Ankara’da yüksek kapasiteli çamaşır yıkama hizmetleri pazarında faaliyet gösteren Ankateks Turz İnş. Teks.

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Birol KÜLE

Üyeler: Ahmet ALGAN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,

Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN,Cengiz ÇOLAK

Berat UZUN

B. RAPORTÖRLER: Abdulsamed TÜRLÜ, Gamze GÜNDÜZ HALICI,

Oğuzhan ÇİFÇİ, Hafize KÖSE

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: - Cumhur ÖZKUYUMCU

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim

Dalı 06100 Sıhhiye/Ankara

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILAN: - Ankateks Turz İnş. Teks. Tem. San. ve Tic. AŞ

Başkent Organize Sanayi Bölgesi 28. Cadde No:4

Sincan/Ankara

(1) E. DOSYA KONUSU: Ankara’da yüksek kapasiteli çamaşır yıkama hizmetleri pazarında faaliyet gösteren Ankateks Turz İnş. Teks. Tem. San. ve Tic. AŞ’nin pazara girmek isteyen Hacettepe Üniversitesini engellemek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 18.10.2022 tarih ve 32181 sayı ile intikal eden başvuruda özetle;

- Başvuru sahibinin Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesinde öğretim üyesi

ve Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon

Koordinatörü olarak görev yaptığı,

- Görevi gereği ameliyathanede hastaları ve ortamı örtmek için kullanılan

cerrahi yeşil tekstillerin kullanıma hazır hale getirilmesinden sorumlu

olduğu,

- Anılan hastanenin çamaşır yıkama hizmetini, Hacettepe Üniversitesi

bünyesinde faaliyet gösteren çamaşırhanenin kapanmasından itibaren

günümüze kadar (17 yıldır) bu konuda tekel durumda olan Ankateks Turz.

İnş. Teks. Tem. San. ve Tic. AŞ (ANKATEKS) firmasından aldığı,

- Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin çamaşır yıkama ihalelerine yıllardır

tek firma olarak katılan ANKATEKS’in yüksek kapasiteli çamaşır yıkama

hizmetlerinde tekel durumda olduğu,

- ANKATEKS’in ihale şartnamelerine aykırı davranarak ve sözleşmeye

aykırı hareket etmesinin ardından Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri

tarafından ANKATEKS’e ceza kesildiği durumlar karşısında hizmetleri

daha da aksatarak hakim durumunu kötüye kullandığı,

- ANKATEKS’in ihale şartnamelerinin hazırlanmasına müdahale ettiği,

istediği koşullar olmaz ise ihaleye girmemekle ve bunun sonucunda

hastaneyi zora düşürmekle tehdit ettiği,

- Hacettepe Üniversitesinin kendi bünyesinde faaliyet göstermek amacıyla

çamaşırhane kurmaya ve makine almaya karar verdiği, söz konusu

alımları yapmak için ihaleye çıktığı, makine alımını engellemek amacıyla

ANKATEKS tarafından birden çok kez ihale sürecine yönelik şikâyet

başvurusunda bulunulduğu,

- ANKATEKS’in, yüksek kapasiteli çamaşır yıkama hizmetinin

sunulabilmesi için gereken makinenin üreticilerinden olan ve Hacettepe

Üniversitesinin düzenlediği ihaleyi kazanan Tolkar Makina Sanayi ve

Ticaret AŞ (TOLKAR) unvanlı teşebbüsü, Hacettepe Üniversitesine

makine satışı gerçekleştirmesi halinde kendisinden ürün satın almamakla

tehdit ederek söz konusu teşebbüsü ihaleden çekilmeye zorladığı

iddia edilmiştir.

(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.10.2022 tarih ve 32181 sayı ile intikal eden başvuru üzerine düzenlenen 31.10.2022 tarihli ve 2022-3-069/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun (Kurul) 03.11.2022 tarihli toplantısında görüşülmüş, 22-50/738-M sayı ile dosya konusu iddialara yönelik olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar uyarınca düzenlenen 02.02.2023 tarihli, 2022- 3-069/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle, önaraştırma konusu iddialar ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi gereğince soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

(5) Dosya kapsamında hakkında inceleme yapılan ANKATEKS ve bunun yanı sıra TOLKAR’da da yerinde inceleme gerçekleştirilmiştir. Ayrıca önaraştırma kapsamında taraftan ve endüstriyel çamaşır makinesi üreticileri ile endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti sunan teşebbüslerden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.

I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüs: ANKATEKS

(6) 1941 yılında Ankara’da kurulmuş olan Akan Grup, çamaşırhane hizmetleri, kuru temizleme hizmetleri ve temizlik hizmetlerinin yanı sıra otel temizliği ve bu hizmetlere yönelik personel temini gibi alanlarda da hizmet vermektedir. 2010 yılında kurulan ANKATEKS, Başkent Organize Sanayi Bölgesi’nde bulunan yıkama, kurulama ve ütüleme kapasitesine sahip fabrika binasında endüstriyel çamaşır yıkama faaliyetinde bulunmaktadır. ANKATEKS hisselerinin %(.....)’i Servizi Italia S.p.A’ya, %(.....)’i ise Ankor Yatırım Turizm Ticaret Ltd. Şti’ye [1] (ANKOR) aittir. [2] Öte yandan ANKATEKS’in %(.....) oranında hissesine sahip olduğu Ergülteks Temizlik Tekstil Gıda Tıbbi Cihazlar Giyim Çamaşır Yıkama Kurutma Ütüleme İnşaat Turizm Tic. Ltd. Şti. (ERGÜLTEKS) İzmir ilinde faaliyet göstermektedir. 3

(7) ANKATEKS’in %(.....) hissedarı olan ANKOR’un %(.....) hissesine sahip Volkan AKAN’ın hissedarı olduğu şirketler içerisinde bulunan Penguen Industrial Laundry, 1 Ankor Yatırım Turizm Ticaret Ltd. Şti hisselerinin ise %(.....)’i Volkan AKAN’a, %(.....)’i Muammer TOPSAKAL’a ve %(.....)’ü Cenk KILIÇ’a aittir.

2 13.07.2017 tarih ve 17-22/349-155 sayılı Kurul kararı ile ANKATEKS’in tek kontrolünün Servizi Italia S.p.A’ya devredilmesine izin verilmiştir.

3 ERGÜLTEKS hisselerinin (.....)’i Oğuzalp ERGÜL’e, (.....)’u ise Feleknaz DEMİR’e aittir.

Etilen Industrial Laundry, Mavibeyaz Industrial Laundry ve Kartanesi Laundry ile ANKATEKS, Ankara’da endüstriyel çamaşır yıkama hizmetleri alanında faaliyet göstermektedir.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgi

(8) Günümüzde hijyenik koşullara ihtiyaç duyan ve steril ortamlar oluşturmak isteyen farklı sektördeki bir çok firma tarafından tercih edilen endüstriyel yıkama ve kurutma makineleri, sanayi tipi bulaşık makinelerinden çamaşır makinelerine kadar çok geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. [4] Endüstriyel çamaşır yıkama yüksek miktarda ameliyathane tekstilleri, havlular, nevresim takımları, çarşaflar, yastık kılıfları, personel kıyafetleri ve her türlü tekstil malzemesinin yıkanması hizmeti olarak adlandırılmaktadır. Endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti sağlayıcıları; hastaneler, oteller, misafirhaneler, öğrenci yurtları, askeri tesisler, sosyal tesisler, restoranlar ve kamu kurumlarının yüksek kapasitede tekstil yıkama ihtiyaçlarını karşılamak üzere faaliyette bulunmaktadır.

(9) Çamaşırların işletmelerden alınması, çamaşırların ayrıştırılması, yıkanması, ütülenmesi ve işletmelere zamanında teslim edilmesi endüstriyel çamaşır yıkama hizmetinin birer parçasını oluşturmaktadır. Endüstriyel çamaşır yıkama işleminde öncelikle kirli çamaşırlar, özel çamaşır arabalarında toplanarak renk, kumaş tipi ve kir tiplerine göre farklı şekillerde ayrıştırma işlemine tabi tutulmaktadır. Ayrıştırılmış olan kirli çamaşırlar sanayi tipi çamaşır makinelerine yıkama işleminin gerçekleştirilmesi için makine operatörleri tarafından makinelerin kapasitesi aşılmayacak şekilde doldurulmaktadır. Makine operatörleri tarafından söz konusu çamaşır makinelerinin programı ve yıkama için gereken kimyasalların oranları da ayarlanmaktadır. Yıkanan çamaşırlar ütüleme, katlama ve paketleme işlemlerinden sonra dağıtıma çıkarılmaktadır.

(10) Çamaşır yıkama hizmeti hastaneler için kritik öneme sahiptir. Özellikle ameliyathane tekstillerinde hizmetin gerektiği gibi yerine getirilememesi insan sağlığı açısından telafisi mümkün olmayan sorunların oluşmasına neden olabilmektedir.

(11) Endüstriyel çamaşır yıkama hizmetleri pazarında çamaşırların yıkanması iki şekilde gerçekleştirilmektedir:

- Hizmet sağlayıcısı tarafından müşteri binası dışında yüksek kapasiteli üretim

tesisi kurularak müşterilerden çamaşırların alınıp gerekli işlemlerden

geçirildikten sonra geri verilmesi şeklinde hizmetin sağlanması,

- Hizmet sağlayıcısı tarafından müşteri binasında yerinde yıkama hizmeti

verilmesi.

(12) Hizmet sağlayıcılar yukarıda bahsedilen iki yöntemden birini ya da her iki yöntemi birden tercih edebilmektedirler.

(13) Firmadan firmaya farklılık gösterebilmekle birlikte genel olarak endüstriyel çamaşır yıkama hizmetinin sunulması sırasında aşağıda yer verilen makineler kullanılmaktadır:

 Buhar Jeneratörü

4 https://www.moment-expo.com/tr/dergiler/34/kapak/endustriyel-yikama-ve-kurutma-makineleri/

 Arıtma Ünitesi

 Yıkama Makinaları

 Kurutma Makinaları

 Silindir Ütüler

 Pascala Ütüler

 Ütüleme Pressleri

 Ambalajlama Ekipmanları

 Kimyasal Dozajlama Ekipmanları

 Üniforma Ütüleme Robotu

 Havlu Katlama Makinası

 Silindir Ütü Besleme Makinası

 Silindir Ütü Katlama Makinası

(14) Endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti sırasında çamaşırlar aşağıda belirtilen

süreçlerden geçmektedir:

 Kirli Çamaşırların Gruplandırılması

 Bertaraf

 Kirli Çamaşırların Çamaşırhaneye Kabulü ve Sınıflandırılması

 Çamaşır Yıkamada Kullanılacak Deterjan ve Kimyasalların Seçimi ve Yönetimi  Çamaşır Yıkama

 Çamaşırların Kurutulması ve Ütülenmesi

 Kalite Kontrol

 Katlama ve Paketleme

 Sevkiyat

Kirli Çamaşırların Gruplandırılması

(15) Çamaşırların gruplandırılması işlemi temizlik destek personeli tarafından; özellikle

hastanelerde hasta katlarında yer alan kirli çamaşır toplama alanlarında

yapılmaktadır. [5] Temizlik hizmetleri sağlayıcısı tarafından sağlanan, doldurulmuş ve

ağzı kapatılmış kirli torbalar temizlik destek personeli tarafından, kirli çamaşırın

rengine, niteliğine ve enfeksiyon durumuna göre, kirli çamaşır depolama alanlarına

taşınmaktadır. Kirli çamaşırlar taşıma konteynerlerine yerleştirilerek konteyner içinde

üstü kapalı şekilde, tanımlı yol asansör kullanılarak, kirli çamaşır ara depo alanlarına

transfer edilmektedir. Kirli çamaşırlar, çamaşır hizmetleri taşıma personeli tarafından

ara depolama alanlarında çamaşır nakil araçlarına yüklenerek çamaşırhaneye sevk

edilmektedir. Kirli çamaşırlar ile birlikte kirli konteynerler de temizlenmek üzere

çamaşırhaneye iletilmektedir.

