ThyssenKrupp Asansör San. Tic. A.Ş. ve Kone Asansör San. ve Tic.

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

10

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)

Üyeler: Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,

Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA

B. RAPORTÖRLER: Ali ARIÖZ, Ekrem SOLMAZ, Nimet ALACAPUNAR

C. BAŞVURUDA BULUNAN: - İhbar

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:

– Kone Asansör San. ve Tic. A.Ş.

Değirmen Sk. No:13 Nidakule İş Merkezi Kozyatağı-

Kadıköy/İstanbul

– ThyssenKrupp Asansör San. Tic. A.Ş.

Kaya Sultan Sk. Hayriye İş Merkezi No:99 Kozyatağı/İstanbul E. DOSYA KONUSU: ThyssenKrupp Asansör San. Tic. A.Ş. ve Kone Asansör San. ve Tic. A.Ş.’nin kendi aralarında anlaşmak suretiyle yedek parça satmayı reddettikleri iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 13.03.2009 tarih ve 1874 sayı ile intikal eden, şikayetçi tarafından gönderilen elektronik postada;

- ThyssenKrupp Asansör San. Tic. A.Ş (Thyssen) firması ile asansör bakım

sözleşmesi imzalandığı, sözleşmenin imzalanmasından 5 ay sonra

asansörün arızalandığı ve firma yetkililerince bir parçanın değiştirilmesi

gerektiğinin söylendiği,

- Parça için kendilerinden 400 Euro + KDV talep edildiği, bu fiyatın

kendilerine çok yüksek gelmesi nedeniyle bir piyasa araştırması yaptıkları,

fiyatın normalde 300-400 TL civarında olduğunu anladıkları,

- Ancak yedek parçanın irtibat kurulan firmalar tarafından kendilerine

satılmadığı, sözleşmeli oldukları firmadan alınmasının söylendiği,

- Bu kapsamda Kone Asansör San. ve Tic. A.Ş.(Kone)’yle de görüşüldüğü,

firma yetkililerinden “sözleşmeniz varsa biz karışmayız” ve “bizimle

sözleşmeniz olması durumunda satabiliriz” cevabını aldıkları,

- Anılan firmaların anlaşma yaptıklarının düşünüldüğü,

iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.03.2009 tarih ve 1874 sayı ile giren şikayet üzerine hazırlanan 10.04.2009 tarih ve 2009-2-53/İİ-09-EÖ sayılı İlk İnceleme

raporu Rekabet Kurulu’nun 22.04.2009 tarih ve 09-17 sayılı toplantısında görüşülmüş ve şikayet konusu iddia ile ilgili olarak Thyssen ve Kone hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 09.07.2009 tarih ve 2009-2-53/ÖA-09-AA sayılı Önaraştırma Raporu 14.07.2009 tarih, REK.0.06.00.00-110/244 sayılı Başkanlık Önergesi ile 15.07.2009 tarih ve 09-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

1- Thyssen ve Kone’nin kendi aralarında anlaşmak suretiyle yedek parça

satmayı reddettikleri iddiasına yönelik herhangi bir delil bulunamadığından,

anılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca

soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,

2- Kone’nin Yetkili Bölge Yüklenicileri ile akdettiği Yetkili Bölge Yükleniciliği Bölge

Sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında değerlendirilip

değerlendirilemeyeceğinin tespiti için ek inceleme yapılması gerektiği

ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Taraflar

I.1.1. Şikayet Eden Taraf

Şikayet eden taraf Ankara’da hastane yönetimiyle iştigal ettiğini belirtmektedir.

I.1.2. Şikayet Edilen Taraf

I.1.2.1. Thyssen

Thyssen dünyada demir çelik, otomotiv ve asansör alanlarında faaliyet göstermekte olan ThyssenKrupp Holding tarafından Türkiye’de kurulmuştur. Asansör, yürüyen merdiven ve yürüyen yol satış, montaj, tesisat modernizasyonu ve bakım-onarım alanlarında faaliyet göstermekte olan teşebbüsün mevcut durumdaki hisse yapısına aşağıda yer verilmiştir:

Tablo 1: Thyssen Ortaklık Yapısı

Hissedar Sermaye Hisse Adedi Hisse Oranı (%)

Miktarı (TL)

Thyssen, İstanbul Merkez Ofisi’nin yanı sıra, Ankara, Antalya ve İzmir’de irtibat büroları ile; irtibat bürolarının olmadığı bölgelerde ise taşeron firmalar aracılığıyla hizmet vermektedir. Teşebbüsün 2008 yılı cirosu (……………) TL’dir.

