- Sıra sisteminin 4054 sayılı Kanun’u ihlal edici nitelikte olduğunun ve kaldırılması gerektiğinin 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Oda’ya bildirilmesinin uygun olacağı
hususları ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Şikayet dilekçesi ve raportörlerin yerinde incelemeler esnasında yaptığı görüşmelere göre, 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilecek iki iddia söz konusudur. Bunlardan ilki, Oda’nın yayımlamış olduğu fiyat listesinin uygulanmasını zorunlu tuttuğu, diğeri ise üyeleri arasında sıra sistemi uyguladığı iddialarıdır.
I.1. Ankara Mezarcılar Odasının, Yayımlamış Olduğu Fiyat Listesinin Uygulanmasını Zorunlu Tuttuğu İddiası
(6) Oda’nın; kendisine ait internet sitesinde var olan fiyat listesi ve duyurusundaki hususlardan, ilgili Oda Yönetim Kurulu kararlarından ve Oda’ya üye olan veya olmayan diğer teşebbüs sahiplerinin ifadelerinden, mermer mezar lahiti yapımı için fiyat listesi ve katalog yayınladığı ve bu fiyat listesinin uygulanmasını zorunlu tuttuğu, söz konusu zorunluluğu sağlamak amacıyla üyelerden bu yönde taahhüt aldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, Oda’nın 2011 yılında fiyat listesini uymadığı anlaşılan üyelere herhangi bir savunma ya da resmi bir karar almadan 15 gün mezarlığa girmeme cezası verdiği, söz konusu cezayı şifahen bildirdiği, cezaya direnen mermer mezar ustalarına ya psikolojik baskı uygulandığı ya da mezarlığa girmelerine engel olunduğu tespit edilmiştir.
(7) Gözlemlenen diğer bir husus ise, Oda’ya gelen tepkiler ve mermer mezar ustalarının fazlalığı nedeniyle fiyat listesinin uygulanıp uygulanmadığının tespitinin ve cezanın uygulanmasının zor oluşudur. Ayrıca, zaman zaman yaşanan adli olaylar nedeniyle 2012 yılı içerisinde anılan ceza sistemi yumuşatılmış, verilen birkaç cezanın takibi ve infazı yapılmamıştır.
(8) Konuya ilişkin olarak, Oda’nın tabi olduğu 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun “Fiyat Tarifelerinin Tespit Şekli” başlıklı 62. maddesinde, odaların fiyat tarifeleri düzenleyebileceği, ancak anılan tariflerin azami hadleri göstereceği ifade edilmektedir. Oda’ya ait Ana Sözleşme’nin “Yönetim Kurulunun Görev Yetkileri” başlıklı 16. maddesinin (l) bendinde ise azami hadden bahsedilmemekte, sadece ücret tarifelerine uyulup uyulmadığını kontrol etme görevi Yönetim Kurulu’na verilmektedir.
(9) Yukarıda yer verilen Kanun’a göre, Oda’ya, mal ve hizmetlerin alım ve satım fiyatını belirleme yetkisi verilmemiştir. Oda’ya bağlı esnaf ve sanatkarlar, kanunen azami fiyat tarifesini aşmamak kaydıyla üretecekleri mal ve hizmetlerin fiyatlarını özgürce belirleme yetkisine sahiptir. Kaldı ki 4054 sayılı Kanun anlamında rekabetin sağlanabilmesi için piyasa da mal ve hizmet üreten teşebbüslerin ekonomik kararlarını özgürce kendilerinin verebilmesi önemlidir. Oysa Oda, sözü edilen kanunların aksine, odaya bağlı mermer mezar ustalarının üretecekleri ürünlerin satış fiyatını belirlemekte, bu fiyat tarifesine uyulmasını zorunlu tutmakta, imkanları doğrultusunda tarifelere uyulup uyulmadığını denetlemekte ve herhangi bir resmi prosedür uygulamadan cezalandırmaya çalışmaktadır.
(10) İşaret edilen hususlar neticesinde Oda’nın fiyat tarifesi yayınlayarak bu fiyat tarifesinin uyulmasını zorunlu tutması eyleminin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal niteliği taşıyabilecek bir eylem olduğu anlaşılmakla birlikte, sözü edilen uygulamanın denetimi ve cezaların 2012 yılında uygulanmaması, dolayısıyla fiilen sonlandırılmış olması, önceki