G.3. İlgili Pazarlar
(14) Elektrik endüstrisi kapsamında dört temel faaliyet alanı, farklı varlıklar, kaynaklar, piyasa yapıları ve rekabet şartları içerdiği için geleneksel olarak ayrı ilgili ürün pazarları olarak nitelendirilmektedir: elektriğin üretimi ve toptan satışı, elektriğin iletimi, elektriğin dağıtımı, elektriğin nihai tüketicilere satışı. Dosyanın konusunu Menzelet ve Kılavuzlu HES’leri olmak üzere iki elektrik üretim santralinin özelleştirilmesi oluşturduğundan, elektriğin homojen bir ürün olduğu da dikkate alınarak, ilgili pazarın genel olarak elektrik üretimi ve satışı temelinde tanımlanabileceği söylenebilecektir. Bununla birlikte, özellikle yeniden yapılanma sürecinde elektriğin satışına ilişkin ortaya çıkan farklı piyasa yapıları ve elektriğin kendine özgü niteliklerinden kaynaklanan zamansal ve coğrafi kısıtlar gibi hususlar; gerek ilgili pazar tanımlarında, gerekse hâkim durum analizlerinde belirleyici olabilmektedir.
(15) Elektrik üretimi ve toptan satışı ile elektriğin nihai tüketicilere satışını içeren ilgili pazar tanımlarında elektriğin kendine özgü nitelikleri nedeniyle dosya özelinde tarafların piyasadaki konumları da dikkate alınarak farklı tanımlamalar yapılabilmektedir. Dar pazar tanımlarının somut anlamda yapılması için ilgili işleme ilişkin tarafların piyasadaki konumlarının yanı sıra piyasanın serbestleşme seviyesi, bahse konu piyasa yapılarının işleyişi ile nitelikleri ve de bu yapıların rekabetçi açıdan anlamlı derecede farklılaşıp farklılaşmadığı gibi hususların öne çıktığı; bununla birlikte, rekabetçi bir risk doğmadığı sürece nihai pazar tanımlarının yapılmadığı görülmektedir. Benzer şekilde önümüzdeki dönemde piyasa serbestleştikçe, üretim ve tüketimin yeri ve yoğunluğu; buna bağlı olarak da iletim hatlarında oluşabilecek kısıtlardan ötürü farklı coğrafi bölgelerde oluşabilecek farklı rekabet şartlarının dikkate alınması söz konusu olmakla birlikte mevcut durumda Kurul kararlarında, elektrik üretimi ve satışı pazarının coğrafi boyutunun Türkiye olarak tanımlandığı dikkat çekmektedir.
(16) Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, Türkiye’de elektrik toptan satışı pazarının halen gelişme aşamasında olduğu ve özelleştirmeye tabii santrallerin büyüklükleri göz önünde bulundurularak, bu aşamada elektrik üretimi ve toptan satışından daha dar bir pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiş, ayrıca işlem önceki Kurul kararlarında olduğu gibi Türkiye genelinde değerlendirilmiştir.
G.4. Değerlendirme
(17) Menzelet ve Kılavuzlu HES’lerin 2015 yılındaki toplam cirosunun (…..) olduğu dikkate alındığında, 2013/2 sayılı Tebliğ’de 30.000.000 TL (otuz milyon Türk Lirası) olarak belirtilen eşiğin aşılması nedeniyle işlemin Rekabet Kurulu iznine tabi olduğu anlaşılmıştır.
(18) İşlemin yatay yoğunlaşma yönüyle değerlendirilmesi bakımından öncelikle Türkiye elektrik üretiminin kuruluşlara ve yakıt cinsine göre dağılımına bakılmış ve şu bilgiler edinilmiştir: Elektrik enerjisi üretiminde 2015 yılında doğal gaz yakıtlı santrallerin payı %37,81 iken 2016 yılında %32,16’ya, hidroelektrik santrallerin payı %25,76 iken %24,69’a düşmüştür. Diğer taraftan yerli kömür (linyit, taş kömürü ve asfaltit) santrallerinin payı 2015 yılında %13,23 iken %16,40’a, ithal kömür santrallerinin payı %15,22 iken %17,52’ye, rüzgar santrallerinin payı %4,45 iken %5,69’a, jeotermal santrallerinin payı da %1,30 iken %1,77’ye yükselmiştir. Bu pazar yapısı çerçevesinde devre konu Menzelet ve Kılavuzlu HES’ler ile devralan taraflar bakımından kurulu güç, elektrik üretim miktarı, bunlara göre pazar payı bilgilerine aşağıda yer verilmektedir: