Monsanto Gıda ve Tarım Tic. Ltd. Şti. ile 11 alıcı arasında imzalanmış olan Satıcılık ve Cari Hesap…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

(1) D. DOSYA KONUSU: Monsanto Gıda ve Tarım Tic. Ltd. Şti. ile 11 alıcı arasında imzalanmış olan Satıcılık ve Cari Hesap Sözleşmesi’nin maddelerini tadil eden Ek Protokol’e menfi tespit tanınması veya muafiyet verilmesi talebi.

(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 30.07.2021 tarih ve 19912 sayı ile intikal eden ve eksiklikleri en son 01.04.2022 tarihli ve 26785 sayılı cevabi yazı ile tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 29.08.2022 tarihli ve 2021-2- 048/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

- Monsanto Gıda ve Tarım Tic. Ltd. Şti. ile Altuğ Zirai İlaç Tarım San. ve Tic. Ltd.

Şti. ve Asc İnş. Tarım Enerji Mad. Gıda San. Tic. Ltd. Şti., Bayagrotarım İlaçları

Ltd. Şti., Donatlar Tarım Taş. Hay. Gıda İnş. Yakıt San. ve Tic. Ltd. Şti., Ertar

Kimya Tar. Aletleri Paz. San. Tic. Ltd. Şti., Gökhan Tarım İlaçları Tic. ve San.

A.Ş., İlhan Tarımsal Toh. Güb. Tic. Ltd. Şti., Kut-san Tarımsal Paz. Tic. Ltd.

Şti., Model Gübre İlaç Tarım Ür. Gıda San. Tic. Ltd. Şti., Poler Tarım ve İnş.

A.Ş. ve Tan Tarım Zir. İlaç San. ve Tic. A.Ş. arasında imzalanmış olan Satıcılık

ve Cari Hesap Sözleşmesi’nin maddelerini tadil eden Ek Protokol’ün 4054

sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında

olduğu, bu nedenle Ek Protokol’e aynı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi

tespit belgesi verilemeyeceği,

- Ek Protokol’ün 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği

ile sağlanan grup muafiyetinden faydalandığı

kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.

G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

(4) Yapılan başvuruda; Monsanto Gıda ve Tarım Tic. Ltd. Şti. (MONSANTO) ile 11 alıcı 1 1 Altuğ Zirai İlaç Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti. (ALTUĞ), Asc İnş. Tarım Enerji Mad. Gıda San. Tic. Ltd. Şti. (ASC), Bayagrotarım İlaçları Ltd. Şti. (BAYAGRO), Donatlar Tarım Taş. Hay. Gıda İnş. Yakıt San. ve Tic. Ltd. Şti. (DONATLAR), Ertar Kimya Tar. Aletleri Paz. San. Tic. Ltd. Şti. (ERTAR), Gökhan Tarım İlaçları Tic. ve San. A.Ş. (GÖKHAN TARIM), İlhan Tarımsal Toh. Güb. Tic. Ltd. Şti. (İLHAN TARIM),

arasında imzalanmış olan Satıcılık ve Cari Hesap Sözleşmesi’nin [2] (Sözleşme) maddelerini tadil eden Ek Protokol’e menfi tespit tanınması veya muafiyet verilmesi talep edilmiştir.

(5) Dosya kapsamında hazırlanan 29.11.2021 tarihli ve 2021-2-48/MM sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Raporu, Rekabet Kurulunun (Kurul) 02.12.2021 tarihli toplantı gündeminde görüşülmüş, 21-58/823-Mİ sayı ile dosya konusunun ek çalışma yapılmak üzere Kurul gündeminde incelemeye alınmasına karar verilmiştir.

(6) Bildirim Formu ve Kurum kayıtlarına intikal eden cevabi yazılar çerçevesinde yapılan tespit ve değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.

G.1. Taraflar

G.1.1. MONSANTO

(7) MONSANTO tarım ve sebze tohumları, herbisitler [3] ve dijital tarım [4] ürünlerinin üretim faaliyeti ile iştigal etmektedir. MONSANTO’nun Türkiye’deki faaliyetleri (i) tarla bitkileri: mısır tohumları, sebze tohumları, kanola tohumları, (ii) sebze tohumları: brokoli, lahana, karnabahar, kavun, kabak, karpuz, salatalık, fasulye, bezelye, tatlı mısır, ıspanak, marul, soğan, domates, biber, patlıcan, havuç, (iii) bitki koruma: glifosat [5] şeklinde üç kola ayrılmaktadır. Başvuruya konu mısır tohumu pazarında MONSANTO, Dekalb markası ile faaliyette bulunmaktadır.

(8) MONSANTO’nun hisselerinin tamamı Bayer New TK M3970 Min I BV’ye aittir. Bu iki teşebbüsün ana şirketi ise Bayer AG’dir (BAYER). Genel merkezi Almanya’nın Leverkusen şehrinde olan BAYER, halka açık küresel bir şirket olarak [6] ecza ürünleri/ilaçlar, [7] tüketici sağlığı ve zirai bilimler alanlarında faaliyet göstermektedir. BAYER’in Türkiye’de, MONSANTO ve Bayer Türk Kimya San. Tic. Ltd. Şti. [8] olmak üzere iki iştiraki, bir genel merkezi, yedi bölge ofisi ve Gebze’de zirai ilaç üretim tesisi bulunmaktadır.

G.1.2. Dekalb Marka Mısır Tohumu Distribütörleri

G.1.2.1. ALTUĞ

(9) Diyarbakır’da kurulu olup tarımın yanı sıra inşaat faaliyetiyle de iştigal etmektedir. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır. ALTUĞ 2016 yılında BAYER bayiliğini almıştır. ALTUĞ, 2021 Ocak ayından itibaren Diyarbakır bölgesinde BAYER tohum distribütörlüğü ve ilaç toptancılığı gerçekleştirmektedir.

Kut-san Tarımsal Paz. Tic. Ltd. Şti. (KUTSAN), Model Gübre İlaç Tarım Ür. Gıda San. Tic. Ltd. Şti. (MODEL), Poler Tarım ve İnş. A.Ş. (POLER) ve Tan Tarım Zir. İlaç San. ve Tic. A.Ş. (TAN).

[2] Bahse konu Sözleşme, alıcıların MONSANTO’dan alacağı ürünleri ve bu ürünler bakımından oluşturulacak satış sistemini (sipariş-teslim-ödeme süreçleri) belirleyen hüküm ve koşulları içermektedir. Söz konusu Sözleşme bildirime konu Ek Protokol’de düzenlenen rekabet kısıtları haricinde bir kısıt içermemektedir.

3 Yabancı otlarla mücadelede kullanılan zirai ilaçtır.

4 Tarımsal değer zinciri boyunca elektronik veri ve/veya bilgileri dijital olarak toplayan, depolayan, analiz eden ve son kullanıcıya aktaran araçları ifade etmektedir. Veriler kimi zaman sensörlerle kimi zaman da uydu ve drone gibi yeni nesil teknolojilerle toplanmaktadır.

5 Seçici olmayan herbisit anlamındadır.

6 Teşebbüsün hisse senetleri Almanya’da birçok borsada işlem görmekte olup teşebbüs üzerinde tek bir kişinin veya kuruluşun kontrolünün bulunmadığı belirtilmektedir.

7 Canlılardaki rahatsızlıkların, bozuklukların ve çeşitli hastalıkların tanısı, önlenmesi veya tedavisi için yararlanılan doğal veya sentez yoluyla hazırlanmış maddeler kastedilmektedir.

8 Türkiye’de ecza ürünleri, tüketici sağlığı ve zirai bilimler alanlarında faaliyet göstermektedir.

G.1.2.2. ASC

(10) ASC, Siirt’te zirai ilaç, tohum ve gübre toptan ticareti alanında faaliyet göstermektedir. Teşebbüs (…..) dönüm alanlık sulu tarım arazisi ile %(…..) hisse ile ortağı olduğu (…..) dönümlük soğuk hava deposuna sahiptir. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır.

G.1.2.3. BAYAGRO

(11) 1998 yılında Bursa ilinde kurulan teşebbüs toptan zirai ilaç ticareti, tohumculuk, bitki besleme alanlarında faaliyette bulunmaktadır. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır.

G.1.2.4. DONATLAR

(12) 1956 yılında Kahramanmaraş’ta kurulan teşebbüs, küçük ölçekli buğday ve arpa alım satımı yaparak ticaret hayatına başlamıştır. 2001 yılından itibaren başta tarım olmak üzere ulaşım, hayvancılık, inşaat, gıda ve pazarlama alanlarında faaliyet göstermektedir. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır.

