile katland ığı maliyetinin kar şı la ş t ı r ı ld ığı y ı k ı c ı fiyat analizinde, s ö z konusu davran ış sonucunda e ş it etkinlikteki bir rakibe piyasan ı n kapanmas ı n ı n muhtemel olup olmad ığı n ı n ara ş t ı r ı lmas ı esast ı r [3].

(20) Y ı k ı c ı fiyat ı n, rekabet ihlali olarak belirlenebilmesi i ç in genel olarak “iktisadi ü st ü nl ü k”, “ola ğ and ışı d üşü k fiyat”, “niyet” ve “hasat” unsurlar ı n ı n ö n plana çı kt ığı g ö r ü lmektedir.

(21) İ ktisadi ü st ü nl ü k, genel olarak bir te ş ebb ü s ü n rekabeti k ı s ı tlayabilmesi veya bozabilmesi i ç in rakiplerine oranla bir ü st ü nl üğü n ü n veya avantaj ı n ı n olmas ı d ı r. Bu ü st ü nl üğü n kayna ğı sahip olunan mali g üç ile ili ş kilendirilmektedir. B ö ylece y ı k ı c ı fiyat uygulamas ı na giren te ş ebb ü s, maliyet alt ı fiyatland ı rma ile olu ş an zarara rakibine g ö re daha uzun s ü re dayanabilecektir.

(22) Ola ğ an d ışı d üşü k fiyat, ç e ş itli maliyet k ı staslar ı ile k ı yasland ığı nda iktisadi a çı dan makul bir a çı klamas ı olmayan, rekabeti verimlilik d ışı nda adil olmayan alana ç eken b ö ylece rakipleri g üç duruma sokmay ı ama ç layan bir fiyatlama politikas ı d ı r. Bu t ü r bir analizde fiyat ı n iktisadi bak ı mdan anlaml ı olmas ı ö nem arz etmektedir. Ö rne ğ in, fiyat indirimi firman ı n ilgili ü r ü n pazar ı ndaki karl ı l ığı n ı s ü rd ü rmesine engel olu ş turmayacaksa y ı k ı c ı fiyattan bahsetmek m ü mk ü n de ğ ildir.

(23) Pazar g ü c ü ve d üşü k fiyat unsurlar ı na g ö re niyet ve hasat unsurlar ı daha s ü bjektif kavramlard ı r. Niyet, y ı k ı c ı fiyat uygulamas ı n ı ger ç ekle ş tiren te ş ebb ü s ü n rakibi piyasa d ışı na itme amac ı g ü tmesidir. Ö rne ğ in, talep daralmas ı veya kapasite fazlas ı gibi piyasa ko ş ullar ı n ı n zorlamas ı ile olan uygulamalar ı n rakibi etkisizle ş tirme amac ı ta şı mad ığı de ğ erlendirilebilecektir.

(24) Son olarak hasat unsuru, y ı k ı c ı fiyat uygulamalar ı n ı n rasyonel bir strateji olup olmad ığı n ı sorgulayan bir uygulamad ı r. Y ı k ı c ı fiyat uygulayan te ş ebb ü s, rakipleri 3 Kılavuz, para.51

etkisizle ş tirdikten sonra fiyat k ı rma sonucu u ğ rad ığı zararlar ı kapatabilmek i ç in fiyatlar ı tekrar y ü kseltmekte ve uzun vadeli kazan ç lar elde etmektedir. B ö ylece te ş ebb ü s e ğ er hasat yapabilecekse uygulama iktisaden anlaml ı ve mant ı kl ı olacakt ı r.

(25) Bu kapsamda niyet ve hasat unsurlar ı de ğ erlendirilirken, pazardaki giri ş - çı k ış engelleri ile ü retim ara ç lar ı n ı n niteli ğ ine bak ı larak, pazar ı n yap ı s ı n ı n y ı k ı c ı fiyat uygulamas ı na elveri ş li olup olmad ığı tespit edilir.

