Skip to content
All decisions

Competition Board Decision

Cumhurbaşkanınca belirlenen Mersin, Çeşme, Pendik, Karasu ve Yalova deniz sınır kapılarında, ÖTV ve KDV’den…

Competition Infringement20-36/496-221Decision date: 28.07.2020Publication date: 30.11.2020

Cumhurbaşkanınca belirlenen Mersin, Çeşme, Pendik, Karasu ve Yalova deniz sınır kapılarında, ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde akaryakıt satışı faaliyeti gösteren bazı akaryakıt bayilerinin uyguladıkları yüksek fiyatlarla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri iddiası.

Decision details

Case number
20-36/496-221
Decision date
28.07.2020
Publication date
30.11.2020
Decision type
Competition Infringement (Rekabet İhlali)

Decision text

17 pages · 46.864 characters

The text below is extracted from the decision document published by the Turkish Competition Authority; page numbers, tables and figures keep their position in the original document. The summaries, classifications and explanations on this page are provided for information only and do not constitute legal opinion or advice; the binding text is the decision as published by the Authority.

View the official decision at the Competition Authority

Page 1

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı: 2020-1-037(Önaraştırma)
Karar Sayısı: 20-36/496-221
Karar Tarihi: 28.07.2020

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Birol KÜLE

Üyeler: Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,

Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ

B. RAPORTÖRLER: Hakan SABUNCU, Esma AKSU, Alican ŞENTÜRK

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: - Uluslararası Nakliyeciler Derneği

Nispetiye Cad. Seher Yıldızı Sok. No:10 34337 Etiler/İstanbul

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILANLAR: - Mersin, Çeşme, Pendik, Karasu, ve Yalova deniz sınır

kapılarında ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde akaryakıt satışı

faaliyeti gösteren akaryakıt bayileri

(1) E. DOSYA KONUSU: Cumhurbaşkanınca belirlenen Mersin, Çeşme, Pendik,

Karasu ve Yalova deniz sınır kapılarında, ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde

akaryakıt satışı faaliyeti gösteren bazı akaryakıt bayilerinin uyguladıkları yüksek

fiyatlarla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;

- Sınır kapılarında yapılacak akaryakıt satışına yönelik uygulanmakta olan ÖTV ve KDV istisnasının çerçevesinin 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu (4760 sayılı Kanun), 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (3065 sayılı Kanun) ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu (5015 sayılı Kanun) ile çizildiği,

- Bu kapsamda 4760 sayılı Kanun’un 7/A maddesinde “Kanuna ekli (I) sayılı listede yer alan malların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümleri çerçevesinde; Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun ihracat rejimi kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına yalnızca yurt dışına çıkışlarında teslimi vergiden müstesnadır.” hükmü ile 3065 sayılı Kanun’un 14. maddesinin 3. fıkrasında “4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümleri çerçevesinde, Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun ihracat rejimi kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına yalnızca yurt dışına çıkışlarında yapılacak motorin teslimi vergiden istisnadır.” hükmünün bulunduğu,

- 5015 sayılı Kanun’a eklenen “Ek Madde 1: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından akaryakıt alt başlığı ve istasyonlu bayilik kategorisi altında verilen bayilik lisansı sahiplerince, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7/A maddesi ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 14 üncü maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında satışı yapılan akaryakıtın satış fiyatı, ilgili akaryakıt türünün edinme bedelinin yüzde sekiz fazlasını aşamaz." hükmü ile ÖTV ve KDV’den muaf

Page 2

tutulmuş akaryakıt satışı yapacak istasyonların kâr marjının maksimum %8 oranında 5015 sayılı Kanun ile sınırlandığı,

- Bahse konu uygulama kapsamında ÖTV muafiyetine ilişkin detayların Hazine ve Maliye Bakanlığının Özel Tüketim Vergisi (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nde (Tebliğ); II. İstisnalar ve Vergi İndirimi bölümü C.5. İhraç Malı Taşıyan Araçlara Motorin Tesliminde İstisna başlığı altında düzenlendiği, Tebliğ’de “Öte yandan bayilerin bu istisna hükümlerinden yararlanabilmeleri için, Petrol Piyasası Kanununun ek 1 inci maddesinde yer alan hükümlere göre araçlara yaptıkları motorin teslimlerine ilişkin satış fiyatının, ilgili motorin türünün edinme bedelinin yüzde sekiz (%8) fazlasını aşmaması gerekir. Edinme bedeli, dağıtıcının ilgili motorin türünü KDV, ÖTV ve benzeri vergiler hariç satış bedelidir.” hükmünün yer aldığı,

- Söz konusu edinim bedelinin, sınır kapısında yakıtı satacak olan kuruluşun yakıtı edinim bedelini ifade ettiği ve edinme bedeli üzerinden belirlenen %8 kâr marjını aşan tüm satışların hukuka aykırı olarak telafisi güç veya imkânsız zararlara yol açtığı,

- Yukarıda anılan mevzuat hükümlerine karşın deniz sınır kapılarındaki vergisiz akaryakıt satış fiyatları arasında ciddi fiyat farklılıklarının olduğu,

- Söz konusu deniz sınır kapılarında faaliyet gösteren bayilerin hâkim durumda olduğu,

- 2018-2019 yılları içerisindeki satış fiyatlarının ve edinim bedellerinin dikkate alınması halinde kâr marjı oranlarının bazı günlerde hukuken belirlenen %8 kâr oranının 2-3 katına çıktığının görüldüğü,

- İhracat yapan firmalar bakımından en önemli giderlerden biri olan taşıma giderlerinde suni bir artış yaşandığı, firmaların elde edeceği kazançtan mahrum kaldığı, doğrudan ve dolaylı olarak lojistik sektörü ve ihracatçı tüm sektörler ile ülke ekonomisinin zarar gördüğü,

- Sınır kapılarındaki kanuna aykırı akaryakıt fiyatlandırma uygulamalarının belirsizliklere neden olarak maliyetlerin öngörülememesine, dolayısıyla sağlıklı bir ticari planlama yapılamamasına yol açtığı, söz konusu fiyatlandırmanın ihracatçılar açısından maliyet farklılaştırmasına ve rekabet dezavantajına yol açtığı,

- Sınır kapılarında satışı yapılan akaryakıt fiyat uygulamalarının ülke ekonomisine ve ihracat rejimine zarar verdiği ve söz konusu fiyat davranışlarının Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’na da aykırılık teşkil ettiği

hususları ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.

(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 10.01.2020 tarih ve 264 sayı ile

giren başvuru 20.02.2020 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında görüşülmüş ve

20-11/135-M(1) sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar uyarınca

düzenlenen 23.07.2020 tarih ve 2020-1-037/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu

görüşülerek karara bağlanmıştır.