G.1.2.5. ERTAR

(13) Adana’da kurulan teşebbüs böcek ilacı, bitki besleme ürünleri ve bitki büyüme düzenleyicilerinin formülasyonu ve pazarlaması alanlarında faaliyet göstermektedir. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır. G.1.2.6. GÖKHAN TARIM

(14) 1987 yılında ilk önce Güven Tarım adıyla kurulup 1990 yılından itibaren mevcut ismiyle Konya ilinde ticaret hayatına devam eden teşebbüs bitki besleme ürünlerinin yanı sıra hasat sonrası uygulamalı ürünlerin ticareti ile iştigal etmektedir. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır.

G.1.2.7. İLHAN TARIM

(15) Teşebbüs Mardin ilinde gübre, hububat, zirai ilaç ticareti ve tohum alım satımı gerçekleştirmektedir. Mardin Organize Sanayi Bölgesinde mısır kurutma tesisi ve (…..) tonluk silosu bulunmaktadır. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır.

G.1.2.8. KUTSAN

(16) 1987 yılında kurulan teşebbüs Samsun ilinde toptan zirai ilaç ticareti, tohumculuk ve bitki besleme alanında faaliyet gösteren bayilere hizmet vermektedir. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır.

G.1.2.9. MODEL

(17) Teşebbüs Sakarya ilinde toptan zirai ilaç ticareti, tohumculuk ve bitki besleme alanında faaliyet gösteren bayilere hizmet vermektedir. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır.

G.1.2.10. POLER

(18) Teşebbüs Şanlıurfa ilinde mısır tohumculuğu başta olmak üzere, zirai ilaç, bitki besleme ve gübre, tarımsal ilaçlama hizmeti, hububat ve tahıl ticareti, mısır kurutma tesisi işletmeciliği, lisanslı depoculuk, hayvancılık alanlarında faaliyet göstermektedir. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır.

G.1.2.11. TAN

(19) 1986 yılında kurulan teşebbüs İzmir ilinde toptan zirai ilaç ticareti, tohumculuk, bitki besleme alanlarında faaliyet göstermektedir. Ayrıca, bakır içerikli teknik maddeleri ve ilaçları üreterek bunların ulusal ve uluslararası dağıtımını yapmaktadır. Teşebbüse ait veya teşebbüsün iştiraki konumunda bir grup şirketi bulunmamaktadır.

G.2. İlgili Pazar

G.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler

(20) Bildirilen Ek Protokol’ün konusunu, tarımsal bir girdi olan mısır tohumunun yeniden satışı için akdedilen dikey sözleşmeler oluşturmaktadır. Hızla artan dünya nüfusu, tarımsal ürünlere olan talebin her geçen gün artışını tetiklemektedir. Bu nedenledir ki teşebbüsler, tarımsal girdi piyasaları özelinde yüksek verimli üretim gerçekleştirme amacıyla teknolojik nitelikte çeşitli araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunmaktadır.

(21) Mısır, dünya sıralamasında hububat ürünleri içerisinde ekim alanı bakımından buğdayın ardından ikinci; üretim ve verimde ise birinci sırada yer almaktadır. [9] Son beş yıl içinde dünyadaki mısır üretim, ticaret, tüketim ve stok verilerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

Tablo 1- 2017-2021 Dünya Mısır Üretim Değerleri (Milyon ton)

2017/18 2018/19 2019/20 2020/21

Üretim 1.091 1.130 1.125 1.166

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Mısır Bülteni, Eylül 2020

(22) Tablo 1 incelendiğinde, son dört yıl içinde 2019/2020 dönemi hariç olmak üzere, mısır üretiminde ticaret ve tüketim değerlerinin istikrarlı biçimde arttığı; stok değerlerinin ise azaldığı görülmektedir.

(23) Türkiye özelinde, ülke yüz ölçümünün %29,5’i (23,14 milyon hektar) tarım yapılabilir özellikte olmasına karşın, nadas alanları hariç tutulduğunda yaklaşık 15,6 milyon hektar alan tarla ziraatına ayrılmıştır. [10] Bu alanın ise yaklaşık %71’inde hububat ekilmekte olup ilgili alandaki tarla ürünlerinin dağılımına aşağıdaki grafikte yer verilmektedir:

9 Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü, 2020 Yılı Hububat Sektör Raporu, s. 11.

10 Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü, 2020 Yılı Hububat Sektör Raporu, s. 19.

Grafik 1- Hububat Ekim Alanlarında Tarla Ürünlerinin Payı

Yulaf; 1%Çavdar; 1%Çeltik; 1%Tritikale; 1%Buğday

Mısır; 6%Arpa

Mısır

Arpa; 28%

Buğday; 62%Çeltik

Yulaf

Çavdar

Tritikale

Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2020.