Bertaraf

(16) Kullanılamaz hale gelen tekstiller toplanarak bertaraf tutanağı düzenlenmekte ve kayıt

altına alındıktan sonra bertaraf edilmektedir.

Kirli Çamaşırların Çamaşırhaneye Kabulü ve Sınıflandırılması

Kirli beyaz yatak çamaşırları beyaz torbalara, bulaş riski yüksek enfekte her türlü çamaşır suda eriyen

plastik enfekte çamaşır torbalarına, kirli yeşil ameliyathane örtüleri yeşil torbalara konulmaktadır.

(17) Çamaşırhaneye gelen kirli çamaşırlar, ayrı bir kirli çamaşır kapısından alınmaktadır. Çamaşırhane girişinde, çamaşırhane personeli tarafından gelen kirli çamaşırlarda çapraz bulaş olup olmadığı kontrol edilmektedir. Gelen kirli çamaşırlarda, çapraz bulaş yok ise çamaşırhane personeli tarafından çamaşırlar çamaşırhanenin kirli çamaşır girişine alınmaktadır. Çapraz bulaş var ise tespit edilen konteynerde gelen bütün çamaşırlar enfekte kabul edilmektedir. Çamaşırhane girişinde çamaşırlar kirli çamaşır konteynerlerine aktarılıp çamaşır yıkama alanına alınmaktadır.

Çamaşır Yıkamada Kullanılacak Deterjan ve Kimyasalların Seçimi ve Yönetimi

(18) Kirli çamaşırlarda kullanılacak deterjanlar çamaşırhane personeli tarafından “Çamaşırhanede Kullanılan Deterjan ve Kimyasal Listesi” ile belirlenip kullanılmaktadır. Yeni bir deterjan veya kimyasal kullanımı söz konusu olduğunda; kullanımı uygun bulunan deterjan/kimyasal anılan listeye eklenmektedir.

Çamaşır Yıkama

(19) Yıkama öncesinde, çamaşırhane kirli ayırma bölümünde çamaşırhane personeli tarafından kirli torbalar açılarak çamaşırlar içinde kesici-delici alet veya diğer yabancı cisim bulunup bulunmadığı kontrol edilmektedir. Kirli çamaşır taşıma işleminde çamaşır torbaları ve enfekte plastik torbalar ise tıbbi atık torbasına atılarak bertaraf edilmektedir.

(20) Çamaşırlar renklerine ve cinslerine göre sınıflandırılmakta ve uygun makinelerde, yıkama ayarları ve deterjan seçimi yapılarak yıkama işlemi başlatılmaktadır. Örneğin, gelen çamaşır ameliyathane giysisi ise önce firma yazılımına "Ameliyathane Giysisi" bilgisi girilmekte, sonra sadece ameliyathane giysilerinin yıkandığı özel makinalarda yıkama işlemi gerçekleştirilmektedir. Üzerinde bulaşıcı ibaresi bulunan tüm çamaşırlar ayrı makinede yıkanarak usulüne göre dezenfekte edilmektedir. Tüm kirli çamaşırların yıkanmasından sonra kirli çamaşırları taşıyan konteynerler, konteyner yıkama bölümüne getirilerek çamaşırhane personeli tarafından yıkanmaktadır.

Çamaşırların Kurutulması ve Ütülenmesi

(21) Yıkanan çamaşırlar, çamaşırhane personeli tarafından gri konteynerlerle temiz bölüme aktarılmaktadır. Temiz çamaşırların, kurutma makineleri programında belirtilen programa göre kurutma işlemi gerçekleştirilmektedir. Temiz bölüme gelen çamaşırlar, kurutma cihazında kurutulduktan sonra, çamaşırhane personeli tarafından çamaşır cinsine göre buhar basıncı ayarlanarak silindir ütüler ile ütülenmektedir. Ütülenen çamaşırlar katlanarak hazır hale getirilmekte daha sonra ise kalite kontrol sürecine girmektedir.

Kalite Kontrol

(22) Kurutulup ütülenen çamaşırların temiz olup olmadığı çamaşırhane personeli tarafından kontrol edilmektedir. Eğer çamaşır yeterince temiz değil ise, çamaşır tekrar yıkanması için yıkama bölümüne geri gönderilmektedir. Çamaşır temiz ise, çamaşırhane personeli tarafından çamaşırın sağlam olup olmadığı kontrol edilmekte; sağlam olan çamaşırlar katlama ve paketleme bölümüne sevk edilmektedir. Çamaşırlar sağlam değil ise, çamaşırhane personeli çamaşırın onarılıp onarılamayacağına karar vermektedir. Sağlam olmayan çamaşır onarılabilecek ise, Tamir/Onarım işlemine başlanmaktadır. Çamaşırlar onarılamayacak durumda ise, ilgili çamaşırlar bertaraf için

ayrılmaktadır. Çamaşırhane personeli, bertaraf için ayrılan çamaşırı RFID [6] okuyucuya okutup çamaşır bilgisini güncellemekte ve stoktan düşmektedir.

(23) Çamaşırların onarımı söz konusu olduğunda; onarılması gereken çamaşırlar toplanmaktadır. Daha sonra ise çamaşırhane hizmetleri terzileri, onarılacak çamaşırları dikmekte veya yeni mefruşata çevirmektedir. Akabinde onarılmış olan çamaşırlara RFID'ler takılmaktadır. Eski çamaşırlardan, yeni mefruşatlar olması durumunda terzi, eski mefruşatların bilgilerini yenisi ile değiştirmektedir.

Katlama ve Paketleme

(24) Kalite kontrol sürecinden çıkan temiz çamaşırlar elle ve/veya otomatik katlama makineleri ile katlanmakta ve paketlenmektedir. Çamaşırhane hizmetleri personeli, kalite kontrol ve paketleme sürecini geçmiş ve paketlenmiş temiz çamaşırları sevk edilmek üzere yükleme alanına transfer etmektedir.

Sevkiyat

(25) Taşıma konteynerlerine yerleştirilen malzemeler sevkiyat sırasına göre araçlara yerleştirilmektedir. Araç içinde hareketi engellenecek şekilde gerekli güvenlik önlemleri alınmak suretiyle konteynerler sevk edilmektedir.

I.2.2. İlgili Ürün Pazarı

(26) Mevcut dosya bakımından şikâyete konu teşebbüsün endüstriyel çamaşır yıkama hizmetleri alanında faaliyet göstermesi sebebiyle ilgili ürün pazarı “endüstriyel çamaşır yıkama hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar

(27) Hizmetin sürekliliğinin ve kalitesinin ön planda olduğu endüstriyel çamaşır yıkama hizmetleri pazarında, müşteri ile hizmet sağlayıcısının arasında geliştirdikleri iş modeli coğrafi pazarın kapsamı hakkında belirleyici unsur olmaktadır. Müşteri ile hizmet sağlayıcısı arasındaki iş modeli müşterinin iş hacmi, tekstil envanteri miktarı ve müşteri ile hizmet sağlayıcısı arasındaki mesafeye göre belirlenmektedir. Tekstil malzemelerinin envanter miktarı (operasyonun büyüklüğü ile orantılı yeterli sayıda tekstil malzemesi olması) servisin sıklığını ve sevkiyat aralığını belirlemektedir. Yeterince tekstil malzemesi olmayan bir müşterinin daha sık servis talebinde bulunması hizmet sağlayan için kritik bir maliyet unsuru teşkil etmektedir. Bununla birlikte müşteri ile hizmet üretim noktasının coğrafi konum olarak birbirinden uzak olması, malzeme-sevkiyat sıklığı korelasyonunu kritik hale getirmektedir. Zira tekstil envanteri azaldıkça servis sıklığı artmakta ve mesafeden kaynaklanan maliyet artışı ortaya çıkmaktadır. Endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti sağlayıcısının kendi coğrafi bölgesine yakın yerlerde bulunan potansiyel müşterilere hizmet verebilmesi makinelerin ve sevkiyat araçlarının kapasitesinin dışında müşterinin iş hacmine, tekstil envanteri miktarına, mesafesine ve çamaşırların teslim alınması/edilmesi sırasında kullanılan yakıt maliyeti gibi faktörlere de bağlı olmaktadır.

6 RFID, üzerinde mikroişlemci ile donanmış etiket taşıyan bir nesnenin, bu etikette taşıdığı kimlik yapısı ile hareketlerinin izlenebilmesine imkân veren radyo frekansları ile çalışan teknoloji olarak adlandırılmaktadır. RFID etiketinden alınan radyo dalgaları dijital bilgiye dönüştürülerek bilgisayar sistemine geçmektedir.

(28) Dosya konusuna ilişkin yapılan incelemelerde, 07.12.2022 tarih ve 2022/1302310 ihale kayıt numaralı (İKN’li) Antalya İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yapılan 3 Aylık Çamaşır Yıkama Hizmeti ihalesini Ankara merkezli ANKATEKS’in, 05.12.2022 tarih ve 2022/1207597 İKN’li İzmir Urla Devlet Hastanesi tarafından yapılan 2023 Yılı Çamaşır Yıkama Kurutma Ütüleme ve Paketleme Hizmeti Alımı ihalesini Ankara merkezli Ergülteks Temizlik Tekstil Gıda Tıbbi Cihaz Giyim Çamaşır Yıkama Kurutma Ütüleme İnş Turz. San Tic. Ltd. Şti. firmasının, 08.09.2022 tarih ve 2022/900672 İKN’li Bolu İzzet Baysal Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından yapılan 2 Aylık Çamaşır, Yıkama, Kurutma Ve Ütüleme Hizmet Alımı ihalesini Ankara merkezli ANKATEKS’in, 07.04.2022 tarih ve 2022/166526 İKN’li Balıkesir Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi tarafından yapılan Çamaşırhane Hizmeti (Çamaşır Yıkama, Ütüleme, Paketleme ve Sevkiyatı) Alımı ihalesini Manisa merkezli DAVUT GÜLCÜ firmasının, 21.06.2021 tarih ve 2021/286845 İKN’li Konya’da yer alan Dr. Ali Kemal Belviranlı Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi tarafından yapılan 24 Aylık Çamaşır Yıkama, Kurutma, Ütüleme, Paketleme İşi Hizmet Alımı ihalesini Ankara merkezli ORCA firmasının kazandığı tespit edilmiştir.