(26) Y ü ksek ba ş lang ıç maliyetleri, know-how ve pazardaki yo ğ unla ş ma oran ı gibi giri ş engellerinin varl ığı pazardaki potansiyel rekabet bak ı m ı ndan ö nem arz etmektedir. Piyasaya giri ş lerin kolay olmas ı hakim durumdaki firman ı n bu t ü r bir uygulamaya gitmesinin kendisine yarar sa ğ lamayaca ğı ndan hareketle tekelci fiyatlama yapmas ı na engel olurken, piyasaya giri ş in y ü ksek maliyetli ya da zaman al ı c ı olmas ı tekelci fiyatlama yapabilmesini m ü mk ü n k ı lmaktad ı r. B ö ylelikle rakiplerini etkisizle ş tirdikten sonra piyasaya yeni giri ş ler olana dek ge ç en s ü rede tekelci fiyatlama yaparak zarar ı n ı fazlas ı yla kar şı layaca ğı n ı d üşü nen firma y ı k ı c ı fiyatlamay ı uygulayabilecektir. Pazar ı n yap ı s ı na ili ş kin di ğ er etken olan çı k ış engelleri ise, rakibin piyasadan çı kar ı lmas ı a ş amas ı i ç in ö nem ta şı maktad ı r. Çı k ış engellerinin y ü ksek olmas ı bat ı k maliyetlerine oranla firmalar ı n pazarda kalma ç abas ı n ı art ı racak, bu da hakim durumdaki firman ı n y ı k ı c ı fiyat uygulama g ü d ü s ü n ü n azalmas ı na sebep olacakt ı r.

(27) Yukar ı da yer alan y ı k ı c ı fiyat uygulamas ı na ili ş kin genel nitelikli a çı klamalar inceleme konusu olaya ö zg ü lenerek KAM İ L KO Ç’ un ilgili pazarda iktisadi ü st ü nl üğ e/hakim duruma sahip olup olmad ığı de ğ erlendirilmeksizin hakim durumun k ö t ü ye kullan ı lmas ı olarak nitelenebilecek bir eylemin s ö z konusu olup olmad ığı de ğ erlendirilmi ş tir.

(28) Ö ncelikle fiyat a çı s ı ndan yap ı lan de ğ erlendirmede, ö zellikle PAMUKKALE’ nin çı kt ığı hatlar olan Didim-Antalya ve Marmaris-Antalya hatt ı ndaki otob ü s bilet ü cretlerine bak ı lm ış t ı r. Rekabet Kurulunun 28.10.2010 tarih ve 10 ‐ 68/1445 ‐ 545 say ı l ı Volkan Metro karar ı nda mazot, personel gideri, ikram gideri, otoyol ve otogar ü cretleri toplam ı n ı n ta şı nan yolcu say ı s ı na b ö l ü nmesiyle ortalama ka çı n ı labilir maliyetin (OKM) hesaplanabilece ğ i ifade edilerek, uygulanan KDV hari ç ortalama bilet fiyatlar ı n ı n OKM’ nin alt ı nda kalmas ı durumunda ola ğ an ü st ü d üşü k fiyat ı n ger ç ekle ş ece ğ i belirtilmi ş tir. KAM İ L KO Ç taraf ı ndan verilen bilgiler do ğ rultusunda yap ı lan hesaplamalarda Didim-Antalya seferlerinde Tablo-3’ de g ö r ü lece ğ i ü zere sadece Ekim 2018’ de bilet fiyatlar ı n ı n OKM’ nin alt ı nda oldu ğ u bunun sebebinin ise Ekim ay ı nda en d üşü k doluluk seferlerinin ger ç ekle ş tirilmesi, dolay ı s ı yla indirime gidilerek talepteki d üşüşü n art ı r ı lmas ı ve b ö ylece yolcu say ı s ı n ı n art ı r ı larak karl ı l ığı n sa ğ lanmas ı oldu ğ u anla şı lm ış t ı r. Marmaris-Antalya seferlerinde de k ış d ö neminde ya ş anan talep azalmas ı n ı n engellenmesi amac ı yla ve Enflasyonla Topyek û n M ü cadele Kampanyas ı dolay ı s ı yla indirim uygulamalar ı n ı n ger ç ekle ş tirildi ğ i ilgili te ş ebb ü s taraf ı ndan belirtilmi ş tir. Bu veriler ç er ç evesinde s ö z konusu uygulaman ı n ola ğ an ü st ü d üşü k fiyat ş eklinde yorumlanmas ı m ü mk ü n g ö r ü lmemektedir. Kald ı ki, Tablo 2’ de yer alan verilerde Kamil KO Ç’ un T ü rkiye geneli bilet fiyat ı ortalamalar ı nda da y ı k ı c ı fiyat olu ş turabilecek dalgalanmalara rastlanmam ış t ı r.

(29) Hem Kamil Ko ç hem de rakip te ş ebb ü slerden gelen bilet fiyatlar ı incelendi ğ inde, yukar ı da yer verilen Grafik 1 ve Grafik 2’ de g ö r ü lece ğ i ü zere, bilet fiyatlar ı n ı n ç o ğ unlukla birbirine yak ı n seyretti ğ i, hi ç bir d ö nem ola ğ and ışı d üşü k olmad ığı anla şı lm ış olup, ek olarak iddia edilen hasat imkan ı n ı n varl ığı incelenmi ş, PAMUKKALE’ nin hatlardaki faaliyetlerine son verdi ğ i 2019 Ş ubat ay ı ndan sonra KAM İ L KO Ç’ un bilet fiyatlar ı na %40 oran ı nda zam yapt ığı na dair bir veriye rastlanmam ış t ı r. Kald ı ki fiyat tarifeleri, otob ü s firmalar ı taraf ı ndan bir ö n yaz ı ile birlikte iki n ü sha halinde Bakanl ığ a teslim edilmektedir. Akabinde ise fiyat tarifeleri Bakanl ı k taraf ı ndan incelenip

“G ö r ü lm üş t ü r” ş erhi d üşü lerek ve tarih belirtilerek otob ü s firmalar ı na verilmektedir. Firmalar da Bakanl ı k taraf ı ndan ş erh d üşü len bu liste ü zerinden faaliyet g ö stermektedir. Ayr ı ca 4925 say ı l ı Kanun’ un 11. maddesinin üçü nc ü f ı kras ı nda rekabet ortam ı n ı n bozulmas ı durumunda taban ve tavan ü cretlerinin belirlenmesi hususunda Bakanl ı ka a çı k ç a yetki verilmi ş tir.

(30) De ğ inilmesi gereken bir di ğ er konu, otob ü s ile yolcu ta şı ma sekt ö r ü n ü n rekabeti olumsuz etkileyecek bir y ı k ı c ı fiyatlama uygulamas ı i ç in uygun bir yap ı da olmamas ı d ı r. Ş ehirleraras ı yolcu ta şı mac ı l ığı yap ı labilmesi i ç in al ı nmas ı zorunlu D t ü r ü yetki belgesi, ba ş lang ıç yat ı r ı m maliyeti ve otogara giri ş tarifesi haricinde sekt ö rde ciddi nitelikte pazara giri ş engeli bulunmamaktad ı r. Sekt ö rde arz fazlas ı bulunmakta ve sekt ö re giri ş lerin ve sekt ö rdeki firmalar a çı s ı ndan hatlar aras ı ndaki ge ç i ş lerin olduk ç a kolay oldu ğ u g ö zlenmektedir. Bu sebeple y ı k ı c ı fiyatlama yoluyla rakip d ış land ığı nda yerine yenisinin gelmesi ö n ü nde bir engel bulunmamaktad ı r. Didim-Antalya seferlerinde PAMUKKALE ve G Ü NEY AKDEN İ Z, Marmaris-Antalya seferlerinde ise METRO, G Ü NEY AKDEN İ Z ve YEN İ MARD İ N firmalar ı faaliyette bulunduklar ı i ç in inceleme konusu hatlarda rakip firmalar ve potansiyel rekabetin oldu ğ u g ö r ü lmektedir. S ö z konusu ö zelliklerden dolay ı sekt ö rde y ı k ı c ı fiyatlama uygulamas ı yla rakiplerin piyasa d ışı nda b ı rak ı lmas ı n ı n olduk ç a zor oldu ğ u de ğ erlendirilmektedir. Kald ı ki sekt ö rde yer almak isteyen te ş ebb ü slerin kendi ö z mal ı d ışı nda s ö zle ş me yoluyla ara ç bulma olanaklar ı da bulunmaktad ı r.

(31) Ş ikayet konusu bir di ğ er iddia, PAMUKKALE b ü nyesinde bulunan 75 adet arac ı y ü ksek ü cretlerle KAM İ L KO Ç’ un kendi b ü nyesine katt ığı d ı r. KAM İ L KO Ç taraf ı ndan gelen bilgiler do ğ rultusunda, PAMUKKALE b ü nyesindeki ara ç larla anla şı lan komisyon oranlar ı ve ayl ı k kira bedellerinin ayn ı d ö nemde s ö zle ş me yap ı lan ba ş ka firmalarla benzer oldu ğ u g ö r ü lmektedir. Ayr ı ca daha avantajl ı tekliflerin sunulmas ı halinde firmalar ı n ve ara ç sahiplerinin farkl ı firmalarla ç al ış may ı tercih edebildi ğ i ve kolayl ı kla de ğ i ş iklik yap ı labildi ğ i, PAMUKKALE’ nin durumundan da kaynakl ı olarak ara ç sahiplerinin di ğ er firmalara ge ç i ş lerinin ö ng ö r ü lebilir oldu ğ u sonucuna var ı lm ış t ı r.