(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; önaraştırma konusu iddialarla ilgili olarak

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi

uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi gerektiği

ifade edilmiştir.

Page 3

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakkında İnceleme Yürütülen Teşebbüsler

(5) Dosya kapsamında incelemeye konu sınır kapılarında akaryakıt satışı faaliyetinde

bulunan akaryakıt bayilerine ilişkin bilgilere Tablo 1’de yer verilmiştir:

Tablo-1: Hakkında İnceleme Yürütülen Bayiler

Deniz Sınır Sınır Kapısı İşletici

İli Akaryakıt Satış Bayi Dağıtım Firması

Kapıları Firma

Mersin Uluslararası

Şahin Kardeşler Petrol Petrol Ofisi A.Ş. Mersin Limanı Mersin Liman İşletmeciliği

Ürünleri Ticaret Ltd. Şti. (PO)

A.Ş.

Özden Akaryakıt ve Madeni U.N. Ro-Ro

Pendik Limanı İstanbul PO

Yağ Sanayi Ticaret A.Ş. İşletmeleri A.Ş.

Çeşme UlusoyShell & Turcas
Ulusoy Deniz Taşımacılığı
Çeşme LimanıİzmirLiman İşletmeleriPetrol A.Ş.

A.Ş.

A.Ş. (SHELL)

IC İçtaş Sakarya

Asmarin Petrol Sanayi Ve Karasu Limanı

Karasu Limanı Sakarya PO

Ticaret Anonim Şirketi Yatırım ve İşletme

A.Ş.

SOCAR Turkey

Petrol Enerji Yalova Limanı Yalova Azoil Petrolcülük A.Ş. Ekol Logistics 4.0

Dağıtım San. ve

Tic. A.Ş. (SOCAR)

I.2. İlgili Mevzuata İlişkin Bilgiler

(6) Dosya konusunu oluşturan deniz sınır kapılarında yapılacak akaryakıt satışlarına

yönelik uygulanmakta olan ÖTV ve KDV istisnasının çerçevesini 4760 sayılı Kanun,

3065 sayılı Kanun ve 5015 sayılı Kanun çizmektedir.

- 4760 sayılı Kanunu’nun 7/A maddesinde;

“Kanuna ekli (I) sayılı listede yer alan 2710.19.43.00.11 ve 2710.20.11.00.11 G.T.İ.P. numaralı malların, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümleri çerçevesinde; Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında, 4458 sayılı Gümrük Kanununun ihracat rejimi kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına (araçların ve soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla) yalnızca yurt dışına çıkışlarında teslimi vergiden müstesnadır.

Maliye Bakanlığı, bu maddede düzenlenen istisnaya ilişkin usûl ve esasları belirlemeye, istisnayı bu maddeye göre işlem yapanlara verginin iadesi yöntemi ile uygulamaya yetkilidir.”

- 3065 sayılı Kanun’un 14. maddesine üçüncü fıkrasında;

“4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümleri çerçevesinde, Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında 4458 sayılı Gümrük Kanununun ihracat rejimi kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına (araçların ve soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla) yalnızca yurt dışına çıkışlarında yapılacak motorin teslimi vergiden istisnadır.

Maliye Bakanlığı, bu istisna uygulamasına ilişkin usûl ve esasları belirlemeye yetkilidir."

Page 4

- 5015 sayılı Kanun’un Ek 1. maddesinde,

“Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından akaryakıt alt başlığı ve istasyonlu

bayilik kategorisi altında verilen bayilik lisansı sahiplerince, 4760 sayılı Özel Tüketim

Vergisi Kanununun 7/A maddesi ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 14

üncü maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında satışı yapılan akaryakıtların satış

fiyatı, ilgili akaryakıt türünün edinme bedelinin yüzde sekiz fazlasını aşamaz."

düzenlemeleri yer almaktadır.

(7) Bahse konu uygulama kapsamında ÖTV muafiyetine ilişkin detaylar ise Hazine ve

Maliye Bakanlığının Özel Tüketim Vergisi (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nde

(ÖTV Tebliği) düzenlenmektedir. Tebliğ’in “II. İSTİSNALAR VE VERGİ İNDİRİMİ”

bölümünün “C.5. İhraç Malı Taşıyan Araçlara Motorin Tesliminde İstisna” başlığı altında

yer alan 5.1. İstisnanın Kapsamı hükmü doğrultusunda, söz konusu istisnanın

aşağıdaki tablolarda yer alan kara ve deniz sınır kapılarındaki gümrüklü sahalarda

uygulanacağı belirtilmiştir [1].

Tablo-2: Kara Sınır Kapıları 2

Sıra No KARA SINIR KAPILARI İli

1 Çıldır Aktaş Ardahan

2DilucuIğdır
3GürbulakAğrı
4HamzabeyliEdirne
5İpsalaEdirne
6KapıköyVan
7KapıkuleEdirne
8SarpArtvin

Tablo-3: Deniz Sınır Kapıları 3

Sıra No DENİZ SINIR KAPILARI İli

1 Alsancak İzmir

2Ambarlıİstanbul
3Çeşmeİzmir
4DerinceKocaeli
5GiresunGiresun
6İskenderunHatay
7KarasuSakarya
8KepezÇanakkale
9MersinMersin
10Pendikİstanbul
11SamsunSamsun
12TekirdağTekirdağ
13TrabzonTrabzon
14YalovaYalova
15ZonguldakZonguldak

7/4/2018 tarihli ve 30384 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ÖTV (I) Sayılı Liste UGT’de Değişiklik

Yapılmasına Dair Tebliğin (Seri No:3) 1 inci maddesi ile eklenen liste.

Hâlihazırda söz konusu istisna uygulamalarından kara sınır kapıları özelinde Gürbulak, Hamzabeyli,

İpsala ve Kapıkule yararlanmaktadır.

Hâlihazırda söz konusu istisna uygulamalarından deniz sınır kapıları özelinde Çeşme, Mersin, Pendik,

Karasu ve Yalova sınır kapıları yararlanmaktadır. 26/6/2006 tarihli ve 2006/10784 sayılı Bakanlar Kurulu

Kararı eki Kararın 1 inci maddesinde 19/6/2017 tarihli ve 2017/10467 sayılı Kararname ile değişiklik

yapılarak Karasu ve Yalova Limanı sınır kapıları istisna kapsamında motorin teslimi yapabilecek sınır

kapılarına dâhil edilmiştir.