(29) Yukarıda yer verilen ihale süreçlerinde, ihalenin yapıldığı illerdeki hizmet alımlarına farklı il merkezinde faaliyet gösteren teşebbüslerin katılabildiği ve hizmet alımı ihalesini kazanabildiği görülmektedir. Dolayısıyla satın almaların mevcut coğrafi eğilimi göz önünde bulundurulduğunda müşterilerin, Türkiye’nin değişik yerlerinde bulunan teşebbüslerden aynı koşullarla alım yaptıkları ya da malzeme ihtiyaçlarını Türkiye'nin herhangi bir yerinde faaliyet gösteren teşebbüslerin teklif verdiği ihale yöntemleriyle karşılayabildikleri görülmektedir. Ayrıca yine endüstriyel çamaşır yıkama pazarında faaliyet gösteren bir teşebbüsün Türkiye’de birçok ihaleye katılacak potansiyele sahip olduğunu ifade etmesi pazarın daha geniş tanımlanabileceğini göstermektedir.

(30) Bununla birlikte endüstriyel çamaşır yıkama pazarında faaliyet gösteren bir teşebbüsten, Ankara ilinde bazı kurumların ihale şartnamelerinde iş yeri açma ve çalıştırma ruhsatının Ankara ili için istenildiği bilgisi elde edilmiştir. Bu durum en azından Ankara ili için endüstriyel çamaşır yıkama pazarında hizmet alımı gerçekleştiren kurum/kuruluşların talebinin, hizmet sağlayıcısının bölgesel pazarda fiili olarak bulunma gerekliliğine yöneldiği izlenimi doğurmaktadır. Bu nedenle tüketici talebinin, pazardaki rekabetin coğrafi kapsamını sınırlamak yönünde güçlü bir potansiyele sahip olduğu söylenebilecektir. Bunun yanı sıra endüstriyel çamaşır yıkama hizmetleri pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerden elde edilen bilgilerden müşteriye olan mesafenin taşıma maliyetlerini arttıran bir unsur olduğu anlaşılmaktadır. Özellikle büyük hacimli, düşük değerli ürünlerde görülen bu durum müşterilerin alımlarını başka bölgelere kaydırmalarını engelleyebilmektedir. Dolayısıyla, talep noktasında ihale kanalında olmak üzere kimi zaman yerleşiklik şartının aranması, arz noktasında ise mesafe arttıkça taşıma maliyetlerin artması gibi nedenler endüstriyel çamaşır yıkama pazarı bakımından coğrafi sınırlamaların olduğuna işaret etmektedir. Nitekim rakiplerinin hangi teşebbüsler olduğu sorusuna cevaben ANKATEKS tarafından sayılan teşebbüslerin tamamının Ankara’da yerleşik olduğu görülmektedir. Teşebbüsün bu beyanı, il dışından gelen rekabet baskısının il içindeki rakiplere kıyasla daha sınırlı seviyede hissedildiğini ortaya koymakta, aynı şehirde faaliyet gösteren teşebbüslerin fiilen daha yakın rakip oldukları değerlendirmesini güçlendirmektedir.

(31) Yukarıda yer alan bilgiler ışığında, bazı durumlarda tüketici tercihlerinin Ankara’da yerleşik firmalar yönünde olması, ANKATEKS’in tahmini rakiplerini Ankara’da faaliyet gösteren teşebbüsler olarak belirtmesi ve firmaların gerçekleştirdikleri iş modeli için

yakıtın önemli bir maliyet unsuru olması sebebiyle mevcut dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Ankara” olarak tanımlanmıştır.

I.3. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

Bulgu-1

(32) TOLKAR’da yapılan yerinde incelemede elde edilen ve 11.11.2022 tarihinde TOLKAR (.....) tarafından TOLKAR Yönetim Kuruluna gönderilen bilgide TOLKAR (.....) ve TOLKAR (.....)’ın olduğu “HACETTEPE ÜNİVERSTESİ TESLİMAT İŞLEMLERİ” konulu e-posta aşağıdaki şekildedir:

“Hacettepe Üniversitesi İhalesi ile ilgili bu sabah saat 11:55 de satın alma müdürü (.....)

hanım aradı (.....)ya telefonu vereceğini iletti. Telefonda (.....) bey ihale ile ilgili mahkeme

yazısı geldiğini (Yürütmenin durdurulmasını isteyen konu başlıklı bir yazı), Kik in

kendilerinden evrak istediğini kendileri kike evrak vereceğini ileterek sizlerde teslimata

hazırlanıyorsunuz sizlere de yazı yazacağız ancak öncesinde sözlü bilgi vermek istedim

dedi. Bize yazılacak yazının konusunun “Yürütmenin durdurulmasını isteyen mahkeme

yazısı” olduğunun bilgisi olacakmış. Pazartesi bu yazı gelebilir.

Konu (.....) beye aktarıldı. Sonrasında (.....) beyle hem benim, hem (.....) beyin görüşmeleri

sonucunda. Mahkeme Ankateks ve KİK arasında olduğu için bizi bağlayan bir durumun

olmadıı, bizim teslimatları yapmamız gerektiği konusunda mutabık kalındı. ilk sevkin 14

Kasımda yapılacak şekilde planlanıyor. Mümkünse tüm teslimatların önümüzdeki hafta

bitirilmesi gerekiyor. (…)”

Bulgu-2

(33) TOLKAR’da yapılan yerinde incelemede elde edilen ve 24.11.2022 tarihinde TOLKAR (.....) tarafından TOLKAR (.....) gönderilen bilgide TOLKAR Yönetim Kurulu, TOLKAR (.....) ve Ankara Bölge’nin olduğu “HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TESLİMAT İŞLEMLERİ” konulu e-posta aşağıdaki şekildedir:

“Merhaba

H.Ü. REKTÖRLÜĞÜ STRATEJİ VE GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI ERİŞKİN

HASTANESİ /ANKARA

Tüm makinaların Depoya Teslimatı, Ayniyat Fatura işlemleri bu gün itibari ile

tamamlanmıştır. Bilgilerinize sunarım.”

Bulgu-3

(34) TOLKAR’da yapılan yerinde incelemede elde edilen ve 24.11.2022 tarihinde TOLKAR (.....) tarafından TOLKAR (.....) gönderilen bilgide Yönetim Kurulu, TOLKAR (.....) ve Ankara Bölge’nin olduğu “HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TESLİMAT İŞLEMLERİ” konulu e-posta aşağıdaki şekildedir:

“Elinize sağlık (.....) Hanım tüm işlrmler prüzsüz ilerledi gerçekten ”

Bulgu-4

(35) TOLKAR’da yapılan yerinde incelemede elde edilen ve 04.11.2022 tarihinde TOLKAR

(.....) tarafından (.....) gönderilen bilgide Yönetim Kurulu, TOLKAR (.....), TOLKAR (.....),

Merkez Satış ve Ankara Bölge’nin olduğu “HACETTEPE SEVKİYAT PLANLAMA

ÖNEMLİİİİ” konulu e-posta aşağıdaki şekildedir:

“(.....) MERHABA

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SEVK PLANLAMA İLE İLGİLİ BİZDEN (10-16 KASIM TARİH ARALIĞI SÖZLÜ OLARAK SÖYLENDİ)

- MAKİNALARIN SEVK EDİLECEĞİ TARİHLERİ- HANGİ TARİHTE HANGİ MAKİNALAR ARAÇ ADETİ

- KISIM KISIMSEVK EDİLECEKSE GÜN E GÖRE ARAÇ TIR BİLGİLERİ (MAKİNALARIN PAKETLİ ÖLÇÜLERİNİN OLDUĞU ÇEKİ LİSTESİ )

DEPOYA KONACAĞI İÇİN ONA GÖRE ALAN AYARLAYACAKLAR.

BU BİLGİLERİ GÜN İÇİNDE İLETMEMİZİ İSTEDİLER.”

Bulgu-5

(36) TOLKAR’da yapılan yerinde incelemede elde edilen ve 10.11.2022 tarihinde TOLKAR

(.....) tarafından (.....) gönderilen bilgide Yönetim Kurulu, TOLKAR (.....), TOLKAR

Çalışanı (.....), Merkez Satış ve Ankara Bölge’nin olduğu “HACETTEPE SEVKİYAT

PLANLAMA ÖNEMLİİİİ” konulu e-posta aşağıdaki şekildedir:

“(.....) bey merhaba

Hacettepe Ünv Sevkiyatı ile ilgili makinalar çamaşırhane inşaatı olduğu için belirledikleri Başka depoya sevk edilecek. Bununla ilgili hazır olan 1 tır ve 1 kamyon için Pazartesi sevk edebileceğimiz sözlü söylendi. Ancak rektörlüğe bilgi vermek için kalan planlama tarihlerin ide net bir şekilde talep etmekteler.

(AÇIK SEVK ADRESİ BİLDİRİLECEK)(…)”

Bulgu-6

(37) TOLKAR’da yapılan yerinde incelemede elde edilen ve 11.11.2022 tarihinde (.....)

tarafından TOLKAR (.....) gönderilen bilgide Yönetim Kurulu, TOLKAR (.....), TOLKAR

(.....), Merkez Satış ve Ankara Bölge’nin olduğu “HACETTEPE SEVKİYAT PLANLAMA

ÖNEMLİİİİ” konulu e-posta aşağıdaki şekildedir:

“2. SEVKİYATI SAĞLIKLI YAPABİLMEK İÇİN

21 KASIM TARİHİNDE YAPABİLİRİZ. BİLGİLERİNİZE.”

I.4. Değerlendirme

I.4.1. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme

(38) Dosya konusu iddiaların temelini ANKATEKS’in, Hacettepe Üniversitesi Hastanelerine karşı pazar gücünü kullanmak suretiyle sözleşmeye aykırı eylemlerde bulunması ve Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri’nin çamaşır yıkama makinesi ve teçhizatı alım ihalesi sürecini engellemek suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası oluşturmaktadır. Söz konusu iddiaların hâkim durumun kötüye kullanılması olarak kabul edilip edilemeyeceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.

(39) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır” hükmüyle hâkim durumun kötüye kullanılması ihlal olarak nitelendirilmiştir. Bu tanıma göre iki şartın birlikte varlığı halinde ihlalden bahsedilebilecektir: 1) hâkim durumun varlığı ve 2) kötüye kullanma. Dolayısıyla çeşitli yargı kararlarına [7] da yansıdığı üzere, bu koşullardan birinin eksikliği halinde 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlalin varlığını ileri sürmek mümkün değildir. Bu çerçevede, aşağıda ANKATEKS’in, Hacettepe Üniversitesi Hastanelerine yönelik olarak gerçekleştirdiği eylemlerin/davranışların kötüye kullanma olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği irdelenecektir. Bununla birlikte, kötüye kullanmaya ilişkin analize geçilmeden önce ANKATEKS’in pazar gücü ve rakiplerinin konumuna ilişkin tespitlere yer verilecektir.

I.4.2. Hâkim Durum Değerlendirmesi

(40) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum şu şekilde tanımlanmaktadır: “Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü.”

