Yassı demir çelik ürünleri pazarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ihlal edilip…

REKABET KURUMU

REKABET KURULU KARARI

10

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)

Üyeler: Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,

İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,

Murat ÇETİNKAYA

B. RAPORTÖRLER: Abdulgani GÜNGÖRDÜ, Mehmet Akif KAYAR,

İsmail Yücel ARDIÇ, Fatma ATAÇ, Şamil PİŞMAF

20

C. ŞİKÂYET

EDENLER: - Gizlilik talebi bulunmaktadır.

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:

- ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş.

Temsilcisi: Ali Cihangir TOPKAR

Mete Cad. 12/7 34437 Taksim/İstanbul

- ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş.

Temsilcisi: Ali Cihangir TOPKAR

Mete Cad. 12/7 34437 Taksim/İstanbul

- Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş.

Temsilcileri: Av. Yılmaz ASLAN, Av. Ece Fatma ASLAN

Barbaros Bulvarı Tan Apt. No:60/5 Balmumcu/İstanbul

- Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.

Temsilcisi: Av. Bora Kaya

Uzunkum No:7 67330 Kdz. Ereğli/Zonguldak

E. DOSYA KONUSU: Yassı demir çelik ürünleri pazarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ihlal edilip edilmediği.

40

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.(Erdemir)’nin “kalaylı teneke levha” pazarında hâkim durumda olduğu ve bu ürünün satışını belirli bir gruba yapmak ve ayrıca fahiş fiyata satmak suretiyle piyasadaki hâkim durumunu kötüye kullandığı iddia edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ:

- Kurum kayıtlarına 11.12.2007 tarih ve 8139 sayı ile intikal eden şikayet

başvurusunda yer alan iddia üzerine hazırlanan 15.1.2008 tarihli ve 2007-1-

149/İİ-08-AG sayılı İlk İnceleme Raporu, 21.1.2008 tarihli ve REK.0.05.00.00-

110/9 sayılı Başkanlık Önergesi ile 24.1.2008 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 08-08/84-M sayı ile başta kalay ve krom kaplı sac olmak üzere yassı demir çelik ürünleri pazarına yönelik olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

- Önaraştırma sonucunda hazırlanan 25.3.2008 tarihli ve 2007-1-149/ÖA-08-AG sayılı Önaraştırma Raporu, 28.3.2008 tarihli ve REK.0.05.00.00-110/43 sayılı Başkanlık Önergesi ile 2.4.2008 tarihli ve 08-27/313-M sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla; ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş., ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş., Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş. ve Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. hakkında, aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.

- Kurulun soruşturmaya başlanması kararını içeren 10.4.2008 tarihli ve 1202, 1201, 1204 ve 1203 sayılı yazıların sırasıyla ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş., ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş., Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş. ve Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. tarafından tebellüğ edilmesinin ardından, hakkında soruşturma yürütülen söz konusu teşebbüslerin ilk yazılı savunmaları 4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesinde öngörülen süre içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.

- Şikayetçi tarafından daha sonra gönderilen yazıyla, şikayet konusu sorunların giderildiği, bu nedenle şikayete konu dilekçenin işlemden alınması istenmiştir.

- Soruşturma süreci içerisinde, 4054 sayılı Kanun’un 14. maddesi çerçevesinde 5.8.2008 tarihli ve 2814, 2768, 2766 ve 2767 sayılı yazılarla sırasıyla ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş., ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş., Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş. ve Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’den bilgi talebinde bulunulmuştur. Taraflara gönderilen bilgi isteme yazılarına ilişkin cevabi yazılar sırasıyla 12.9.2008 tarih ve 6116 sayı, 29.8.2008 tarih ve 5760 sayı, 20.8.2008 tarih ve 5693 sayı ve 12.9.2008 tarih ve 6090 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.

- 4054 sayılı Kanun’un 14. maddesi çerçevesinde hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin bazı müşterilerine gönderilen 5.8.2008 tarihli yazılar ile soruşturma kapsamında ihtiyaç duyulan çeşitli bilgiler talep edilmiştir.

- Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 17.9.2008 tarih ve 6229 sayılı yazıda, ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş. ve Arcelor Packaging International SA arasında 17.10.2002 tarihinde akdettikleri Ticari Anlaşma’nın ve ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş. ve Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş.’deki ortaklıklarının sona erdirilmesine Erdemir’in 11.9.2008 tarihli ve 8971 sayılı Yönetim Kurulu kararı ile karar verildiği bildirilmiştir.

- Rekabet Kurulunun 25.9.2008 tarihli ve 08-56/899-M sayılı kararı ile soruşturmanın süresi 2.10.2008 tarihinden itibaren 2 ay uzatılmıştır.

- Soruşturma Heyeti’nin görüşlerini ve yaptığı tespitleri içeren 1.12.2008 tarih ve SR/08–5 sayılı Soruşturma Raporu ilgili teşebbüslere tebliğ edilmiştir.

- 25.12.2008 tarih ve 08-75/1222-M ve 08-75/1193-M sayılı Kurul kararları ile

ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş., Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş.

ve Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’nin ikinci yazılı savunmalarının süresi

30 gün uzatılmıştır.

- Anılan teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları yasal süresi içinde Kurum

kayıtlarına girmiştir.

- 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca düzenlenen ek yazılı

görüş 18.2.2009 tarihinde ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş.,

ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş., Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş. ve Ereğli

Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’ye tebliğ edilmiştir. Anılan teşebbüslerin, ek

yazılı görüşe karşı yaptıkları üçüncü yazılı savunmaları yasal süresi içinde

Kurum kayıtlarına girmiştir.

- Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler Kanun’un 46. maddesi uyarınca

sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmişlerdir. Rekabet Kurulunun

22.4.2009 tarih ve 09-17 sayılı toplantısında alınan karar uyarınca, yürütülen

soruşturma ile ilgili olarak 9.6.2009 tarihinde sözlü savunma toplantısı

yapılmıştır.

- Rekabet Kurulu 16.6.2009 tarihli toplantısında, 09-28/600-141 sayılı nihai

kararını vermiş, söz konusu karar 19.6.2009 tarihinde tefhim edilmiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Soruşturma Raporu ve ekleri ile ek görüşte yer alan bilgi ve belgeler ışığında;

A.1. ArcelorMittal Grubu ve Erdemir arasındaki “Hisse Devir Anlaşması” ile ekindeki “Ticari Anlaşma” ve söz konusu anlaşmalara ilişkin uygulamaların taraflar arasında rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açtığı ve rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkilere sahip olduğu, böylece 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin açıkça ihlal edildiği, 2. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş. ve Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. hakkında idari para cezası uygulanması gerektiği,

3. Önaraştırma ve soruşturma sürecinde yapılan incelemelerde ArcelorMittal Grubu bünyesinde faaliyet gösteren ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmadığından, anılan teşebbüs hakkında herhangi bir idari para cezası uygulanamayacağı,

4. Taraflar arasında koordinasyona neden olduğu ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunduğu tespit edilen ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş.’deki Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. hissedarlığına son verilerek rekabetin tesis edilmesinin, aynı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, soruşturma kapsamındaki teşebbüslere bu hususun bildirilmesi ve söz konusu aykırılığın ortadan kaldırılması için taraflara 6 ay süre verilmesi, bu süre içerisinde de rekabeti ortadan kaldırıcı faaliyetlerden kaçınılması, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 17. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca idari para cezası uygulanacağının bildirilmesi gerektiği;

B. Borusan Grubu ve ArcelorMittal Grubu tarafından ortaklaşa yönetilen ve bir ortak girişim şirketi olan Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş.’de Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’nin sahip olduğu %9,34 hissedarlık ilişkisinin;

1. Taraflar arasında rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açtığı ve rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkilere sahip olduğu böylece 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin açıkça ihlal edildiği,

2. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ilgili teşebbüslere idari para cezası uygulanması gerektiği,

3. Taraflar arasında koordinasyona neden olduğu ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunduğu tespit edilen Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş.’deki Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’nin hissedarlığına son verilerek rekabetin tesis edilmesinin, aynı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, soruşturma kapsamındaki teşebbüslere bu hususun bildirilmesi ve söz konusu aykırılığın ortadan kaldırılması için taraflara 6 ay süre verilmesi, bu süre içerisinde de rekabeti ortadan kaldırıcı faaliyetlerden kaçınılması, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 17. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca idari para cezası uygulanacağının bildirilmesi gerektiği

ifade edilmektedir.

I. YAPILAN İNCELEME VE TESPİTLER

I.1. Taraflar

I.1.1. ArcelorMittal Grubu

ArcelorMittal Grubu, dünya çelik üretiminin yaklaşık %10’unu gerçekleştiren, sektördeki en büyük teşebbüs konumundadır. 2002 yılında Arbed S.A., Aceralia Corporación Siderúrgica S.A. ve Usinor S.A. faaliyetlerini Arcelor çatısı altında birleştirmişlerdir. Anılan birleşme sonucu Türkiye’de Usinor Grubu’nun çeşitli şirketlerde sahip olduğu hissedarlıkların (Borçelik’de %21,96, Sollac Ambalaj’da %100, Uginox San. ve Tic. A.Ş.’de %65, Usinor Çelik Tic. A.Ş.’de %100) kontrolü Arcelor’a geçmiştir.

Arcelor, 2006 yılında Mittal Steel Company N.V. tarafından devralınmış; bu çerçevede Arcelor’un Türkiye’de bulunan şirketlerde sahip olduğu hissedarlıkların da kontrolü Mittal Grubu’na (ArcelorMittal Grubu) geçmiştir. ArcelorMittal Grubu’nun ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir:

Tablo – 1: ArcelorMittal’in Ortaklık Yapısı

Hissedarlar Hisse Payı (%)

Mittal Ailesi 43,04

ArcelorMittal’in %52,94 oranındaki hissesinin halka arz edilmiş olması ve halka arz edilmiş hisse sahiplerinin hiç birinin tek başına veya birlikte şirketin %10 veya daha fazla hissesine sahip olmaması nedeniyle %43,04 hisse ve oy hakkına sahip bulunan Mittal Ailesi söz konusu teşebbüsü kontrol etmektedir.

I.1.1.1. ArcelorMittal Grubuna bağlı olan ve Hakkında Soruşturma Yürütülen Şirketler

I.1.1.1.1. ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ArcelorMittal Ambalaj)

ArcelorMittal Ambalaj, “Sollac Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş.” unvanıyla 1997 yılında kurulmuştur. Usinor Grubuna bağlı olarak faaliyet gösteren Sollac Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin kontrolü 30.4.2002 tarihinde Arcelor’a geçmiş, şirketin ticari unvanı da Arcelor Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. olarak değişmiştir. Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. 2002 yılında, adı geçen şirketin %25’lik hissesini devralmıştır. 3.8.2006 tarihinde anılan şirketin kontrolü Mittal Grubu’na geçmiş ve unvanı da ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ArcelorMittal Ambalaj) olarak değişmiştir.

210

ArcelorMittal Ambalaj, hâlihazırda Gemlik’te ambalaj çeliği (teneke) mamullerini kesme, dilme, biçme ve pazarlama faaliyetlerini sürdürmekte olup, yaklaşık 150 bin ton/yıl kesme/dilme kapasitesine sahiptir. İlgili teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıda gösterilmektedir:

Tablo – 2: ArcelorMittal Ambalaj’ın Ortaklık Yapısı

Hissedarlar Hisse Payı (%)

ArcelorMittal Grubu (ArcelorMittal Packaging SA) 75

Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. 25

Toplam 100

I.1.1.1.2. ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş. (ArcelorMittal FCE Çelik)

ArcelorMittal FCE Çelik, otomotiv ve imalat sanayine yönelik yassı ürünlerin ticari mümessilliğini yapmakta; herhangi bir toptancılık ve çelik servis merkezi faaliyeti bulunmamaktadır.

I.1.1.2. ArcelorMittal Grubu’nun Hissedar Olduğu ve Türkiye Demir Çelik Sektöründe Faaliyet Gösteren Diğer Şirketler

(a) Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. (Erdemir)

Yassı demir çelik ürünleri pazarında faaliyet gösteren Erdemir’e ilişkin bilgilere I.1.3. bölümünde yer verilmiştir. ArcelorMittal Grubu, Erdemir’in %24,989 hissesine sahiptir. Bahse konu hisseler, ArcelorMittal Grubu tarafından borsadan elde edilmiş olup Erdemir’de herhangi bir kontrol değişikliği yaratmamakta ve ArcelorMittal Grubuna Erdemir’in yönetiminde hak vermemektedir.

(b) Borçelik Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Yassı demir çelik pazarında faaliyet gösteren ve bir ortak girişim şirketi olan Borçelik, ArcelorMittal Grubu ve Borusan Grubu tarafından kontrol edilmektedir. Şirkete ilişkin bilgilere I.1.2. Bölümünde yer verilmiştir.

(c) ArcelorMittal CL Çelik Dış Ticaret A.Ş.

ArcelorMittal Grubu’na bağlı olan şirket, uzun demir çelik ürünleri pazarında satış ofisi olarak faaliyet göstermektedir.

(d) ArcelorMittal International Çelik Ticaret A.Ş.

ArcelorMittal Grubu’na bağlı olan şirket, toptancılık ve ticari mümessillik faaliyetlerinde bulunmakta, Türkiye üzerinden tüm Yakın Doğu ile Mısır ve Kafkas Denizi bölgesine

dağıtım yapmaktadır. Şirketin çelik servis merkezi faaliyeti bulunmamakta olup Türkiye’de sahip olduğu iki toptan satış tesisi üzerinden, uzun çelik ürünleri (profil, az miktarda da olsa vinç rayı ve levhadan mamul kazık satışları (sheet-piles)) pazarında faaliyet göstermektedir.

(e) ArcelorMittal Metal Endüstri ve Ticaret A.Ş.

ArcelorMittal Grubuna bağlı olan ve 2004 yılında Gebze’de kurulmuş olan şirketin herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.

(f) Bamesa Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Bamesa)

Bamesa Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş., ArcelorMittal’in %39,99; İspanyol üretici Barcelonesa de Metales’in %34,41 ve Transformados Siderurgico’nun %25,58 hissesine sahip olduğu bir ortak girişim şirketidir. Bamesa, otomotiv sektörüne yönelik bir çelik servis merkezi olarak faaliyet göstermektedir.

(g) Rozak Demir Profil Ticaret ve Sanayi A.Ş.

ArcelorMittal Grubu tarafından kontrol edilen Rozak Demir Profil Ticaret Sanayi A.Ş. esasen profil, ticari kalite çubuk ve çelik parmaklıktan oluşan uzun demir çelik ürünlerinin dağıtımı pazarında aktif olmakla birlikte sıcak haddelenmiş karbon çeliği, soğuk haddelenmiş karbon çeliği ve çelik boru pazarlarında da dağıtım faaliyetleri bulunmaktadır.

(h) Uginox Sanayi ve Ticaret A.Ş.

ArcelorMittal Grubu tarafından kontrol edilen ve paslanmaz çelik üretimi/dağıtımı konularında uzmanlaşmış bir çelik servis merkezidir.

I.1.2. Borçelik Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Borçelik)

Soruşturmanın taraflarından olan Borçelik, 1989 yılında Borusan Holding bünyesinde kurulmuş, 1994 yılında ise soğuk haddelenmiş rulo sac üretmek üzere sınai faaliyetlerine başlamıştır. Başta soğuk haddelenmiş sac ve galvanizli sac olmak üzere, her türlü demir çelik ürünleri üretim, satış, pazarlama ve dağıtımı ile iştigal etmektedir. Şirketin ayrıca oldukça düşük miktarda sıcak haddelenmiş rulo sac üretim faaliyeti bulunmaktadır. Borçelik’in ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir:

Tablo–3: Borçelik’in Ortaklık Yapısı

Hissedarlar Hisse Payı (%)

Arcelor Méditerranée 45,3

Toplam 100,00

Borusan Holding ve ArcelorMittal Grubu tarafından ortaklaşa kontrol edilen ve bir ortak girişim niteliğinde olan Borçelik’de Erdemir %9,34’lük paya sahiptir. Ancak Erdemir’in, sahip olduğu bu hisse dolayısıyla Borçelik üzerinde kontrol hakkı bulunmamaktadır.

Borçelik’in Türkiye demir çelik sektöründe faaliyet gösteren bağlı ortaklıklarına aşağıda yer verilmiştir:

(a) Kerim Çelik Mamulleri İmalat ve Ticaret A.Ş. (Kerim Çelik)

Kerim Çelik hisselerinin %99,9’u Borçelik’e aittir. Kerim Çelik, 1960 yılında Borusan Grubuna bağlı olarak kurulmuştur. 1977 yılında çelik servis merkezi olarak faaliyet göstermeye başlamıştır. Tuzla, Gemlik ve Manisa’da kurulu bulunan servis merkezleri ile beyaz eşya yan sanayi, inşaat ve yan sanayi, makine ve yedek parça vb. olmak üzere çok çeşitli sektörlerde yer alan genellikle orta ve küçük ölçekli sanayi kuruluşları ile son kullanıcılara yönelik olarak hizmet vermektedir.

(b) Birlik Galvaniz Sac Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Birlik Galvaniz)

1971 yılında kurulan Birlik Galvaniz, 1975 yılında Borusan Grubu’na katılmıştır. Hali hazırda hisselerinin %99,9’una sahip olan Borçelik’in kontrolü altındadır. Gemlik’de kurulu tesislerinde 80.000 ton/yıl üretim kapasitesi ile sıcak daldırma galvanizli sac üretmekte ve rulo, dilinmiş rulo ve levha şeklindeki ürünleri ile ağırlıklı olarak yurt içindeki ve dışındaki yapı, otomotiv ve beyaz eşya sektörlerine yönelik olarak faaliyetlerini sürdürmektedir.

(c) Borusan Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Borusan Demir Çelik)

Borusan Demir Çelik 2008 yılında ArcelorMittal Grubu ve Borusan Holding’in %25’er, Borçelik’in %49’luk hisse payı ile kurulmuş olup Rekabet Kurulunun 24.7.2008 tarihli ve 08-47/648-245 sayılı kararı ile söz konusu işleme muafiyet verilmiştir. Şirket bünyesinde kurulacak olan ve 2010 yılında tamamlanması hedeflenen sıcak sac üretim tesisi ile; dışarıdan temin edilecek slabın sıcak haddelenmiş rulo saca dönüştürülmesi planlanmaktadır. Üretim kapasitesinin 4,5-4,8 mt/yıl olması planlanan şirketin otomotiv, genel endüstri ve boru sektörlerine hizmet vermesi hedeflenmektedir.

I.1.3. Ereğli Demir Çelik Fabrikaları T.A.Ş. (Erdemir)

Soruşturmanın taraflarından olan Erdemir, Türkiye’nin en büyük entegre yassı çelik üreticisi olarak yıllık 5,4 milyon ton üzerinde ham çelik ve 4,5 milyon ton üzerinde nihai mamul kapasitesine sahiptir. Erdemir, sıcak haddelenmiş sac, soğuk haddelenmiş sac, levha ile kalay, krom ve çinko kaplamalı sac üretmektedir.