Page 5

(8) Öte yandan anılan Tebliğ’in “5.2. Tanımlar” başlıklı bölümünde yer verildiği üzere; “Araç: Gümrük Kanununun ihracat rejimi kapsamında yurtdışına çıkarılacak eşyayı taşıyan ve Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde belirtilen ve taşınan eşyanın durumuna göre C1, C2, L2 ve M3 yetki belgelerini haiz bir işletmeye kayıtlı taşıyıcılarının (C1, C2, L2 ve M3 belgelerini haiz bir işletmeye kayıtlı olma şartı yalnızca Türk plakalı araçlar için geçerlidir); kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorklarını, Bayi: EPDK tarafından akaryakıt alt başlığı ve istasyonlu bayilik kategorisi altında verilen bayilik lisansı sahiplerini,

Motorin: Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (I) sayılı listenin (A) cetvelinde (7/4/2018 tarihli ve 30384 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ÖTV (I) Sayılı Liste UGT’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin (Seri No:3) 1 inci maddesi ile değiştirilen ibare) 2710.19.43.00.11 ve 2710.20.11.00.11 G.T.İ.P. numaraları ile yer alan malları”

Standart Yakıt Deposu: (24/06/2017 tarihli ve 30106 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ÖTV (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri No:1) in 3 üncü maddesi ile değiştirilen tanım.) Gümrük Kanununun 167 nci maddesinin (9) numaralı fıkrasının (c) bendi hükmü kapsamında çıkarılan 29/9/2009 tarihli ve 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 4458 Sayılı Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Kararın 95 inci maddesinde tanımlanan standart depolar kapsamında; TIR çekicilerinde 900, istiap haddi 15 tonun üzerinde olan kamyon ve tankerlerde 650, istiap haddi 15 tona kadar olan (15 ton dahil) kamyon ve tankerlerde ise 490 litreyi (25.01.2019 tarihli ve 30666 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ÖTV (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri No:5) in 1 inci maddesi ile eklenen ibare) (son varış yeri Bulgaristan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti olan araçlar için araç türü ayrımı yapılmaksızın 300 litreyi) aşmamak üzere (frigorifik depolardaki yakıt miktarı, ihraç malı taşıyan her bir araç türü için belirlenen bu miktar kadar ayrıca dikkate alınır.), istisna uygulanacak depoları”

ifade etmektedir.

(9) ÖTV Tebliği’nin devam eden hükümlerinde ise bayilerin ve dağıtıcıların istisna

kapsamında yapacakları motorin teslimlerine ilişkin yükümlülükler ayrıntılı bir şekilde

belirtilmiştir. Buna göre, araçlara istisna kapsamında yapılacak motorin teslimi yalnızca;

bayiler tarafından 58 Seri No.lu Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici

Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanunla İlgili Genel Tebliğ uyarınca

ödeme kaydedici cihazın bağlı olduğu akaryakıt pompaları vasıtasıyla

yapılabilmektedir. Bununla birlikte, istisna kapsamında motorin teslim edecek olan

bayilerin, ödeme kaydedici cihazlarını bağlatma ve lisans alma tarihleri ile ödeme

kaydedici cihaz belgesi ve bayilik lisanslarının birer örneklerini istisna kapsamında

motorin teslimine başladıkları tarihi takip eden 10 gün içerisinde, KDV yönünden bağlı

bulundukları vergi dairesine vermeleri gerekmektedir. Bayiler için öngörülen diğer

yükümlülükler şunlardır:

- Bayilerin sınır kapılarında ihraç malı taşıyan araçlara istisna kapsamında motorin tesliminde bulunabilmeleri için, bu Tebliğ ekinde olarak yer alan “İhraç Malı Taşıyan Araçlara Motorin Teslimine İlişkin Talep ve Taahhütname”yi iki örnek olarak düzenleyerek bir örneğini KDV yönünden bağlı bulunduğu vergi dairesine ikinci örneğini ise dağıtıcının kendisine, söz konusu malı ilk teslim aldıkları tarihten önce vermeleri gerekir.

Page 6

- Bayiler istisna kapsamında vergisiz olarak dağıtıcılardan satın alacakları motorinleri, kendi ihtiyaçları için kullanamayacakları gibi söz konusu bu motorinleri istisna kapsamı dışında satamaz ve devredemezler.

- Bayiler istisna kapsamındaki motorinleri, yalnızca Gümrük Kanununun ihracat rejimi kapsamında yurtdışına çıkarılacak eşyayı taşıyan ve bu uygulamada tanımlanan araçların standart yakıt depolarına teslim ederler.

- İstisna kapsamında araçlara motorin teslim eden bayiler, her bir teslime ilişkin olarak; teslim edilen motorin ve ihraç malı taşıyan araçlara ilişkin bilgiler ile ihraç malının gümrük çıkış beyannamesi numarasını bu Tebliğ ekinde olarak yer alan “İhraç Malı Taşıyan Araçlara Vergiden İstisna Motorin Teslimine İlişkin Bildirim Formu”na işler. Takvim yılının birer aylık dönemleri itibariyle düzenlenen bu formun bir örneğinin, bayilerce işletme yetkililerince imzalanıp kaşe tatbik edilmek suretiyle onaylandıktan sonra takip eden ayın 10 uncu günü akşamına kadar dağıtıcıya verilmesi gerekir.

- Bayiler, her takvim yılının 1’inci ve 2’nci altı aylık dönemleri itibariyle aylık bazda tespit edecekleri işletme stoklarında bulunan istisna kapsamındaki motorinlere ait stok bilgilerini, bu Tebliğ ekinde yer alan “Stok Bildirim Formu”na işlerler ve düzenlenen bu formun bir örneğini, işletme yetkililerince imzalanıp kaşe tatbik edilmek suretiyle onaylandıktan sonra anılan altı aylık dönemleri takip eden 10 gün içerisinde dağıtıcıya verirler.

- Bayilerin bu istisna hükümlerinden yararlanabilmeleri için, Petrol Piyasası Kanununun ek 1’inci maddesinde yer alan hükümlere göre araçlara yaptıkları motorin teslimlerine ilişkin satış fiyatının, ilgili motorin türünün edinme bedelinin 4 yüzde sekiz (%8) fazlasını aşmaması gerekir.

(10) Dağıtıcılar tarafından bayilere istisna kapsamında yapılacak motorin teslimine ilişkin

düzenlemeler ise şu şekildedir:

- Bayilere istisna kapsamında teslim edilecek olan motorini, yalnızca dağıtıcılar teslim edebilir.

- Dağıtıcılar ithal ya da imal ettikleri motorini bayilere teslimlerinde, hesaplanacak ÖTV tutarını fatura bedeline dâhil etmez ancak fatura bedeline dâhil edilmeyen ÖTV tutarını düzenledikleri faturada gösterir.