(41) Yukarıda yer verilen tanımdan da anlaşılacağı üzere hâkim durum değerlendirmesi yapılırken, esasen, incelenen teşebbüsün rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiği araştırılmaktadır. Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz) incelenen teşebbüsün rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiğinin tespiti için;

- İncelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu,

- Pazara giriş ve pazarda büyüme engelleri,

- Alıcıların pazarlık gücü

unsurlarının göz önünde bulundurulması gerektiği belirtilmektedir. Bu bağlamda mevcut dosya bakımından, ANKATEKS’in ilgili pazardaki gücüne ilişkin olarak aşağıda bahse konu her bir unsura yönelik tespit ve değerlendirmelere yer verilecektir.

7 Danıştay Onüçüncü Dairesinin 03.04.2014 tarih, 2013/3606 E., 2014/1284 K. sayılı ve 27.05.2014 tarih, 2009/5608 E., 2014/2054 K. sayılı kararları; Ankara 14. İdare Mahkemesinin 02.10.2014 tarih, 2012/1803 E., 2014/1065 K. sayılı kararı.

(42) İncelenen teşebbüsün ilgili pazardaki konumu hakkında fikir verebilecek ilk veri, ilgili teşebbüs ile pazarda faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin pazar payıdır. İlgili coğrafi pazarın Ankara olarak belirlenebileceğine dair değerlendirmelerden yola çıkarak Ankara’da faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına bakılması uygun olacaktır. Endüstriyel çamaşır yıkama hizmetleri pazarı bakımından Ankara merkezli olarak faaliyet gösteren teşebbüslerin 2020-2022 dönemine ait olmak üzere günlük bazda aktif kapasiteleri ile toplam kapasitelerine ilişkin pazar payı bilgilerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.

Ankara Laundry (.....) (.....) (.....) (.....)

Ankara Laundry – (CCN

Servis A.Ş. Bilkent Şehir (.....) (.....) (.....) (.....)

Hastanesi) 8

Yıldırım Beyazıt Çamaşır

Kaynak: Cevabi Yazılar

(43) ANKATEKS tahminlerine dayalı olarak sunulan ve ilgili rakiplerden elde edilen bilgilerle de büyük ölçüde uyuşan aktif kapasite ve toplam kapasite verileri baz alınarak hazırlanan tablodaki pazar verileri incelendiğinde ANKATEKS’in aktif kapasite içerisindeki payının %(.....) iken toplam kapasite içerisindeki payının %(.....) olduğu görülmektedir. ANKATEKS’in sahip olduğu pazar payları önemli bir pazar gücüne sahip olduğuna işaret etmektedir.

(44) Pazar payı verileri tek başına hâkim durumun tespiti için yeterli görülmese de önemli bir öngörü sağlamaktadır. Bu kapsamda ANKATEKS’in sahip olduğu pazar payları ile önemli bir pazar gücünü elinde bulundurduğu söylenebilecektir. Kılavuz kapsamında bir teşebbüsün hâkim durumda bulunduğuna dair delil teşkil eden belirli bir pazar payı

[8] Ankara Laundry, Bilkent Şehir Hastanesi’ne özel olarak ilgili hastanenin yerleşkesinde hizmet vermektedir.

9 Volkan AKAN’ın hissedarı olduğu ve Ankara’da faaliyet gösteren teşebbüsler dikkate alınmıştır.

eşiği yoktur. Bununla birlikte, aksini gösterecek bir durum söz konusu değilse, Kurul’un yerleşik uygulamasında %40’ın altında pazar payına sahip olan teşebbüslerin hâkim durumda olması ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmekte, bu düzeyin üzerindeki pazar payına sahip olan teşebbüsler bakımından ise daha detaylı bir incelemeye gidilmektedir. Pazar paylarının yanı sıra alıcı gücü ve giriş engelleri de hâkim durumun tespitinde incelenmektedir.

(45) Bir teşebbüsün hâkim durumda olup olmadığını belirlemek için kullanılan bir diğer ölçüt ise incelenen teşebbüsün müşterilerinden bağımsız hareket edip edemeyeceğidir. Bu çerçevede ANKATEKS’in en büyük beş müşterisinden elde ettiği gelirlerin ANKATEKS’in toplam gelirine oranı incelenerek alıcı gücünün bulunup bulunmadığı değerlendirilmiştir.

Tablo-2: ANKATEKS’in En Büyük Beş Müşterisinden Elde Ettiği Gelir ve En Büyük Beş Müşterinin Ankateks’in Toplam Gelirine Oranı

En Büyük Beş Müşteriden

En Büyük Beş Müşteriden Elde

Elde Edilen Gelirin Toplam

Edilen Gelir (TL)

Ciroya Oranı (%)

Gazi Üniversitesi

(.....) (.....) (.....) (.....) (.....) (.....)

Hastanesi

Dışkapı Yıldırım Beyazıt

[11] (.....) (.....) (.....) (.....) (.....) (.....)

EAH

En Büyük Beş Müşteri Toplamı

(.....) (.....) (.....) 64,75 74,84 90,55

ANKATEKS (Toplam) (.....) (.....) (.....) 100,00 100,00 100,00

Kaynak: Cevabi Yazı

(46) Yukarıda yer alan tablodan da görülebileceği üzere en büyük beş müşterinin, ANKATEKS satışları içerisindeki payının yıllar itibarıyla artış trendi gösterdiği; 2020 yılında %64,75, 2021 yılında %74,84 ve 2022 yılında %90,55 olarak gerçekleştiği görülmektedir. Bu durum, alıcıların da ANKATEKS için önemli sayılabilecek ticari paydaşlar olduğunu ve azımsanmayacak pazar gücüne sahip olduğuna işaret etmektedir. Öte yandan, Kılavuz’un 21. paragrafında; “incelenen teşebbüsün müşterileri görece büyük, alternatif temin kaynakları hakkında yeterince bilgili ve makul bir süre içerisinde başka bir sağlayıcıya geçmek ya da kendi arzını yaratmak imkânına sahip ise bu müşterilerin pazarlık gücüne, bir başka deyişle alıcı gücüne sahip olduğu söylenebilecektir” açıklaması yer almaktadır. Bu noktada, fiili durumda alıcıların sağlayıcı değiştirme kabiliyetlerinin olup olmadığı da önem arz etmektedir. Ankara’da endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti veren teşebbüslerden birkaçı [12], Ankara’da bulunan hastanelerin kimi zaman ihale şartnamelerinde tünel çamaşır yıkama makinesi olma zorunluluğu getirdiğini ve tünel yıkama makinesinin yalnızca ANKATEKS’te bulunduğunu ifade etmiştir. Bu bakımdan, ANKATEKS’in en büyük beş 10 CCN Servis İşletme ve Yönetim Hizmetleri AŞ’den sağlanan gelirin, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi ile Mersin Şehir Hastanesinden elde edildiği anlaşılmaktadır.

11 EAH; eğitim ve araştırma hastanesinin kısaltması olarak kullanılmıştır.

12 Söz konusu bilgiler (.....) ve (.....) tarafından sağlanmıştır.

müşterisinin de hastane olması ve fiili durumda büyük ölçüde hastanelerin tünel çamaşır yıkama makinesi zorunluluğu getirmesi birlikte göz önüne alındığında ilgili pazardaki ANKATEKS müşterilerinin alternatif sağlayıcılara geçmelerinin zor olduğu değerlendirilmektedir.

(47) Hâkim durum değerlendirilmesinde kullanılan bir diğer ölçüt ise pazara giriş önünde herhangi bir engelin bulunup bulunmadığıdır. Pazara giriş konusuyla ilgili olarak endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti veren teşebbüslere pazara girişin önünde yasal ve/veya fiili engellerin varlığı sorulmuş olup gelen cevabi yazılarda pazarda faaliyet gösterebilmek için önemli sayılabilecek yasal ya da yapısal bir engelin bulunmadığı, gerekli teçhizatların alınması ile sektöre giriş yapılabileceği ifade edilmiştir. Bununla birlikte Tablo-2’ye göre; ANKATEKS’in 2020-2022 döneminde aktif kapasitesi (.....) kg iken toplam kapasitesi (.....) kg’dır, dolayısıyla (.....) kg’lık fazla kapasitesi bulunmaktadır. ANKATEKS’in sahip olduğu (.....) kg’lık atıl kapasite, pazarın toplam kapasitesinin yaklaşık %40’ına tekabül etmektedir. Atıl kapasitenin varlığı hem pazar gücüne işaret etmekte hem de teşebbüsten kaynaklanan giriş engeli olarak değerlendirilebilmektedir. 13

(48) Yukarıda yapılan değerlendirmeler ve pazar payı verileri dikkate alındığında ANKATEKS’in önemli bir pazar gücüne sahip olduğu değerlendirilmektedir. Öte yandan, mevcut dosyanın sonucunu değiştirmemesi nedeniyle hâkim durum analizi bakımından kesin bir tespit yapılmamıştır. ANKATEKS’in endüstriyel çamaşır yıkama hizmetleri pazarında hâkim durumda olduğu tespiti yapılsa dahi bu değerlendirmenin ANKATEKS’in davranışlarının kötüye kullanma teşkil edip etmediği bakımından ulaşılacak sonucu etkilemeyeceği değerlendirilmektedir. Nitekim daha önce belirtildiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında bir ihlalden bahsedilebilmesi için iddialara konu teşebbüsün hâkim durumda bulunması ve davranışının kötüye kullanma niteliğinde olması unsurlarının birlikte sağlanması gerekmektedir. Bu çerçevede, aşağıda ANKATEKS’in eylemlerinin kötüye kullanma olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği değerlendirilecektir.

I.4.3. ANKATEKS’in Dosya Konusu Davranışlarına İlişkin Değerlendirmeler

(49) Şikâyetçi tarafından yapılan başvuru ve dosya kapsamında şikâyetçi ile gerçekleştirilen görüşmede toplamda beş iddia yer almaktadır. Bunlardan ilki ANKATEKS’in, endüstriyel çamaşır yıkama hizmetinin sunulabilmesi için gereken makinenin üreticilerinden olan ve Hacettepe Üniversitesinin düzenlediği ihaleyi kazanan TOLKAR’ı, Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri’ne makine satışı gerçekleştirmesi halinde kendisinden ürün satın almamakla tehdit ederek söz konusu teşebbüsü ihaleden çekilmeye zorladığı iddiasıdır. İkincisi, Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri’nin kendi bünyesinde faaliyet göstermek amacıyla çamaşırhane kurmak üzere ekipman alımı ve çamaşırhane tadilatı/inşaatı ihaleleri düzenlemesi üzerine ANKATEKS’in bu ihaleleri engellemek amacıyla ihale süreçlerine yönelik birden çok kez şikâyet başvurusunda bulunduğudur. Üçüncüsü, Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri’nin uzun süredir ANKATEKS’ten çamaşır yıkama hizmeti aldığı ancak Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin geçmiş dönemlerdeki endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti alımı ihalelerine ilişkin şartnamelerin hazırlanmasına ANKATEKS tarafından müdahale edildiği, ANKATEKS’in istediği koşullar olmaz ise ihaleye 13 Kılavuz 18. p.

girmemekle ve bunun sonucu olarak Hacettepe Üniversitesi Hastanelerini zora düşürmekle tehdit ettiğidir. Dördüncü iddia ise ANKATEKS’in pazardaki güçlü konumunu kullanmak suretiyle sözleşmeye aykırı davranarak yerine getirmesi gereken hizmeti aksattığıdır. Bunun yanı sıra başvuru sahibi ile 01.02.2023 tarihinde yapılan görüşmede ANKATEKS tarafından YENİ TAMSİL’e baskı yapılarak çamaşır yıkama hizmeti alımının engellendiği iddia edilmiştir. Bu doğrultuda aşağıda her bir iddiaya ilişkin değerlendirmelere yer verilecektir. 14

I.4.3.1.ANKATEKS’in, TOLKAR’a Baskı Yaptığı İddiasına İlişkin Değerlendirmeler

(50) Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri, bünyesinde faaliyet gösteren çamaşırhanenin kapanmasından itibaren yaklaşık 17 yıldır ANKATEKS’ten endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti almış ancak 2022 yılında kendi bünyesinde çamaşır yıkama faaliyeti göstermek amacıyla çamaşırhane ekipmanı ve çamaşırhane tadilatına yönelik ihalelere çıkmaya karar vermiştir.