Özelleştirme çalışmaları kapsamında Erdemir’in sermayesindeki %46,12 oranındaki Özelleştirme İdaresi hissesinin, blok satış yöntemiyle özelleştirilmesine karar verilmiş, 4.10.2005 tarihinde gerçekleştirilen ihaleyi Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) kazanmıştır. 27.2.2006 tarihinde tamamı OYAK’a ait olan ATAER Holding ile Özelleştirme İdaresi Başkanlığı arasında imzalanan sözleşmeyle hisse devri gerçekleştirilmiştir. İhale şartnamesi gereği Özelleştirme İdaresi Başkanlığından hisseleri satın alan ATAER Holding aynı şartlarla Türkiye Kalkınma Bankasına ait %3,17 oranındaki Erdemir hisselerini de satın almıştır. Erdemir’in ortaklık yapısı aşağıdaki yer almaktadır:

Tablo–4: Erdemir’in Ortaklık Yapısı

Hissedarlar Hisse Payı (%)

ATAER Holding A.Ş. 49,29

Erdemir’in hissedarı olduğu ve Türkiye demir çelik sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler aşağıda yer almaktadır:

(a) İskenderun Demir Çelik Fabrikaları A.Ş. (İsdemir)

Erdemir, İsdemir hisselerinin %92,91’ine sahiptir. İsdemir, Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulmuş olup 1970 yılından beri demir-çelik sektöründe faaliyet göstermektedir. 1998 yılında özelleştirme kapsam ve programına alınan İsdemir, 2002 yılında mevcut tesislerin modernizasyonu ve yassı ürün üretimi yapılmasına yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi şartıyla Erdemir’e devredilmiştir. Öngörülen sıcak haddehane yatırımı 2008 yılı Ağustos ayı itibarıyla tamamlanmış ve deneme üretimlerine başlanılmış olup, 3,5 milyon tonu yassı çelik olmak üzere yaklaşık 5,3 milyon ton yıllık ham çelik üretim kapasitesine sahip hale gelmiştir. Şirketin 2008 yılı üretimi 2,8 milyon ton düzeyindedir. Halihazırda uzun demir çelik ürünleri üreten en büyük entegre tesis olma özelliğini taşıyan şirket, ham çelik üretim kapasitesi bakımından ise Erdemir’den sonra ikinci sırada gelmektedir. Başlıca faaliyet alanları, çeşitli ebat ve standartlarda kütük, kangal, pik ve slab ile sıcak haddelenmiş rulo üretimidir.

(b) Erdemir Çelik Servis Merkezi San. ve Tic. A.Ş. (EÇSM)

Erdemir tarafından kurulan ve sermayesinin tamamı yine Erdemir kontrolünde olan şirket, 1.1.2002 tarihinde Gebze Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyete başlamıştır. 150 bin ton/yıl kurulu kapasitesi bulunan şirket, Erdemir’den temin edilen soğuk haddelenmiş ve galvanizli yassı çelik ürünlerini ebatlandırarak (kenar kesme, boy kesme ve dilme) otomotiv ana ve yan sanayi, beyaz eşya, panel radyatör, klima, büro ve raf malzemeleri üreticilerine hizmet vermektedir.

(c) ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ArcelorMittal Ambalaj)

ArcelorMittal Ambalaj’a ilişkin bilgilere I.1.1.1.1. bölümünde yer verilmiştir. Erdemir, adı geçen şirketin %25 oranında hissesine sahip bulunmaktadır.

(d) Borçelik Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Borçelik ile ilgili bilgilere I.1.2. bölümünde yer verilmiştir. Erdemir adı geçen ortak girişim şirketinin %9,34 oranında hissesine sahip bulunmaktadır.

Bunlar dışında Erdemir’e bağlı olan diğer şirketler; Erdemir Madencilik San. ve Tic. A.Ş. Erdemir Mühendislik Yönetim ve Danışmanlık Hizmetleri A.Ş., Erdemir Romania S.R.L, Çelik Çekme Boru San. ve Tic. A.Ş., Erdemir Lojistik A.Ş. ve Erdemir Gaz San. ve Tic. A.Ş.’ dir.

I.1.4. Taraflar Arası Karşılıklı Hissedarlık İlişkisi

ArcelorMittal Ambalaj, ArcelorMittal FCE Çelik, Borçelik ve Erdemir arasında yapısal bağ meydana getiren hissedarlık ilişkileri aşağıdaki tabloda görülmektedir:

360

Tablo- 5: Taraflar Arası Karşılıklı Hissedarlık Tablosu.

370

I.2. Demir Çelik Sektörüne İlişkin Genel Bilgiler

I.2.1. Dünya Demir Çelik Sektörü

Sanayileşmenin alt yapısını oluşturması nedeniyle, demir çelik sektörünün gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde ayrıcalıklı bir yeri bulunmaktadır. Demir çelik sektörü başta inşaat, otomotiv, makine, gemi yapımı, demiryolları, madencilik, kimya endüstrisi, beyaz eşya, ambalaj sektörü olmak üzere hemen hemen tüm sanayi dallarına ara ürün sağlamaktadır.

Dünya ham çelik üretimi 2000 yılından sonra hızlı bir yükseliş sürecine girmiştir. 1970 yılında 595 milyon ton olan dünya çelik üretimi, 30 yıllık bir dönemin ardından 848 milyon ton seviyesine gelmişken; 2008’de 1.330 milyon tona ulaşmıştır. 2008-2010 yılları arasındaki dönem boyunca bu artışın yaklaşık %21 oranında devam etmesi öngörülmekteyken yaşanan küresel finansal krizin etkisiyle bu tahminlerde önemli miktarda sapma olacağı beklenmektedir. Aşağıdaki tabloda görüldüğü üzere dünya çelik üretimi son on yılda yaklaşık %71 oranında artış göstermiştir:

Tablo–6: Dünya Ham Çelik Üretimi (1.000 ton - Yıl Bazında)

1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008

799.000 777.000 789.000 848.000 850.000 904.000 970.000 1.069.000 1.142.000 1.250.170 1.343.457 1.329.700

Kaynak: Demir Çelik Üreticileri Derneği.

Son on yılda Çin, Hindistan ve Japonya’nın da içinde bulunduğu Asya’nın dünya ham çelik üretimindeki ağırlığı artarak devam etmiş, ancak genişlemesine rağmen Avrupa

Birliği’nin üretimi azalmıştır. Asya’daki üretim artışının büyük oranda, üretimini 2008 yılında 502 milyon tona yükselten Çin Halk Cumhuriyeti kaynaklı olduğu görülmektedir. 2008 yılı itibarıyla Türkiye, ham çelik üretimi bakımından dünyada dokuzuncu, Avrupa’da ise ikinci sırada bulunmaktadır.

Dünya çelik sektöründe, özellikle ArcelorMittal’in oluşumu ile hız kazanan konsolidasyon sonucunda, 2008 yılı itibarıyla en büyük 10 üreticinin toplam ham çelik üretimi içindeki payı %27,9 seviyesine yükselmiştir. Mittal Steel’in Arcelor’u devralması ile oluşan ArcelorMittal’in yıllık çelik üretimi 2008 yılında 101,6 milyon ton olarak gerçekleşmiş ve %7,6 pay ile dünyada ilk sırada yer almıştır. Erdemir ise (İsdemir tesisleri dahil) yaklaşık 6 milyon tonluk üretimi ile 50. sırada yer alarak 2007’ye göre altı basamak yükselmiştir. Erdemir üretim bakımından 2007 yılında Avrupa’da 17; AB- 27’de ise sekizinci sırada yer almıştır.

I.2.2. Türkiye Demir Çelik Sektörü

Türkiye demir çelik endüstrisinde 18 adet elektrik ark ocaklı (EAO) ve 3 adet entegre tesis faaliyet göstermektedir. Türkiye’nin 2008 yılı rakamlarıyla 34,1 milyon tonluk ham çelik üretme kapasitesinin %23,4’ünü oluşturan yaklaşık 8 milyon tonu üç entegre tesiste (Erdemir, İsdemir, Kardemir); geriye kalan %76,6’lük kısmı oluşturan 26,1 milyon tonu EAO’larda üretilmektedir. Ülkenin ham çelik üretme kapasitesinin yaklaşık 27 milyon tonluk bölümü uzun ürün, 6,5 milyon tonluk bölümü yassı ürün ve geriye kalanı ise vasıflı çelik üretiminde kullanılmaktadır.

Dünyada ham çelik üretiminde 2000 yılından itibaren yaşanan artışa paralel olarak 2000-2008 yılları arasında Türkiye’nin ham çelik üretimi de %87 oranında artarak 14,3 milyon tondan 26,8 milyon tona çıkmıştır.

2000-2008 döneminde nihai mamul üretimi 14,2 milyon tondan 26,7 milyon tona yükselmiştir. 2007 yılında gerçekleşen 26,1 milyon tonluk üretimin 21,3 milyon tonu uzun ürün; 4,3 milyon tonu yassı ürün ve 476 bin tonu da vasıflı çelikten oluşmaktadır. Türkiye Yassı Demir Çelik Pazarı

Türkiye’de iki entegre yassı çelik üretim tesisi bulunmaktadır. Bunlar Erdemir ve Erdemir’in kontrolündeki İsdemir’dir. Bunun dışında Türkiye’de Borçelik, Assan Çelik Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Assan Çelik) ve Tezcan Galvanizli Yapı Elem. San. Tic. A.Ş. (Tezcan) üretim yoluyla; ArcelorMittal, Tata Steel, MMK, NLMK gibi yabancı firmalar da ithalat yoluyla faaliyet göstermektedir.

Türkiye’de, yassı çelik ürünlerinden “sıcak haddelenmiş sac”, “kalın levha” ve “kalay/krom kaplı teneke” üretimi yapan tek teşebbüs Erdemir’dir. Yassı çelik ürünlerinden “soğuk haddelenmiş sac” ve “galvanizli sac” üretimi yapan belli başlı üreticiler ise Erdemir, Borçelik, Tezcan ve Assan Demir ve Sac San. A.Ş.’dir.

Nihai çelik ürünlerinin dağıtımı, türlerine göre çelik servis merkezleri, toptan satış merkezleri ve oksijenli kesme merkezleri tarafından yapılmaktadır. Bunlardan çelik servis merkezleri yalnızca yassı ürünler için kesme, dilme, biçme işini yürütmektedir. Türkiye’de faaliyet gösteren başlıca çelik servis merkezleri ArcelorMittal Ambalaj, EÇSM, Bamesa, Rozak, Kerim Çelik, KMC (MMK), Tat Metal, ETABAL, Assan Çelik, Çınar, Yasan ve Gazi Metal’dir.

Aşağıdaki tabloda 2000-2007 döneminde Türkiye’nin yassı çelik üretim, tüketim, ithalat ve ihracat rakamları yer almaktadır:

Tablo–7: Türkiye’nin yassı çelik üretim, tüketim, ithalat ve ihracat rakamları.

Türkiye’de 2007 yılında 4,3 milyon tonluk yassı demir çelik üretimine karşılık, 10,9 milyon ton olarak gerçekleşen tüketimi karşılamak için 7,8 milyon ton ithalat yapılmıştır.

450

Tablo–8: 2002-2007 döneminde Türkiye’nin bölgelere göre yassı ürün ithalatı.

Uzak Doğu ve Güney

Türkiye’nin yassı ürün ithalatının bölgelere göre dağılımına bakıldığında; yıllar itibarıyla genellikle artan bir seyir izleyerek en fazla ithalatın AB-27 ve BDT ülkelerinden yapıldığı anlaşılmaktadır.

I.3. İlgili Pazarlar

I.3.1. İlgili Ürün Pazarı

Çelik ürünlerini “yassı ürünler”, “uzun ürünler” ve “vasıflı” (kaliteli) ürünler olmak üzere temelde üç gruba ayırmak mümkündür. Yassı demir çelik ürünleri, demir cevheri veya hurdadan üretilen sıvı çeliğin sürekli döküm yöntemiyle katılaştırılması sonucu meydana gelen dikdörtgen kesitli ara ürünün (slab) haddehanelerde haddelenmesi ile üretilmektedir. Yassı hadde ürünleri (yan ürünler dahil) ve kullanım alanları şu şekildedir:

Sıcak Haddelenmiş Saclar: Slabın sıcak haddehanede, sıcak olarak haddelenmesi ile elde edilen ve kalınlıkları 1,50–20,00 mm aralığında değişen rulo şeklinde sarılmış saclardır. Genel konstrüksiyon ve otomotiv endüstrisi ile gemi, basınçlı kap, tarım araçları, boru ve LPG tüpü imalatında kullanılmaktadır.

Soğuk Haddelenmiş Saclar: Sıcak haddelenmiş yassı çeliklerin soğuk haddehanede soğuk haddelenmesi sonucunda elde edilen ve kalınlıkları 0,30–2,00 mm aralığında değişen rulo şeklinde sarılmış saclardır. Dayanıklı ev aletleri, büro, mefruşat ve mutfak eşyaları üretimi ile, genel konstrüksiyon ve otomotiv endüstrisinde kullanılmaktadır. Galvanizli Saclar: Soğuk veya sıcak haddelenmiş yassı çeliklerin sıcak daldırma veya elektroliz yöntemiyle çeşitli ağırlıklarda çinko kaplanması ile üretilen ve kalınlıkları

0,30-2,00 mm aralığında değişen rulo şeklinde sarılmış saclardır. İnşaat, konstrüksiyon, elektrikli ev aletleri vb. genel kullanım amaçlı ürünlerin yanı sıra beyaz eşya ve otomotiv endüstrisinde kullanılmaktadır.

Teneke/Krom Kaplı Saclar (Ambalaj Çeliği): Soğuk haddelenmiş yassı çeliğin elektroliz yöntemiyle çeşitli kalınlıklarda kalay veya krom kaplanması ile üretilen ve kalınlıkları 0,12–0,60 mm aralığında değişen rulo şeklinde sarılmış saclardır. Konserve, salça, yağ, peynir, meşrubat, boya, kimyasal ve aerosol kutuları, meşrubat ve kavanoz kapakları, oyuncak ve kırtasiye gereçleri gibi birçok endüstriyel ürünün imalatında kullanılmaktadır.

Kalın Levhalar: Slabın, sıcak haddehanede, sıcak olarak haddelenmesi ile elde edilen ve kalınlıkları 5,00–200,00 mm aralığında değişen levha şeklindeki yassı çeliklerdir. Genel konstrüksiyon, gemi, basınçlı kap üretimi, tarım aletleri, otomotiv endüstrisi ve çeşitli boru imalatında kullanılmaktadır.

Yan Ürünler: Kok fabrikalarında metalurjik kok ve kok tozu üretimi esnasında proses gereği açığa çıkan, benzol, saf benzol, toluol, ksilol, ham katran ve amonyum sülfat (suni gübre) ile demir sülfat, granüle yüksek fırın cürufu, pik gibi ürünlerdir. Bu ürünler boya, kimya ve çimento sanayinde ham madde olarak kullanılmaktadır.

Teneke ve krom kaplı ürünler (ambalaj çeliği) pazarda nihai ürün olarak hiçbir işleme tabi tutulmaksızın doğrudan ya da alıcıların talebine göre ebatlandırılarak (kenar kesme, boy kesme ve dilme) satılmaktadır. Bu kapsamda “çelik servis merkez”leri olarak adlandırılan teşebbüsler hem ambalaj çeliğini kesme, dilme, biçme ve işlemini gerçekleştirdikten sonra hem de ilgili ürünleri hiçbir işleme tabi tutmadan doğrudan satabilmektedir. Bu çerçevede “ambalaj çeliği kesme, dilme ve biçme faaliyetleri” (ambalaj çeliği servis merkezi pazarı) ayrı bir pazar oluşturmaktadır.

Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında ve işbu soruşturma bakımından ilgili ürün pazarı “yassı çelik ürünleri” olarak; alt pazarlar ise “sıcak haddelenmiş saclar”, “soğuk haddelenmiş saclar”, “galvanizli saclar”, “teneke ve krom kaplı saclar” (ambalaj çeliği), “kalın levhalar” ile “ambalaj çeliği kesme, dilme ve biçme pazarı” (ambalaj çeliği servis merkezi pazarı) olarak belirlenmiştir.

I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar

Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin hemen hemen tüm bölgelere satış yapabildikleri dikkate alınarak, bu dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.

J. YAPILAN TESPİTLER VE DEĞERLENDİRME

J.1.Yassı Çelik Pazarının Analizi

Erdemir ile ArcelorMittal Grubu arasında Borçelik ve ArcelorMittal Ambalaj şirketlerindeki hissedarlıkları vasıtasıyla yapısal bağ bulunmaktadır. Söz konusu bağın etkilerini analiz edebilmek için öncelikle yassı çelik ürünlerinin alt pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarını incelemek gerekmektedir. Aşağıdaki tablolarda ilgili ürün pazarlarında yıllar bazında teşebbüslerin gerçekleşen pazar paylarına yer verilmiştir:

Tablo–9: Sıcak Sac Pazar Payları (%)

Yıl Erdemir ArcelorMittal Grubu İthalat

Tablo–10: Soğuk Sac Pazar Payları (%)

Yıl Erdemir Borçelik Tezcan İthalat ArcelorMittal Grubu

1998 (…)

1999 (…)

2000 (…)

2001 (…)

2002 (…)

Tablo–11: Galvanizli Sac Pazar Payları (%)

Yıl Erdemir Borçelik Tezcan Assan İthalat ArcelorMittal Grubu DemirSac 2003 (…) (…) (…) (…) (…)

2004 (…)

Tablo–12: Teneke/Krom Kaplı Sac Pazar Payları* (%)

Yıl Erdemir ArcelorMittal Grubu Rasselstein US Steel Corus İthal 1998 (…)

1999 (…)

2000 (…)

2001 (…)

2002 (…)

Tablo–13: Ambalaj Çeliği Servis Merkezi Pazar Payları

Yıl ArcelorMittal Ambalaj

2003 (…)

2004 (…)

2005 (…)

2006 (…)

2007 (…)

Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, aşağıdaki sonuçlara ulaşılmaktadır:

540

1) Sıcak sac ürünlerinde Erdemir, 2000’li yılların sonuna doğru pazar payı kayıpları yaşamasına rağmen, pazar payı açısından halen birinci ve tek üretici teşebbüs konumunda bulunmakta ve ArcelorMittal Grubu ile birlikte pazarın %49’unu kontrol etmektedir. Bu noktada hemen hatırlanması gereken bir husus Borçelik’in önemli bir sıcak hadde yatırımına başlamış olduğu ve 2010 yılı civarında üretime başlayacak olmasıdır. Dolayısıyla koordinasyon riski analizinde Borçelik’in sıcak hadde alt pazarında gelecekteki rolü de önem kazanmaktadır.

2) Soğuk sac ürünlerinde Erdemir ve ArcelorMittal Grubu 2007 yılı verilerine göre toplam %(..)’lik pazar payına sahiptir. Borçelik’in payı da katıldığı takdirde bu oran %68’e kadar çıkmaktadır. Erdemir %(..) oranındaki payıyla söz konusu pazarda lider konumda bulunmaktadır.