- Dağıtıcılar, rafinerilerden ÖTV ödeyerek satın aldıkları motorini istisna kapsamında bayilere teslim etmeleri halinde, teslim ettikleri motorine ilişkin olarak bayiler adına düzenledikleri faturalarda, ödenen ÖTV tutarını teslim bedeline dahil etmez. Ancak bu tutarı faturada gösterir.

- Dağıtıcıların bu suretle yaptıkları teslimlere ilişkin tahsil etmediği ÖTV tutarları, aynı rafinericilerden daha sonra aldıkları mallar için hesaplanacak ÖTV tutarından mahsup edilebilir. Mahsup için, dağıtıcıların bayilere istisna kapsamında teslim ettiği motorine ilişkin düzenlediği onaylanmış fatura fotokopilerinin ekli olduğu listenin, rafinericilere verilmesi şarttır.

(11) KDV muafiyetine ilişkin detaylar ise Hazine ve Maliye Bakanlığının Katma Değer

Vergisi Genel Uygulama Tebliği’nde (KDV Tebliği) düzenlenmiştir. “C. TAŞIMACILIK

İSTİSNASI” başlığı altında yer alan ilgili hükümler şu şekildedir:

Edinme bedeli, dağıtıcının ilgili motorin türünü KDV, ÖTV ve benzeri vergiler hariç satış bedelidir.

Page 7

“2. İhraç Malı Taşıyan Araçlara Motorin Teslimlerinde İstisna

3065 sayılı Kanunun (14/3) maddesiyle; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun [32] ile 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu [33] hükümleri çerçevesinde, Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında 4458 sayılı Gümrük Kanununun ihracat rejimi kapsamında yurtdışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına (araçların ve soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla) yalnızca yurtdışına çıkışlarında yapılacak motorin teslimleri KDV’den istisna edilmiş, istisnanın uygulamasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır.

Bu istisna uygulamasına ilişkin usul ve esaslar aşağıda belirlenmiştir.

2.2. İstisnanın Beyanı

Bu istisna kapsamındaki teslimler, KDV beyannamesinde yer alan "İstisnalar-Diğer İade Hakkı Doğuran İşlemler" kulakçığının, "Tam İstisna Kapsamına Giren İşlemler" tablosunda 315 kod numaralı “İhraç konusu eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve yarı römorklara yapılan motorin teslimleri” satırı aracılığıyla beyan edilir. Bu satırın "Teslim ve Hizmet Tutarı" sütununa istisnaya konu teslim bedeli, "Yüklenilen KDV" sütununa bu teslimler dolayısıyla yüklenilen KDV tutarı yazılır.

İade talep etmek istemeyen mükellefler, "Yüklenilen KDV" sütununa ilişkin alana

“0” yazmalıdır.

2.3. İade

İhraç malı taşıyan araçlara yapılan motorin teslimlerinden kaynaklanan iade taleplerinde aşağıdaki belgeler aranır:

- Standart iade talep dilekçesi

- İstisnanın beyan edildiği döneme ilişkin indirilecek KDV listesi

- İade hakkı doğuran işleme ait yüklenilen KDV listesi

- İadesi talep edilen KDV hesaplama tablosu

- Satış faturaları listesi

- İstisna kapsamında teslim edilen malların alış faturaları listesi

- 11 Seri No.lu ÖTV Genel Tebliği ekindeki "İhraç Malı Taşıyan Araçlara Vergiden İstisna Motorin Teslimine İlişkin Bildirim Formu" nun bir örneği

2.3.1. Mahsuben İade

Mükelleflerin bu işlemden kaynaklanan mahsuben iade talepleri yukarıdaki belgelerin ibraz edilmiş olması halinde miktarına bakılmaksızın vergi inceleme raporu, YMM raporu ve teminat aranmadan yerine getirilir.

2.3.2. Nakden İade

Mükelleflerin bu işlemden kaynaklanan ve 5.000 TL’yi aşmayan nakden iade talepleri vergi inceleme raporu, YMM raporu ve teminat aranmadan yerine getirilir. İade talebinin 5.000 TL’yi aşması halinde aşan kısmın iadesi, vergi inceleme raporu veya YMM raporuna göre yerine getirilir. Teminat verilmesi halinde mükellefin iade talebi yerine getirilir ve teminat, vergi inceleme raporu veya YMM raporu sonucuna göre çözülür.”

Page 8

I.3. İlgili Pazarlar

I.3.1. İlgili Ürün Pazarı

(12) Yukarıda detaylı bir şekilde yer verilmiş olan mevzuat hükümleri doğrultusunda, incelemeye konu olan bayiler istisna kapsamındaki motorinleri, yalnızca 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun ihracat rejimi kapsamında yurtdışına çıkarılacak eşyayı taşıyan ve bu uygulamada tanımlanan araçların standart yakıt depolarına teslim edebilmekte; söz konusu bu motorinleri ne kendi ihtiyaçları için kullanabilmekte ne de istisna kapsamı dışında satabilmekte veya devredebilmektedir. Dolayısıyla, bu istisnanın ilgili mevzuat hükümlerince belirlenen tanıma uyan araçları kapsadığı, bu bağlamda söz konusu vergi istisnasından diğer tüketicilerin yararlanmayacağı anlaşıldığından, dosya konusu faaliyetlerin Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında faaliyet gösteren bayilerce gerçekleştirilen ve ihracat rejimi kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına (araçların ve soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla) yalnızca yurt dışına çıkışlarda yapılacak olan vergiden istisna motorin teslimi ile sınırlı olduğu değerlendirilmektedir.

(13) Bu çerçevede ilgili ürün pazarı, “ihraç malı taşıyan araçlara ÖTV ve KDV’den istisna olacak şekilde yapılan motorinin perakende satışı” olarak tespit edilmiştir.

I.3.2 İlgili Coğrafi Pazar

(14) Dosya kapsamında değerlendirmeye konu olan akaryakıt bayileri ile uygulamaları dikkate alındığında, ilgili coğrafi pazarın yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca belirlenen her bir deniz sınır kapısı olarak ayrı ayrı ele alınması gerekmektedir. Bu doğrultuda, şikâyete konu olan akaryakıt bayilerinin ilgili ürün pazarında faaliyet gösterdikleri “Mersin Limanı”, “Pendik Limanı”, “Çeşme Limanı”, “Karasu Limanı” ve “Yalova Limanı” ilgili coğrafi pazarlar olarak belirlenmiştir.