(51) ANKATEKS’in, endüstriyel çamaşır yıkama hizmetinin sunulabilmesi için gereken makinenin üreticilerinden olan ve Hacettepe Üniversitesinin düzenlediği çamaşırhane ekipmanı alımına yönelik ihaleyi kazanan TOLKAR’ı, Hacettepe Üniversitesi Hastanelerine makine satışı gerçekleştirmesi halinde kendisinden ürün satın almamakla tehdit ederek söz konusu firmayı ihaleden çekilmeye zorladığı iddia edilmektedir. Söz konusu iddiaya yönelik olarak ANKATEKS’in TOLKAR üzerinde baskı kurabilecek güce sahip olup olmadığı bir diğer ifadeyle ANKATEKS’in, TOLKAR için önemli bir alıcı olup olmadığı incelenecektir.

(52) Bu noktada, öncelikle TOLKAR hakkında bilgi verilmesi yerinde olacaktır. 1969 yılında kurulan TOLKAR, endüstriyel (yüksek kapasiteli) çamaşır makineleri ve tekstil yıkama makinelerinin üretimi alanında faaliyet göstermektedir. İzmir’de bulunan fabrikalarında üretim gerçekleştiren TOLKAR, 90’dan fazla ülkeye ihracat yapmakta ve yurt dışında bulunan 30’dan fazla distribütörü ile servis noktası aracılığıyla hizmet vermektedir. Yurt içinde ise 19 bölge satış ve servis müdürlükleri ile faaliyetlerini sürdürmektedir.

(53) ANKATEKS’in, TOLKAR için önemli bir alıcı olup olmadığına yönelik olarak; TOLKAR’ın satışları içerisinde ANKATEKS’in payını görebilmek adına TOLKAR’dan ANKATEKS’e yapılan makine satışlarına ilişkin bilgi talep edilmiş olup buna yönelik olarak gelen cevabi yazıda; son üç yıl içerisinde ANKATEKS’e herhangi bir makine satışı gerçekleştirilmediği, yalnızca servis hizmeti sunulduğu bilgisi verilmiştir. Bunun üzerine TOLKAR’dan, ANKATEKS’in ilişkili olduğu AKAN GRUP [15] bünyesinde yer alan teşebbüsleri içerecek şekilde ve servis hizmeti de dâhil olmak üzere elde edilen toplam gelir bilgisi talep edilmiştir. Bu kapsamda elde edilen bilgiler çerçevesinde 2020-2022 dönemine ait olmak üzere TOLKAR’ın, ANKATEKS’in ilişkili bulunduğu AKAN GRUP iştiraklerinden elde ettiği gelir ve AKAN GRUP’un TOLKAR içerisindeki payı aşağıda yer almaktadır:

14 Tablo-1’de yer verilen pazar payı bilgilerine göre YENİ TAMSİL’in aktif kapasite bazında %(.....), toplam kapasite bazında ise %(.....) pazar payı bulunmaktadır.

15 AKAN GRUP, ANKATEKS hissedarlarından olan Volkan AKAN’ın hissedarı olduğu teşebbüsleri ifade etmektedir.

Tablo-3: TOLKAR’ın AKAN GRUP’tan Elde Ettiği Gelir (TL) ve AKAN GRUP’un TOLKAR Cirosu İçerisindeki Payı (%)

2020 2021 2022 TOLKAR’ın Cirosu (.....) (.....) (.....) TOLKAR’ın AKAN GRUP’tan Elde Ettiği Gelir (.....) (.....) (.....) AKAN GRUP’un, TOLKAR’ın Cirosu İçerisindeki Payı (.....) (.....) (.....) Kaynak: Cevabi Yazı

(54) Tablo-3’ten görülebileceği üzere, ANKATEKS’in ilişkili olduğu AKAN GRUP’un son üç yıl içerisindeki TOLKAR’ın cirosu içerisindeki payı oldukça düşüktür. Dolayısıyla ANKATEKS’in baskı yapmak suretiyle, TOLKAR’ın kazanmış olduğu ihale sonrasında ihaleden vazgeçmesini sağlayabilecek bir alıcı gücünün olmadığı değerlendirilmektedir. Yerinde incelemede elde edilen bulgular, ulaşılan bu sonucu destekler niteliktedir. Bu çerçevede yerinde inceleme sırasında Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin ihale sürecine dair TOLKAR’dan elde edilen yazışmalara aşağıda yer verilmiştir.

(55) TOLKAR iç yazışması niteliğine sahip olan 11.11.2022 tarihli yazışmada;

“(...)

Mahkeme Ankateks ve KİK arasında olduğu için bizi bağlayan bir durumun

olmadıı, bizim teslimatları yapmamız gerektiği konusunda mutabık kalındı. ilk

sevkin 14 Kasımda yapılacak şekilde planlanıyor. Mümkünse tüm teslimatların

önümüzdeki hafta bitirilmesi gerekiyor.

(...)”

ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu ifadelerden TOLKAR’ın; ANKATEKS’in başvuruları ve süreç hakkındaki eylemleri bakımından, kendilerini bağlayan bir durum olmadığını ifade ettiği ve ihale sürecine devam etmek üzere teslimatı gerçekleştirmeyi planladığı görülmektedir.

(56) Bunun yanı sıra, TOLKAR iç yazışması niteliğine sahip olan 24.11.2022 tarihli e- postada ise;

“Merhaba

H.Ü. REKTÖRLÜĞÜ STRATEJİ VE GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI

ERİŞKİN HASTANESİ /ANKARA

Tüm makinaların Depoya Teslimatı, Ayniyat Fatura işlemleri bu gün itibari ile

tamamlanmıştır.

(…)”

ifadeleri yer almaktadır. 24.11.2022 tarihli Bulgu-2’de yer alan ve teslimat planlamasının yapıldığı yazışmanın ardından 13 gün sonra sevkiyat sürecinin tamamlandığı anlaşılmaktadır.

(57) Yukarıda yer alan e-postaya cevaben gönderilen e-postada ise;

“Elinize sağlık (.....) Hanım tüm işlrmler prüzsüz ilerledi gerçekten”

ifadelerine yer verilmiş olup TOLKAR bakımından Hacettepe Üniversitesi Hastanelerine yapılan makine satışının ve teslimatının sorunsuz bir şekilde tamamlandığı görülmektedir. Keza yerinde incelemelerde elde edilen diğer bulgularda (Bulgu-4, Bulgu-5, Bulgu-6) da Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin gerçekleştirmiş

olduğu ihale sürecine ilişkin olarak TOLKAR’ın sevkiyat planlamaları yaptığı görülmekte olup ANKATEKS tarafından herhangi bir baskı ya da zorlama yapıldığına dair bir yazışmaya rastlanmamıştır.

(58) Öte yandan TOLKAR’ın kazanmış olduğu Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri tarafından yapılan ihale sürecinin kronolojisinden de bahsetmenin önemli olduğu değerlendirilmektedir. Bu kapsamda yerinde incelemede elde edilen belgelerle desteklenen ve TOLKAR tarafından sunulan ihale sürecine dair kronolojik sürece aşağıda yer verilmiştir:

Tablo-4: Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Tarafından Yapılan 2022/549214 İhale Kayıt Numaralı Çamaşırhane Ekipmanı Alım İhalesi Süreci

Olay Tarih

İhale Günü 18.07.2022

İhale Kararının Bildirilmesi – KİK020.1/M 31.08.2022

Sözleşmeye Davet – KİK021.0/M 26.09.2022

2022/549214 İhale Kayıt Numaralı Alıma Ait Sözleşme Sürecinin Durdurulması

16 03.10.2022

Hakkında Yazı

2022/549214 İhale Kayıt Numaralı Alıma Ait Sözleşme Sürecinin Tamamlanması

13.10.2022

Hakkında Yazı

Kaynak: Cevabi Yazı

(59) Yukarıda yer verilen ihale sürecinin başlangıcından son teslimatın yapılmasına kadar olan süreç incelendiğinde; Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin, TOLKAR’a göndermiş olduğu sözleşmeye davet yazısına ilişkin olarak davet yazısını göndermesinden 7 gün sonra (03.10.2022 tarihinde) TOLKAR’a itirazen şikâyet başvurusu nedeniyle sözleşme sürecinin durdurulması hakkında yazı gönderdiği anlaşılmaktadır. Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin sözleşme sürecini durdurma yazısı göndermesinin ardından 10 gün sonra, 13.10.2022 tarihinde ilgili ihale sürecinin tamamlanmasına ilişkin TOLKAR’a bildirim yaptığı ve bir gün sonra (14.10.2022) sözleşme imzalandığı görülmektedir. Nitekim başvuru sahibi ile yapılan görüşmede, sözleşme sürecinde yaşanan gecikmenin ve durdurma bildiriminin, başvuru sahibinin diğer iddiasında yer alan şikâyet ve itirazen şikâyet başvurularından kaynaklandığı ifade edilmiştir. Keza bu hususa ilişkin olarak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 55. maddesinde “İdareye şikâyet başvurusunda bulunulması halinde, başvuru üzerine alınan kararın son bildirim tarihini, süresi içerisinde bir karar alınmaması halinde ise bu sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren on gün geçmeden ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmadığı hususuna ilişkin sorgulama yapılmadan veya itirazen şikâyet başvurusunda bulunulması halinde ise Kurum tarafından nihai karar verilmeden sözleşme imzalanamaz.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu hüküm gereğince, devam eden şikâyet ve itirazen şikâyet süreçlerinin varlığı halinde idarenin sözleşmeyi tamamlayamadığı anlaşılmaktadır.

16 Sözleşme sürecinin durdurulmasına sebep olan itirazen şikâyet başvurusu ANKATEKS tarafından yapılmıştır.

(60) Dolayısıyla ANKATEKS’in, Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin düzenlemiş olduğu ihaleyi kazanan TOLKAR’a baskı yapmak suretiyle ihaleden vazgeçirmeye zorladığı iddiasına yönelik olarak; ANKATEKS’in ve ANKATEKS’in ilişkili bulunduğu AKAN GRUP’un TOLKAR’a baskı yapabilecek alıcı gücüne sahip olmadığı, TOLKAR’a baskı yapıldığına dair bilgi belge elde edilememesinin yanı sıra yerinde incelemelerde elde edilen bulgularda yer alan ifadelerden TOLKAR’ın ihale sürecini sürdürme niyetinde olduğu, ihale sürecinde yaşanan gecikmelerle ilgili olarak ise TOLKAR’ın herhangi bir dahlinin olmadığı değerlendirilmektedir.