(32) Y ı k ı c ı fiyat uyguland ığı na y ö nelik ş ikayet konusu iddialar hakk ı nda yap ı lan de ğ erlendirmeler sonucunda, KAM İ L KO Ç’ un rakiplerini d ış lama niyetinin bulunmad ığı, fiyat listelerine bak ı ld ığı nda k ö t ü ye kullanmaya y ö nelik bir tespit yap ı lamad ığı ayr ı ca Bakanl ı k taraf ı ndan fiyatlar ı n kontrol edildi ğ i s ö z konusu sekt ö rde y ı k ı c ı fiyat uygulamas ı n ı n elveri ş li olmad ığı de ğ erlendirilmi ş tir. Bir di ğ er ş ikayet olan 75 adet arac ı n KAM İ L KO Ç’ un kendi b ü nyesine katmas ı na ili ş kin olarak ise, ara ç sahiplerinin farkl ı firmalarla anla ş mas ı n ı n ö zellikle PAMUKKALE’ nin ekonomik zorlu ğ unun oldu ğ u d ö nemde makul oldu ğ u de ğ erlendirilmi ş tir.

(33) PAMUKKALE ö nara ş t ı rma s ü resinin bitimine yak ı n ek iddialarda bulunmu ş ve bu iddialar 11.07.2019 tarih ve 4583 say ı ile Kurum kay ı tlar ı na girmi ş tir. S ö z konusu yaz ı da, Bodrum-Antalya, Denizli-Bursa, İ zmir-Ayd ı n ve İ zmir-Denizli hatlar ı nda KAM İ L KO Ç’ un y ı k ı c ı fiyat uygulayarak hakim durumunu k ö t ü ye kulland ığı ve bu suretle PAMUKKALE’ yi piyasada etkisiz hale getirerek rekabet hukukunu ihlal etti ğ i iddias ı nda bulunulmu ş tur.

(34) Bu ek iddialar hakk ı nda KAM İ L KO Ç’ tan bilgi talebinde bulunulmu ş ve 17.07.2019 tarih 4700 say ı ile gelen cevabi yaz ı da, ek iddia konusu hatlarda nispeten fiyatlar ı n daha d üşü k oldu ğ u, İ zmir-Denizli hatt ı nda KAM İ L KO Ç d ışı nda PAMUKKALE, METRO, N İ L Ü FER, BALIKES İ R ULUDA Ğ, ISPARTA PETROL, KONTUR, G Ü NEY AKDEN İ Z ve ALA Ş EH İ R SARIKIZ firmalar ı n ı n rekabet etti ğ i, an ı lan hatta PAMUKKALE’ nin KAM İ L KO Ç’ tan daha ç ok sefer yapt ığı bilgilerine yer verilmi ş tir. Di ğ er iddia konusu hatlarda ise yine ba ş ka rakiplerin faaliyet g ö sterdi ğ i ve iki te ş ebb ü s ü n sefer say ı lar ı n ı n benzer

oldu ğ u anla şı lmaktad ı r. Gelen ek belgelerden, KAM İ L KO Ç’ un fiyatlama politikas ı n ı n rakibi piyasa d ışı na çı karma amac ı g ü tmedi ğ i, uygulanan fiyatlar ı n d üşü k kalmas ı n ı n nedeninin sekt ö rdeki arz fazlas ı, rakiplerle olan fiyat rekabeti ve doluluk oranlar ı n ı art ı rma hedefi oldu ğ u anla şı lm ış t ı r.

(35) Yukar ı daki yer verilen bilgi ve de ğ erlendirmeler do ğ rultusunda, KAM İ L KO Ç’ un iddia konusu eylemlerinin k ö t ü ye kullanma niteli ğ inde oldu ğ u y ö n ü nde bir de ğ erlendirme yap ı lamayaca ğı, bu nedenle KAM İ L KO Ç’ un uygulamalar ı n ı n 4054 say ı l ı Kanun’ un 6. maddesini ihlal etmedi ğ i kanaatine var ı lm ış t ı r.

J. SONUÇ

(36) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.