3) Galvanizli ürünlerde Erdemir %(..) pazar payına sahiptir. 2007 yılında Erdemir, ArcelorMittal Grubu ve Borçelik’in birlikte pazarda %52’lik payı bulunmaktadır. Sıcak ve soğuk hadde ürünleri ile karşılaştırıldığında, Erdemir’in galvanizli ürünlerde daha sabit bir pazar payını yıllar boyunca koruduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca galvanizli ürünler pazarında, sıcak ve soğuk ürünler piyasasına kıyasla, daha fazla sayıda üretici teşebbüsün faaliyet gösterdiği görülmektedir.

560

4) Sıcak, soğuk ve galvanizli ürünlerde özellikle ithalat kaynaklı arz kaynağı çeşitliliğinin mevcut olması, her ne kadar Erdemir’in bu pazarlarda tek başına hakim durumda olmasını engelleyici önemli bir unsur olarak görülse de, önemli pazar gücüne sahip olan Erdemir’in en büyük ithalatçı konumundaki ArcelorMittal Grubu ile arasında Borçelik ve ArcelorMittal Ambalaj hissedarlıkları vasıtasıyla kurulmuş yapısal bağların, söz konusu piyasada gizli işbirliği riskini artırıcı rol oynadığı değerlendirilmektedir.

5) Erdemir, ArcelorMittal Ambalaj’ın ana faaliyeti olan ambalaj çeliği servis merkezi işine esas teşkil eden ürün olan “ambalaj çeliği” pazarında tek üretici konumundadır. Erdemir pazarın yaklaşık %(..)’ini kontrol etmektedir. Erdemir ve ArcelorMittal Grubu birlikte ambalaj çeliği pazarında toplam %81 oranında paya sahip durumdadır. Ayrıca ArcelorMittal Ambalaj, “ambalaj çeliği servis merkezi” pazarında yaklaşık %(..) oranında paya sahip bulunmaktadır. Dolayısıyla Erdemir ve ArcelorMittal Grubu’nun ilgili pazarlarda dikey entegrasyona sahip şekilde önemli bir pazar payını ellerinde bulundurdukları anlaşılmaktadır.

Aşağıdaki tabloda 2003-2007 yılları arasında Türkiye ambalaj çeliği tüketim

rakamlarına ve Erdemir’in yıllık 250.000 ton üretim kapasitesine göre bu tüketimi

karşılama oranlarına (TKO) yer verilmektedir:

Tablo–14: Erdemir’in ambalaj çeliği piyasasında tüketimi karşılama oranı

Yıl Tüketim (Ton) Erdemir TKO (%)

Yukarıdaki tablonun verilerinde Erdemir’in Türkiye ambalaj çeliği tüketiminin %80’ini tek başına sağlayabilme gücüne sahip olduğu görülmektedir. Bu husus Erdemir’in ilgili pazarda önemli bir pazar gücüne sahip olduğuna işaret etmektedir.

Piyasadaki teşebbüslerin pazar payları pazar gücünün varlığı açısından önemli bir gösterge olmasına rağmen, analizlerde Herfindahl-Hirshman Index (HHI) de Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa Birliği (AB) rekabet otoriteleri ile Rekabet Kurulu tarafından kullanılan önemli bir yöntemdir. AB Komisyonu’nun Yatay İşbirliklerinin Değerlendirilmesine Yönelik Rehberinde HHI’ın 1800 ve yukarı değerler olarak hesaplandığı pazarların önemli ölçüde yoğunlaşmış ve dolayısıyla rekabet karşıtı

1

etkiler açısından riskli olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca CR4 oranları da pazar yoğunlaşması hakkında gösterge niteliğindedir.

Aşağıda “J.2.1.” bölümünde ayrıntılı şekilde ele alınan ve Erdemir-ArcelorMittal Grubu arasındaki koordinasyonun gerçekleştiği esas ilgili ürün pazarı konumundaki ambalaj çeliği pazarına yönelik HHI ve CR4 analizine aşağıda yer verilmiştir:

600

Tablo–15: HHI ve CR4 analizi

Söz konusu “3014” ve “5020” HHI değerleri ile “82” ve “95” oranındaki CR4 rakamları ambalaj çeliği pazarında yüksek bir yoğunlaşmanın varlığına ve anılan pazarın rekabet karşıtı etkilere ne kadar açık olduğuna işaret etmektedir.

Pazar analizlerinde, teşebbüslerin pazar paylarının yanında piyasaya giriş engellerinin söz konusu olup olmadığının da değerlendirilmesi gerekmektedir. Yassı çelik sektöründe pazara giriş engellerine ilişkin Rekabet Kurulu’nun 15.9.2006 tarih ve 06- 64/882-254 sayılı Karar’ında şu değerlendirme yapılmıştır:

“Erdemir gibi entegre bir tesisin kurulması maliyet, teknik bilgi ve yatırım süresi bakımından oldukça zordur. İki milyon ton/yıl kapasiteli entegre bir tesis kurmanın maliyeti liman ve arazi hariç olmak üzere 2,5 milyar ABD Doları civarında olduğu tahmin edilmektedir. Yatırım maliyetlerin bu kadar yüksek olması pazara yeni girişler önünde önemli bir engel meydana getirmektedir. Ancak, sektörün küresel yapısı ve ithalat imkânlarının geniş olması, bu olumsuzluğu bertaraf edecek güçtedir.”

Anılan karara göre, yassı çelik sektöründe ilk yatırım maliyetleri açısından bir giriş engeli mevcuttur. Özellikle sermaye gereksiniminin yüksek olması söz konusu pazarlara yatırımı zorlaştırıcı niteliktedir.

Diğer taraftan, rakip konumdaki şirketlere yönetim kuruluna üye atama, genel müdür tavsiye etme gibi yetkiler veren azınlık hisse devirleri, rakibin fiyat politikası, maliyet yapısı, üretim seviyesi gibi gizli bilgilerine erişme imkânı kazandırmaktadır. Pazardaki oyuncuların azınlık hissedarlıkları yoluyla aralarında yapısal bağlar meydana getirmesi rakipler arasındaki bilgi değişimine ve dolayısıyla pazarın şeffaflaşmasına yol açabilmektedir. Ayrıca, rakipler arası bahse konu yapısal bağlar negatif dışsallıklara yol açarak nihai olarak rekabetin ortadan kaldırılmasına hizmet edebilmektedir.

630

1 Dört teşebbüslü yoğunlaşma oranı (YO4). İlgili piyasada faaliyet gösteren en büyük dört teşebbüsün temsil ettiği toplam piyasa üretiminin nispi payını ölçer.

Erdemir, ArcelorMittal Ambalaj’da sahip olduğu %25 oranında azınlık hissesi çerçevesinde yönetim kuruluna 2 üye atama hakkına sahiptir. Bahse konu hisselerin Erdemir tarafından devir alınmasını takip eden 2002-2008 yılları arasında ArcelorMittal Ambalaj Yönetim Kurulunda Erdemir’i temsilen bulunan kişiler aynı zamanda Erdemir Yönetim Kurulunda da görev almıştır. Diğer yandan Borusan Grubu ve ArcelorMittal Grubu tarafından birlikte yönetilen ve bir ortak girişim şirketi olan Borçelik’te Erdemir’in %9,34 oranında azınlık hissesi bulunmaktadır. Bu hissedarlık nedeniyle Erdemir Borçelik’e bir adet Yönetim Kurulu üyesi atama hakkına sahip bulunmaktadır.

Özellikle ABD ve AB rekabet hukuku uygulamalarında, anılan çapraz üyeliklerin teşebbüsler arası paralel davranışa, rakiplere pazarın kapatılmasına, rekabete hassas bilgi değişimine ve nihai olarak rekabetin azalmasına ve koordinasyonun kolaylaşmasına sebebiyet verdiği kabul edilmektedir.

Bu noktada unutulmaması gereken diğer bir husus, ArcelorMittal Grubu’nun Erdemir’in %24,989 hissesine sahip olmasıdır. Borsadan elde edilmiş olan bahse konu hisse, mevcut bilgiler çerçevesinde, Erdemir’de herhangi bir kontrol değişikliği yaratmamakta ve ArcelorMittal Grubu’na Erdemir’in yönetiminde hak vermemektedir.

Öte yandan sıcak, soğuk, galvanizli ve teneke ürünlerde ArcelorMittal Grubu ve Erdemir’in satış yaptığı müşterileri (Borçelik, Borusan, Yücel Boru, Tezcan, Arçelik, Vestel gibi) incelendiğinde her iki teşebbüsün %40’lara varan düzeyde aynı teşebbüslere satış yaptığı görülmektedir. Bu husus da koordinasyon riskini artırıcı ilave bir unsur olarak değerlendirilmektedir.

Bu çerçevede, ilgili pazarda az sayıda teşebbüsün faaliyet göstermesi, pazardaki yüksek yoğunlaşma oranları, pazara giriş engellerinin varlığı, rakipler arasında var olan azınlık hissedarlığı ve buna bağlı olarak sahip olunan yönetim kurulu üyelikleri, yassı çelik pazarında rakipler arasında gizli ya da açık işbirliklerinin oluşmasına zemin hazırlayıcı unsurlar olarak görülmektedir.

İlgili pazarın yukarıda yer verilen yapısı da dikkate alınarak, soruşturma konusu teşebbüsler arasındaki çapraz hissedarlıklar vasıtasıyla kurulan yapısal bağların, anılan teşebbüsler arasında neden olduğu rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açtığına dair elde edilen deliller ile bu çerçevede yapılan tespit ve değerlendirmelere izleyen bölümlerde yer verilmiştir.

J.2. 4054 Sayılı Kanun’un İhlali

Soruşturma sürecinde yapılan incelemelerde elde edilen deliller çerçevesinde, ilgili pazarlarda 4054 sayılı Kanun’un ihlalinin; piyasa ve nitelik olarak birbirinden ayrı olan iki bağımsız davranışla gerçekleştiği saptanmıştır. Bunlar;

(a) ArcelorMittal Grubu ve Erdemir’in 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmesi,

(b) Erdemir ve Borçelik’in 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmesi,

şeklindedir.

J.2.1. Arcelormittal Grubu ve Erdemir’in 4054 Sayılı Kanun’u İhlal Etmesi

“Erdemir” ile “ArcelorMittal Grubu” arasında, teneke ve krom kaplı ürünler piyasasında ArcelorMittal Ambalaj’daki hissedarlıkları vasıtasıyla kurulan yapısal bağlar söz

konusudur. Erdemir ilgili pazarda üretim ve satış yapmakta; ArcelorMittal Ambalaj ise ilgili pazarda çelik servis merkezi olarak faaliyet göstermektedir. ArcelorMittal Ambalaj pazarlamasını yaptığı teneke/krom kaplı ürünleri Erdemir’den veya ithalat yoluyla bağlı olduğu ArcelorMittal Grubu’ndan temin etmektedir.

Bu durum Erdemir’in birinci yazılı savunmasında da aşağıdaki şekilde belirtilmektedir: “ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. bir teneke çelik servis merkezidir. Tesislerinde üç boy kesme ve iki dilme hattı bulunmaktadır. ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş., kendi bünyesinde teneke üretimi yapmaz; teneke sac ve teneke ruloyu, ithalat yoluyla veya ERDEMİR’den hammadde olarak alır; tesislerinde kesme ve dilme işlemlerine tabi tutar ve ambalaj sektörünün ihtiyacı olan ebatlandırılmış teneke ürünlerini piyasaya sunar veya ithal ettiği ya da ERDEMİR’den tedarik ettiği teneke sac ve ruloyu kesmeden satar.

ERDEMİR aslında, ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ihtiyacı olan hammaddeyi, yani, teneke ruloyu ve teneke sacı üretir. Ancak, ERDEMİR sadece teneke ruloyu ve teneke sacı üretip bunu satmakla kalmaz; ürettiği teneke mamulü kendi bünyesinde yer alan teneke boy kesme hattında keserek, boya kesilmiş teneke sacı olarak da satar.

Dolayısıyla ERDEMİR ile ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. teneke sac (boya kesilmiş teneke) ve teneke rulo ürünleri bakımından rakip şirket konumundadırlar. ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. özellikle ithalat yoluyla temin ettiği teneke mamulleri ebatlandırdıktan sonra veya hiçbir işleme tabi tutmadan oldukları gibi doğrudan doğruya yurt içi piyasaya satarak ERDEMİR ile rekabet etmektedir.”

J.2.1.1. 4054 sayılı Kanun’un İhlal Edilmesine İlişkin Belgeler

710

Belgeler değerlendirilirken, Erdemir’in müşterisi ve rakibi konumunda olan ArcelorMittal Ambalaj’ın %25 oranında hissesine sahip olmasının, iki teşebbüs arasında ne tür bir yapısal bağ oluşturduğunun tespit edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda öncelikle teşebbüsler arasında kurulan hissedarlık ilişkisinin gerekçeleri incelenmelidir. Bu gerekçeler, aşağıda yer verilen 10.9.2001 ve 18.9.2001 tarihli iki belgede görülmektedir:

1. ArcelorMittal Ambalaj şirketi “Sollac Ambalaj Çeliği Sanayii ve Ticaret A.Ş.” unvanıyla 1997 yılında Usinor Grubu’na bağlı olarak kurulmuş; şirketin kontrolü 30.4.2002 tarihinde Arcelor’a geçmiştir. 10.9.2001 tarihinde Sollac Ambalaj Çeliği Sanayii ve Ticaret A.Ş. Genel Müdürü Adnan ÖZTÜRK tarafından Erdemir’e gönderilen ve konusu “Sollac Ambalaj A.Ş.” olan yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Firmalarımız arasında uzun süredir devam eden görüşmelerimiz neticesinde geçen hafta USINOR PACKAGING başkanı Jerome GRANBOULAN ile yaptığımız görüşme nihayetinde belirtilen görüşler ekte tarafınıza ana hatları ile iletiyoruz.

Karşılıklı görüşlerin belli bir noktaya gelmesinde zamana olan ihtiyaç kaçınılmaz olsa yeni bir senenin yaklaştığı bugünlerde gerek bütçe gerekse stratejik açıdan daha fazla zaman kaybedilmeden konunun nihai bir boyuta ulaştırılabileceğini ümit ederiz.”

Bu yazının ekindeki belgede aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

”…B- USINOR PACKAGING GÖRÜŞMELERİ

USINOR PACKAGING stratejisi daha önce de açıklandığı üzere gelişmekte olan Ortadoğu ve Güney Akdeniz bölgesinde kalıcı ve istikrarlı bir piyasa oluşturmaktır. Bunun en önemli kriteri bu bölgeleri, düşük kalite ve fiyatlı Kazak Rus veya diğer ülkelerin 2. kalitelerinin sevk edildiği bir pazar olmaktan çıkartmaktır.

Bu çerçevede stratejik olarak bakıldığı zaman USINOR Packaging’in Erdemir ortaklık ve işbirliği görüşmelerinde gelinen en son noktanın ana başlıkları aşağıdaki şekildedir. *)Şirket değerlemesi

Daha önce talep edilen 14 milyon USD’lık tekliften vazgeçilmiştir. USINOR’un kabul ettiği rakam 9,5 milyon USD olarak alınmalıdır.

*) Ortaklık yapısı

Amaç daha önce belirtildiği üzere Sollac Ambalajın bir kısmını Ereğli’ye satmak değildir. Ortaklık olmadan da Erdemir ve Sollac Ambalaj gayet uyumlu bir çalışma içinde olmuşlardır.

Amacın bölgesel stratejiyi beraber yapmak olduğunun bir kere daha altının çizilmesi istenmiştir. Dolayısıyla kurulması planlanan ortak JHC-JOINT HOLDING COMPANY’nın daha önemli olduğu vurgulanmıştır.

Ancak USINOR, EREĞLİ’nin direk bir SOLLAC Ambalaj ortaklığı talebine de olumlu yanıt vermeyi kabul etmiştir. Bu ortaklık %20 ile max. %25 arasında teklif edilmektedir. Ortaklığın oluşturulacağı an ile JHC’nın kurulma anının aynı olmasında fayda olduğu düşünülmektedir.

*) Ticari yapı

Şu ana kadar detayları görüşülmese de gerek bölgesel strateji, gerekse rakip firmaların Türkiye pazarına yeni bakış açıları yapılacak ticari montajın önemini bir kat daha artırmıştır. Bu konuda süratli bir şekilde gerekli montajın yapılmasında fayda vardır. Şu anda 150000 ton olan Erdemir üretim kapasitesinin süratle 250000 tona çıkacağını öngörerek ihracat stratejisinin oluşturulmasının, bu ticari yapı içindeki önemi büyüktür. Bilindiği üzere Sollac Ambalaj USINOR Grubunun bölgesel alımlarını yapmaktadır. Ereğli karşı çıkmadığı sürece USINOR bu alımların SOLLAC Ambalaj üzerinden devam etmesini talep etmektedir.

770

*) Teknik İşbirliği

Ana hatları hazır olan teknik asistans anlaşmasının ortaklıkla beraber hemen devreye girmesi mümkündür.”

Yukarıda yer verilen belgede özetle; Erdemir ve Sollac Ambalaj arasında Sollac Ambalaj hisselerinin Erdemir’e devrine ilişkin olarak görüşmeler yapıldığı; bu görüşmelerin Sollac’ın Ortadoğu ve Güney Akdeniz Bölgesi’nde kalıcı ve istikrarlı bir piyasa oluşturma stratejisi çerçevesinde gerçekleştiği; gayenin Sollac Ambalaj’ın bir kısmının Erdemir’e satmak olmadığı ve ortaklık olmadan da iki teşebbüsün gayet uyumlu bir çalışma içinde olduğu, asıl amacın bölgesel stratejiyi beraber oluşturmak olduğu ifade edilmektedir.

Bu belgeden Erdemir ve ArcelorMittal Grubu’nun ArcelorMittal Ambalaj hisse satışını bir yatırım eylemi olarak değil de teneke pazarında bölgesel düzeyde rekabet parametrelerinde uyumu sağlayacak bir araç olarak kabul ettikleri anlaşılmaktadır.

2. 18.9.2001 tarihinde Sollac Ambalaj’dan (Adnan ÖZTÜRK) Erdemir’e (Mürtez TULUKOĞLU) gönderilen yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Muhtemel ortaklığımızın gerçekleşmesi halinde en önemli konunun aramızdaki ticari anlaşma veya mekanizmaların olacağını düşünmekteyim. Karşılıklı konuşmadan önce, gayri resmi olarak bu konudaki fikirlerimi iletmeyi isterim.

A-AMAÇ

Ereğli’nin 150 kt ton olan şu andaki kapasitesi ile geleceği 250 kt’luk kapasitede optimum fiyat ve piyasa organizasyonu ile sürekli bir şekilde satışın sağlanması. Dikkat edilecek konular:

-Rekabet

Düşük fiyatlı Rus, Kazak veya muhtemel diğer orijinlerden gelen ithalat tarafı Burada yapılması gereken karşılıklı anlaşmalarla ve Sollac Ambalajın alımları ile ilgili firmaları yönlendirmek. Bu arada müşterileri kaliteli mal kullanmaya alıştırarak uzun vadede düşük kaliteli malzemelere olan eğilimin azaltılması

- Strateji

Türkiye pazarının yanı sıra özellikle Usinor’un da isteği üzerine bölgedeki ülkelerde aynı oluşuma gidebilmek.

- Kalite

Ereğli’nin kalitesinin sürekli iyileştirilmesi. Özellikle sürekli tavlama ve yeni haddehane gelene kadar eldeki imkanlarla bu iyileştirmenin sağlanması.