I.4.3.2.ANKATEKS’in, Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin Açmış Olduğu İhaleye Yönelik Olarak Yapmış Olduğu Şikâyetler Yoluyla Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin Pazara Girişinin Zorlaştırıldığı İddiasına İlişkin Değerlendirmeler

(61) Başvuru sahibinin bir diğer iddiası, Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin kendi bünyesinde faaliyet göstermek amacıyla çamaşırhane kurmak üzere hem çamaşırhane ekipmanı alımına hem de çamaşırhane inşaatına yönelik olarak ihale düzenlemesi üzerine ANKATEKS’in bu ihaleleri engellemek amacıyla birden çok kez ihale süreçlerine dair şikâyet başvurusunda bulunduğudur.

(62) Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri tarafından çamaşırhane kurulması amacıyla 18.07.2022 tarihli ve 2022/549214 ihale kayıt numaralı çamaşırhane ekipmanı alımı ihalesi ile 20.09.2022 tarihli ve 2022/862836 ihale kayıt numaralı çamaşırhane tadilatı ihalesine çıkıldığı anlaşılmakta olup söz konusu ihale süreçlerine ilişkin olarak ANKATEKS ve ilişkili olduğu diğer teşebbüsler tarafından yapılan şikâyetler ve itirazen şikâyetler yoluyla faaliyetlerinin engellendiği iddia edilmektedir.

(63) Bu noktada, ihale süreçlerine yapılan şikâyet ve itirazen şikâyetler bakımından değerlendirme yapılmadan önce bu süreçlere ilişkin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda yer alan hükümlere yer verilmesi uygun olacaktır.

(64) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile kamu ihalelere ilişkin eylem ve işlemlerin ihaleyi yapan idare ve düzenleyici idari otorite olarak Kamu İhale Kurumu tarafından idari olarak denetlenmesi mümkün olmaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 54. maddesinin 1. fıkrasında; ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabileceklerin kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunabilecekleri hüküm altına alınmıştır. Şikâyet ve itirazen şikâyet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yolları olarak düzenlenmiştir.

İdareye şikâyet başvurusu

(65) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 55. maddesinin birinci fıkrasında; şikâyet başvurusunun, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi

izleyen günden itibaren 21 inci maddenin (b) [17] ve (c) [18] bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılacağı belirtilmiştir. İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlamaktadır. İlan, ön yeterlik veya ihale dokümanına ilişkin şikâyetler birinci fıkradaki süreleri aşmamak üzere en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilmektedir. Bu yöndeki başvuruların idarelerce ihale veya son başvuru tarihinden önce sonuçlandırılması esastır.

(66) İdare, şikâyet başvurusu üzerine gerekli incelemeyi yaparak on gün içinde gerekçeli karar almaktadır. Alınan karar, şikâyetçi ile diğer aday veya istekliler ile istekli olabileceklere karar tarihini izleyen üç gün içinde bildirilir. Belirtilen süre içinde bir karar alınmaması durumunda başvuru sahibi tarafından karar verme süresinin bitimini, süresinde alınan kararın uygun bulunmaması durumunda ise başvuru sahibi dâhil aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından idarece alınan kararın bildirimini izleyen on gün içinde Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunulabilir. İdareye şikâyet başvurusunda bulunulması halinde, başvuru üzerine alınan kararın son bildirim tarihini, süresi içerisinde bir karar alınmaması halinde ise bu sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren on gün geçmeden ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmadığı hususuna ilişkin sorgulama yapılmadan veya itirazen şikâyet başvurusunda bulunulması halinde ise Kurum tarafından nihai karar verilmeden sözleşme imzalanamamaktadır.

KİK’e itirazen şikâyet başvurusu

(67) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 56. maddesinde; idareye şikâyet başvurusunda bulunan veya idarece alınan kararı uygun bulmayan aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından, sözleşme imzalanmadan önce itirazen şikâyet başvurusunda bulunulabileceği hüküm altına alınmıştır. Kurum, itirazen şikâyete ilişkin nihai kararını, incelenen ihaleye ilişkin gerekli bilgi ve belgeler ile ihale işlem dosyasının kayıtlara alındığı tarihi izleyen yirmi gün içinde vermek zorundadır. Bu süre 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihaleler ile şikâyet ve itirazen şikâyet üzerine alınan ihalenin iptal edilmesi işlemine karşı yapılacak itirazen şikâyet başvurularında on iş günü olarak uygulanmaktadır. Bununla birlikte Kurul tarafından verilen bütün kararların, karar tarihini izleyen beş iş günü içinde taraflara tebligata çıkarılacağı ve tebligata çıkarıldığı tarihi izleyen beş gün içinde Kamu İhale Kurumu’nun internet sayfasında yayınlanacağı belirtilmiştir.

(68) Mevcut dosya bakımından başvuru sahibi tarafından ANKATEKS ile ilişkili olarak söz konusu ihalelere ilişkin yapılan şikâyetlerin, itirazen şikâyetlerin ve bu başvurulara ilişkin alınan kararların tarihleri ile ihale sürecinin sonucunda imzalanan sözleşmelerin tarihlerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.

[17] 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21.maddesinin (b) bendi: “Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması.”

[18] 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21.maddesinin (c) bendi: “Savunma ve güvenlikle ilgili özel durumların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması.”

(69) Tablo-5: Şikâyet ve İtirazen Şikâyet Süreçleri [19]

İtirazen

Şikâyet İdare Karar Sözleşme

Teşebbüs Şikâyet KİK Tarihi

Tarihi Tarihi Tarihi

Tarihi

18.07.2022 1 ROTALP 04.07.2022 08.07.2022 - -

tarihli ve 2 ANKATEKS 06.07.2022 08.07.2022 - -

2022/54921 3 ANKATEKS 17.07.2022 27.07.2022 05.08.2022 24.08.2022

4 İhale Kayıt 4 ANKATEKS 09.09.2022 15.09.2022 23.09.2022 12.10.2022

Numaralı 14.10.2022

Çamaşırhan

e Ekipmanı 5 (.....) 05.07.2022 08.07.2022 18.07.2022 03.08.2022

Alımı

İhalesi

20.09.2022 6 (.....) 14.09.2022 15.09.2022 26.09.2022 12.10.2022

tarihli ve AKAN

2022/86283 7 TEMİZLEME 20.09.2022 22.09.2022 - -

6 İhale Kayıt 20

Numaralı 14.11.2022

Çamaşırhan

e Tadilatı 8 ANKATEKS 05.10.2022 10.10.2022 20.10.2022 03.11.2022

İhalesi

Kaynak: Cevabi Yazılar

(70) Tablo-5’e bakıldığında, 18.07.2022 tarihli ve 2022/549214 ihale kayıt numaralı çamaşırhane ekipmanı alımı ihalesine yönelik olarak yapılan itirazen şikâyet başvurularının sonuncusunun 12.10.2022 tarihinde KİK tarafından sonuçlandırılmasının ardından 14.10.2022 tarihinde sözleşme imzalanabildiği anlaşılmaktadır. İhalelere yönelik olarak yapılan şikâyetler ve itirazen şikâyetlerin sözleşme süreçlerini geciktirmesi 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun getirdiği bir zorunluluktan kaynaklanmakla birlikte 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 55. maddesinde “İdare, şikâyet başvurusu üzerine gerekli incelemeyi yaparak on gün içinde gerekçeli bir karar alır” hükmü 56. maddesinde ise “Kurum itirazen şikâyete ilişkin nihai kararını incelenen ihaleye ilişkin gerekli bilgi ve belgeler ile ihale işlem dosyasının kayıtlara alındığı tarihi izleyen yirmi gün içinde vermek zorundadır.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu hükümlerde şikâyet ve itirazen şikâyet başvurularına ilişkin olarak yasal süre sınırı getirildiği görülmektedir.

(71) Öte yandan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 55. maddesinde yer alan hükümlerden de anlaşılabileceği üzere şikâyet ve itiraz başvuruların devam ediyor olması ihale sürecinde sözleşmenin imzalanmasını geciktirmektedir. Bu kapsamda Tablo 5’te yer alan başvuru süreçleri incelendiğinde, çamaşırhane ekipmanı alımına yönelik olarak yapılan 3 ve 4 numaralı şikâyet ve itirazen şikâyet başvuru süreçlerinin yaklaşık 40 günde sonuca bağlandığı görülmektedir. Benzer şekilde çamaşırhane tadilatına 19 Başvuru sahibi tarafından, (.....) ve (.....)’nin, ihalelere yönelik itirazlarını ANKATEKS ile arasındaki ilişkiler nedeniyle gerçekleştirdikleri belirtilse de bu iddiaya ilişkin herhangi bir belge elde edilememiştir. Bu hususa ilişkin olarak ANKATEKS, (.....) ve (.....) ile herhangi bir bağının bulunmadığını ifade etmiştir. Öte yandan tabloda yer verilen ROTALP Temizlik Gıda Tekstil Turizm Çamaşır Yıkama Kırtasiye Bilgi İşlem İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (ROTALP) firmasının ortağı olan Oğuzalp ERGÜL aynı zamanda ANKATEKS’in %(.....) oranında hissesine sahip olduğu ERGÜLTEKS’in de ortağıdır.

20 ANKATEKS ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan Akan Temizleme İnşaat Turizm Tekstil Araç Kiralama Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti’yi ifade etmektedir.

yapılan şikâyet ve itirazen şikâyet sürecinin de sonuçlandırılması yaklaşık bir ay sürmüştür. Bununla birlikte çamaşırhane ekipmanı alımı ihalesine ilişkin itiraz süreçlerinin farklı tarihlerde başlamış olması nedeniyle çamaşırhane ekipmanına ilişkin süreç yaklaşık 3 ayda tamamlanabilmiştir. Çamaşırhane tadilatına ilişkin ihale günü ile sözleşme tarihi arasında geçen süre ise yaklaşık 1,5 aydır. Bu kapsamda ihalelere yapılan itirazların, sözleşmelerin imzalanmasını geciktirdiği söylenebilecektir.

(72) Öte yandan Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin endüstriyel çamaşır yıkama ekipmanı alımı amacıyla gerçekleştirilen 18.07.2022 tarihli ve 2022/549214 ihale kayıt numaralı çamaşırhane ekipmanı alımı ihalesine yönelik olarak şikâyet başvurularının gerekçelerine bakıldığında; şartnamede yer alan bilgilerin eksik olması, ihale şartnamesinde istenen çamaşırhane ekipmanının yeterli gereksinimi karşılamaması, idarece eksik ve hatalı yapılan zeyilname sürelerinden dolayı yeterli teklif verilememesi ve idarelerin ihale dokümanlarında bir kez erteleme ve zeyilname yapabileceği ancak Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin iki kez zeyilname ile düzeltme yapması vb. iddialar yer almaktadır. 20.09.2022 tarihli ve 2022/862836 ihale kayıt numaralı çamaşırhane tadilatı ihalesine yönelik ANKATEKS’in itirazlarının gerekçelerinde ise; ihalede seçilen buhar kazanında patlama riski olması, gider borularının nereye bağlanacağının belirsiz olması, egzoz havalandırma sisteminin olmaması, çamaşırhane içindeki 40 cm’lik kot farkının işletmeyi yavaşlatacak olması, mevcut kazan dairesine projede yer verilmemesi, egzoz aspiratörünün yerinin ve kapasitesinin belirsiz olması, ihaledeki isteklilerin eksik evrak sunması, ihale komisyonunun uygulanması gereken sürelere uymaması ve ihalede sunulan iş denetim belgelerinin mevzuata aykırı olması vb. iddialar yer almaktadır.