I.1.2.2. Kone

Kone, Türkiye’de asansör, yürüyen merdiven ve yürüyen yol satış, montaj, bakım ve onarımı alanında faaliyet göstermektedir. Türkiye’de, Kone Corporation tarafından 1987 yılında yabancı sermayeli bir ortak girişim olarak kurulan Kone’nin tüm hisseleri 1996 yılında Kone Corporation tarafından alınmıştır. Firmanın mevcut durumdaki hisse yapısına aşağıda yer verilmiştir:

Kone, İstanbul Merkez Ofisi dışında, Ankara, Antalya, Bursa, İzmir ve Marmaris Bölge Müdürlükleri ile Adana, Kayseri, Kuzey Kıbrıs, Rize, Diyarbakır, Zonguldak şehirlerinde bulunan Yetkili Bölge Yüklenicileri ile satış sonrası bakım ve onarım hizmetlerini sağlamaktadır. Teşebbüsün 2008 yılı cirosu (……………) TL’dir.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. Sektör Hakkında Genel Bilgiler

Asansör ve Yürüyen Merdiven Sanayicileri Derneği (AYSAD) verilerine göre Türkiye’deki asansör ve yürüyen merdiven sektöründe 1.500’den fazla firma faaliyettedir. Şu anda ülke genelinde 250.000’den fazla asansör bulunmaktadır. 2006 yılında montajı yapılan asansör sayısı 15.000 iken, 2007 yılında ise bu sayı 16.000’e çıkmıştır.

AYSAD verilerine göre sektörde faaliyet gösteren Thyssen, Kone, Buga Otis Asansör Sanayi ve Ticaret A.Ş., Schindler Türkeli Asansör San. A.Ş. ve Eta- Melco Dış Tic. Ltd. Şti.’nin toplam pazar payları satış ve montaj pazarında yaklaşık olarak % 20; bakım ve tamir hizmetleri pazarında ise yaklaşık olarak % 10 civarındadır.

I.2.2. İlgili Ürün Pazarı

Haklarında önaraştırma yapılan teşebbüsler asansör, yürüyen merdiven ve yürüyen yol satış, montaj, bakım ve tamir alanlarında faaliyet göstermektedirler. Önaraştırma konusu olayda teşebbüslerin genel olarak asansör tamir ve bakım hizmetlerine yönelik yedek parça satmayı reddetmeleri nedeniyle rekabetin kısıtlandığı iddia edilmektedir. Bu bakımdan, dosya kapsamında ilgili ürün pazarı “asansör bakım ve tamir hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili coğrafi pazar, ilgili ürün pazarında yer alan hizmetler bakımından ülkenin herhangi bir bölgesindeki rekabet koşullarının diğer bölgelerden farklılık göstermemesi, bir başka deyişle rekabet koşullarının ülkenin tamamında homojen bir yapı sergilemesi nedeniyle “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

I.3. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgiler

Önaraştırma sürecinde şikayetçi ile telefon görüşmesi gerçekleştirilmiş, 02.07.2009 tarihinde Thyssen ile Kone’de yerinde inceleme yapılmış ve şikayet konusuna ilişkin olarak rekabete aykırı bir anlaşmanın ya da taraflar arasında iletişimin olup olmadığı araştırılmıştır.

1. Önaraştırma kapsamında şikayetçi ile yapılan telefon görüşmesinde özetle;

- Şikayetçi tarafından hastane odası asansörü için garanti sonrası bakım sözleşmesi kapsamında tam boy fotoseli parçasının değişmesinin gerektiği,

- Bu parça için Thyssen tarafından istenen fiyatın şikayetçi tarafından yüksek bulunması nedeniyle Thyssen’in yedek parçanın dışarıdan alınabileceğini belirttiği,

- Bakım sözleşmesi olduğu için işçilik ücretinin alınmadığı, yedek parçanın dışarıdan temini sürecinde ise görüşülen küçük ölçekli 8-10 firmanın hiçbirinin parça teminine gönüllü olmadığı ve şikâyetçiyi sözleşme yapılan tarafa yönlendirdiği

ifade edilmiştir.