(24) Grafikten görüleceği üzere ekim alanlarında buğday %62’lik pay ile ilk sıradayken; %28’lik pay ile ikinci sırada arpa ve %6,2’lik pay ile üçüncü sırada mısır yer almaktadır. Bu ürünleri ise sırasıyla çeltik, yulaf, çavdar ve tritikale [11] takip etmektedir.

(25) Yem sektöründe, mısır önemli bir girdi niteliğinde olup küresel düzeyde mısır kullanımının %63’ü bu sektöre özgülenmiştir. Çin ve Hindistan gibi nüfusu oldukça yüksek olan ülkelerin yanı sıra gelişmekte olan birçok ülkede hayvansal ürün talebinin giderek artmasına ek olarak, Brezilya gibi et ihracatını geliştiren ülkeler dikkate alındığında, mısır talebini gelecekte de yönlendirecek faktörler arasında yem sektörünün ağırlığını koruyacağı, hatta daha da yükseltebileceği söylenebilecektir. 12

(26) Ülkemizde mısır; yem, nişasta, glikoz, yağ ve biyoetanol üretimi alanlarında kullanılmaktadır. Mısır tüketiminin sektörel dağılımı incelendiğinde, yem maddesi olarak kullanılan mısırın oranının yaklaşık olarak %80 olduğu; nişasta sanayiinde kullanılan mısırın oranının ise yaklaşık %15 olduğu görülmektedir. [13] Daha çok Çukurova, Amik Ovası, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri’nde yetiştirilen mısır; özellikle pamuk olmak üzere buğday ve yağlı tohumlara münavebeli ekilen [14] bir üründür. Bu nedenle, üreticiler alternatif ürün fiyatlarını ve bu ürünlere verilen destekleri gözeterek ikame ürünler veya mısır arasında tercih yapabilmektedir. Bu da zaman zaman mısır üretiminde dalgalanmalara yol açabilmektedir. Güneydoğu Anadolu’da sulanabilir arazilerin artmasına bağlı olarak mısır üretimine yönelimin yanında, mısır üretimini teşvik eden uygulamalar, yüksek verimli mısır çeşitlerinin geliştirilmesi, su ve gübrenin etkin kullanımı, mekanizasyon ve pazarlamasının kolay olması da ülkemizdeki mısır üretimini arttırmıştır. [15] Bu bağlamda 2000’li yılların ilk yarısındaki 400 kg/dekarlık verim, son yıllarda 900 kg/dekarı aşan miktarlara ulaşmıştır.

11 Buğday ve çavdar melezi.

12 Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü (TEPGE), 2020 Yılı Mısır Durum Tahmin Raporu, s. 10.

13 Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü, 2020 Yılı Hububat Sektör Raporu, s. 27.

14 Her ekim yılında üst üste aynı ürünün aynı toprağa ekilmemesi anlamına gelmektedir. Topraktaki verimliliği artırmak için kullanılan en etkili yöntemlerden biri olup “ekim nöbeti” olarak da adlandırılmaktadır, bkz. http://www.turktarim.gov.tr/Haber/396/destekleme-alabilmek-icin-ekim-nobeti- sart.

15 Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü, 2020 Yılı Hububat Sektör Raporu, s. 25.

(27) Ülkemizde 1984 yılında tohumluk üretiminde özel sektör kuruluşlarının faaliyetine izin verilmesi ve 1987 yılında tohumluk dağıtımında devlet tekelinin kaldırılması ile tohumculuk teknolojisinde hızlı bir gelişme gözlenmiştir. Günümüzde yerli ve yabancı yatırımcılar tarafından çok sayıda hibrit mısır tohumu çeşidi üretilerek piyasaya sunulmaktadır. Çeşit sayısının çokluğu mısır üreticilerine seçim zorluğu yaratmakla birlikte, farklı bölgelerdeki tüm üreticiler için en uygun olarak tanımlanabilecek tek bir çeşit söz konusu olmadığından her üretici kendi koşullarına en uygun çeşidi seçmek durumundadır.