(73) Dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre; ANKATEKS’in söz konusu iddialarına yönelik şikâyet başvurularının idare tarafından, itirazen şikâyet başvurularının ise KİK tarafından reddedildiği anlaşılmaktadır. Bunun yanı sıra ANKATEKS, KİK tarafından 24.08.2022 tarihinde verilen itirazen şikâyet başvurusun reddine ilişkin karara karşı idare mahkemesinde dava açmıştır.

(74) Açılan davada ANKATEKS tarafından ileri sürülen temel iddialar şu şekildedir: 21

- Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin ihalede eksik ve hatalı belirlediği

düzeltme ilanı ve zeyilname sürelerinden dolayı ihaleye teklif veremediği,

zeyilname tarihi ile ihale tarihi arasında 10 gün süre bulunmadığı, ihale

tarihinin 19.07.2022 tarihine ertelenmesi gerekirken ertelenmediği,

- Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin bir defaya mahsus zeyilname

düzenleyebileceği ancak ihale sürecinde hukuka aykırı davranarak iki kez

zeyilname düzenlediği,

- Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin düzenlediği ikinci zeyilnamenin

tebliğinin ardından hafta sonu tatili, kurban bayramı tatili, idari izin ve 15

Temmuz resmi tatilinin gelmesi nedeniyle ihaleye itiraz süresinin tanınmadığı,

- İhalenin, teklifi yaklaşık maliyete çok yakın ve tek geçerli teklif olan istekli

üzerinde bırakılmasının temel ilkelere aykırı olduğu ve ihalenin iptal edilmesi 21 Başvuru sahibi tarafından belirtilen şikâyet ve itirazen şikâyet başvurularında yer alan tüm iddialar yerine mahkeme sürecine de yansımış olan temel iddialara yer verilmiştir. Nitekim mahkeme süreci, söz konusu ihaleye yönelik ANKATEKS’in yapmış olduğu şikâyetler ile itirazen şikâyetlerin devamı niteliğindedir.

gerektiği.

(75) Ankara 12. İdare Mahkemesi tarafından görülen davada yukarıda yer verilen iddialara yönelik;

- Zeyilnamenin tebliğine ilişkin olarak iddia edildiği gibi mevzuat hükümlerinde

10 günlük sürenin bulunmadığı,

- İdarenin bir defaya mahsus zeyilname düzenleyebileceğine ilişkin iddiasına

ilişkin olarak böyle bir sınırlamaya ilişkin düzenleme bulunmadığı,

- İhaleye itiraz süresinin tanınmadığı iddiasına ilişkin olarak her ne kadar 13 ve

14 Temmuz günlerinin idari izin kapsamına alındığı belirtilmiş ise de idari izin

günlerinde şikâyet başvurusu yapılamayacağına dair mevzuatta hüküm

bulunmadığı dikkate alındığında ANKATEKS’in iddiasının reddedilmesinde

hukuka aykırılık bulunmadığı,

- İhalenin temel ilkelere aykırı bir şekilde sonuçlandırılması iddiasına yönelik

olarak ise ANKATEKS’in itirazen şikâyet yoluna başvurduğu ve dava konusu

işlemin tesis edildiği tarihler itibarıyla ortada henüz alınmış bir İhale

Komisyonu kararı bulunmadığından reddedilmesinde hukuka aykırılık

bulunmadığı

sonucuna ulaşılmıştır

(76) Birden fazla olmakla birlikte şikâyet ve itirazen şikâyet süreçleri ile mahkeme sürecinin aşama aşama bir süreç içerisinde ilerlediği, şikâyet başvurularının reddedilmesi üzerine bir üst merci olan KİK’e itirazen şikâyet yoluyla başvuru yapıldığı anlaşılmaktadır. ANKATEKS’in 05.08.2022 tarihli itirazen şikâyet başvurusunun KİK tarafından reddedilmesi üzerine ise konunun yargı aşamasına taşındığı görülmektedir. Kamu İhale Kanun’un 54. maddesine göre; şikâyet ve itirazen şikâyet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır.

(77) Bu iddiada yer alan davranışlar; söz konusu ihale süreçleri öncesinde ANKATEKS’ten endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti alımı gerçekleştiren Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin makine alımı ve çamaşırhane tadilatı/inşaatı sonrasında ANKATEKS’ten hizmet alımına ihtiyaç duymayabileceği ve ANKATEKS’e rakip konuma gelecek olması nedeniyle ANKATEKS’in, Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin pazara girişi bakımından faaliyetlerini zorlaştırması olarak da ele alınabilecektir.

(78) “Sham litigation”, “vexatious litigation” veya “karşı tarafa sadece zarar verme amacıyla dava açma” olarak adlandırılan ve rekabet hukuku literatüründe hâkim durumdaki teşebbüsün stratejik olarak rakiplerini dışlamak veya rekabeti engellemek için açtığı davalar, karşı tarafa zarar verme amacı yönünden incelemeye tabi tutulabilmektedir. 22 Bu noktada, her ne kadar başvuru sahibi tarafından ANKATEKS’in açtığı davalar yoluyla bir engelleme girişimi iddiasında bulunulmasa da ANKATEKS’in birden fazla farklı şikâyet ile idare ve KİK’e başvurmasının, karşı tarafa sadece zarar verme amacıyla dava açma kavramı kapsamında incelenebileceği değerlendirilmektedir.

(79) Rekabet hukuku uygulamalarında sınırlı ölçüde örneği bulunan karşı tarafa sadece zarar verme amacıyla dava açma kavramı, Avrupa Birliği (AB) rekabet hukuku 22 Karşı tarafa sadece zarar verme amacıyla dava açma kavramına ilişkin teorik bilgilere, Kurulun 08.03.2018 tarihli ve 18-07/111-58 sayılı Çiçek Sepeti kararında ayrıntılı olarak yer verilmiştir.

içtihadında en ilkesel kararlardan biri olan Genel Mahkeme’nin ITT Promedia kararında [23] değerlendirilmiştir. Söz konusu kararda Mahkeme, AB Komisyonu’nun (Komisyon) Promedia’nın rakibi Belgacom’u kendisini haksız yere dava ederek hâkim durumunu kötüye kullandığına ilişkin başvurusunu incelemiştir. Genel Mahkeme kararında, Komisyon’un uyguladığı iki basamaklı testin doğruluğunu değerlendirmek yerine söz konusu testin Komisyon tarafından doğru uygulanıp uygulanmadığını değerlendirmiştir. Dolayısıyla söz konusu testin Mahkeme tarafından da dikkate alındığı anlaşılmaktadır. Bu teste göre hukuki davaların rekabet hukuku bağlamında bir kötüye kullanma olduğunun kabulü için aşağıdaki iki şartın birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır:

- İncelenen hukuki davranışın dava açan teşebbüsün haklarını korumak amaçlı

yapıldığının makul olarak görülmemesi ve sadece karşı tarafa zarar verecek

nitelikte olması,

- İncelenen hukuki davanın, amacı rakibi elemek olan bir planın parçası olması.

(80) Genel Mahkeme kararında, mahkemelere erişme ve başvurma hakkının hukukun üstünlüğünü sağlayan temel prensiplerden biri olduğundan oldukça istisnai durumlarda Avrupa Birliği’nin İşleyişine Dair Anlaşmanın 102. maddesi kapsamında hâkim durumun kötüye kullanılmasına yol açabileceğini vurgulamaktadır. Yukarıda yer alan kriterlerden de anlaşılacağı üzere söz konusu değerlendirmede hâkim durumdaki teşebbüsün, rakibini dışlamaya yönelik niyetinin gösterilmesi önem arz etmektedir.

(81) Kurul Çiçek Sepeti kararında, ÇİÇEK SEPETİ’nin rakipleri aleyhine açtığı davalarla ilgili olarak; incelenen hukuki davranışın dava açan teşebbüsün haklarını korumak amaçlı yapılmaması koşulunu sağlamadığı, söz konusu davaların ÇİÇEK SEPETİ’nin marka hakkını korumaya yönelik olduğu ve bu nedenle ticari bir menfaatinin bulunduğu, ek olarak ÇİÇEK SEPETİ’nin sırf rakiplerine zarar verme niyetiyle dava açtığına ilişkin bir bulgu da elde edilemediği gerekçesiyle iddiayı reddetmiştir.

(82) Daha önce de ifade edildiği üzere, mahkemelere erişme ve başvurma hakkının hukukun üstünlüğünü sağlayan temel prensiplerden biri olduğu göz önüne alındığında ve ANKATEKS’in hem idari mercilere başvuruları sürecindeki hem de idari yargıya başvurması sürecindeki amacının benzer gerekçelere dayanan bir sürecin devamı niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte önaraştırma sırasında ANKATEKS tarafından yapılan şikâyet ve dava başvurularının açıkça bir rakibi elemek ya da dışlamak niyetini ya da amacını taşıdığına dair bir belgeye de rastlanılmamıştır.

(83) Öte yandan, ANKATEKS’in başvurularının ihale süreçlerinin birini yaklaşık 3 ay diğerini ise yaklaşık olarak 1,5 ay geciktirdiği tespiti yapılabilecektir. Şikâyet, itirazen şikâyet ve dava süreçlerinin Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin endüstriyel çamaşır yıkama pazarına girişi önünde dışlayıcı bir engel oluşturup oluşturmadığı açısından bakıldığında; ANKATEKS tarafından yapılan şikâyet ve itirazen şikâyetlerine ilişkin Kamu İhale Kanunu’nda yer alan süreler göz önüne alındığında pazara giriş açısından önemli sayılabilecek bir gecikme yaşanmadığı ve çamaşırhane ekipmanı ihale sürecinin tamamlanarak Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin endüstriyel çamaşır yıkama makinelerini temin edebildiği ve çamaşırhane tadilatına yönelik sürecin ise bitmek üzere olduğu dikkate alındığında, bir-iki aylık gecikmenin pazardaki rekabet 23 ITT Promedia v. Commission, Case T-111/96 [1998] ECR II-2937

açısından önemli bir etki doğurmadığı değerlendirilmektedir. 31.12.2022 tarihine kadar ANKATEKS ile Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri arasında çamaşır yıkama hizmeti sözleşmesinin devam ediyor olması ve başvuru sahibi tarafından da ifade edildiği üzere 15-20 Şubat 2023 tarihi itibarıyla çamaşırhane inşaatı sürecinin tamamlanmasıyla birlikte Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin kendi çamaşırhanesinin faaliyete başlayacağı dikkate alındığında süreçte yaşanan gecikmenin tamamı yapılan itirazlara atfedilse dahi gecikmenin en fazla 45-50 gün sürdüğü söylenebilecektir.

