Konya ve Eskişehir yolu üzerindeki İstikbal bayilerinin, mağazalarında satışa sundukları ürünlerde aynı…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

10

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı

KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,

Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Nazlı VAROL, Nilgün KOCADAĞ

C. ŞİKAYET

EDENLER: - ………….

……………..

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:

İstikbal Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş.

1. Organize Sanayi Bölgesi 8. Cad. No:60/A Melikgazi / Kayseri

Yön Day. Tük. Mal. Paz. San. ve Tic. A.Ş.

Bahçekapı M. 10. Cad. No:8 Şaşmaz / Ankara

A.A. Torun Mobilya Pazarlama Ltd. Şti.

Konya Yolu 186/2 Balgat / Ankara

İstikbal bayileri

E. DOSYA KONUSU: Konya ve Eskişehir yolu üzerindeki İstikbal bayilerinin, mağazalarında satışa sundukları ürünlerde aynı fiyatı uygulamak üzere aralarında anlaşmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Ankara Konya Yolu ve Eskişehir Yolu üzerindeki İstikbal bayilerine ait mağazalarda görevli satış danışmanlarının, Türkiye genelindeki bütün İstikbal bayilerinin 1 Temmuz 2010 tarihinden itibaren satışa sunulan ürünlerde aynı fiyatı uygulamak üzere anlaşmaya vardıklarını ifade ettikleri, söz konusu anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddia edilerek, gereğinin yapılması talep edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.9.2010 tarih ve 7028 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 4.10.2010 tarih ve 2010-3-208/İİ-10-406.Eİ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 14.10.2010 tarih ve 10-65/1364-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 7.12.2010 tarih ve 2010-3-208/ÖA-10-376.N.V. sayılı Önaraştırma Raporu 10.12.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-110/534 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-78 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle;

- Türkiye genelindeki bütün İstikbal Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş bayilerinin 1 Temmuz 2010 tarihinden itibaren satışa sunulan ürünlerde aynı fiyatı uygulamak üzere anlaşmaya varmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddiasına ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı;

- Bununla birlikte İstikbal Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş tarafından yayımlanan fiyat listelerinin tavsiye niteliğinde olduğunun açıkça belirtilmesi ve rekabet etmeme yükümlülüğü öngören “İstikbal Bayilik Sözleşmesi”nin süresinin en fazla beş yıl olacak şekilde düzenlenmesi gerektiği, bu durumda anılan sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile uyumlu olacağı yönündeki görüşün aynı Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca teşebbüse bildirilmesinin yerinde olacağı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

70

I.1. Taraflar

I.1.1. İstikbal Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş. (İstikbal)

Kayseri merkezli İstikbal, Boydak Holding kontrolünde olan bir mobilya üreticisidir. İstikbal, Regina markası ile mutfak, Deco markası ile dekorasyon ürünleri, İstikbal markası ile de mobilya, ev tekstili ve yatak üretimi/satışı yapmaktadır. Boydak Grubu ayrıca Bellona ve Mondi markaları ile mobilya, yatak ve ev tekstili ürünleri üretip satmaktadır. İstikbal’in 2008 yılı cirosu …… TL, 2009 yılı cirosu …… TL’dir.

İstikbal’in, İstikbal markalı ürünlerden elde ettiği pazar payı %..., Mondi markalı ürünlerden elde ettiği % … ve Bellona markalı ürünlerden elde ettiği ise % …’tür. Boydak Grubu’nun satışını yaptığı tüm ürünlerde Türkiye’deki toplam pazar payı tahmini olarak %... arasındadır.

I.1.2. Yön Day. Tük. Mal. Paz. San. ve Tic. A.Ş. (Yön Pazarlama)

Yön Pazarlama Boydak ürünlerinin Ankara, Çankırı, Kırıkkale distribütörü olup, belirtilen illerde bayilikler vermektedir. Teşebbüsün ayrıca kendine ait satış noktaları da mevcuttur. I.1.3. A.A. Torun Mobilya Pazarlama Ltd. Şti. (Torun Mobilya)

Torun Mobilya başvuruya konu Konya ve Eskişehir Yolu üzerindeki İstikbal bayilerini işletmektedir.

I.2. İlgili Pazar

İstikbal ve bayileri yemek odası, yatak odası, çocuk odası, oturma grupları ve yatak üretimi, satışı ve pazarlaması işiyle iştigal etmektedir. İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. maddesinde “… inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif tüm tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı yapılmayabilir.” denilerek alternatif pazar tanımları açısından rekabetçi endişe yaratmayan işlemlerde Kurul’un ilgili pazar tanımlamayabileceği ifade edilmiştir. Bu çerçevede pazar tanımının kesinliğinin değerlendirmeyi değiştirmeyecek oluşu nedeniyle dosya kapsamında ilgili ürün pazarı ve ilgili coğrafi pazar tanımının detaylı olarak yapılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır. Ancak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ ile sağlanan muafiyetin, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanması nedeniyle muafiyet değerlendirmesi özelinde ilgili ürün pazarı “mobilya”, “ev tekstili”, “yatak”, “mutfak mobilyası” ve “oturma grubu” olarak tanımlanmıştır.

110

Her ne kadar mobilya perakende satışı coğrafi pazarı il bazında tanımlanabilecek olsa da dosya bakımından coğrafi pazarın il il tanımlanmasının, Boydak Grubunun il bazında pazar paylarının önemli ölçüde farklılaşmaması nedeniyle coğrafi pazar tanımının değerlendirmeler açısından farklılık oluşturmayacağı gerekçesiyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

I.3.1. Yapılan Tespitler

120

I.3.1.1. Önaraştırma Konusu İddialara İlişkin Tespitler

Başvuru konusu iddiaların gerçekliğini araştırmak için Raportörlerce 25.11.2010 tarihinde şikayete konu Konya ve Eskişehir yolu üzerindeki İstikbal bayilerinde ve Yön Pazarlama’da yerinde inceleme ve görüşmeler yapılmıştır.

Yapılan incelemeler neticesinde Eskişehir Yolu ve Konya Yolu üzerinde bulunan iki İstikbal mağazasının da Torun Mobilya’ya ait olduğu anlaşılmıştır. Eskişehir Yolu’nda yer alan mağazada satış temsilcisi olarak çalışan ………., başvuruda ifade edildiği gibi İstikbal’in tavsiye satış fiyatına harfiyen uyulduğunu, aksi takdirde kendilerine Yön Pazarlama tarafından ceza uygulandığını beyan etmiştir. Ancak daha sonra Torun Mobilya ortağı……….. ile yapılan görüşmede, personelin açıktan para alıp, muhasebeye indirim yapmış gibi bildirmeleri ve bu durumun kontrol edilemeyecek olması nedeniyle, kendilerinin teşebbüs olarak satış personelinin indirim yapmasını yasakladıklarını, ayrıca tavsiye edilen fiyatlar üzerinden indirim yapmaları halinde karlılıklarının azalmasından ötürü tavsiye edilen fiyat listesinin altında satış yapmayı tercih etmediklerini belirtmiştir. Ayrıca Torun Mobilya’da yapılan inceleme neticesinde bayilerin aralarında anlaştığına, İstikbal ve/veya Yön Pazarlama’nın yeniden satış fiyatını belirlediğine yönelik herhangi bir belge veya bilgiye ulaşılamamış, sadece Torun Mobilya’nın kendi şubelerini kapsayacak şekilde liste fiyatlarını uyguladığı görülmüştür.

140

Ankara, Çankırı ve Kırıkkale distribütörü Yön Pazarlama’da yapılan incelemede de distribütörün yeniden satış fiyatını belirlediğine ilişkin herhangi bir belge bulunamamış ve şirket sahibi tarafından tavsiye fiyat listesine uymayanlara yönelik bir ceza uygulamadıkları ifade edilmiştir. Bu durum İstikbal’in bayilik sözleşmelerinden de

1

anlaşılmakta olup, bayilerin satış fiyatının denetlenebileceği bir ortak bilgisayar programı da bulunmayan İstikbal’in yeniden satış fiyatını belirlemediğine, bayilerin satış fiyatını denetlediğine ve farklı satış fiyatlarını cezalandırdığına yönelik herhangi bir veriye ulaşılamamıştır. İstikbal yetkilileri de hem distribütörlerin hem de bayilerin satış fiyatlarını özgürce belirlediklerini, İstikbal bayilerinin satışlarının kontrol edildiği ortak bir bilgisayar programının bulunmadığını belirttiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır.

Satış fiyatlarında farklı uygulamalar olup olmadığını görmek amacıyla diğer İstikbal bayilerinde yapılan incelemelerden ürün bazında %.. ila %.. arasında indirim yapıldığı anlaşılmıştır. Tablo 1’de bu konuya ilişkin örneklere yer verilmiştir.

Karizma Üçlü Kanepe

Diva Üçlü Kanepe

Victor Berjer*2

160*200 Ferro Baza

160 Başlık Viyana

160*200 Clima Trio Yatak

Torunlar 8 adet ürün

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen satış sözleşmeleri

Tabloda yer verilen örnek satışlarda fiyat listesinde yer alan peşin fiyat üzerinden yaklaşık %.. ile %.. arası indirim yapılmış olduğu görülmektedir. Söz konusu indirimler tavsiye fiyata göre satıcının karından %..’ye varacak oranda vazgeçtiği anlamını taşımaktadır.

Yapılan incelemelerde bayilerin aralarında tavsiye edilen fiyat listesi üzerinden indirim yapmamak üzerine anlaştıklarına dair herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır. Bayilerin liste fiyatı üzerinden indirim yapmaları da bu tür bir uygulamanın olmadığını gösterir niteliktedir.

I.3.1.2. İstikbal Bayilik Sistemine İlişkin Tespitler

İstikbal, Türkiye genelinde.. adet distribütörü aracılığıyla diğer bayilerine satış yapmaktadır. İstikbal bayileri, Yön Pazarlama’nın da ifade ettiği gibi, İstikbal’den bağımsız tüzel kişiliklere sahip olup tabelalar, ev tekstili/yatak modülü/nevresim standı ve reklam dışındaki yatırımlarından ve ürün ödemelerinden kendileri sorumludur.

Uyaroğulları Day. Tük. Mal. Paz. San. ve Tic. A.Ş., İstikbal distribütörü Yön Pazarlama ve İstikbal arasında imzalanan “İstikbal Bayilik Sözleşmesi”nde (Sözleşme) ürünlerin 1 İnceleme yapılan bayilerden alınan “İstikbal Bayilik Sözleşmesi’nde yeniden satış fiyatını belirlemeye ilişkin bir hüküm yer almamaktadır.

nihai tüketiciye satış fiyatlarına ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak İstikbal tarafından yayımlanan fiyat listelerinin tüketicilere de sunulması nedeniyle liste fiyatları aynı zamanda azami fiyat uygulamasına dönüşebilmektedir. Bununla birlikte fiyat listelerinde, listelerin tavsiye niteliğinde olduğuna dair bir ifadenin kullanılmadığı görülmüştür.

Sözleşme’nin 1. maddesinde İstikbal’in bayilik tanımlarına yer verilmiştir. Bayinin

2 büyüklüğü dikkate alınarak düzenlenen hükme göre sırasıyla Centroom (1000 m ve

2 2

daha büyük bayiler), Showroom (750 m ile 1000 m arasındakibayiler), Örnek Bayiler

2 2

(400 m ile 750 m arasındaki bayiler) ve tali bayilikler (özellikle taşrada konuşlandırılmış, İstikbal mağaza sınıflaması kapsamına girmeyen bayiler) olmak üzere 4 çeşit İstikbal bayisi sınıflandırılmıştır. Yine aynı maddede Centroom, Showroom ve Örnek Bayilerin sadece İstikbal markalı ürünleri satabileceği belirtilirken, tali bayilerin ise sadece İstikbal emsali olabilecek farklı üreticilere ait ürün satışları yasaklanmıştır. Buna göre tali bayilikler İstikbal markalı ürünlerin yanı sıra beyaz eşya gibi muadil olmayan diğer dayanıklı tüketim mallarını satabilmektedirler. Sözleşmenin 14.1.b hükmünde ise bayilik sözleşmesinin sona ermesinden itibaren bayilik dönemindeki isim ve unvan ile aynı mağazada 6 ay süre ile İstikbal ürünlerinin benzerini satamayacağı düzenlenmiştir. I.3.2. Hukuki Değerlendirme

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri…” Kanun kapsamında rekabet ihlali olarak kabul edilmekte ve yasaklanmaktadır. Kanun’un 4. maddesi kapsamında İstikbal bayilerinin kendi aralarında anlaşarak fiyatları belirlemesi yasaklanmıştır.

Dosya kapsamında yapılan tespitlerden bayilerin aralarında anlaşarak İstikbal tarafından gönderilen fiyat listelerini sabit fiyat olarak uyguladıklarına yönelik herhangi bir bulgu veya belgeye ulaşılamadığı anlaşılmaktadır. Buna ek olarak bayilerin satış fiyatları incelendiğinde fiyat listeleri üzerinden farklı oranlarda (gelirlerinin %.... ulaşacak şekilde), indirim yaptıkları görülmektedir. Ankara Konya ve Eskişehir yolunda yer alan iki satış noktasının birebir liste fiyatlarına uymasının ise tamamen bayinin serbest iradesinin sonucu olduğu tespit edilmiştir. Tüm bu tespitler ışığında şikayette yer alan tüm İstikbal bayilerinin tavsiye edilen liste fiyatlarını birebir uygulamak üzere anlaştıklarına ilişkin iddianın gerçeği yansıtmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

I.3.2.1. 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme

2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesi “bu Tebliğ ile sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda” uygulanacağını belirtmektedir. İstikbal’den elde edilen bilgilere göre, Boydak Grubunun mobilya, ev tekstili, oturma grupları, yatak ve mutfak mobilyası pazarlarındaki pazar payları ayrı ayrı en fazla %.. olup, bu pazarlar toplam bir pazar olarak değerlendirildiğinde de Boydak Grubunun pazar payının %.. ile %.. arasında olduğu tahmin edilmektedir. Bu çerçevede,

İstikbal tarafından yayımlanan fiyat listelerinde belirtilen fiyatların tavsiye niteliğinde olduğuna yönelik bir ifadenin kullanılmamış olması hususu ve Sözleşmede bayiler için getirilmiş olan rekabet etmeme yükümlülüğü 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilecektir.

2002/2 sayılı Tebliğin 4. maddesi gereğince “…taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür”. Yapılan incelemeler neticesinde liste fiyatlarının asgari veya sabit satış fiyatlarına dönüşmediği görülmüş, bayilerin kendi gelirlerinin %...’sinden vazgeçerek indirim uyguladığı anlaşılmıştır. Ancak fiyat listelerinde buna yönelik ifade kullanılmamış olması listelerde yer alan fiyatların sabit veya asgari fiyat olarak algılanması ihtimalini doğurması, Sözleşmeyi 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır.