I.4. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

I.4.1. Şikayetçi ile Yapılan Görüşme

(15) Başvuru sahibi Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) İcra Kurulu Üyesi (…..) ile 21.07.2020 tarihinde yapılan telefon görüşmesinde;

- Cumhurbaşkanınca belirlenen her sınır kapısında ÖTV ve KDV istisnasından muaf

bir şekilde faaliyet gösteren bir tane akaryakıt istasyonunun bulunduğu; bu nedenle

bu istasyonların tekel konumda olduğu,

- Akaryakıt istasyonlarının herhangi bir alternatifinin bulunmadığı, hangi kapıdan çıkış

yapılıyorsa o kapıdaki akaryakıt bayisinden alım yapılması gerektiği,

- Nakliye giderlerinin ihracatta en önemli maliyet kalemlerinden biri olduğu, nakliye

giderlerinin de akaryakıt fiyatlarına göre değiştiği,

- En önemli kapıların Batı ve deniz sınır kapıları olduğu, İran ve Türki Cumhuriyetlere

açılan kapılarda (Gürbulak) ise çok fazla akaryakıt satışı olmadığı, söz konusu

ülkelerin ham petrol fiyatının ülkemize göre daha düşük olması nedeniyle yakıt

ihtiyaçlarının genellikle bu ülkelerden karşılandığı,

- UND’nin 15.11.2019 tarihine kadar Gürbulak sınır kapısında akaryakıt satışı faaliyeti

yürüttüğü, bu tarihten sonra söz konusu istasyonun Gümrük Ticaret İşletmeleri’ne

devredildiği,

- Gürbulak’tan çıkan araçların İran’a gittiği, İran’da akaryakıtın daha ucuz olması

sebebiyle genellikle yakıtın İran’dan temin edildiği, bu nedenle Gürbulak sınır

Page 9

kapısında çok fazla akaryakıt satışı olmadığı ve İran’daki düşük fiyatlar ile rekabet etmek amacıyla kâr marjlarının diğer kapılara göre oldukça düşük olduğu,

- Deniz sınır kapılarındaki satış fiyatları ve edinim bedelleri dikkate alındığında kâr marjı oranlarının bazı günlerde %8 kâr oranının 2-3 katına çıktığının görüldüğü,

- Maliye Bakanlığı ve EPDK’ye de 2018 yılında benzer şikâyetlerin iletildiği ancak şikâyetlere ilişkin sürecin hâlihazırda sonuçlanmadığı

hususları ifade edilmiştir.

I.4.2. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Gönderilen Bilgi ve Belgeler

(16) Hazine ve Maliye Bakanlığından 24.06.2020 tarih ve 8105 sayılı yazı kapsamında

istenilen bilgilere cevaben gönderilen 22.07.2020 tarih ve 7631 sayılı yazıda özetle;

- 4760 sayılı Kanun’un 7/A maddesi ile 3065 sayılı Kanun’un 14/3. maddesinde; 4760 sayılı Kanun’a ekli (I) sayılı listede yer alan 2710.19.43.00.11 ve 2710.20.11.00.11 G.T.İ.P. numaralı malların (motorinlerin), 4054 sayılı Kanun ile 5015 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde; Cumhurbaşkanınca (700 Sayılı KHK'nın 143 üncü maddesiyle değişmeden önceki ibare; Bakanlar Kurulunca) belirlenen sınır kapılarında, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun ihracat rejimi kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına (araçların ve soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla) yalnızca yurt dışına çıkışlarında tesliminin vergiden müstesna olduğu hükmüne yer verildiği,

- Söz konusu istisnaların uygulanacağı kara ve deniz sınır kapılarının, 26/6/2006 tarihli ve 2006/10784 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın 1 inci maddesi ile belirlendiği, bu Kararnamede son olarak 19/6/2017 tarihli ve 2017/10467 sayılı Kararname ile değişiklik yapılarak ihraç malı taşıyan araçlara istisna kapsamında motorin teslimi yapılabilecek sınır kapılarının, yeni sınır kapılarını da içerecek şekilde liste halinde ilave edildiği,

- Bahsi geçen istisnaların uygulanmasına ilişkin usul ve esasların ÖTV (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (II/C-5) bölümü ile KDV Genel Uygulama Tebliğinin (II/C- 2) bölümünde belirlendiği

ifade edilmiş ve söz konusu sınır kapılarında faaliyet göstermek üzere ihraç malı

taşıyan araçlara vergiden istisna olacak şekilde motorin satışı yapılan sınır kapılarının

İpsala, Hamzabeyli, Kapıkule, Gürbulak, Pendik, Mersin, Çeşme, Karasu ve Yalova

olduğu belirtilmiştir.

I.5. Değerlendirme

(17) Mersin Limanı, Pendik Limanı, Çeşme Limanı, Karasu Limanı ve Yalova Limanı deniz

sınır kapılarında ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde akaryakıt satışı faaliyeti gösteren

akaryakıt bayilerinin aşırı fiyatlama yoluyla hakim durumlarını kötüye kullandıkları

şeklindeki başvuru konusu iddialar 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında

incelenmiştir. Bu doğrultuda, ilk olarak söz konusu akaryakıt bayilerinin ilgili pazarlarda

hâkim durumda olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.

I.5.1. Hakim Durum Tespiti

(18) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde şikayete konu olan Mersin Limanı, Pendik

Limanı, Çeşme Limanı, Karasu Limanı ve Yalova Limanı deniz sınır kapılarında faaliyet

gösteren akaryakıt bayilerinin her birinin, ilgili ürün pazarında, yukarıda yer verilen

mevzuat hükümleri uyarınca bulundukları sınır kapılarında vergi istisnası kapsamında

Page 10

satış gerçekleştiren ve bu konuda yetkin olan tek bayi oldukları görülmektedir. Bu doğrultuda, haklarında inceleme yürütülen Şahin Kardeşler Petrol Ürünleri’nin (ŞAHİN KARDEŞLER) Mersin Limanı deniz sınır kapısında, Özden Akaryakıt ve Madeni Yağ San. Tic. A.Ş.’nin (ÖZDEN AKARYAKIT) Pendik Limanı deniz sınır kapısında, Çeşme Ulusoy Liman İşletmeleri A.Ş.’nin (ULUSOY) Çeşme Limanı deniz sınır kapısında, Asmarin Petrol San. ve Tic. A.Ş.’nin (ASMARİN) Karasu Limanı deniz sınır kapısında ve Azoil Petrolcülük A.Ş.’nin (AZOİL) Yalova Limanı deniz sınır kapısında hâkim durumda oldukları değerlendirilmektedir.

I.5.2. Aşırı Fiyatlama Kapsamında Akaryakıt Bayilerinin Fiyatlarına İlişkin Yapılan İnceleme, Tespit ve Değerlendirmeler

(19) Aşırı fiyat, pazar gücünün uygulanması sonucunda sürekli olarak rekabetçi düzeyin önemli ölçüde üzerinde belirlenen fiyat olarak tanımlanmaktadır. Aşırı fiyatlama sonucunda rekabetçi piyasalarda oluşan tüketici fazlasının bir kısmı pazar gücünü elinde bulunduran firmaya üretici fazlası olarak geçmekte; bir kısmı ise tamamen kaybolmaktadır.