- Bununla birlikte yetkili servis çalışanlarınca şikayetçi tarafından çalıştırılan teknik personele yedek parçalarının nereden temin edildiği konusunda sorular sorulduğu,

- Problemin yedek parçayı kendi tanıdıkları vasıtasıyla İstanbul’da bir firmadan daha ucuza (yarı fiyatına) tedarik ederek giderildiği, bu işlemin faturasının bulunduğu ve diğer evraklarla birlikte elektronik posta ile gönderebileceği

belirtilmiştir. Ancak şikâyetçi ucuza mal aldığı tarafı ifşa etmekten, daha sonraki ucuz

yedek parça tedarik kanallarının kapanacağı endişesiyle çekindiğini bildirmiş, kendisi

sürecin gizliliği konusunda bilgilendirilmiştir.

2. Thyssen’de yapılan yerinde incelemede, şirket finans müdürü özetle;

- Thyssen’in genel olarak proje bazında ve standart olmak üzere iki tür müşteri grubuna hizmet vermekte olduğunu, montaj sonrasında müşterilerin isterlerse bakım ve tamir hizmetlerini başka kanallardan temin edebildiklerini, Türkiye genelinde montaj sonrası hizmetin yaklaşık olarak 100 şirket çalışanı vasıtasıyla sunulduğunu, montaj ve montaj sonrası hizmetlerin daima iki farklı sözleşme ile yapıldığını;

- Yüksek maliyetli büyük projeler alanında Thyssen, Otis, Mitsubishi, Schindler ve Kone gibi az sayıda firmanın faaliyet gösterdiğini, bakım ve onarım hizmetlerinin Thyssen bünyesinde çalışan görevliler vasıtasıyla yapıldığını, servis hizmetinin bulunmadığı şehirlerde taşeron hizmetinin kullanılabildiğini ancak genellikle kendi elemanlarını göndermeye çalıştıklarını;

- Montaj sonrası hizmetler pazarında yaklaşık olarak 1.000’in üzerinde bağımsız ve küçük firmanın faaliyet göstermekte olduğunu

ifade etmiştir.

Thyssen tarafından gönderilen ve 08.07.2009 tarihinde 4746 sayı ile Kurum kayıtlarına

intikal eden yazıda ise özetle:

- Thyssen’in satış, montaj, tesisatların modernizasyonu ve bakım-onarım faaliyetleri de dahil satış sonrası hizmetler alanlarında faaliyet göstermekte olduğu, montajı yapılan asansörlerin çoğunlukla yurtdışında imal edilip ithal edildiği, ancak müşteri tercihine göre bazı aksamların Türkiye’de yerli üreticiler tarafından imal edildiği, modernizasyon ve satış sonrası hizmetlere ilişkin bazı aksam ve yedek parçaların yine talebe göre Türkiye’de yerli firmalar tarafından ya da yurtdışında imal edildiği,

- Müşteri portföylerinin genel olarak kamu kurumu ve özel müşteriler olmak üzere iki tip müşteriden oluştuğu, kamu kurumu müşterileri arasında resmi kurumlar, metro vb projeler olduğu, özel hukuk müşterileri arasında en önemli müşterilerinin inşaat şirketleri, özel kurumlar ve her türlü nihai tüketiciler olduğu;

- Bütün bu müşterilere, tedarik, montaj ve bakım hizmeti sundukları ve talep halinde diğer üreticilerin asansörlerine bakım hizmeti verdikleri;

- Montaj işleminin hizmetin bir parçası olduğu, Thyssen tarafından dünya genelinde ve Türkiye’deki uygulama uyarınca, potansiyel müşteriler tarafından taleplerin hem asansörlerin tedariki hem de bu asansörlerin montajı yönünde olduğu, bu sebeple her iki iş için de teklif yaptıkları, bununla birlikte zaman zaman montaj işlerini taşeron firmalara yaptırabildikleri;

- Yetkili servislerinin olmadığı, müşterilerine Türkiye pazarını kapsayan irtibat büroları aracılığı ile hizmet verdikleri, bütün bu irtibat bürolarının Thyssen’in irtibat büroları olduğu;