810

B-AKSİYON PLAN

-Zaaflar

Özellikle tenekenin spesifikasyon çokluğu ve mevsimsel değişimler itibarı ile mevcut dar piyasada hareket kabiliyeti çelik üreticileri için en büyük zaaftır. Bunun yanı sıra finansal teminatlar (müşterilerin pahalı finansman giderleri) ve üretim sürelerinin uzunluğu da çelik üreticisi için zaaftır.

Her kalitenin yapılamaması, malzeme üzerinde kötü propaganda ve fiyatlama konusunda mecburi bir atalet (çelikçi için başka türlü düşünülemez), tenekenin ticaretine gerek ithalat gerekse lokal yollardan rakip malların girmesine meydan vermektedir.

- Çözüm

En basit çözüm bu zaafları ortadan kaldırmaktır. Servis merkezi konseptinde;

 Piyasa günlük bazda takip edilir.

 Fiyatlama konusunda anında karar verilebilir.

 Just in time sevkiyat yapmak gayet mümkündür

 Kalite istenildiği şekilde yapılabilir

 Pazar bilgisi, kullanılan spesifikasyonların haftalık verilerine kadar hepsi

mevcuttur

 Finansman imkanları başka hiç kimsenin ulaşmayacağı kadar zengindir.

Tüm bu imkanlara sahip olunduğunda gerekli mesajları vermek son derece kolaydır. “PAZAR LOKAL ÜRETİCİNİNDİR VE ONUN KAPASİTESİNİN YETMEYECEĞİ KISIMDA KOORDİNASYONLA MALZEME SATILIR”

Bu felsefe ve düşünce tüm Avrupa ülkeleri ve Amerika için geçerlidir. Diğer yassı ürünlere nazaran daha küçük bir pazarı olan tenekenin avantajı da budur.

Kurulması planlanan ortaklık incelendiğinde ortaya çıkan dinamikler çok geniş bir manevra alanı sağlamaktadır. Ancak Türkiye piyasasının içyapısı itibarı ile ticari detayların hassaslıkla göz önüne alınması gereklidir.

SOLLAC AMBALAJ STRATEJİSİ

Sollac tüm piyasa bilgilerini, finansman olanaklarını bu stratejinin hizmetine vermelidir. Tabii ki öncelikli amaç yukarıda bahsi geçen pazar yapısını oluşturmak olduğundan ithalata anlaşmalı olarak devam etmelidir. Burada tonaj/orijin tablosuna bakıldığında ÜRETİCİLERİN Türkiye stratejisi çerçevesinde)

…

Yukarıdaki rakamlar bugünkü öngörülerle SOLLAC Ambalajın 3 kesme hattı olduğu tüm ihracatın JHC tarafından yapılacağı varsayımı ile yapılmıştır. Eğer iç piyasada gerek fiyat gerekse tüketim açısından problem çıktığı anda ihracat rakamları istendiği şekilde değişecektir. Mısır servis merkezinin 2002 sonunda devreye alınacağı varsayılmıştır. Dikkat edilirse her sene ithalat yapmak isteyen müşteriler için veya ticaretini yapmak isteyenler için önemli bir miktar marj bırakılmıştır.

Yukarıdaki düşünceler çerçevesinde bu tabloları yapabilmek için yapılması gerekenler; *) Ereğli’nin tüm 2. kalite satışının Sollac Ambalaj’dan geçmesi. Sadece 1. kalite malzeme alan müşteriler aldıkları 1 kalite miktarı ile orantılı miktarda 2 kalite verilmesi *) Fiyatlamalar ve satışların haftalık bazda Ereğli tarafından da takip edilmesi ve karşılıklı görüş alışverişi ile fiyatın yapılması

*) Sollac Ambalaja belli bir servis bedeli verilmesi. İndirim listelerinin kaldırılması ve Ereğli’nin tek fiyat ve ödeme şartı uygulaması. Bu fiyatın da ithalat ve tonaja göre piyasada rekabet edebilecek bir fiyat olması

*) Sollac Ambalaj’a uygulanacak servis bedeli karşılıklı olarak anlaşılacaktır

870

*) Teknik asistans anlaşmasının da süratle devreye alınarak önümüzdeki sene sektörel bazda yüksek kalite gerektiren yerlere Ereğli malzemesinin montajına başlanması

Tüm bunların sizin açınızdan değerlendirilerek karşılıklı bir görüşme ile bir metne dönüştürülmesinde fayda olduğunu düşünüyorum. Yönetim Kurulunuzun 28 Eylül’de vereceği karara göre önümüzdeki sene hazırlıkları açısından ticari stratejimizin belirlenmesinde fayda vardır.

Selamlar

Adnan Öztürk”

880

Yukarıdaki belgeden, Sollac Ambalaj’daki ortaklığın gerçekleşmesi sonrası en önemli konunun “Ticari Anlaşma” olduğu; amaçlananın ise Erdemir’in teneke ve krom kaplı

ürünlerinin, optimum fiyat ve piyasa organizasyonu ile sürekli bir şekilde satışının sağlanması olduğu ifade edilmektedir. Yazıda, düşük fiyat ve kaliteye sahip rakip ürünlere karşı çeşitli stratejiler geliştirilmesinden, Türkiye’de oluşacak yapının aynısının bölgedeki ülkelerde de sağlanmasından bahsedilmektedir. Bu doğrultuda belgede, piyasaya verilecek olan mesaj “PAZAR LOKAL ÜRETİCİNİNDİR VE ONUN KAPASİTESİNİN YETMEYECEĞİ KISIMDA KOORDİNASYONLA MALZEME SATILIR” olarak belirtilmekte; öngörülen bu pazar yapısının oluşturabilmesi için ise ithalata anlaşmalı devam edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Belgede öngörülen “pazar yapısı”nın oluşturulabilmesi için yapılması gerekenler arasında; fiyatlamalar ve satışların haftalık bazda Erdemir tarafından da takip edilmesi ve karşılıklı görüş alışverişi ile fiyatın yapılması (belirlenmesi), Sollac Ambalaj’a belli bir servis bedeli verilmesi, indirim listelerinin kaldırılması, Erdemir’in tek fiyat ve ödeme şartı uygulaması, bu fiyatın da ithalat ve tonaja göre piyasada rekabet edebilecek bir fiyat olması, Sollac Ambalaj’a uygulanacak servis bedeli ile ilgili karşılıklı olarak anlaşılması sayılmaktadır.

Teneke pazarında ithalatın da kontrol altına alınması ile birlikte istenilen fiyat düzeyine ulaşılabileceği, kalitenin ve üretim kapasitelerinin koordinasyonla belirlenebileceği söz konusu belgede açıkça ifade edilmektedir. Özellikle “Pazar lokal üreticinindir ve onun kapasitesinin yetmeyeceği kısımda koordinasyonla malzeme satılır.” ifadesinin, Erdemir’in ArcelorMittal Ambalaj hissedarlığının öncelikle teneke pazarında Erdemir- ArcelorMittal Grubu arasındaki rekabeti bozucu işbirliğine zemin teşkil edecek bir yapı kurmak amaçlı olduğunun, söz konusu hissedarlığın gerçekleşmesinden bir yıl önceden itiraf edilmesi şeklinde değerlendirilmektedir. Keza “fiyatın birlikte yapılması” şeklindeki diğer benzer ifadeler de Erdemir-ArcelorMittal Grubu arasındaki rekabetçi davranışların koordinasyonuna yönelik niyeti ortaya koymaktadır.

910

3. Teşebbüsler arasında yukarıda değinilen görüşmelerin sonucu olarak, ArcelorMittal Ambalaj’ın Arcelor Grubuna bağlı faaliyet gösterdiği dönemde %25 oranında hissesi Erdemir tarafından devralınmıştır. Söz konusu devralma işlemi kapsamında Arcelor Packaging International S.A. (adı geçen şirketin halihazırdaki unvanı ArcelorMittal Packaging International S.A.’dır.) (satıcı) ve Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. (alıcı) arasında 17.10.2002 tarihinde “Hisse Satış Anlaşması” imzalanmıştır. Bu anlaşmada aşağıdaki hükümler yer almaktadır:

“… İfadeler

…

1. SATICI ve ALICI aralarındaki işbirliğinin bir parçası olarak Şirket’in %25

hissesinin satışı konusunda karar vermişlerdir.

Taraflar, bu metinde ifade edilen karşılıklı taahhütler ve hükümler dikkate alınarak, yasal olarak bağlı olma niyeti ile aşağıda belirtilen hususlarda taahhütte bulunulmuş ve anlaşmış bulunmaktadır…”

Hisse Satış Anlaşması’nda, iki rakip teşebbüs konumundaki Arcelor Packaging International S.A. ve Erdemir arasındaki “işbirliği”nin bir parçası olarak hisse satışına gidildiği ifade edilmektedir.

4. Devralınan %25 oranındaki hissenin Erdemir’e ArcelorMittal Ambalaj üzerinde kontrol hakkı vermemektedir. 14.3.2008 tarihinde Erdemir Genel Müdürü Oğuz N.

ÖZGEN ile yapılan görüşmede, adı geçen yetkili Erdemir Mali İşler Genel Müdür Yardımcısının aynı zamanda ArcelorMittal Ambalaj’da Yönetim Kurulu üyesi olarak görev yaptığını, ancak Erdemir’in ArcelorMittal Ambalaj’da kontrol hakkının bulunmadığını ifade etmiştir.

ArcelorMittal Ambalajın ikinci yazılı savunmasında, ArcelorMittal Ambalaj’ın kontrol yapısına ilişkin olarak aşağıdaki bilgiler yer almaktadır:

“1. ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Hisselerinin Devri:

Erdemir 17.10.2002 tarihinde AMAÇ’ın (o dönemde SOLLAC) %25 hissesini devralmıştır.

Rekabet Hukuku’nda bu gibi hukuki ya da fiili işlemlerin kontrolü Rekabet Kurumu tarafından Kanunun 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ çerçevesinde yapılmaktadır. Bu gibi işlemler, sonucunda bir yoğunlaşmanın oluşup oluşmadığına bağlı olarak Kurul denetimine bağlanmıştır.

Yoğunlaşma iki ya da daha fazla teşebbüsün birleşmesi ya da bir teşebbüsün kontrolünün el değiştirmesi sonucunda ortaya çıkabilir. Kontrol kavramı, herhangi bir yoğunlaşma işleminin değerlendirilmesindeki en önemli unsurdur. Bir işlemin yoğunlaşma olarak değerlendirilmesi için teşebbüslerin kontrolünde sürekli ve kalcı bir el değişikliği olması gerekmektedir.

Bahse konu devralma işlemi 97/1 sayılı Tebliğ gereği birleşme sayılan hallerden değildir zira AMAÇ (eski unvanı Sollac) teşebbüsünde herhangi bir kontrol değişikliği yaratmamaktadır.”

Bu çerçevede anılan devralma işlemi sonrası, ArcelorMittal Ambalaj’da herhangi bir kontrol değişikliğinin söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.

960

5. 17.10.2002 tarihinde, anılan hisse devir işlemi kapsamında, Erdemir ArcelorMittal Packaging International S.A. ve Sollac Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. arasında bir “Ticari Anlaşma” imzalanmıştır.

Ticari Anlaşma’da ArcelorMittal Ambalaj’ın bir “çelik servis merkezi” olduğu ifade edilmektedir:

“SAC, çelik ambalajlama ürünleri alanında satın alma, işleme ve satış faaliyetinde bulunan bir Çelik Servis Merkezi olup, API’nin bir iştirakidir.”

970

Söz konusu Anlaşma’da Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. “ERDEMİR”; ArcelorMittal Packaging International S.A. “API”; Sollac Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. ise “SAC” olarak anılmaktadır. “Ticari Anlaşma”da aşağıdaki hükümler yer almaktadır:

“…İfadeler

0.01 ERDEMİR, Türkiye’de demir ve çelik sektörünün lider şirketidir,

0.02 API, dünya çapında lider şirketler grubunun ambalaj çeliği ürünleri alanında faaliyet gösteren ve Türkiye ile çevre ülkelerde faaliyetlerini genişletmek isteyen bir holding şirketidir.

0.03 SAC, çelik ambalajlama ürünleri alanında satın alma, işleme ve satış faaliyetinde bulunan bir Çelik Servis Merkezi olup, API’nın bir iştirakidir.

0.04 ERDEMİR ve API, aralarındaki ticari işbirliğini özellikle dağıtım kanalları oluşturulması vasıtasıyla ERDEMİR’in ürettiği ambalaj çeliğinin Türkiye’de ve Türkiye dışında pazarlarda satışına ilişkin güçlendirme kararı almışlardır….”

Yukarıda yer verilen belgeden iki teşebbüsün, aralarındaki “ticari işbirliğini” “dağıtım kanalları oluşturulması” vasıtasıyla Erdemir ambalaj çeliği ürünlerinin satışında güçlendirme kararı aldıkları görülmektedir.

Anlaşmanın “Rekabet Etmeme” başlıklı 3. maddesi aşağıdaki şekildedir.

“…Madde. 3

Rekabet Etmeme

ERDEMİR ve API, SAC’ın lider hissedarları olarak, doğrudan veya dolaylı olarak SAC’tan bağımsız olarak, SAC’ın çelik ambalajlama ürünleri için çelik servis merkezi işi ile ilgili herhangi bir ticari faaliyet göstermeyecek ve Türkiye’de rekabet etmeyecektir. (Bu anlaşmanın imza tarihinde ERDEMİR tesislerinde mevcut olan kesme hattında yapılacak işler bu kapsamın dışındadır.) bu yükümlülük SAC’ın %25 hissesinin ERDEMİR tarafından iktisabının gerçekleşmesi üzerine geçerli olacak; ERDEMİR ve API’yi, doğrudan veya iştirakleri vasıtasıyla ve ERDEMİR ya da API’den birinin SAC’taki hissedarlık durumlarının sona ermesinden itibaren 2 yıl süre ile bağlayacaktır.”

Bu madde ile Erdemir ve API’nin birlikte hissedar oldukları SAC (ArcelorMittal Ambalaj)’ın faaliyet konusunu oluşturan “çelik ambalajlama ürünleri çelik servis merkezi” (çelik ambalaj ürünler kesme, biçme ve dilme) pazarında herhangi bir ticari faaliyet göstermeme ve Türkiye’de rekabet etmeme konusunda anlaşmaya vardıkları görülmektedir.

Taraflar arasında imzalanan anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu açıkça görülmektedir. Bu noktada, taraflar arasında yapılan ve ilgili piyasada doğrudan rekabeti engelleme, bozma ve kısıtlama amacı taşıyan anılan “anlaşma”nın pazarda uygulanıp uygulanmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

6. Soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde, söz konusu anlaşmaya uygun olarak Erdemir’in teneke pazarında çelik servis merkezi olarak herhangi bir faaliyetinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Erdemir’in “EÇSM” adıyla bir çelik servis merkezine sahip olduğu ancak EÇSM’nin “ambalaj çeliği servis merkezi” olarak herhangi bir faaliyetinin bulunmadığı görülmektedir.

Erdemir’in yazılı savunmasında da Erdemir’in teneke pazarında çelik servis merkezi olarak faaliyetinin bulunmadığı açıkça ifade edilmektedir:

“Burada hemen belirtilmelidir ki, ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. teneke dışında hiçbir yassı mamulün satışını yapmamaktadır. Zira teneke işleyen çelik servis merkezleri, makine parkı ve işletme pratikleri olarak diğer çelik servis merkezlerinden tamamen farklıdırlar.

Keza ERDEMİR Çelik Servis Merkezi (ERSEM) [EÇSM] de, ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. gibi bir çelik servis merkezi olmakla beraber, ikisi arasındaki en önemli fark, ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin

teneke çelik servis merkezi olması, ERSEM’in teneke mamuller ile ilgili hiçbir işlem ve faaliyetinin bulunmamasıdır.

ERSEM, teneke mamulü için servis merkezi hizmeti vermekte ve başta soğuk haddelenmiş ve galvanizli ürünler olmak üzere otomotiv ana ve yan sanayi, beyaz eşya ve panel radyatör sektörlerinin ebatlandırılmış yassı mamul ihtiyacını ERDEMİR Grubu pazarlama teşkilatının bir parçası olarak karşılamaktadır. Daha açık bir ifadeyle, ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş., ERSEM’in faaliyet gösterdiği alanların hiçbirisinde faaliyet göstermemektedir.”

Bu bilgi ve belgeler çerçevesinde, Ticari Anlaşma’da yer alan “çelik ambalajlama pazarında çelik servisi merkezi olarak faaliyet göstermeme” düzenlemesinin Erdemir tarafından ilgili pazarda uygulandığı anlaşılmaktadır.

7. Ticari Anlaşma’nın yürürlük ve süresini gösteren ilgili maddesi aşağıdaki şekildedir:

1050

“Madde 4

Yürürlük-Süre-Sona Erme

4.1. Bu Ticari Anlaşma, SAC’ın %25 hissesinin ERDEMİR tarafından satın alınması hakkındaki Hisse Devir Anlaşmasının Erdemir ve API arasında aynı taraflar arasında ve aynı tarihte uygulanmasına bağlı olarak burada belirtilen tarihte geçerli olur.

4.2. Bu Ticari Anlaşma başlangıç olarak beş yıllık dönem için yürürlükte kalacak ve taraflardan biri sürenin bitiminden altı ay önceden yazılı olarak fesih ihbarında bulunmadığı sürece otomatik olarak aynı süre ile yenilenmiş olacaktır.”

Erdemir Genel Müdürü Oğuz N. ÖZGEN ile 14.3.2008 tarihinde yapılan ve görüşmede adı geçen yetkiliye anılan Ticari Anlaşmanın halen yürürlükte olup olmadığı ile ilgili aşağıdaki soru sorulmuş ve aşağıdaki yanıt alınmıştır:

“SORU: Ticari anlaşmanın 4.2. maddesinde “Bu Ticari anlaşma başlangıç olarak beş yıllık dönem için yürürlükte kalacak ve taraflardan biri sürenin bitiminden altı ay önce yazılı olarak fesih ihbarında bulunmadığı sürece otomatik olarak aynı süre ile yenilenmiş olacaktır” ifadesi var. Bitiminde ne oldu? Yenilendi mi?

1070

YANIT: Şu anda uzamış durumda ve söz konusu anlaşma yürürlükte.”

Bu çerçevede, taraflar arasında imzalanan 17.10.2002 tarihli “Ticari Anlaşma”nın beş yıllık dönem sonunda (17.10.2007 tarihinde) otomatik olarak uzadığı ve yürürlükte olduğu anlaşılmaktadır.

8. 12.3.2003 tarihinde Erdemir Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu üyesi Kerim DERVİŞOĞLU tarafından Yönetim Kurulu Başkanlığına hitaben yazılan yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

1080

“Şirketimiz Sollac Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş.’de %25 oranında hisseye sahip bulunmaktadır. Şirketin diğer %75 hissesi ARCELOR Packaging International’a (API) ait bulunmaktadır. Söz konusu %25 hisse 17 Ekim 2002 tarihinde 2.250.000 ABD Doları karşılığında satın alınmış, aynı tarihte API ve Sollac Ambalaj ile 5 yıl süreli bir

ticari anlaşma imzalanmış ve API ile daha önce imzalanmış bulunan bir Teknik Yardım Anlaşması da yürürlüğe konulmuştur.