I.4.3.3. Endüstriyel Çamaşır Yıkama Hizmeti Alımına Yönelik İhale Şartnamelerinin Hazırlanmasına ANKATEKS Tarafından Müdahale Edildiği İddiasına İlişkin Değerlendirmeler

(84) Geçmiş tarihlerde Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri tarafından hazırlanan endüstriyel çamaşır yıkama hizmeti alımına yönelik ihale şartnamelerinin hazırlanmasına ANKATEKS tarafından müdahale edildiği, ANKATEKS’in istediği koşullar olmaz ise ihaleye girmemekle ve bunun sonucu olarak Hacettepe Üniversitesi Hastanelerini zora düşürmekle tehdit ettiği iddia edilmiştir. Başvuru sahibi tarafından bu iddiayı destekler nitelikte herhangi bir belge sunulmamakla birlikte yapılan incelemeler sırasında da bu iddiaya ilişkin herhangi bir belge elde edilememiştir.

(85) Öte yandan, Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri ile ANKATEKS arasındaki sözleşme 2022 yılı sonu itibarıyla sona ermiş olup başvuru sahibinin kendi çamaşır yıkama tesisi kurulumunun, 2023 yılı başı itibarıyla tamamlanmadığından hâlihazırda üç farklı teşebbüsten hizmet aldığı ifade edilmiştir. Dolayısıyla mevcut durumda Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin ANKATEKS ile sözleşmesi sona ermiş olsa dahi hizmet alımını üçüncü taraf teşebbüsler aracılığıyla sürdürebildiği görülmektedir.

(86) Keza hâlihazırda üçüncü taraflarla sürdürülen bu hizmet alımı geçici nitelikte olup Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri kendi endüstriyel çamaşır yıkama makinelerini temin etmek suretiyle çamaşır yıkama hizmetini kendi iç kaynakları ile sürdürmeye başlayacaktır. Bu nedenle, çamaşır yıkama hizmeti alımına yönelik olarak Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin, ANKATEKS’ten hizmet almak zorunda olduğu ve böylece ihale şartnamesinin içeriğine müdahale edildiği, bunun yanı sıra ANKATEKS’in istediği koşullar olmaz ise ihaleye girmemekle ve bunun sonucu olarak Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin zora düşürüleceği konusunda tehdit edildiği iddiasının geçerli olmadığı değerlendirilmektedir.

I.4.3.4. ANKATEKS’in Pazardaki Güçlü Konumunu Kullanmak Suretiyle Sözleşmeye Aykırı Davranarak Yerine Getirmesi Gereken Hizmeti Aksattığı İddiasına Yönelik Değerlendirmeler

(87) ANKATEKS’in, Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri ile olan endüstriyel çamaşır yıkama hizmetine aykırı hareketlerde bulunması halinde, Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin ANKATEKS’e ceza kestiği ancak ceza sonrasında ANKATEKS’in yerine getirmesi gerekli olan hizmetleri daha da aksattığı iddia edilmektedir.

(88) Söz konusu iddia içeriğinde de yer alan ifadelerden anlaşılabileceği üzere ANKATEKS’in kendisinin yerine getirmesi gereken edim olan; çamaşırların zamanında ve yeterli bir şekilde temizlenmesi hususuna aykırı davranması, esasen taraflar arasındaki sözleşmeye aykırı davranmanın bir parçası olarak değerlendirilebilecektir. Nitekim ANKATEKS’in sözleşmeye aykırı davrandığı durumda ceza kesildiği de iddia içeriğinde yer almaktadır. ANKATEKS’in, Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri ile yapmış olduğu sözleşmeye aykırı davranarak yerine getirmesi gereken edimi kusurlu ya da

eksik bir şekilde yerine getirmesinin kötüye kullanma olarak ele alınmasının mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.

I.4.3.5. YENİ TAMSİL’e ANKATEKS tarafından baskı yapılmak suretiyle Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin Çamaşırlarının Yıkatılmadığı İddiasına Yönelik Değerlendirmeler

(89) 01.02.2023 tarihinde Kurum merkezinde şikâyetçi ile gerçekleştirilen görüşmede:

- Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin çamaşırlarının yıkanması için

ANKATEKS ile yapılan sözleşmenin 31.12.2022 tarihinde sona erdiği,

- TOLKAR tarafından 24.11.2022 tarihinde endüstriyel çamaşır yıkama

makinelerinin teslim edilmesine rağmen Hacettepe Üniversitesi

Hastanelerinin hâlihazırda kendi yıkama tesisinin faaliyete geçmediği,

- Hacettepe Üniversitesi Hastanelerine ait çamaşırhanenin 15-20.02.2023

tarihleri arasında faaliyete geçirilmesinin planlandığı,

- Çamaşırhane kurulmasına kadar geçen sürede hastane çamaşırlarının üç

ayrı firmaya yıkatıldığı [24],

- Bahse konu üç firmadan birinin Alparslan Taşımacılık Temizlik İnş. Gıda İç ve

Dış Tic. Ltd. Şti. olduğu ve bu firmanın da çamaşır yıkama hizmetini YENİ

TAMSİL aracılığıyla gerçekleştirdiği,

- Bununla birlikte, ANKATEKS tarafından YENİ TAMSİL’e baskı yapıldığına

dair duyumlarının olduğu ve söz konusu baskı neticesinde hastane

çamaşırlarının yıkanmasının engellendiği

belirtilmiştir.

(90) Bunun üzerine YENİ TAMSİL yetkilisi (.....) ile 02.02.2023 tarihinde telefon görüşmesi gerçekleştirilmiş ve Hacettepe Üniversite Hastanelerinin çamaşırlarının yıkanması sürecine ilişkin bilgi alınmıştır. Teşebbüs yetkilisi tarafından, Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri yetkililerinin yaklaşık bir ay öncesinde çamaşır yıkatma talebinde bulunduğu, kendilerinin personel yetersizliği sebebiyle talep edilen çamaşırları yıkayamayacağını belirttiği ancak hastane yetkililerinin ricası üzerine belirli miktarda hizmet verilebileceği yönünde karar verildiği, şimdiye kadar Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin 5 ton civarında çamaşırının yıkandığı ve hastane yetkilileri tarafından geçici bir süre için talep edilen bu hizmetin, belirttikleri güne kadar verilmeye devam edileceği hususları ifade edilmiştir.

(91) Dolayısıyla başvuru sahibinin almış olduğunu belirttiği duyumların, muhatabı tarafından verilen bilgilerle uyuşmadığı anlaşılmaktadır. Kaldı ki çamaşır yıkama hizmetinin süreklilik gerektiren bir iş olması sebebiyle bahse konu firmaların çamaşır yıkama hizmetini kabul etmemelerinin iş modelleri çerçevesinde makul olduğu değerlendirilmektedir. Başvuru sahibi ile yapılan görüşmede de, çamaşır yıkatma işleminin sürekli olmayacağı gerekçesiyle Lokman Hekim Hastanesi tarafından Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin teklifinin kabul edilmediği ifade edilmiştir. Dolayısıyla, YENİ TAMSİL’in kendi kapasitesi oranında Hacettepe Üniversitesi Hastanelerine hizmet vermeye devam ettiği değerlendirilmektedir.

[24] Söz konu üç firmadan ikisinin Başkent Üniversitesi Hastanesi ve Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi (GEAH, eski adıyla GATA) olduğu ifade edilmiştir.

I.4.4. Genel Değerlendirme

(92) Dosya konusu iddiaların temelini, ANKATEKS’in hâkim durumunu kötüye kullanarak Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin faaliyetlerini zorlaştırdığı iddiası oluşturmaktadır.

(93) Kötüye kullanma, hâkim durumdaki teşebbüslerin sahip oldukları pazar gücünün avantajından faydalanarak doğrudan ya da dolaylı olarak tüketici refahını azaltması muhtemel davranışlarda bulunmaları olarak tanımlanmaktadır. Dışlayıcı kötüye kullanmalar pazardaki etkin rekabeti olumsuz etkilemekte ve bu suretle tüketici refahının azalmasına neden olmaktadır. Bu tür kötüye kullanmalar, hâkim durumdaki teşebbüsün kendisine rakip olan teşebbüslere yönelik davranışları sonucunda rakiplerin piyasadan dışlanmasına neden olabileceği gibi hâkim durumdaki teşebbüsün kendisiyle rekabet içerisinde bulunmayan müşterilerine yönelik olan davranışları sonucunda alt pazardaki teşebbüslerin bir kısmının pazardan dışlanmasına da yol açabilmektedir. Dışlayıcı davranışlara yönelik değerlendirmede incelenen davranışın kendine özgü koşullarının yanı sıra, pazardaki fiili veya muhtemel etkileri de göz önünde bulundurulmaktadır.

(94) Bu doğrultuda başvuru sahibi tarafından iddia edilen beş iddia yukarıda tek tek incelenmiştir. Özellikle de Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin 18.07.2022 tarihli ve 2022/549214 ihale kayıt numaralı çamaşırhane ekipmanı alımı ihalesi ile 20.09.2022 tarihli ve 2022/862836 ihale kayıt numaralı çamaşırhane tadilatı ihalesine yönelik süreçlerin başlamasının ardından ANKATEKS’in gerek şikâyetler yoluyla ihale süreçlerini zorlaştırması gerekse de makine ihalesini kazanan TOLKAR’a baskı yapmak suretiyle söz konusu ihale sürecini zorlaştırması iddiaları üzerinde durulmuştur.

(95) İhale süreçlerine ilişkin olarak dosya kapsamında; ANKATEKS’in TOLKAR’a baskı yapma ya da tehdit etme kabiliyetine sahip olmadığı tespit edilmiş, yerinde incelemede elde edilen bulgularda TOLKAR’ın ihale sürecine devam etmesiyle ilgili olarak kendi iş süreçlerini sürdürme güdüsünde olduğu görülmüş ve başvuruda yer alan iddiaya ilişkin herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.

(96) Öte yandan şikâyet, itirazen şikâyet ve dava süreçlerinde yer alan süreçlerin farklı gerekçelere dayanan ancak aşama aşama idareye ve yargıya başvurma sürecinin devamı niteliğinde olduğu değerlendirilmektedir. Söz konusu başvuruların bir rakibi elemek ya da dışlamak niyetini ya da amacını taşıdığına dair bir bulguya dosya kapsamında ulaşılamamıştır. Ayrıca, ANKATEKS tarafından yapılan başvuruların ilgili taraflarca (İdare, KİK ve 12. İdare Mahkemesi) reddedildiği, ihale süreçlerinin gecikmeler yaşanmakla birlikte tamamlandığı, ihale sonucunda temin edilmesi gereken makinelerin önemli ve uzun sayılabilecek kadar bir süre geçmeden temin edildiği, hâlihazırda makinelerin faaliyete geçebilmesi için inşaat sürecinin tamamlanmasının beklendiği, 15-20.02.2023 itibarıyla çamaşırhanenin faaliyete başlanmasının beklendiği göz önüne alındığında, Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinin pazara girişine engel olunması ya da faaliyetlerinin zorlaştırılması bakımından bir sonuç doğurmadığı değerlendirilmektedir.

(97) Sonuç olarak dosya kapsamında elde edilen bilgi, belgeler ile yapılan değerlendirmeler sonucunda; ANKATEKS’in eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir kötüye kullanma olarak kabul edilmesi mümkün görülmemektedir. Dolayısıyla ANKATEKS hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştı r.

J. SONUÇ

(98) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikâyetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.