- Müşteriler ile olan tüm ilişkilerin doğrudan Thyssen tarafından merkez ofis ya da irtibat büroları aracılığıyla ve bütün ticari faaliyetlerin doğrudan Thyssen çalışanları tarafından yürütüldüğü, irtibat bürolarının olmadığı uzak bölgelerde bakım ve onarım hizmetlerini taşeron firmalara yaptırabildikleri, ancak söz konusu taşeron firmaların yukarıda belirtilen doğrudan ilişki içinde oldukları müşteriler ile herhangi bir sözleşme imzalamadığı;

- Hizmetlerin verilmesi için herhangi bir üçlü sözleşme imzalanmadığı, ticari faaliyetlerin doğrudan yürütüldüğü ve taşeronlarla sözleşmenin onların hizmetine başvurulduğu zaman imzalandığı, her halükarda müşterilerin bu sözleşmelere taraf olmadığı;

- Garanti süresinin iki yıl olduğu, herhangi bir garanti sonrası hizmet gerektiğinde, müşteri ile müzakere edildiği ve ilişkinin (bakım sözleşmeleri) konusunu ve koşullarını belirten ayrı bir sözleşme yapıldığı ve bu hizmetin asansör işinde faaliyet gösteren diğer şirketler tarafından da sağlanabildiği ve asansörün imalatçısı veya asansörü monte eden kişiye bakılmaksızın Thyssen’in de diğer herhangi bir asansör şirketi gibi pazarda bir opsiyon olarak yer aldığı;

- Müşterilere sunulan tekliflerin müşteriler tarafından değerlendirildiği, bu değerlendirme sonrasında yazılı veya sözlü müzakerenin devam ettiği, sabit fiyatlar belirleyen kamu kurumu müşterileri ile müzakere şartları çok kısıtlı iken özel hukuk tüzel kişisi müşteriler ile müzakere opsiyonlarının fazla olduğu;

- Yeni montaj birimi anlamında pazar paylarını %5 olarak ve satış sonrası hizmet için ise %1 olarak tahmin ettikleri;

- Montaj ve satış sonrası hizmet sürecinde şifreleme bulunmadığı;

- Pazardaki bağımsız çalışan kişiler ve şirketlerin Thyssen ürünleri ile ilgili hizmetlerin herhangi bir çeşidini verebildiği;

- Satılacak olan ekipman ve materyallerin fiyatlarını, uygulanacak maliyetleri (yapı, işgücü, vb.) ve pazar koşullarını ve beklenen kar marjını dikkate alarak belirledikleri, belirli bir fiyat hedefi tanımlandığında müşteriler ile yapılan müzakereler sonucunda uyarlamalar gerekebildiği;

- Her asansörün kendine has teknolojisi olduğu, ancak prensip olarak farklı üreticilere ait yedek parçaların Thyssen asansörlerde kullanılabildiği,

bununla birlikte müşteriyi diğer üreticilere ait yedek parçaları kullanmaktan alıkoyan hiçbir özel teknoloji bulunmadığı ve garanti süresi dışında Thyssen yedek parçaları ve hizmetlerinin kullanılması gerektiğine dair sözleşmesel bir kısıtlama bulunmadığı, garanti süresinde ise garantinin hükümlerinden faydalanmak için Thyssen yedek parçaları ve hizmetlerinin kullanılmakta olduğu;

- Cirolarının asansör, yürüyen merdiven ve yürüyen yol kompozisyonu ile ilgili olarak projeye göre değiştiği, metro projelerinin yürüyen merdivenler için büyük bir talep yaratırken, yüksek yapı projelerinin önemli miktarda asansör gerektirdiği, dolayısıyla bu hususlara ve yeni montaja göre oranların değişebildiği, hizmetlerden elde edilen gelirlerinin ise yaklaşık yarısının asansörlerden diğer yarısının da yürüyen merdiven ve yürüyen yol hizmetlerinden sağlandığı

ifade edilmiştir.

3. Kone’de yapılan yerinde incelemede, Genel Müdür Yardımcıları özetle:

ifade etmişlerdir.

I.3.2. Değerlendirme

Şikayet edilen teşebbüslerde önaraştırma konusuna ilişkin olarak yapılan yerinde

inceleme sonucunda, Kone ve Thyssen arasında birbirlerinin müşterilerine yedek

parça vermeme konusunda anlaşma içinde olduklarını gösteren ve bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek herhangi bir koordinasyonun varlığına ilişkin bilgi veya belge bulunamamıştır.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca ThyssenKrupp Asansör San. Tic. A.Ş. ve Kone Asansör San. ve Tic. A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.