…

API ve Sollac Ambalaj ile imzalanan anlaşmaların önemli hükümleri aşağıda özetlenmiştir:

…

b. Ticari Anlaşma

i. ERDEMİR, API ve SOLLAC arasında imzalanan ticari anlaşmanın süresi 5

yıldır.

ii. Buna göre SOLLAC’ın Birinci Kalite Ürünlerde minimum 60.000 ton ve

maksimum 75.000 ton, ikinci kalite ürünlerde ERDEMİR’in yıllık üretiminin

%30’u miktarında öncelikli alım hakkı vardır.

iii. SOLLAC’ın her bir takvim yılında ERDEMİR’den satın alacağı ürünlerin fiyat

ve diğer koşulları her yıl 30 Kasım tarihine kadar belirlenecek, bu konuda üst

üste olsun veya olmasın 2 yıl mutabakata varılamaması halinde Anlaşma

feshedilebilecektir.

iv. ERDEMİR’in doğrudan yapacağı ihracat haricinde, Sollac Ambalaj

münhasıran yetkili ihracat firmasıdır.

v. Taraflar bu anlaşma geçerli olduğu sürece ve bu anlaşmanın bitim tarihinden

2 yıl süre ile Türkiye’de rekabet etmeyeceklerdir (ERDEMİR’de bulunan

kesme hattı bu hükmün dışındadır).

Sollac Ambalaj A.Ş.’nin 4 Mart 2003’te yapılan Yönetim Kurulu toplantısında, gerek API gerekse Sollac Ambalaj yetkilileri Şirketimiz ile işbirliğini daha ileri seviyelere taşımak istediklerini, bu çerçevede öncelikle Mısır ve sonra başta İran olmak üzere diğer bölge ülkelerinde, içinde mahalli ortaklıkların da yer alabileceği ortak girişim şirketlerinin kurulması için görüşmelere başlanmasına hazır olduklarını ifade etmişlerdir. Cevaben kendilerine, önceliğin API ile ERDEMİR arasında iki tarafın da eşit olarak yer aldığı üst bir organizasyonun ele alınması olduğu, ayrı bölgelerde olsa dahi belirli bir politikanın yansımadığı tek tek şirketler kurulmasının arzulanan sonucu sağlayamayacağını düşündüğümüz belirtilmiştir. Konunun tartışılması sonucunda, API yetkilileri, ERDEMİR ile API’nin %50’şer hisse ile ortak oldukları bir Çelik Ambalaj Holding şirketinin kurulmasını ve kurulacak şirketlere bu holding şirketinin iştirak etmesini kabul etmişlerdir.

Genel Müdürlüğümüz bünyesinde yapılan çalışmalarda; API ile 1998 yılından beri sürdürülen görüşmelerin sonucunda Sollac Ambalajdan %25 hisse satın alınmış olmasının Şirketimizi “pasif ortak” durumunda bıraktığı ve bu durumun pazara ait bütün stratejilerin API tarafından belirlenmesi anlamına geldiği görüşüne ulaşılmıştır.

…

Yukarıda belirtilen nedenlerle,

a. Şirketimiz ve API’nin %50şer hisse ile ortak oldukları bir Çelik Ambalaj Holding

şirketinin kurulması ve gerek komşu ülkelerde, gerekse bölgesel pazarlarda

kurulacak şirketlere Şirketimizin bu holding şirketi vasıtasıyla iştirak etmesi

b. API ile Sollac Ambalaj A.Ş.’de kurulmuş bulunan ortaklık ilişkisinin de bu

kapsamda ele alınması,

amacıyla çalışmalarda bulunulması, API ile görüşme ve müzakerelerin yürütülmesi için Genel Müdürlüğe yetki verilmesini takdir ve tensiplerinize arz ederim.”

Bu yazıda Erdemir ve API arasında %50’şer ortaklı bir holding şirket kurulması, bölgesel pazarlarda ve komşu ülkelerde kurulacak şirketlere Erdemir’in bu holding

şirket vasıtasıyla iştirak etmesi, API ile Sollac Ambalaj’da kurulmuş ilişkinin de bu kapsamda ele alınması gerektiği ifade edilmektedir.

Erdemir, ArcelorMittal Ambalaj hissedarlığı nedeniyle ArcelorMittal Grubu ile teneke pazarında rekabet etmeyeceğini yeniden teyit etmektedir. Ayrıca ArcelorMittal Ambalaj’ın Erdemir’in münhasıran teneke ürünleri ihracat yetkili firması olduğu ifade edilmektedir. Bu şekildeki bir münhasırlık ilişkisinin teneke pazarında ArcelorMittal Grubu ile koordinasyonu güçlendirdiği ayrıca göz önüne alınması gereken bir husustur. Ayrıca belgeden teneke pazarındaki rekabet parametrelerinin ArcelorMittal Grubu’nun kontrolüne bırakıldığı da anlaşılmaktadır.

9. 30.9.2003 tarihinde Erdemir Genel Müdür Yardımcısı tarafından yazılan ve Genel Müdür tarafından uygun bulunan yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Genel Müdürlük Makamının 22.4.2003 tarihli onayı ile Sollac Ambalajda şirketimizin hisse oranının artırılması ve API ile %50’şer ortaklıkla bir Ortak Yatırım Holding Şirketi kurulması müzakerelerinin yürütülmesi amacıyla oluşturulmuş bulunan Komisyon görevine devam etmektedir.

Diğer yandan, Şirketimiz ile API arasında 19 Eylül 2003 tarihinde imzalanan Niyet Mektubunda teneke satış ve pazarlaması alanındaki mevcut işbirliğinin geliştirilmesinin yanı sıra işbirliği yapılabilecek diğer alanların da belirlenmesi için çalışma Takımları kurulması öngörülmektedir.

Bu nedenle, söz konusu Komisyonun mevcut görevinin yanı sıra Arcelor ile imzalanan Niyet Mektubu kapsamında yapılacak işlerin koordinasyonu ile de görevlendirilmesini uygun görüşlerinize arz ederim.

Fadıl DEMİREL

Genel Müdüre I. Yardımcı ve

İşletmeler Genel Müdür Yardımcısı 1. Fadıl DEMİREL Genel Müdüre I.Yardımcı ve İşletmeler Gn.Müdür Yardımcısı

2. M. Bahattin Kulu Mali İşler Genel Müdür Yardımcısı

3. Mesut ÖZDÖL Satış ve Pazarlama Genel Müdür Yardımcısı

4. Erdal KİMSESİZ Teknik Hizmetler Genel Müdür Yardımcısı

5. Feridun YALVAÇ Dış ilişkiler ve Strateji Direktörü

6. İ.Rüştü TURAN Müşavir Avukat”

Yukarıdaki belgede, Erdemir ile ArcelorMittal Grubu arasında 19.9.2003 tarihinde bir Niyet Mektubunun imzalandığı; buna göre teneke satış ve pazarlaması alanındaki mevcut işbirliğinin geliştirilmesinin yanı sıra işbirliği yapılabilecek diğer alanların da belirlenmesi için “Çalışma Takımları”nın kurulmasının öngörüldüğü ifade edilmektedir. 10. API tarafından 5.3.2004 tarihinde Erdemir’e gönderilen yazıda Erdemir’in Ticari Anlaşma’da öngörülen API’yi doğrudan ihracatı dışında tek kanal olarak kullanma taahhüdünü ihlal ettiği ifade edilmektedir:

“Bu projelerin bölgenizdeki metal ambalaj sektörü için ve iki grup arasındaki işbirliği ve güvenirlik için önemine inanıyoruz.

Bu ilişkiler geçmişte başarılarını, Sollac Ambalaj’ın gelişmesi ve sizin teneke üretiminizin ve ihracat pazarlarındaki varlığınızın artması ile göstermiş bulunmaktadır. Bununla birlikte Erdemir’in Sollac Ambalajı doğrudan ihracatı dışında tek kanal olarak kullanma taahhüdünü ihlal ettiği birçok örnek bize iletilmiştir. Bu API’nin ciddi zararına yol açmaktadır.”

11. Arcelor ve Erdemir arasında 20.7.2004 tarihinde Paris’te yapılan toplantıda taraflar %50 - %50 hissedarlıklarla ortak girişim ihdas edilmesi konusunda anlaşma sağlamak üzere toplandıkları, ancak bu görüşmelerin sonuçlanmadığı tespit edilmiştir.

12. Erdemir’de yapılan yerinde incelemede API tarafından düzenlendiği anlaşılan 18.7.2006 tarihli bir sunum belgesi elde edilmiştir. Belgenin 13. sayfasında “Avantajlar” başlığı altında “ArcelorMittal/Erdemir ile birlikte eksiksiz ürün gamı” ve “Erdemir ile iyi ilişkiler/sözleşmelere riayet ve yüksek kalitede arz olasılığı”; “Yeni Organizasyon” başlığı altında “Yerel satışlar ve ihracatta daha agresif olmak (Güçlü satış departmanı)”, ayrıca “Erdemir ile her seviyede iletişim ve işbirliği geliştirmek” ifadeleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen belgenin “Erdemir-Arcelor Packaging Relations” Bölümünde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Şirket hisselerinin %25’inin Erdemir’e satışı

 17 Ekim 2002 (2.250.000 ABD doları değerinde)

17 Ekim 2002’de ticari anlaşma imzalanmıştır

 İhracatta ArAC’a münhasırlık tanınmıştır

 ArAC Erdemir’den asgari 60.000 ton/yıl birinci kalite ETP alır

 Erdemir teneke üretiminin ikincil tercihlerinin %30’unun ArAC’a satılması

 Sözleşmenin geçerliliği: 17 Ekim 2007

 Türkiye’de çelik servis merkezi işinde ve teneke üretiminde rekabet yok.

Son 2,5 yıl süresince yerel ve ihracat pazarlarında sözleşmenin Erdemir tarafından ihlali (özelleştirmeye kadar)”

Bu belgede, Ticari Anlaşma’nın gereği olarak “çelik servis merkezi işinde ve teneke üretiminde” taraflar arasında “rekabet bulunmadığı” açıkça vurgulanmaktadır.

1220

Erdemir’de yapılan yerinde incelemede elde edilen API’nin 18.7.2006 tarihli sunum belgesinin “Target 2007” başlıklı sayfasında ArcelorMittal Ambalaj’ın iç piyasa satışlarında %(..), ihracat dahil olmak üzere toplam satış hacminde ise %(..)’lik bir pazar payına sahip olması, “Erdemir’in 250 KT üretmesi”, bunun sağlanması için “tam bir işbirliği yapılması” öngörülmektedir. Yapılan incelemelerde 2007 yılı sonunda, Erdemir’in belgede öngörülen miktara yakın bir seviye olan 240,2 bin ton teneke üretim yaptığı tespit edilmiştir.

13. ArcelorMittal Ambalaj yetkilisi Adnan ÖZTÜRK tarafından Erdemir’e gönderilen 22.8.2006 tarihli yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“200[6]… karşılıklı mutabakatla imzalanmış olan kontratımız gereği aylık düzenli olarak … taahhüt etmiş olduğumuz tonaj için ne yazık ki Ekim ayında kontrat -%10 opsiyonu ve Mart’a kadar uzatma seçeneğini kullanmak zorunda kaldık.

Bunun nedenlerini aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz:

1. İç piyasada yüksek miktarda verilmiş bulunan ithal malzemelerin sezon dolay[ısıyla] piyasaya girmesi.(Corus-Hellenic Steel ve Rasselstein)

2. Arcelor Ambalaj olarak Erdemir ile anlaşamadığımız süre içerisinde emniyet stoklarımızı oluşturmak için yaptığımız Arcelor alımlarınında bunda etkisi olduğunu belirtmekte fayda vardır.

3. Bu sezon özellikle domates ve sebze turşularında son yılların en kötü rekoltesi yaşanmaktadır.

4. Piyasada nakit sıkışıklığı dolayısıyla müşterilerin ödeme performanslarının düşmesi riskleri kabul edilebilir seviyelerin üzerine çıkartmıştır.

5. Yurtdışı pazarlarda sezon sonuna gelinmeye başlandığı bugünlerde rekabet gücümüzün kaybolması olarak sayabiliriz.

Görünen durum içerisinde ihracata yönelik çalışmaların yoğunlaştırılmasında fayda görüyor ve bu konuda destek ve görüşlerinizi bekliyoruz.

Önümüzdeki sene aynı durumların tekrarlanmaması için 2007 yılı planlarının da Ekim ayı içerisinde yapılmasında fayda gördüğümüzü belirtmek isteriz.”

Yukarıda yer verilen yazıda pazarın durumu anlatılmakta ve “iç piyasaya yüksek miktarda ithal malzemelerin girmesine” değinilmekte; yazıda sayılan hususların tekrarlanmaması için 2007 yılı planlarının önceden yapılması talep edilmektedir.

Pazarda ithalatın yüksek miktarda gerçekleşmesini önlemeye yönelik yapılan çalışmalar, aşağıdaki 27.12.2006, 17.1.2007 ve 1.2.2007 tarihli belgelerde yer almaktadır. Bu belgelerde ithalatın, dolayısıyla arzın ne şekilde kontrol edildiği açıkça görülmektedir.

14. 27.12.2006 tarihinde ArcelorMittal Ambalaj yetkilisi Adnan ÖZTÜRK tarafından Oğuz ÖZGEN ve Günhan BEŞE’ye ve gönderilen “2007” konulu elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Senelik kontratımızı görüşmeden önce şirket olarak hassasiyet gösterdiğimiz konulara bir kez daha dikkat çekmek istiyoruz.

A- İthalat 2006 senesinde rekor seviyede artmış ve 170.000 tonu bulmuştur. Türkiye tüketiminin 260.000 ton olduğunu düşünürsek bu çok yüksek bir rakamdır. Bunun yanında 30.000 ton ihracat gerçekleştirilmiştir.

B- Piyasadaki bu durumun oluşması tabii ki fiyat yapıcı olan Erdemir ve dağıtım yapan ArcelorAmbalaj’ın yanlış stratejilerinin sonucudur.

C- 2007 senesi için ithalat yapan firmalar ve Türkiye’ye sevkiyat yapan USS Kocice, Hellenic Steeel, Corus ve Raselstein’in dikkatleri gerektiği şekilde çekilmiş ve piyasa sakinleşmiştir.

D- Teneke ambalaj sektöründe maliyet hesabı yapılırken ortalama asgari %65 maliyet teneke hammadde maliyetidir. Çelik üreticilerinin yüksek farklarla malzeme satması kutucular arasındaki rekabette çok önemli rol oynamaktadır. Aynı durum ödeme vadeleri için de geçerlidir. Tüm müşteri portföyünün aile şirketlerinden oluşması bu

sektörde banka kredisi kullanan firma azlığının sebebidir ve çelikçilerden kredilendirme yoluna gidilmiştir.

E- Görüşmeler yapılırken çıkartmaya çalışacağımız sonucun tüm müşterilere ayni mesafede olacak şekilde ve ithalatında kontrollü miktarlarda kalması olarak düşünülmelidir. Erdemir malzemesinin de bölgedeki tek teneke üreticisi olarak ihracat pazarlarında da net varlığını yaratmakta önemli bir hedefimizdir.

Sevgiler

Adnan Öztürk”

Yukarıdaki belgede ilgili pazarda ithalatın yüksek miktarda gerçekleşmesinden yakınılmakta; bu durumun ArcelorMittal ve Erdemir’in yanlış “stratejileri”nin sonucu oluştuğu; Türkiye’ye ithalat yapan firmaların dikkatlerinin gerektiği şekilde çekilmesi sonucu piyasanın sakinleştiği belirtilmektedir. Bu ifadeler diğer yandan, tarafların anlaşmada öngördükleri pazar yapısının herhangi bir nedenle bozulması durumunda buna tepkisiz kalmadıklarını göstermektedir. Nitekim bu belgeden ArcelorMittal Grubu’nun dünya ölçeğinde çelik sektöründeki pazar gücünü de kullanarak Türkiye’nin çelik ithalatının kısıtlanmasına ve dolayısıyla teneke çelik arzının kısılmasına yönelik çalışmalarda bulunduğu anlaşılmaktadır. 2007 yılında teneke ithalatının belgedeki adı geçen firmaların pazar paylarının azalması çerçevesinde gerilemesiyle ArcelorMittal Grubu’nun çabalarının başarıya ulaştığı da tespit edilmiştir. ArcelorMittal Grubu’nun Türkiye arzını etkileyebilme gücünün mevcudiyeti Erdemir’in bu teşebbüs ile olan koordinasyonunu ayrıca “piyasa” etkileri” bakımdan çok önemli bir konuma getirmektedir.

Anılan belgede, ArcleorMittal Grubu’nun koordinasyonun da katkısıyla Erdemir’in teneke fiyatlarını belirleyen teşebbüs olduğu ifade edilmektedir. Teneke ambalaj sektöründe maliyetlerin %65 oranında olduğu ifadesi bahse konu koordinasyonun bu sektör üzerindeki “etki”sinin hangi boyutta olduğunu göstermektedir.

15. ArcelorMittal Ambalaj yetkilisi Adnan ÖZTÜRK tarafından 17.1.2007 tarihinde Erdemir’den Günhan BEŞE ve Oğuz ÖZGEN’e gönderilen “2007 teklifiniz” konulu elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

1320

“Teklif ve kontrat metni için teşekkür ederiz. Kendi açımızdan değerlendirmemiz aşağıdaki şekildedir:

1- 2006 senesi 170.000 ithalatla rekor kırılan bir sene olmuştur. Şirket olarak 3 aydır ithalatın önünü kesmek ve piyasaya bir disiplin getirmek için yoğun ve oldukça da pahalı bir çalışma yapmış bulunuyoruz. Bu sene Erdemir’in tam kapasite çalışacağı şekilde piyasa düzenlemeleri yapılmıştır.

2- 2006 da şirketinizle yapmış olduğumuz 90.000 ton kontrat yerine getirilmiştir. Bizimle yapılan kontrattan daha iyi şartlarda başka kontratlar yapmış olmanız ve 80.000 ton stokumuzun bulunduğu bir sırada 30 USD indirim yapmış olmanızın şirketimize vermiş olduğu zararların eminim farkındasınızdır.

3- İlk kurulduğumuz günden beri Erdemir ilişkilerimizde son derece hassas davrandığımız malumdur. Ortaklıktan öte ciddi bir işbirliği yapmak için elimizden geleni yapıyoruz ve öyle devam etmeye çalışacağız.

4- Teklif etmiş olduğunuz 120.000 tonu, aylık dağılımlar çerçevesinde kabul ettiğimiz teyit ederiz. Tonaj artırmaya ihtiyaç olursa bu imkanın da olduğunu bilmenizi isteriz. 5- Bahsi geçen tonajın içinden ihracatta yapılacağı muhakkaktır.

6- Fiyat konusunda ise uzun süredir yapmaya çalıştığımız açıklamaları tekrar etmemizin bir faydası olmayacağını görmekteyiz. Piyasadaki tüm müşterilere aynı mesafede durmamız ve hammadde maliyetlerinde bizlerden kaynaklanan büyük farklar olmaması gerektiği malumdur.