(20) Aşırı fiyatın tespitine yönelik yapılan değerlendirmelerin temelini “ekonomik değer testi”nin (EDT) uygulamaları oluşturmaktadır. İki aşamalı bir test olan EDT’nin ilk aşamasında incelemeye konu ürün/hizmet fiyatı ile maliyeti karşılaştırılmakta, ikinci aşamada ise incelenen fiyat kendi içinde ya da rakip ürün/hizmet fiyatları ile kıyaslanmaktadır. Fiyat-maliyet karşılaştırmasında, bir ürün/hizmetin sunulması için katlanılan maliyetler ile satış fiyatı arasındaki fark değerlendirilmekte ve bir teşebbüsün ne oranda kâr elde ettiği tespit edilmektedir. Bu yaklaşımda maliyetin ve üzerine eklenen makul kâr marjının toplamını aşan fiyatların aşırı olduğu kabul edilmektedir. Ancak ekonomik değerin yalnızca katlanılan maliyetler gibi arz yönlü faktörlerle hesaplanması durumunda, talep gibi maliyet dışı unsurların göz ardı edilmesi eksik değerlendirmelere yol açabilmektedir. Doğru maliyet kavramının belirlenmesine ilişkin bu zorluklar yanında, maliyetin hesaplanmasına ve makul kâr oranının belirlenmesine ilişkin zorluklar bu yöntem ile aşırı fiyat tespitinin objektif olarak yapılmasını imkânsızlaştırmaktadır.

(21) EDT’nin ilk aşamasında yaşanan zorluklardan bir diğeri ise ne ölçüde bir kâr marjının aşırı olacağının belirlenmesidir. Faaliyet gösterilen sektörün özellikleri, yatırım miktarı, batık maliyetler ve fırsat maliyetleri gibi faktörler makul kâr marjının hesaplanmasında göz önünde bulundurulmalıdır. Ancak tüm bu hususlar göz önünde bulundurulduğunda, fiyat-maliyet karşılaştırmasının her zaman ve her sektör için doğru sonuçlar veremeyeceği açıktır. Bu nedenle, aşırı fiyat tespitinde ilk aşamada ulaşılan sonuçların tek başına yeterli olamaması nedeniyle ikinci aşamada elde edilen bulgularla birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

(22) Fiyat kıyaslamasının konu olduğu ikinci aşamada, ürün/hizmet fiyatı teşebbüsün hem kendi fiyatı ile hem rakip teşebbüs fiyatları ile karşılaştırılmaktadır. Bu kapsamda rakipler/pazarlar arasında fiyat karşılaştırması, coğrafi fiyat karşılaştırması ve zaman içerisinde fiyat karşılaştırması yöntemleri uygulanmaktadır. Bu aşamada fiyat düzeylerinin kıyaslanması esas olmakla birlikte, rakip teşebbüslerin kâr marjlarının kıyaslanması söz konusu olabilmektedir. Kendi fiyatları ile yapılan kıyaslamada, teşebbüsün farklı coğrafi bölgelerde, farklı müşteri gruplarına ve farklı zaman dilimlerinde uyguladığı fiyatlar karşılaştırılabilmektedir [5].

5 Rekabet hukukunda aşırı fiyatlama kavramına ve tespitine ilişkin ayrıntılı bilgi ile Kurul uygulamaları için bkz. 13.03.2019 tarih ve 19-12/137-61 sayılı Kurul kararı.

Page 11

(23) Aşırı fiyatlamaya ilişkin yapılacak inceleme kapsamında, Mersin, Pendik, Çeşme, Karasu ve Yalova deniz sınır kapılarında faaliyet gösteren akaryakıt bayileri tarafından ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde satışı gerçekleştirilen motorinin satış fiyatı, öncelikle bu bayilerce motorinin edinme bedeli de dikkate alınarak kâr marjı oranları hesaplanmış, sonrasında ise diğer sınır kapılarında benzer bir şekilde satışı gerçekleştirilen motorin satış fiyatları ve marj oranları ile karşılaştırılmıştır. Başvuru kapsamında aşırı fiyatlama iddialarının 2018-2019 yılına dair olduğu anlaşıldığından, inceleme 01.01.2018 ile 01.06.2020 tarihlerini kapsayan döneme yönelik yapılmıştır.

(24) Buna göre Mersin Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ŞAHİN KARDEŞLER’in 01.01.2018 ile 01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi istisnası kapsamında uyguladığı satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj oranları Grafik 1’de gösterilmektedir. ŞAHİN KARDEŞLER’in marj oranının, 883 günlük bu dönemin 15 gününde (…..) oluştuğu, 743 gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı, 125 gününde ise (…..) geçtiği görülmektedir. İncelenen dönem içerisinde minimum (…..) ve maksimum (…..) olan marj oranının ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir. Grafik-1: Mersin Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ŞAHİN KARDEŞLER’in Satış Fiyatları (TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: PO tarafından gönderilen cevabi yazı.

(1) Pendik Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ÖZDEN AKARYAKIT’ın 01.01.2018 ile 01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi istisnası kapsamında uyguladığı satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj oranları Grafik 2’de gösterilmektedir. ÖZDEN AKARYAKIT’ın marj oranının, 883 günlük bu dönemin yedi gününde (…..) oluştuğu, 461 gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı, 415 gününde ise (…..) geçtiği görülmektedir. İncelenen dönem içerisinde minimum (…..) ve maksimum (…..) olan marj oranının ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.

Grafik-2: Pendik Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ÖZDEN AKARYAKIT’ın Satış Fiyatları (TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: PO tarafından gönderilen cevabi yazı.

(2) Karasu Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ASMARİN 20.07.2019 [6] ile 01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi istisnası kapsamında uyguladığı satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj oranları Grafik 3’te gösterilmektedir. ASMARİN’in marj oranının, 318 günlük bu dönemin sekiz gününde (…..) oluştuğu, 272 gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı, 38 gününde ise (…..) geçtiği görülmektedir. İncelenen dönem içerisinde minimum (…..) ve maksimum (…..) olan marj oranının ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.

6 ASMARİN 20.07.2019 tarihinde satış yapmaya başlamıştır.

Page 12

Grafik-3: Karasu Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ASMARİN’in Satış Fiyatları (TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: PO tarafından gönderilen cevabi yazı.