Sözleşmenin 1. maddesinde Centroom, Showroom ve Örnek Bayiler için getirilmiş İstikbal markalı ürünler dışında ürün satmama yükümlülüğü ve tali bayiler için getirilmiş olan İstikbal emsali olabilecek farklı üreticilere ait ürün satmama yükümlülüğü 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında tipik bir rekabet etmeme yükümlülüğüdür. Sözleşmede rekabet etmeme yükümlülüğünün süresine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamasından, yükümlülüğün sözleşme süresince devam edeceği anlaşılmaktadır. Bu noktada Sözleşmenin süresi önem kazanmaktadır. 11. maddesine göre Sözleşme, imza tarihinden itibaren bir yıl için geçerlidir. Maddenin devamında, Sözleşmenin 12. maddesindeki fesih şartlarının gerçekleşmemesi ve sözleşme bitiminden bir ay önce taraflardan birinin feshi ihbarda bulunmaması halinde sözleşmenin bir yıl süreyle kendiliğinden uzayacağı belirtilmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesine göre dikey anlaşmalarda yer alan belirsiz süreli veya beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülükleri, sözleşmeyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır. Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuza göre alıcıya anlaşma geçerli olduğu sürece rekabet etmeme yükümlülüğü getiren ve taraflardan herhangi biri belli bir süre önceden itiraz etmedikçe her yıl yenilenmiş kabul edilen bir yıllık bir dağıtım anlaşması belirsiz süreli olarak kabul edilmektedir. Sözleşmenin devamının tarafların açık onayına bağlı olması halinde ise sözleşme belirli süreli sayılmaktadır. Bu durumda Bayilik Sözleşmesi’nde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün belirsiz süreli olduğu anlaşıldığından, 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden faydalanamayacaktır.

Öte yandan, Sözleşmenin 14.1.b hükmü gereğince bayilik tipi fark etmeksizin bayi, bayiliğin bitiminden itibaren 6 ay süre ile aynı mağazada İstikbal bayisi iken kullandığı isim ve unvanla İstikbal ürünlerinin benzerini satamayacaktır. Başka bir deyişle rekabet etmeme yükümlülüğünün belirli şartlarla sözleşmenin bitiminden sonraki altı ayı da kapsayacak şekilde düzenlendiği görülmektedir.

2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin b fıkrasına göre, anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin alıcıya getirilen mal ya da hizmet üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını yasaklayan herhangi bir yükümlülük sözleşmenin grup muafiyetinden yararlanmasına engel olmaktadır. Ancak hükmün devamında, yasaklamanın anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet halindeki mal ve

hizmetlere ilişkin olması, anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olması ve sağlayıcı tarafından devredilen know-how’ı korumak için zorunlu olması koşullarıyla, alıcıya, anlaşmanın sona ermesinden itibaren bir yılı aşmamak kaydıyla rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebileceği düzenlenmiştir. Sözleşmede yer alan ve bayiliğin bitiminden sonraki altı ayı kapsayan rekabet etmeme yükümlülüğünün alıcı tarafından sözleşme süresince kullanılan tesisle ve sözleşme konusu ürünlerin benzerleriyle sınırlı olduğu, süresinin bir yılı aşmadığı ve İstikbal tarafından sağlanan know-how’ı korumak için zorunlu olabileceği dikkate alındığında Sözleşme’nin 14.1.b. hükmünde yer alan düzenlemenin 2002/2 sayılı Tebliği ile sağlanan muafiyetten yararlanabileceği kanaati oluşmuştur.

280

Yukarıda yapılan tüm değerlendirmeler İstikbal’in bayilik sisteminin 2002/2 sayılı Tebliğ’in öngördüğü grup muafiyeti kapsamında değerlendirilebilmesi için yayımlanan fiyat listelerinin ve “İstikbal Bayilik Sözleşmesi”nin 11. maddesinin yeniden düzenlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca

soruşturma açılmasına gerek olmadığına,

2- Bununla birlikte İstikbal Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş tarafından yayımlanan fiyat

listelerinin tavsiye niteliğinde olduğunun açıkça belirtilmesi ve rekabet etmeme

yükümlülüğü öngören “İstikbal Bayilik Sözleşmesi”nin süresinin en fazla beş yıl

olacak şekilde düzenlenmesi gerektiği, bu durumda anılan sözleşmenin 2002/2

sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile uyumlu olacağı yönünde

aynı Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca ilgili teşebbüse görüş bildirilmesi

konusunda Başkanlığın görevlendirilmesine

300

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.