7- En basit matematikle şirketimize uyguladığınız 2006 fiyatı olan 810 USD/Ton’a geçen sene yapmış olduğunuz indirimi uygulamanız halinde herkes ve piyasa için doğru bir iş yapılacağına inanıyoruz.

Görüşlerinizi bekleriz.

İyi çalışmalar

Adnan ÖZTÜRK”

Bu yazıdan, ArcelorMittal Ambalaj’ın ithalatın önünü kesmek ve piyasaya bir disiplin getirmek için yoğun ve oldukça pahalı bir çalışma, ayrıca 2007 yılı için Erdemir’in tam kapasite çalışmasını sağlayacak şekilde piyasada düzenlemeler yaptığı anlaşılmaktadır. Yazıda, ArcelorMittal Ambalaj’ın Erdemir ile ilişkilerinde son derece hassas davrandığı, ortaklıktan öte ciddi bir işbirliği yapmak için elinden geleni yaptığına ve öyle devam etmeye çalışacağına vurgu yapılmaktadır. Fiyat konusunda ise uzun süredir yapılan açıklamalar çerçevesinde tarafların piyasadaki tüm müşterilere aynı mesafede durması ve hammadde maliyetlerinde taraflardan kaynaklanan büyük farklar olmaması gerektiğine dikkat çekilmektedir.

16. ArcelorMittal Ambalaj yetkilisi Adnan ÖZTÜRK tarafından, Erdemir yetkilisi Günhan BEŞE’ye gönderilen 1.2.2007 tarihli elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Sevgili Günhan Bey,

Aşağıda 2007 senesi için oluşan durumlar itibarı ile pozisyonumuzu açıklamaya çalışacağım.

REKABET

-------------------

Euro/USD paritesinin 1.30 un altına inmemesi, Avrupa’daki teneke üreticilerinin üretim programında Mayıs’a gelmiş olması ve uyguladığımız agresif pazarlama stratejisi sonucunda şu anda bizi rahatsız edecek bir yaklaşım olmadığını gözlüyoruz.

Türkiye’ye teklif yapabilecek sadece ArcelorMittal mevcuttur ve böyle bir stratejimiz de olmadığına göre piyasayı dengede farz edebiliriz...”

Yukarıdaki belgede yer alan ifadelerden, teneke ürünlerinde Türkiye’ye sadece ArcelorMittal Grubu’nun teklif yapabileceği, ancak ilgili teşebbüsün böyle bir stratejisi olmadığı, bu nedenle piyasanın “denge”de kabul edilebileceği ifade edilmektedir. Bu ifadeler de ArcelorMittal Grubu’nun Türkiye teneke pazarına ithalatı engellemesiyle arzın kısıtlanmasına ve Erdemir’in ArcelorMittal Ambalaj ile birlikte neredeyse tek satıcı konumunda kalmalarının sağlamasına yönelik koordinasyonlarının başarıya ulaştığını teyit etmektedir.

17. ArcelorMittal Ambalaj’da yapılan yerinde incelemede “Erdemir Sales per Customer 6m 2007” başlıklı dosyada Erdemir’in teneke müşterilerinin listesi ve bu müşterilere 2007 yılı 1-2-3-4-5-6 aylarında yapılan satışların yer aldığı bir belge tespit edilmiştir.

Anılan belgenin Erdemir’in ticari sır niteliğindeki bilgilerini kapsaması ve bu belgenin ArcelorMittal Ambalaj’da elde edilmesi, taraflar arasında bilgi değişimi yapıldığını ortaya koymaktadır.

J.2.1.2. Değerlendirme

Yukarıda verilen bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; ArcelorMittal Ambalaj’ın Arcelor Grubu’na bağlı olarak faaliyet gösterdiği 17.10.2002 tarihinde %25 oranında hissesinin Erdemir tarafından devralındığı; anılan işlem sonucu olarak Erdemir’den iki yetkilinin ArcelorMittal Ambalaj’da Yönetim Kurulu üyesi olarak görev yapmaya başladığı; ancak Erdemir’in ArcelorMittal Ambalaj üzerinde kontrolünün bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Belgelerde, bu ortaklık ilişkisinin gerçekleşmesinde en önemli konunun “Ticari Anlaşma” olduğu, asıl amacın ise Erdemir’in ürettiği teneke ve krom kaplı ürünlerin optimum fiyat ve piyasa organizasyonu ile sürekli bir şekilde pazarda satışının sağlanması olduğu vurgulanmaktadır.

Ticari Anlaşmanın “Rekabet Etmeme” başlıklı 3. maddesinde Erdemir ve API’nin, SAC’ın [ArcelorMittal Ambalaj] pazarı olan “çelik ambalajlama ürünleri çelik servis merkezi” piyasasında faaliyet göstermemesi ve Türkiye’de rekabet etmemesi hususu düzenlenmektedir. Soruşturma sürecinde yapılan incelemelerde Erdemir’in ambalaj çeliği ürünlerinde çelik servis merkezi olarak herhangi bir faaliyetinin bulunmadığı, böylece Ticari Anlaşmanın ilgili pazarda uygulandığı anlaşılmaktadır.

Belgelerden; ArcelorMittal Ambalaj’ın Türkiye’ye ithalat yapan firmaları uyardığı, böylece piyasanın sakinleştiği ve ithalatın kontrol altına alındığı, dolayısıyla ilgili pazarda arz miktarının kontrol edildiği anlaşılmaktadır.

İlgili piyasada “denge”nin kurulması için ve “strateji gereği” olarak ArcelorMittal Grubu’nun Türkiye’deki alıcılara teklifte bulunmadığı, ayrıca fiyatların kontrol altına alınabilmesi için çeşitli tedbirlerin alındığı görülmektedir.

Bunların dışında, taraflar arasında bilgi alışverişinin söz konusu olduğu da görülmektedir.

Yukarıda yer verilen anlaşma ve buna ilişkin uygulamaların, ilgili piyasada Erdemir ve ArcelorMittal’in pazar paylarına yıllar itibarıyla ne şekilde yansıdığı aşağıdaki tablodan görülmektedir:

Tablo–12: Teşebbüslerin teneke/krom kaplı ürünlerde pazar payları (%)

Grubu toplamı

Diğer 29,57 28,35 23,57 38,12 19,67

TOPLAM 100 100 100 100 100

1430

Yukarıdaki tabloda tarafların pazar payları dikkate alındığında, piyasanın iki teşebbüs tarafından kontrol edilir hale geldiği görülmektedir.

Erdemir’in ArcelorMittal Ambalaj’daki hissedarlığı sonucu olarak ilgili piyasanın yapısında meydana gelen değişim Erdemir’in birinci yazılı savunmasında da yer almaktadır:

“Yukarıda açıklandığı gibi, ambalaj sektörünün kendine has tedarik ihtiyaçları gereği, ölçek ekonomisine dayalı teneke malzemesi üretimine ek olarak, bu sektöre hitap edecek dağıtım kanallarının oluşturulması da bir zorunluluktur. ERDEMİR bu eksikliğinden dolayı, ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile bir anlaşma imzalamadan önce, küçük ve orta ölçekli teneke ambalaj üreticilerinin ihtiyaçlarına yanıt verememiş, bu yüzden de, yurt içi pazar payını belli bir oranın üzerine çıkartamamıştır.

ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile ortaklığa gidilmesinin ardından ERDEMİR’in pazar paylarının arttığı görülmektedir. Bu da, ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile ortaklık imzalamasından beklenen hedefin gerçekleştiğini göstermektedir. Nitekim, ERDEMİR’in Anlaşma öncesi ve sonrası pazar payları karşılaştırıldığında, 1995-2001 döneminde, yurt içi teneke pazarındaki payının ortalama %(..) düzeyinde seyretmekte olduğu; 2002-2007 döneminde ise bu payın ortalama %(..) düzeyine yükseldiği görülmektedir (bkz. Aşağıdaki tablo). Böylelikle, yerli üretilen malzemenin daha büyük çoğunluğu, yine yerli üreticilerin kullanımına sunulabilmiştir.

1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

İthalat(%) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..)

Erdemir(%) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) (..) ..”

Yukarıda yer verilen bilgi ve belgeler ile yapılan değerlendirmeler çerçevesinde, ArcelorMittal Grubu ile Erdemir arasındaki ArcelorMittal Ambalaj’ın %25’lik hissesinin Erdemir’e devrine ilişkin “Hisse Devir Anlaşması” ile ekindeki “Ticari Anlaşma” ve bu anlaşmalara ilişkin uygulamaların taraflar arasında rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açtığı ve rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkilere sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede anılan anlaşmalar ve bu anlaşmalara ilişkin uygulamalarla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği, söz konusu ihlalin özellikle ilgili piyasada arz miktarının kontrolü, bunların piyasa dışında belirlenmesi ve ilgili piyasada satım fiyatı ile satım şartlarının tespit edilmesi şeklinde gerçekleştiği anlaşılmaktadır.

Bu noktada Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan ArcelorMittal Grubu ve Erdemir arasındaki “Hisse Devir Anlaşması” ile ekindeki “Ticari Anlaşma” ve uygulamalara Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet verilip verilemeyeceği değerlendirilmelidir. Rekabeti sınırlama amacına sahip olan ve ilgili piyasada doğrudan rekabetin ortadan kalkması sonucunu doğuran anılan anlaşma ve uygulamaların hiçbir şekilde muafiyete konu olamayacağı aşikârdır.

Sonuç olarak; taraflar arasında koordinasyona neden olan ve Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunduğu tespit edilen anlaşma ve uygulamalara son verilmesi; bu çerçevede ArcelorMittal Ambalaj’daki Erdemir hissedarlığına son verilerek rekabetin yeniden tesis edilmesi gerekmektedir.

J.2.2. Erdemir ve Borçelik’in 4054 Sayılı Kanun’u İhlal Etmesi

J.2.2.1. 4054 sayılı Kanun’un İhlal Edilmesine İlişkin Belgeler

Borçelik, Borusan Grubu ve ArcelorMittal Grubu tarafından birlikte yönetilen bir ortak girişim şirketidir. Borçelik’te Erdemir’in %9,34 oranında hissesi bulunmakta, ancak bu hisse oranı Erdemir’e Borçelik üzerinde herhangi bir kontrol hakkı vermemektedir. Erdemir Borçelik’e bir adet Yönetim Kurulu üyesi atama hakkına sahip bulunmaktadır.

1490

İki rakip teşebbüs olan Borçelik ve Erdemir’in faaliyetlerinin “soğuk haddelenmiş çelik” ve “galvanize çelik” üretimi konusunda çakıştığı görülmektedir. Her iki teşebbüsün ürettiği ürünler; başta beyaz eşya endüstrisi olmak üzere dayanıklı ev aletleri, büro, mefruşat ve mutfak eşyaları üretimi ile otomotiv endüstrisi gibi alanlarda kullanılmaktadır.

Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemede, Borçelik’te “EDÇ ziyaret öncesi düşünceler” başlıklı tarihsiz bir belge elde edilmiştir. Önaraştırma raporunda belgedeki ifadelerin Erdemir ve Borçelik arasında pazar paylaşımına yönelik anlaşma ve/veya uyumlu eylemlerin varlığına işaret ettiği ifade edilmiştir.

Soruşturma sürecinde yapılan incelemelerde, anılan belgenin taraflar arasında pazar paylaşımına yönelik olduğunu ispatlayacak herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır. Ayrıca soruşturma kapsamında, yassı sac alımı yapan teşebbüslerden bilgi talebinde bulunulmuştur. Gelen cevabi yazılardan da Erdemir ve Borçelik arasında pazar paylaşımı olduğunu gösteren herhangi bir veriye ulaşılamamıştır. Bu çerçevede teşebbüsler arasında “pazar paylaşımı” olduğuna yönelik yeterli delil bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Buna karşın soruşturma sürecinde yapılan incelemelerde, Erdemir ve Borçelik arasında düzenli bir bilgi değişimi olduğunu ortaya koyan belgeler elde edilmiştir.

1. 19.1.2007 tarihinde Borçelik’ten Elif AYGÜL tarafından Erdemir’den Berk ONAY’a gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Bilgiler aşağıdaki gibidir. Galvaniz biraz şaibeli. Yani kesin rakamı bulmak zor. 280 de olabilir 350 de. Ama biz yaklaşık 300 alalım.

…

(…….) ton HDG

(…….)ton Boyalı ((……)ton kendi üretimi, (….) ton Park panel’de fason)

Soğuk hemen hemen yok. Pazarda hiçbir yerde numune, deneme ve 2. kalite satışı haricinde ürün satışı duyulmadı.”

2. Erdemir’den Berk ONAY’a iletilmek üzere 14.9.2007 tarihinde Borçelik’ten Çisil AKALIN tarafından Elif AYGÜL’e gönderilen elektronik postada Borçelik’in ürün bazında alım ve satış miktarlarının yer aldığı anlaşılmaktadır.

3. 14.3.2007 tarihinde Borçelik’ten Elif AYGÜL tarafından Erdemir’den Berk ONAY’a gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

1530

“Sana 2 gün önce mail attım ama ulaşmadı sanırım. Şubat sevkiyatları hazır mı, ayrıca Pazar gelişim raporunun yenisi hazırlanabildi mi? Bunları benimle paylaşmanı rica etsem…”

4. Yukarıdaki elektronik postaya 14.3.2007 tarihinde Erdemir’den Berk ONAY tarafından verilen cevapta aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Müşteri ziyaretleri falan derken dün pek yerime gelmediğim için istediklerini hazırlayamadım. Bu arada pazar gelişim raporu en son 2006 Aralık ayı için hesaplayabilmiştim. Rapor ekte yer almakta.

Sen de Borçelik’in Şubat değerlerini gönderebilirsen sevinirim.”

5. 9.4.2007 tarihinde Erdemir’den Berk ONAY tarafından Borçelik’ten Elif AYGÜL’e gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“2007 yılı raporu henüz çıkmadı. Şubat dış ticaret verileri gelince çıkartmayı düşünüyorum. Bu hafta ya da önümüzdeki hafta Şubat ayı verileri gelir. Gelişme olunca sana iletirim.”

6. Erdemir’den Berk ONAY’a iletilmek üzere 11.5.2007 tarihinde Borçelik’ten Çisil AKALIN tarafından Elif AYGÜL’e gönderilen elektronik postada Borçelik’in ürün bazında alım ve satış miktarları yer almaktadır.

7. 11.5.2007 tarihinde Borçelik’ten Elif AYGÜL tarafından Erdemir’den Berk ONAY’a gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Ekte Borçelik Nisan ayı alım ve satımları bulabilirsin. Sizinkileri de paylaşırsan çok sevinirim.”

8. 16.5.2007 tarihinde Erdemir’den Berk ONAY tarafından Borçelik’ten Elif AYGÜL’e gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“…ERDEMİR’in gerçekleşen satış miktarları ekte yer almaktadır…”

9. Erdemir’den Berk ONAY’a iletilmek üzere 6.7.2007 tarihinde Borçelik’ten Çisil AKALIN tarafından Elif AYGÜL’e gönderilen elektronik postada Borçelik’in ürün bazında alım ve satış miktarları yer almaktadır.

10. Erdemir’den Berk ONAY’a iletilmek üzere 9.10.2007 tarihinde Borçelik’ten Çisil AKALIN tarafından Elif AYGÜL’e gönderilen elektronik postada Borçelik’in ürün bazında, yurt içi ve yurt dışı alım ve satış miktarları yer almaktadır.

11. 8.11.2007 tarihinde Borçelik’ten Elif AYGÜL tarafından Erdemir’den Berk ONAY’a gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Ekim ayı sevkiyatlarınız belli oldu mu? Benimle paylaşırsan sevinirim.”

12. 10.11.2007 tarihinde Erdemir’den Berk ONAY tarafından Borçelik’ten Elif AYGÜL’e gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Ekim sonuçları ekte. Gecikme için kusura bakma, gönderemedim. Sen de sizinkileri paylaşırsan sevinirim.

Bu arada bir ara seni arayacağım fırsat bulabilirsem. Sizin sıcak yatırımınız hakkında konuşmak istiyorum seninle sakıncası yoksa.”

13. 12.11.2007 tarihinde Borçelik’ten Elif AYGÜL tarafından Erdemir’den Berk ONAY’a gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Bizim sevkiyat durumu ektedir. Pazar Gelişim raporu ile ilgili bir gelişme yok mu?” 14. 10.12.2007 tarihinde Borçelik’ten Elif AYGÜL tarafından Erdemir’den Berk ONAY’a gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Sevkiyatlarınız hazır oldu mu? Benimkileri aldın mı?”

15. 24.12.2007 tarihinde Erdemir’den Berk ONAY tarafından Erdemir sevkiyat bilgileri Borçelik’ten Elif AYGÜL’e elektronik posta ile gönderilmiştir.

16. 21.1.2008 tarihinde Borçelik’ten Elif AYGÜL tarafından Erdemir’den Berk ONAY’a gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

1600

“Bizim sevkiyatlar ekte, sizinkileri de bugün gönderirsen sevinirim.”

17. 19.2.2008 tarihinde Borçelik’ten Elif AYGÜL tarafından Erdemir’den Gökhan Daban’a ve Berk ONAY’a gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Ekteki sevk dosyası Berk’in bana gönderdiği dosya, bu dosyanın 2008 Ocak ayı için güncellenmiş halini rica ediyorum. Diğer dosyada bizim sevkiyatlarımızı ve sıcak sac kullanımınızı gösteriyor. Pazar gelişim raporunu da paylaşırsanız çok sevinirim.”

1610

18. Elif AYGÜL tarafından Borçelik yöneticilerine gönderilen ve aşağıda dökümüne yer verilen elektronik postaların ekinde “Aylara Göre Yıllık Sevkiyat” başlıklı dosyada Erdemir’in ürün bazında ve aylık yurt içi ve yurt dışı satış miktarları yer almaktadır:

 28.1.2003 tarihli elektronik posta

 5.2.2003 tarihli elektronik posta

 17.2.2003 tarihli elektronik posta

 21.2.2003 tarihli elektronik posta

 4.4.2005 tarihli elektronik posta

 15.5.2003 tarihli elektronik posta

 5.8.2003 tarihli elektronik posta

 8.10.2003 tarihli elektronik posta

 11.12.2003 tarihli elektronik posta

 16.9.2004 tarihli elektronik posta

 5.11.2004 tarihli elektronik posta

 23.12.2004 tarihli elektronik posta

19. Elif AYGÜL tarafından Borçelik yöneticilerine gönderilen ve aşağıda dökümüne yer verilen elektronik postaların ekinde “Pazar Gelişim Raporu” başlıklı dosya yer almaktadır:

 18.11.2002 tarihli elektronik posta

 28.1.2003 tarihli elektronik posta

 20.3.2003 tarihli elektronik posta

 14.4.2003 tarihli elektronik posta

 19.6.2003 tarihli elektronik posta

 23.6.2003 tarihli elektronik posta

 22.7.2003 tarihli elektronik posta

 5.8.2003 tarihli elektronik posta

 8.10.2003 tarihli elektronik posta

 9.10.2003 tarihli elektronik posta

 31.1.2005 tarihli elektronik posta

J.2.2.2. Değerlendirme

Yukarıda sayılan belgeler çerçevesinde Erdemir ve Borçelik arasında düzenli bir bilgi değişimi olduğu anlaşılmaktadır. Erdemir ve Borçelik arasında gerçekleşen yoğun bilgi değişiminin, Erdemir’in Borçelik’teki hissedarlığı sonucunda ortaya çıktığı değerlendirilmektedir.