(3) Çeşme Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ULUSOY’un 01.01.2018 ile 01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi istisnası kapsamında uyguladığı satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj oranları Grafik 4’te gösterilmektedir. ULUSOY’un marj oranının, 684 günlük bu dönemin 44 gününde (…..) oluştuğu, 474 gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı, 166 gününde ise (…..) geçtiği görülmektedir. İncelenen dönem içerisinde minimum (…..) ve maksimum (…..) olan marj oranının ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.

Grafik-4: Çeşme Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ULUSOY’un Satış Fiyatları (TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SHELL tarafından gönderilen cevabi yazı.

(4) Yalova Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren AZOİL’in satış yapmaya başladığı tarih olan 01.10.2019 ile 01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi istisnası kapsamında uyguladığı satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj oranları Grafik 5’te gösterilmektedir. AZOİL’in marj oranının, 164 günlük bu dönemin dokuz gününde (…..) oluştuğu, 122 gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı, 33 gününde ise (…..) geçtiği görülmektedir. İncelenen dönem içerisinde minimum (…..) ve maksimum (…..) olan marj oranının ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.

Grafik-5: Yalova Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren AZOİL’in Satış Fiyatları (TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR tarafından gönderilen cevabi yazı.

(5) Yukarıda yer verilen grafikler de dikkate alınarak yapılacak değerlendirmeye geçmeden önce, incelenen teşebbüslerin fiyat serbestisine sahip olup olmadıkları analiz edilmiştir. İncelemeye konu olan sınır kapılarında faaliyet gösteren akaryakıt bayilerinin ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde gerçekleştirecekleri motorin satışı kapsamında uygulayacakları satış fiyatına ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde, buna yönelik ilgili düzenlemenin satış fiyatının, ürünün edinme bedelinin %8 fazlasını aşamayacağı şeklinde olduğu görülmektedir. Bu düzenleme haricinde ise akaryakıt bayilerinin faaliyetleri kapsamında satış fiyatlarını belirlemelerine ilişkin herhangi bir müdahalenin bulunmadığı anlaşılmaktadır.

(6) Bununla birlikte, Grafik 1, 2, 3, 4 ve 5 incelendiğinde, Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova sınır kapılarında faaliyet gösteren bayilerin incelenen süre içerisinde

Page 13

sırasıyla ortalama %(…..), %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..) marj oranlarıyla çalıştıkları; incelenen dönem içerisinde zaman zaman marj oranlarının günlük bazda %(…..) aralığına çıktığı, bazı dönemlerde ise eksi yönde seyrettiği görülmektedir.

(7) Aşırı fiyat değerlendirmesinde ne ölçüde bir kâr marjının aşırı olacağı konusunda her her durumda geçerli tek bir orandan bahsedilememektedir. Bu nedenle, yukarıda yer verilen satış fiyatı-edinme bedeli analizinin aşırı fiyat değerlendirmesinde tek başına yeterli olmadığı değerlendirilmektedir. Dolayısıyla Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova sınır kapılarında uygulanan satış fiyatları ve oluşan marj oranlarıyla diğer sınır kapılarında faaliyet gösteren bayilerce uygulanan satış fiyatları ve oluşan marj oranları karşılaştırılmıştır.

(8) Hazine ve Maliye Bakanlığından gönderilen cevabi yazıda ihraç malı taşıyan araçlara vergiden istisna olacak şekilde motorin satışı yapılan diğer sınır kapılarının İpsala [7], Hamzabeyli, Kapıkule ve Gürbulak olduğu belirtilmiştir. Grafik 6’da bütün sınır kapılarındaki satış fiyatları bir arada verilmektedir.

Grafik-6: Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt)

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve Opet Petrolcülük A.Ş. (OPET) tarafından gönderilen cevabi yazılar.

(9) Bu verilere göre, dosya kapsamında incelenmekte olan Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova sınır kapılarında uygulanan satış fiyatları diğer sınır kapılarındaki satış fiyatlarına benzer bir eğilime sahip olmakla birlikte, özellikle 2018 ve 2019’un ikinci yarısında fiyatlar arasındaki fark artış göstermektedir. Her ne kadar satış fiyatlarının ka rşılaştırılması aşırı fiyatlamaya ilişkin yapılan analizlerde önemli bir yöntem olsa da, incelenen teşebbüslerin maliyetlerinin (bu dosya kapsamında edinme bedellerinin) farklılaşması halinde yanıltıcı sonuçlar verebilecektir. Bu noktada marj oranlarının k arşılaştırılmasının daha sağlıklı sonuçlar sağlayacağı değerlendirilmektedir. Daha detaylı bir analiz gerçekleştirmek amacıyla aşağıda sırasıyla Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova sınır kapılarındaki satış fiyatları ve oluşan marj oranları, diğer kapı lardaki fiyatlar ve marj oranları ile kıyaslanmıştır.

Grafik-7: Mersin Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

Grafik-8: Mersin Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

7 İpsala sınır kapısında 06.08.2019 tarihine kadar Aytürk Petrol akaryakıt bayisi faaliyet gösterirken bu tarihten sonra Ertaşlar akaryakıt bayisi faaliyet göstermeye başlamıştır.

Page 14

(10) Grafik 7’de yer alan bilgiler kapsamında Mersin sınır kapısında ŞAHİN KARDEŞLER tarafından uygulanan satış fiyatlarının incelenen dönem içerisinde diğer sınır kapılarında uygulanan satış fiyatlarının ortalama %(…..) oranında daha düşük olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan, incelenen dönem içerisindeki ortalama marj oranları kıyaslandığında ise Mersin’de oluşan marj oranı %(…..) iken, İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de %(…..) ve Gürbulak’ta %(…..) olduğu görülmektedir.

Grafik-9: Pendik Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

Grafik-10: Pendik Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

(11) Grafik 9’da görüldüğü üzere Pendik sınır kapısında ÖZDEN AKARYAKIT tarafından uygulanan satış fiyatları, diğer sınır kapıları ile paralellik göstermekte olup, incelenen dönem içerisinde diğer sınır kapılarında uygulanan satış fiyatlarının ortalamasından %(…..) oranında daha düşük gerçekleşmiştir. Öte yandan, Pendik kapısında %(…..) şeklinde oluşan ortalama marj oranının İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de %(…..) ve Gürbulak’ta %(…..) olduğu görülmektedir.

Grafik-11: Karasu Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

Grafik-12: Karasu Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

(12) Grafik 11’de yer alan bilgiler kapsamında Karasu sınır kapısında ASMARİN tarafından uygulanan satış fiyatlarının diğer kapılardaki fiyatların ortalama %(…..) oranında daha düşük olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, %(…..)’lük ortalama marj oranının ise İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de %(…..) ve Gürbulak’ta %(…..) olduğu görülmektedir. Söz konusu sınır kapısının 20.07.2019 tarihinde faaliyet geçtiği dönemi baz aldığımızda bu tarihten itibaren uygulanan satış fiyatlarının diğer kapılardaki fiyatların ortalama %(…..) oranında daha düşük olduğu anlaşılmaktadır.