1650

Taraflar arasındaki bilgi değişiminin pazardaki rekabete etkilerini değerlendirilirken, değiştirilen bilgilerin niteliği ve ilgili pazarın yapısı önem taşımaktadır.

Taraflar arasındaki bilgi değişiminin;

 Borçelik’in iç piyasadan sıcak haddelenmiş yassı çelik aylık alım miktarlarını,

 Borçelik’in ithalat yoluyla sıcak haddelenmiş yassı çelik aylık alım miktarlarını,

 Borçelik’in soğuk haddelenmiş yassı çelik iç piyasa ve ihracat aylık satış

miktarlarını,

 Borçelik’in galvanizli yassı çelik iç piyasa ve ihracat aylık satış miktarlarını,

 Borçelik’in aylık sevkiyat primlerini (USD),

 Erdemir’in ürün bazında (teneke, galvanizli, soğuk haddelenmiş, soğuk, full

hard, sıcak haddelenmiş, kalın levha) aylık iç piyasa satış miktarlarını,

 Erdemir’in ürün bazında (teneke, galvanizli, soğuk haddelenmiş, soğuk, full

hard, sıcak haddelenmiş) aylık ihracat miktarlarını

kapsadığı anlaşılmaktadır.

Erdemir’in satış miktarı bilgisinin alt ürün grubu bazında da ayrıntılı bir şekilde düzenlendiği (örneğin soğuk haddelenmiş ürün grubunda yer alan “rulo, w≥600” “t‹0,35” “0,35≤t‹0,50” ürünlerinin aylık satış miktarları gibi) görülmektedir.

Bu çerçevede Erdemir ile Borçelik arasında değişime konu olan bilgilerin, ilgili pazarlarda rekabete duyarlı bilgiler olduğu değerlendirilmektedir.

“J.1.Yassı Çelik Pazarının Analizi” bölümünde irdelendiği gibi yassı çelik pazarı, az sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği, yüksek yoğunlaşma oranlarının söz konusu olduğu ve pazara giriş engellerinin bulunduğu bir yapıya sahiptir.

1680

Erdemir’in Borçelik’te sahip olduğu hissedarlığın bir sonucu olarak ortaya çıktığı değerlendirilen bilgi değişiminin, ilgili pazarın yapısı ve değişime konu olan bilgilerin niteliği de dikkate alındığında, rekabeti sınırladığı ve rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açtığı görülmektedir.

Bu çerçevede ilgili piyasada rekabeti kısıtlama amaç ve etkisine sahip olan bilgi değişimi ve taraflar arasındaki rekabetçi davranışların koordinasyonunu sağlayan hissedarlık ilişkisi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği görülmektedir.

1690

Bu noktada Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan anılan hissedarlık ilişkisi ve taraflar arasındaki bilgi değişimine Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet verilip verilemeyeceği değerlendirilmelidir. İlgili piyasada rekabetçi davranışların koordinasyonuna ve dolayısıyla rekabetin sınırlanmasına yol açan anılan durumun, hiçbir şekilde muafiyete konu olamayacağı aşikârdır.

Yukarıda yer verilen bilgi ve belgeler çerçevesinde taraflar arasında koordinasyona neden olan ve Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunduğu tespit edilen Borçelik’teki Erdemir’in hissedarlığına son verilerek rekabetin tesis edilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.

K. SAVUNMALAR ve BUNLARA İLİŞKİN DEĞERLENDİRMELER

Teşebbüslerin yaptıkları savunmaların özetlerine ve bunlara ilişkin değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir:

1. Gerek önaraştırmada gerek soruşturmada görevlendirilen meslek personelinin uzmanlardan oluşması gerektiği, ancak önaraştırma ve soruşturma raporlarına imza atan heyet içerisinde rekabet uzman yardımcısının bulunmasının hukuka aykırı olduğu iddia edilmiştir.

4054 sayılı Kanun’un 36. maddesinin son fıkrasında, rekabet uzman ve yardımcılarının meslek personeli sıfat ve yetkisi taşıdıkları açıkça ifade edilmiştir. Nitekim Danıştay daha önce başka bir dosyada yapılan “soruşturmada uzman yardımcılarının görevlendirildiği ve bunun usule aykırı olduğu yolundaki” iddiayı reddetmiştir. (Danıştay Onuncu Dairesinin 18.11.2003 tarihli, E: 2001/1441, K: 2003/4468 sayılı kararı).

2. Rekabet Kurulu’nun 4054 sayılı Kanun’un 9. maddenin 3. fıkrasına göre bir karar almadan önce ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine ihlale ne şekilde son vereceklerine ilişkin görüşlerini yazılı olarak bildirmesi gerektiği iddia edilmektedir.

Söz konusu fıkra; “Kurul, birinci fıkraya göre bir karar almadan önce ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine ihlale ne şekilde son vereceklerine ilişkin görüşlerini yazılı olarak bildirir” şeklinde düzenlenmiştir. Kanun’un lafzından hareketle “Kurulun takdir yetkisinin bulunmadığı, her somut olayda bu fıkrayı uygulaması gerektiği”ni söylemek kabul edilemez. Soruşturma Raporunda 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği açıkça tespit edilmiştir, bu çerçevede teşebbüslerin ihlale ne şekilde son vermeleri gerektiği de açıktır. Nitekim Danıştay daha önce aynı konu ile ilgili öne sürülen hukuka aykırılık iddialarını reddetmiştir. (Danıştay Onüçüncü Dairesinin 24.06.2008 tarihli, E.No: 2006/4190, K. No: 2008/5042 sayılı kararı)

3. Tarafların 4054 sayılı Kanun’un 44. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Soruşturma Raporu ve eklerinde yer almayan ve önaraştırma/soruşturmada elde edilen tüm bilgi ve belgelerin birer nüshasını alma hakkına sahip oldukları, ancak Soruşturma Raporu ve eklerinde yer almayan bilgi ve/veya evrakın kendilerine verilmediği ve böylece savunma haklarının kısıtlandığı iddia edilmiştir.

Rekabet Kurulu adına hareket eden Soruşturma Heyeti, Soruşturma kapsamındaki teşebbüslerde yapmış olduğu incelemelerden elde ettiği ve/veya teşebbüslerden istediği bilgi ve belgeleri inceleyerek ve değerlendirerek Soruşturma Raporu’nu hazırlamaktadır. Bu kapsamda teşebbüslerin dosyaya erişim hakları, ticari sırlar çıkarıldıktan sonra kendileri ile ilgili düzenlenmiş belgeler olan Soruşturma Raporu ve eklerinden ibarettir. Nitekim Danıştay aynı konu ile ilgili olarak, Kanunda istenilen her türlü evrakın ve delilin taraflara verileceğine ilişkin bir zorunluluk öngörülmediğini, Rekabet Kurulu’nun bu yönde takdirini kullanmasının işlemin hukukiliğine etkisinin, Kanun’un 44. maddesinin son fıkrasında öngörüldüğü üzere, tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği konuları kararlarına dayanak yapamayacağı çerçevesinde değerlendirilmesinin mümkün olduğunu ifade etmiş ve söz konusu iddiayı reddetmiştir. (Danıştay Onüçüncü Dairesinin 14.05.2008 tarihli, E. No: 2006/1456 K. No: 2008/4211 sayılı kararı)

1750

4. ArcelorMittal Grubu ve Erdemir arasındaki 17.10.2002 tarihli Hisse Satış Anlaşmasının daha önce Rekabet Kurulu’nun 15.9.2006 tarih ve 06-64/882-254 sayılı kararında değerlendirilmiş olduğu iddia edilmektedir.

Söz konusu kararda Hisse Satış Anlaşmasından sadece “Sollac Ambalaj Çeliği San. Ve Tic. A.Ş.’nin, Arcelor Packaging International S.A. ve Erdemir arasında 17.10.2002 tarihinde yapılan Hisse Satış Anlaşması ile kurulduğu” bilgisi yer almaktadır. Hisse Satın Anlaşması ya da Ticari Anlaşmaya ilişkin olarak Kurul tarafından daha önce herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapılmamıştır. Kaldı ki anılan Ticari Anlaşma önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde elde edilmiş ve ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma açılmıştır.

5. Erdemir ile ArcelorMittal Grubu arasında 17.10.2002 tarihinde imzalanan “Ticari Anlaşma”nın uygulanmadığı iddia edilmektedir.

Soruşturma raporunda söz konusu anlaşmanın yürürlükte olduğu bizzat taraflarla yapılan görüşmelerde ifade edilmiştir. Nitekim Erdemir Genel Müdürü Oğuz N. ÖZGEN ile 14.3.2008 tarihinde yapılan ve görüşmede adı geçen yetkiliye anılan Ticari Anlaşmanın halen yürürlükte olup olmadığı ile ilgili aşağıdaki soru sorulmuş ve aşağıdaki yanıt alınmıştır:

“SORU: Ticari anlaşmanın 4.2. maddesinde “Bu Ticari anlaşma başlangıç olarak beş yıllık dönem için yürürlükte kalacak ve taraflardan biri sürenin bitiminden altı ay önce yazılı olarak fesih ihbarında bulunmadığı sürece otomatik olarak aynı süre ile yenilenmiş olacaktır” ifadesi var. Bitiminde ne oldu? Yenilendi mi?

YANIT: Şu anda uzamış durumda ve söz konusu anlaşma yürürlükte.”

Bu çerçevede, taraflar arasında imzalanan “Ticari Anlaşma”nın beş yıllık dönem sonunda otomatik olarak uzadığı ve yürürlükte olduğu anlaşılmıştır. Bununla birlikte mezkûr anlaşmanın ilgili pazarda ne şekilde uygulandığı ve anlaşmanın pazara etkileri taraf teşebbüslerden elde edilen çok sayıda bilgi ve belgeden oluşan delillerin analizi yapılmak suretiyle Soruşturma Raporunda ayrıntılı bir şekilde gösterilmiştir.

6. İlgili ürün pazarının doğru tespit edilmediği iddia edilmektedir.

Soruşturma kapsamında ilgili ürün pazarı “yassı çelik ürünleri” olarak; alt pazarlar ise “sıcak haddelenmiş saclar”, “soğuk haddelenmiş saclar”, “galvanizli saclar”, “teneke ve krom kaplı saclar” (ambalaj çeliği), “kalın levhalar” ile “ambalaj çeliği kesme, dilme ve biçme pazarı” (ambalaj çeliği servis merkezi pazarı) olarak belirlenmiştir. Söz konusu pazarlar doğru olarak tespit edilmiştir.

Kaldı ki Danıştay’ın konu ile ilgili bir kararında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde "de minimis" kuralına, bir başka ifadeyle 4. maddenin uygulanmasına yönelik bir pazar payı eşiğine yer verilmediğinden; bir anlaşma, eylem veya kararın bu madde kapsamına girip girmediğinin tespitinde taraf teşebbüslerin pazar gücüne bakılmasına, dolayısıyla ilgili pazarın tanımlanmasına gerek bulunmadığı belirtilmiştir. (Danıştay Onüçüncü Dairesinin 25.11.2008 tarihli ve E. No: 2006/4724 K. No: 2008/7418 sayılı kararı)

7. ArcelorMittal Ambalaj şirketinin API ve Erdemir’in ortak kontrolünde tam işlevsel bir ortak girişim olduğu iddia edilmektedir.

Soruşturma Raporunda Erdemirin 2002 yılında ArcelorMittal Ambalajın %25’lik hissesini devraldığı ancak anılan şirketin kontrolünün tek başına ArcelorMittal’da bulunduğu tespit edilmiştir.

14.3.2008 tarihinde yapılan görüşmede Erdemir Genel Müdürü Oğuz N. ÖZGEN, Erdemir Mali İşler Genel Müdür Yardımcısının ArcelorMittal Ambalaj’da Yönetim Kurulu üyesi olarak görev yaptığı, ancak Erdemir’in ArcelorMittal Ambalaj’da kontrol hakkının bulunmadığını ifade etmiştir.

Ayrıca ArcelorMittal Ambalajın ikinci yazılı savunmasında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.

“1. ArcelorMittal Ambalaj Çeliği Hisselerinin Devri:

Erdemir 17.10.2002 tarihinde AMAÇ’ın (o dönemde SOLLAC) %25 hissesini devralmıştır.

Rekabet Hukuku’nda bu gibi hukuki ya da fiili işlemlerin kontrolü Rekabet Kurumu tarafından Kanunun 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ çerçevesinde yapılmaktadır. Bu gibi işlemler, sonucunda bir yoğunlaşmanın oluşup oluşmadığına bağlı olarak Kurul denetimine bağlanmıştır.

Yoğunlaşma iki ya da daha fazla teşebbüsün birleşmesi ya da bir teşebbüsün kontrolünün el değiştirmesi sonucunda ortaya çıkabilir. Kontrol kavramı, herhangi bir yoğunlaşma işleminin değerlendirilmesindeki en önemli unsurdur. Bir işlemin yoğunlaşma olarak değerlendirilmesi için teşebbüslerin kontrolünde sürekli ve kalcı bir el değişikliği olması gerekmektedir.

Bahse konu devralma işlemi 97/1 sayılı Tebliğ gereği birleşme sayılan hallerden değildir zira AMAÇ (eski unvanı Sollac) teşebbüsünde herhangi bir kontrol değişikliği yaratmamaktadır.”

1830

Yukarıda yer verilen tespit ve ifadelerden ArcelorMittal Ambalajın Erdemir ve ArcelorMittal tarafından ortak kontrol edilen bir ortak girişim şirketi olmadığı aksine şirketin kontrolünün tek başına ArcelorMittal’da (API) bulunduğunu açıkça

göstermektedir. Ayrıca ArcelorMittal Ambalaj’ın ortak girişimin diğer şartlarını da taşımadığı açıktır. Bu çerçevede ilgili iddia ciddi bulunmamaktadır.

8. “Ticari Anlaşmadaki rekabet etmeme hükmünün, Erdemir’in ArcelorMittal Ambalaj’ın %25 hissesinin satın alması işlemin gerçekleşmesi ile doğrudan ilgili ve gerekli bir yan sınırlama olduğu” iddia edilmiştir.

1840

Rekabet hukuku uygulamalarında özellikle yoğunlaşmaların kontrolünde sıklıkla karşılaşılabilen “rekabet etmeme” gibi hükümlerin “yan sınırlama” şeklindeki bir düzenleme sayılabilmesi için bazı kriterler bulunmaktadır. Rekabet etmeme hükmünün yan sınırlama sayılabilmesi için taraflar bakımından kısıtlayıcı, asıl işlemle doğrudan ilgili ve asıl işlemin yürütülmesi için gerekli, kapsamının belirli ve orantılı olması gerekmektedir. Yoğunlaşma işlemlerinde ticari itibar ya da know-how transferlerinin mevcut olduğu durumlarda 5 yıla kadar olan rekabet yasakları yan sınırlama kapsamında değerlendirilmektedir.

Öte yandan ortak girişim şeklindeki yoğunlaşma işlemlerinde de ana teşebbüslere getirilen rekabet etmeme yasakları genel olarak yan sınırlama olarak kabul edilmektedir. Ortak girişimlerde ana teşebbüslerin rekabet etmemelerinin yan sınırlama olarak onaylanması genel olarak bir ortak girişimin taraflarının kurucuları oldukları şirkette hissedarlıkları süresince değil de ortak kontrole sahip oldukları müddetçe geçerli olabilmektedir.

AB Komisyonu ve Rekabet Kurulu’nun genelde uygulamaları da hissedarlık değil ortak kontrol kriterini göz önüne alan bir yaklaşım çerçevesindedir.

Erdemir’in 2002 yılında ArcelorMittal Ambalaj’ın hisselerinin %25’ini satın alması herhangi bir kontrol değişikliğine yol açmamıştır ve bu nedenle yoğunlaşma doğurucu bir işlem değildir. Bu hissedarlık çerçevesinde herhangi bir ticari itibar ve know-how gibi unsurların devri söz konusu değildir. Erdemir ve ArcelorMittal Grubu’nun bahse konu işlem neticesinde üretim, dağıtım, araştırma-geliştirme gibi alanlarda tüketici faydasını sağlayacak, ekonomik/teknik gelişmeye yol açacak arzı artırıcı, fiyatı düşürücü ya da kaliteyi, hizmeti veya yeniliği artırıcı bir işbirliğini hedeflemedikleri anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede; Ticari Anlaşmada yer alan “rekabet etmeme” hükmünün iddia edildiği gibi bir yan sınırlama sayılmasının yukarıda yer verilen açıklamalar kapsamında mümkün olmayacağı, Kanun’un 4. maddesinin açık bir şekilde ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.

9. Taraflar arasında imzalanan Ticari Anlaşmanın bireysel muafiyet alacağı iddia edilmektedir.

ArcelorMittal Grubu ve Erdemir arasındaki “Hisse Devir Anlaşması” ile ekindeki “Ticari Anlaşma” ve söz konusu anlaşmalara ilişkin uygulamaların taraflar arasında rekabetçi davranışların koordinasyonunu sağladığı ve ne gibi rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkilere sahip olduğu Soruşturma Raporu’nda ayrıntılı bir şekilde ortaya konulmuştur. Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini açıkça ihlal eden bir anlaşmanın bireysel muafiyet alması mümkün görülmemektedir.

10. ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş.’nin Hisse Satış Anlaşması ve Ticari Anlaşmaya taraf olmadığı, dolayısıyla soruşturmadan çıkarılması gerektiği iddia edilmektedir.

Soruşturma sürecinde yapılan incelemelerde ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanunu ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir bulguya rastlanılmaması nedeniyle, ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş.’ye 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir idari para cezası uygulanamayacağı kanaatine ulaşılmıştır.

11. “EDÇ ziyareti öncesi düşünceler” başlıklı belgenin bir iç yazışma olduğu ve pazar paylaşımını göstermediği iddia edilmektedir.

Söz konusu belgedeki “pazar paylaşımını” çağrıştıran ifadeler Soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde doğrulanamamış, ayrıca pazar paylaşımı iddiasını ispatlayacak herhangi bir veriye ulaşılamamıştır.

12. Bağlı yönetimlerin (Erdemir’in Borçelik’te sahip olduğu azınlık hissedarlığı ve yönetim kuruluna üye atayabilmesinin) kendi başına rekabet hukuku çerçevesinde ihlal sayılamayacağı ve bağlı yönetimler nedeni ile rekabetin sınırlanması için bağlı yöneticilerin ilgili teşebbüsün ekonomik davranışlarını önemli derecede etkileme imkanına sahip olması gerektiği iddia edilmektedir.

Rakip bir teşebbüste sahip olunan azınlık hissedarlığı ve bu hissedarlık nedeniyle yönetim kuruluna üye atanabilmesinin ne gibi rekabeti engelleyici sonuçlar doğurabileceği Rekabet Kurulu’nun bazı kararlarında tartışılmıştır. Türkiye – İtalya Ro- Ro kararında (13.7.2005 tarih ve 05-46/668-170 sayılı Karar) ilgili pazarın yüksek yoğunlaşma oranı da dikkate alınarak, bir teşebbüsün yönetim kurulunda başkanlık ve üyelik yapan kişilerin rakip bir teşebbüste de aynı görevi üstlenmesinin kaçınılmaz olarak rekabeti kısıtlayıcı nitelikte işbirliği doğuracağı ifade edilerek bu yapının sona erdirilmesi şartı getirilmiştir. Yine Nitro-Mak kararı (29.3.2007 tarih ve 07-29/268-98 sayılı Karar), yoğunlaşma oranı yüksek olan bir pazarda, oyunculardan birinin başlıca rakibinde hissedar olmasının tek başına rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma olarak kabul edilebileceğini göstermesi bakımından önemlidir. Bir başka deyişle Nitro-Mak kararı, kurulun pazarın yapısını da dikkate alarak, azınlık hisse devirlerini rekabeti sınırlayıcı başkaca anlaşmaların yokluğunda dahi tek başına 4. madde kapsamında değerlendirebileceğine işaret etmektedir. Bu çerçevede, Erdemir ve Borçelik’in faaliyet gösterdiği ve “J.1.Yassı Çelik Pazarının Analizi” bölümünde ayrıntılı olarak değerlendirilen pazarın yapısı da dikkate alınarak, Erdemir’in Bordemir’de azınlık hissedarlığa sahip olması ve bu hissedarlık nedeniyle Borçelik yönetim kuruluna üye atanabilmesinin kaçınılmaz olarak teşebbüsler arasında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte işbirliği doğurduğu açıktır.

Erdemir’in Borçelik üzerindeki konumu, başka bir deyişle Erdemirin Borçelikte sahip olduğu ortaklık ilişkisi ve bu ilişkinin yarattığı etkilere Borusan Demir Çelik kararında (24.7.2008 tarih ve 08-47/648-245 sayılı) yer verilmiştir. Kararda, dosya konusu işlemin Borçelik bünyesinde gerçekleştirilmek yerine yeni bir tüzel kişilik kurmak suretiyle hayata geçirilmesinin hukuki, ticari ve ekonomik gerekçeleri, Borçelik tarafından aşağıdaki şekilde açıklanmıştır:

“…Öte yandan, Borçelik’in ortaklarından Erdemir’in halihazırda sıcak haddeleme

faaliyetinde bulunması, onu yeni yapılacak yatırımın rakibi konumuna

sokmaktadır. Rakipler arasında bilgi transferi, rekabetin sağlıklı yapılmasının

engelleyecek bir unsurdur. Yeni yatırımın Borçelik bünyesinde gerçekleştirilmesi

halinde, Borçelik’in hissedarlarından olan ve yönetim kurulunda bir üyesi olan

Erdemir otomatik olarak yeni yatırımın da yönetiminde söz sahibi olacaktır.

İşlem tarafları en büyük rakiplerinin, yeni kuracakları yatırımın yönetiminde söz

sahibi olmasının ve yeni yatırıma ilişkin stratejik ticari konular hakkında bilgi

akışının ve koordinasyon riskinin önüne geçilmesinin sağlanması amacı ile yeni

yatırımı Borçelik bünyesinde gerçekleştirmektense, Borçelik’in de hissedarı

olduğu yeni bir tüzel kişilik bünyesinde gerçekleştirilmesini öngörmüşlerdir. …” Bu ifadelerden, Erdemir’in Borçelik’in ticari kararlarını etkilediği ve Erdemir’in Borçelik’in gizli bilgilerine ulaşma imkanın olduğu bizzat Borçelik tarafından açık bir şekilde ifade edilmiştir.

13. Erdemir ile Borçelik arasında bilgi değişiminin tek başına bir rekabet ihlali olmadığı, kartel anlaşması gibi bir ihlalin kolaylaştırıcı eylemi olduğu, yalnızca bilgi değişiminden ötürü ilgili teşebbüslere para cezası verilmemesi gerektiği iddia edilmektedir.

1950

Soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde, Erdemir ve Borçelik arasında yoğun bir bilgi değişimi olduğunu gösteren bilgi ve belgeler tespit edilmiştir. Erdemir ve Borçelik arasında gerçekleşen bu yoğun bilgi değişiminin anılan hissedarlık ilişkisi sonucunda ortaya çıktığı değerlendirilmektedir.

İlgili pazarın yapısı ve değişime konu olan bilginin niteliği dikkate alındığında, Erdemir’in Borçelik’te sahip olduğu hissedarlığın ve bunun sonucu olarak gerçekleşen bilgi değişiminin taraflar arasında rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açtığı ve rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkilere sahip olduğu görülmektedir.

1960

L. ERDEMİR’İN ARCELORMİTTAL AMBALAJ VE BORÇELİK’TE SAHİP OLDUĞU HİSSEDARLIKLARA VE TİCARİ ANLAŞMAYA SON VERME KARARI

Soruşturma süreci devam ederken, Erdemir temsilcisi tarafından gönderilen ve Rekabet Kurumu kayıtlarına 17.9.2008 tarih ve 6229 sayı ile giren yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“… Yönetim Kurulumuz, sayın Kurumunuzun 10.04.2008 tarih ve B.50.REK.0.05.00.00- 110/206 (1203) sayılı yazısında yer alan iddia, tespit ve değerlendirmeleri dikkate alarak ve Şirketimizin, … , tamamen haksız, yersiz ve mesnetsiz iddialarla karşı karşıya kalmış olmasından büyük üzüntü duyarak, 11.09.2008 tarih ve 8971sayılı Kararı ile Şirketimizin asli faaliyetlerini yürütme enerjisini ve kabiliyetini kaçınılmaz bir şekilde olumsuz etkileyen rekabet soruşturmasının dayanakları olduğunu belirttiğiniz Erdemir, ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş. ve Arcelor Packaging International SA arasında 17.10.2002 tarihinde akdedilen Ticari Anlaşma’nın ve ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. Tic. A.Ş. ile Borçelik Çelik San. Tic. A.Ş.’deki ortaklıklarımızın sona erdirilmesine karar vermiş ve bu Karar, Şirketimiz tarafından 15.09.2008 tarihli İMKB Bülteni’nde kamuya ilan edilmiştir.

Anılan Yönetim Kurulu Kararı gereğince, Genel Müdürlüğümüz tarafından, 17.10.2002 tarihli Ticari Anlaşma ile ArcelorMittal (Sollac) Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş.’deki ve Borçelik Çelik Sanayi Tic. A.Ş.’deki ortaklıklarımızın sona erdirilmesini teminen, ArcelorPackaging International SA’ya, ArcelorMittal (Sollac) Ambalaj Çeliği San. Tic. A.Ş.’ye ve Borçelik Çelik Sanayi Ticaret A.Ş.’ye gerekli yazılar yazılmıştır.

Bütün bunların, yürütülmekte olan soruşturmada, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 5 ve 6. fıkraları kapsamında değerlendirilmesi arz ve talep olunur.”

Yukarıda yer verilen yazıda, 11.9.2008 tarihinde Erdemir Yönetim Kurulu’nun, Rekabet Kurulunun 2.4.2008 tarihli 08-27/313-M sayılı Kararı ile yürütülmekte olan soruşturmada yer alan iddia, tespit ve değerlendirmeleri de dikkate alarak, soruşturmanın dayanağını oluşturan ArcelorMittal Ambalaj ve Borçelik’teki ortaklıkların ve 17.10.2002 tarihli Ticari Anlaşma’nın sona erdirilmesine karar verdiği görülmektedir. Erdemir Yönetim Kurulunun ilgili kararının, Soruşturma Raporunda tespit edilen ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin açık bir şekilde ihlal edilmesine yol açan ve teşebbüsler arasında 17.10.2002 tarihinden günümüze kadar gelen yapısal bağı ortadan kaldıracak ve ilgili piyasada rekabetin yeniden tesis edilmesini sağlayacak nitelikte olduğu, ancak bu kararın “ihlale son verme” anlamı taşıdığı anlaşılmaktadır.

2000

Kanun’un 16. maddesinin 6. fıkrası aşağıdaki şekildedir:

“Kanuna aykırılığın ortaya çıkarılması amacıyla Kurumla aktif işbirliği yapan teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri veya bunların yöneticileri ve çalışanlarına, işbirliğinin niteliği, etkinliği ve zamanlaması dikkate alınarak ve gerekçesi açık bir şekilde gösterilmek suretiyle üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen cezalar verilmeyebilir veya bu fıkralara göre verilecek cezalarda indirim yapılabilir.”

Yukarıda yer verilen fıkrada Kurumla “aktif işbirliği” yapılması hali düzenlenmektedir. İlgili düzenlemenin uygulanabilmesi için ilgili teşebbüslerin ihlallerini kabul ederek Kurumla aktif işbirliğinde bulunmaları gerekmektedir.

Erdemir ilgili başvurusu ile birlikte Kuruma 4054 sayılı Kanun’un ihlaline ilişkin olarak herhangi bir bilgi ya da belge sunmuş değildir. Ayrıca ilgili başvuruda Erdemir’in 4054 sayılı Kanun’a aykırı davranışını kabul eden herhangi bir beyan da bulunmamaktadır. Buna karşın ilgili yazıda soruşturma konusu iddiaların “haksız, yersiz ve mesnetsiz” olduğu savunulmaktadır.

Yukarıda verilen bilgi ve belgeler çerçevesinde Erdemir’in 17.9.2008 tarihli yazısı ve Erdemir Yönetim Kurulu’nun 11.9.2008 tarihli kararının “ihlale son verme niteliği taşıdığı”, ancak 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 6. fıkrası kapsamında “Kanuna aykırılığın ortaya çıkarılması amacıyla Kurumla aktif işbirliği yapılması” hali olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmaktadır.

M. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

Soruşturma sürecinde yapılan incelemeler ve elde edilen deliller çerçevesinde, ilgili pazarda Kanun’un ihlalinin “ArcelorMittal Grubu ve Erdemir’in 4054 sayılı Kanun’u ihlali” ile “Erdemir ve Borçelik’in 4054 sayılı Kanun’u ihlali” olmak üzere iki bağımsız davranış şeklinde gerçekleştiği tespit edilmiştir.

2030

A. ArcelorMittal Grubu ve Erdemir’in 4054 sayılı Kanun’u ihlali

Soruşturma kapsamında ArcelorMittal Grubu ile Erdemir arasındaki ArcelorMittal Ambalaj’ın %25’lik hissesinin Erdemir’e devrine ilişkin “Hisse Devir Anlaşması” ile ekindeki “Ticari Anlaşma” ve bu anlaşmalara ilişkin uygulamaların taraflar arasında

rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açtığı ve rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkilere sahip olduğu anlaşılmaktadır.

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır…” şeklindedir.

Bu çerçevede anılan anlaşmalar ve bu anlaşmalara ilişkin uygulamalarla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği; söz konusu ihlalin özellikle ilgili piyasada arz miktarının kontrolü, bunların piyasa dışında belirlenmesi ve ilgili piyasada satım fiyatı ile satım şartlarının tespit edilmesi şeklinde gerçekleştiği anlaşılmaktadır.

4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası, “Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir.” şeklindedir.

Bu çerçevede ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş. ve Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’ye Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca para cezası verilmesi; para cezası belirlenirken 2008 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirlerinin esas alınması gerekmektedir.

4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin beşinci fıkrası, “Kurul, üçüncü fıkraya göre idarî para cezasına karar verirken, 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası bağlamında, ihlalin tekerrürü, süresi, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlalin gerçekleşmesindeki belirleyici etkisi, verilen taahhütlere uyup uymaması, incelemeye yardımcı olup olmaması, gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususları dikkate alır.” şeklindedir. Teşebbüslerin ilgili pazardaki gücü ve ihlal sonucu pazarın büyük bölümde rekabetin ortadan kalkması gibi hususlar dikkate alındığında;

- ArcelorMittal Ambalaj’a 2008 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirinin

takdiren %0,5’i oranında idari para cezası verilmesi gerektiği;

- Erdemir’e 2008 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirinin takdiren %0,5’i

oranında idari para cezası verilmesi ancak; ihlal konusu faaliyetlerin teşebbüsün

toplam cirosu içindeki payının çok düşük olması hafifletici unsur olarak

değerlendirilerek anılan teşebbüse 2008 mali yılı sonunda oluşan gayri safi

gelirinin takdiren %0,2’si oranında idari para cezası uygulanması gerektiği,

sonucuna ulaşılmaktadır.

4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca rekabetin tesisi için, verilen taahhüt çerçevesinde, ArcelorMittal Ambalaj’daki Erdemir hissedarlığına son verilmesi gerekmektedir.

Yapılan incelemelerde ArcelorMittal Grubu’na bağlı olan ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeye

ulaşılamaması nedeniyle ilgili teşebbüse idari para cezası uygulanmasına gerek olmadığı sonucuna varılmaktadır.

B. Erdemir ve Borçelik’in 4054 sayılı Kanun’u ihlali

2090

Borçelik’te Erdemir’in %9,34 oranında hissesi bulunmakta, ancak bu hisse oranı Erdemir’e Borçelik üzerinde herhangi bir kontrol hakkı vermemektedir. Ayrıca Erdemir Borçelik’e bir adet Yönetim Kurulu üyesi atama hakkına sahip bulunmaktadır. Soruşturma sürecinde yapılan incelemelerde Erdemir ve Borçelik arasında düzenli bir bilgi değişimi olduğu ve değişime konu olan bilgilerin, ilgili pazarlarda rekabete duyarlı bilgiler olduğu tespit edilmiştir. Erdemir ve Borçelik arasında gerçekleşen yoğun bilgi değişiminin anılan hissedarlık ilişkisi sonucunda ortaya çıktığı değerlendirilmektedir. Erdemir’in Borçelik’te sahip olduğu hissedarlığın bir sonucu olarak ortaya çıktığı değerlendirilen bilgi değişiminin, ilgili pazarın yapısı ve değişime konu olan bilgilerin niteliği dikkate alındığında, rekabeti sınırladığı ve rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açtığı görülmektedir. Bu çerçevede ilgili piyasada rekabeti kısıtlama amaç ve etkisine sahip olan bilgi değişimi ve taraflar arasındaki rekabetçi davranışların koordinasyonunu sağlayan hissedarlık ilişkisi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği anlaşılmaktadır.

Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Borçelik ve Erdemir’e para cezası verilmesi; para cezası belirlenirken 2008 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirlerinin esas alınması gerekmektedir.

2110

4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca ve yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında Erdemir ve Borçelik’in yassı çelik pazarındaki gücü dikkate alındığında;

- Erdemir’e 2008 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirinin takdiren %0,2’si

oranında idari para cezası verilmesi gerektiği,

- Borçelik’e 2008 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirinin takdiren %0,2’si

oranında idari para cezası verilmesi gerektiği

sonucuna ulaşılmaktadır.

4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca rekabetin tesisi için, Borçelik’deki Erdemir hissedarlığına verilen taahhüt çerçevesinde son verilmesi gerekmektedir.

K. SONUÇ

2.4.2008 tarih ve 08-27/313-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara, sözlü savunma toplantısındaki açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre;

A) 1- ArcelorMittal Grubu ile Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. arasındaki

ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş.’nin %25’lik hissesinin Ereğli Demir ve

Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’ye devrine ilişkin “Hisse Devir Anlaşması” ile ekindeki

“Ticari Anlaşma” ve bu anlaşmalara ilişkin uygulamaların taraflar arasında rekabetçi

davranışların koordinasyonuna yol açtığına ve rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkilere

sahip olduğuna, böylece 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.

maddesinin ihlal edildiğine,

2- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;

- ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş.’ye 2008 mali yılı sonunda oluşan

245.698.578,-TL tutarındaki gayri safi gelirinin takdiren %0,5 (binde beş)’i

oranında olmak üzere 1.228.492,89 TL

(birmilyonikiyüzyirmisekizbindörtyüzdoksaniki Türk Lirası seksendokuz Kuruş)

idari para cezası verilmesine,

- Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’ye 2008 mali yılı sonunda oluşan gayri

safi gelirinin takdiren %0,5 (binde beş)’i oranında idari para cezası verilmesine

ancak; ihlal konusu faaliyetlerin teşebbüsün toplam cirosu içindeki payının çok

düşük olması hafifletici unsur olarak değerlendirilerek anılan teşebbüse 2008

mali yılı sonunda oluşan 5.028.616.243,94 TL tutarındaki gayri safi gelirinin

takdiren %0,2 (binde iki)’si oranında olmak üzere 10.057.232,49 TL

(onmilyonelliyedibinikiyüzotuziki Türk Lirası kırkdokuz Kuruş) idari para cezası

uygulanmasına,

3- 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca rekabetin tesisi için ArcelorMittal Ambalaj Çeliği San. ve Tic. A.Ş.’deki Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. hissedarlığına verilen taahhüt çerçevesinde, gerekçeli kararın taraflara tebliğ tarihinden itibaren 12 ay içinde son verilerek durumun Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi gerektiğinin ilgili teşebbüslere bildirilmesine; bu süre içerisinde rekabeti ortadan kaldırıcı faaliyetlerden kaçınılmasına, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 17. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca idari para cezası uygulanacağının ilgili teşebbüslere bildirilmesine,

4- Önaraştırma ve soruşturma sürecinde yapılan incelemelerde ArcelorMittal FCE Çelik Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamaması nedeniyle ilgili teşebbüse idari para cezası uygulanmasına gerek olmadığına,

B) 1- Borusan Grubu ve ArcelorMittal Grubu tarafından ortaklaşa yönetilen ve bir ortak girişim şirketi olan Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş.’de Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’nin sahip olduğu %9,34 hissedarlığın, taraflar arasında rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açtığına ve rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkilere sahip olduğuna, böylece 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiğine,

2- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;

- Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’ye 2008 mali yılı sonunda oluşan

5.028.616.243,94 TL tutarındaki gayri safi gelirinin takdiren %0,2 (binde

iki)’si oranında olmak üzere 10.057.232,49 TL

(onmilyonelliyedibinikiyüzotuziki Türk Lirası kırkdokuz Kuruş) idari para

cezası verilmesine,

- Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş.’ye 2008 mali yılı sonunda oluşan

1.199.908.739,33 TL tutarındaki gayri safi gelirinin takdiren %0,2 (binde

iki)’si oranında olmak üzere 2.399.817,48 TL

(ikimilyonüçyüzdoksandokuzbinsekizyüzonyedi Türk Lirası kırksekiz Kuruş)

idari para cezası verilmesine,

3- 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca rekabetin tesisi için Borçelik Çelik San. ve Tic. A.Ş.’deki Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. hissedarlığına verilen taahhüt çerçevesinde gerekçeli kararın taraflara tebliğ tarihinden itibaren 12 ay içinde son verilerek durumun Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi gerektiğinin ilgili teşebbüslere bildirilmesine; bu süre içerisinde rekabeti ortadan kaldırıcı faaliyetlerden kaçınılmasına, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 17. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca idari para cezası uygulanacağının ilgili teşebbüslere bildirilmesine,

OYBİRLİĞİ ile Danıştay yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.

Başkan V.

Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Mehmet Akif ERSİN Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE

Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY Murat ÇETİNKAYA