Page 15

Bununla birlikte, %(…..)’lük ortalama marj oranının ise İpsala’da %(…..),Kapıkule’de %(…..) ve Hamzabeyli’de %(…..) olduğu görülmektedir.

Grafik-13: Çeşme Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

Grafik-14: Çeşme Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

(13) Grafik 13’de yer alan bilgiler kapsamında Çeşme sınır kapısında ULUSOY tarafından uygulanan satış fiyatlarının diğer kapılardaki fiyatların ortalama %(…..) oranında daha düşük olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, %(…..)’luk ortalama marj oranının ise İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de %(…..) ve Gürbulak’ta %(…..) olduğu görülmektedir.

Grafik-15: Yalova Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

Grafik-16: Yalova Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması

(…..TİCRİ SIR…..)

Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar

(14) Son olarak Grafik 15’te yer alan bilgiler kapsamında Yalova sınır kapısında AZOİL tarafından uygulanan satış fiyatlarının diğer kapılardaki fiyatların ortalama %(…..) oranında daha düşük olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, %(…..)’lük ortalama marj oranının ise İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de %(…..) ve Gürbulak’ta %(…..) olduğu görülmektedir. Söz konusu sınır kapısının 01.10.2019 tarihinde faaliyet geçtiği dönemi baz aldığımızda bu tarihten itibaren uygulanan satış fiyatlarının diğer kapılardaki fiyatların ortalama %(…..) oranında daha düşük olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, %(…..)’lük ortalama marj oranının ise İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..) ve Hamzabeyli’de %(…..) olduğu görülmektedir.

(15) Bu noktada dikkat çeken husus Gürbulak sınır kapısında uygulanan satış fiyatları ve marj oranlarının tüm grafiklerde diğer sınır kapılarına kıyasla daha düşük olması, hatta marj oranlarının incelenen sürenin yarısından çoğunda %0 veya altında seyretmesidir.

Page 16

Bu kapsamda gelen bilgiler incelendiğinde, Gürbulak sınır kapısında faaliyet gösteren akaryakıt istasyonunun UND Gürbulak Gümrük İşletmeleri ve Yatırım A.Ş. tarafından işletildiği görülmektedir [8]. Başvuru sahibi de olan UND, “Türkiye kara nakliye sektörünün her türlü sorununu ulusal ve uluslararası platformda çözmek amacıyla bir araya gelen sektör temsilcileri tarafından” kurulmuş bir meslek örgütü olup, üyelerinin en önemli gider kalemlerinin başında gelen akaryakıt maliyetlerinin düşürülmesi amacıyla çeşitli hizmetler sunmaktadır [9]. Dolayısıyla, incelenen dönemde UND tarafından işletilen Gürbulak sınır kapısındaki akaryakıt bayisinin diğer bayilere nazaran daha düşük marj oranları ve daha düşük fiyatlarla satış yapmak üzerine bir strateji benimsemiş olabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca şikâyetçi tarafından Gürbulak’ın İran’a açılan sınır kapısı olduğu ve bu kapsamda ham petrolün fiyatının İran’da daha düşük olması nedeniyle İran’daki akaryakıt fiyatları ile rekabet edebilmek amacıyla kâr marjlarının deniz sınır kapılarına göre daha düşük belirlendiği ifade edilmiştir. Bu doğrultuda, yapılacak kıyaslamalarda bu hususun da göz önünde bulundurulması önem taşımaktadır. Nitekim Gürbulak sınır kapısı hariç tutularak yapılan analizde Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova sınır kapılarındaki satış fiyatları ile diğer kapılardaki ortalama satış fiyatı arasındaki farkların yaklaşık %(…..) oranında arttığı görülmektedir.

(16) Yukarıda yer verilen tüm bu bilgiler özetlenecek olursa;

- Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova sınır kapılarında faaliyet gösteren

bayilerin incelenen süre içerisinde satış fiyatları ve edinme bedelleri dikkate alınarak

oluşturulan ortalama marj oranlarının sırasıyla %(…..), %(…..), %(…..), %(…..) ve

%(…..) olarak gerçekleştiği, bu dönem içerisinde bazı günlerde marj oranlarının

negatif yönde oluşurken, bazı günlerde ise %10-20 aralığına çıktığı,

- İncelemeye konu olan bu beş sınır kapısı ile diğer sınır kapılarındaki satış fiyatları

incelendiğinde fiyatlarda yaşanan değişimlerin birbirlerine paralel olduğu, satış

fiyatları kıyaslandığında ise Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova’da uygulanan

satış fiyatlarının diğer kapılarda uygulanan ortalama satış fiyatlarından sırasıyla

%(…..), %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..) oranında daha düşük olduğu,

- İncelenen dönem içerisindeki ortalama marj oranları kıyaslandığında ise Mersin’de

oluşan marj oranı %(…..), Pendik kapısında %(…..), Karasu %(…..), Çeşme’de

%(…..), Yalova’da %(…..), İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de

%(…..) ve Gürbulak’ta %(…..) olduğu

görülmektedir.

(17) Bu doğrultuda, şikayete konu olan Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova deniz sınır kapılarında faaliyet gösteren akaryakıt bayilerine yönelik olarak gerek marj oranları dikkate alınarak yapılan analiz, gerekse diğer sınır kapılarında faaliyet gösteren bayilerin fiyatları ve marj oranları göz önüne alınarak gerçekleştirilen karşılaştırmalar ile ulaşılan sonuçların aşırı fiyat iddiasını desteklemediği değerlendirilmektedir.

(18) Sonuç olarak, Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova deniz sınır kapılarında ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde akaryakıt satışı faaliyeti gösteren akaryakıt bayilerinin 8 UND, Gürbulak’taki faaliyetlerini 15.11.2019 tarihinde Gümrük ve Turizm İşletmeleri Tic. A.Ş.’ye devrederek sona erdirmiştir. Bu kapsamda UND’nin bayilik lisansı 02.01.2020 tarihinde EPDK tarafından Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17 nci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca 02.01.2020 tarih ve 32 sayılı Karar ile sonlandırılmıştır.

[9] Bkz. https://www.und.org.tr/kurumsal/hakkimizda

Page 17

uyguladıkları yüksek fiyatlarla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiklerine ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

J. SONUÇ

(19) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

Some values in the tables are redacted as (.....) by the Turkish Competition Authority on trade-secret grounds.

Decisions taken at the same meeting

All decisions from this meeting
View all decisions of this type

Let's discuss what this decision means for your business

We provide end-to-end support on competition compliance, investigations and merger control.