(28) Türkiye’de mısır ürünleri; üretim miktarı ve verimlilik bakımından buğday ve arpadan sonra üçüncü sırada yer almaktadır. [16] 2011-2021 yılları itibarıyla ülkemizdeki mısır ekim alanlarına, üretimine ve verimliliğe ilişkin veriler aşağıdaki grafikte sunulmaktadır: Grafik 2- 2011-2021 Döneminde Türkiye’de Mısır Ekim Alanı, Üretim Miktarı ve Verimlilik

8.000.000 12,00

7.000.000

10,00

6.000.000

8,00

5.000.000

4.000.000 6,00

3.000.000

4,00

2.000.000

2,00

1.000.000

- 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 -

Ekim Alanı (ha) 589.000 622.609 659.998 658.645 688.170 680.019 639.084 591.900 638.829 691.632 758.237

Üretim (Ton) 4.200.000 4.600.000 5.900.000 5.950.000 6.400.000 6.400.000 5.900.000 5.700.000 6.000.000 6.500.000 6.750.000

Verim (Ton/ha) 7,17 7,39 8,95 9,07 9,33 9,42 9,25 9,64 9,40 9,41 8,90

Ekim Alanı (ha) Üretim (Ton) Verim (Ton/ha)

Kaynak: TÜİK, 2022.

G.2.2. İlgili Ürün Pazarı

(29) İlgili ürün pazarı ürünlerin özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımından tüketici tarafından birbirleri ile ikame edilebilir olarak görülen malların ve/veya hizmetlerin tamamından oluşmaktadır.

(30) Bildirim konusu Ek Protokol, MONSANTO’nun Dekalb markalı mısır tohumları bakımından gerçekleştirilecek çeşitli düzenlemeleri içermektedir. Mısır tohumu pazarında, “hibrit (melez)” ve “standart” tohumlar bulunmaktadır. Melez tohum ve standart tohumlar için farklı üretim süreçleri mevcuttur. Talep yönünden, çiftçiler açısından melez ve standart tohumlar farklı ürünler olarak görülmektedir. Zira standart tohum daha çok hobi amacıyla ekilirken; melez tohumlar ticari amaçlı üretim yapan 16 Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü, 2020 Yılı Hububat Sektör Raporu.

firmalar tarafından tercih edilmektedir. Eş deyişle, mısır tohumunun ticari amaçlı üretiminde arz, hibrit mısır tohumuna yönelmektedir.

(31) MONSANTO da yalnızca hibrit tohum alanında faaliyet göstermekle birlikte, Bildirim Formunda mısır tohumu pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler tarafından ticari olarak sadece hibrit mısır tohumu üretimi yapıldığı, standart mısır tohumu üretimi yapan ve standart mısır tohumunun toptan satışında faaliyet gösteren herhangi bir şirket bulunmadığı belirtilmektedir.

(32) Mısır tohumu pazarının ele alındığı Kurul kararlarında hibrit ve standart olarak herhangi bir alt kırılıma gidilmediği anlaşılmaktadır. Kurulun Pioneer [17] kararında ilgili pazar “mısır tohumu pazarı” olarak belirlenmiş; KWS [18] kararında ise, “silajlık” mısır ve “danelik” mısır olarak mısır tohumunun farklı türleri olduğuna ilişkin bir ayrımdan bahsedilse de nihayetinde ilgili ürün pazarı “hibrit mısır tohumu pazarı” olarak tanımlanmıştır. Kurulun yakın tarihli Bayer&Monsanto [19] kararında da “Öte yandan her ne kadar yukarıda bahsi geçen tohum kategorileri için ilgili ürün pazarları melez ve standart tohum olarak ayrı ayrı ele alınabilecek olsa da, tarafların faaliyetleri bakımından alternatif pazar tanımları çerçevesinde ulaşılacak sonuç değişmeyeceği için değerlendirilen sebze tohumları bakımından bu ayrıma gidilmesine gerek bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiş olup ilgili ürün pazarı herhangi bir alt kırılıma gidilmeden “mısır tohumu” olarak belirlenmiştir.

(33) Yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında ilgili ürün pazarı “hibrit mısır tohumu pazarı” olarak belirlenmiştir.

G.2.3. İlgili Coğrafi Pazar

(34) Bildirime konu dosyada bölgesel seviyede değerlendirme yapılmasını gerektiren herhangi bir unsur söz konusu olmadığından, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

G.3. Değerlendirme

G.3.1. Bildirim Konusu Ek Protokol

(35) Bildirim, MONSANTO’nun 11 farklı alıcı ile gerçekleştirdiği sözleşmelerin bazı maddelerini tadil eden Ek Protokol’e menfi tespit tanınması veya muafiyet verilmesi talebini içermektedir. Bu kapsamda imzalanan Ek Protokol ile MONSANTO, satışını gerçekleştirdiği Dekalb marka mısır tohumları bakımından, alıcılara satış fiyatını tavsiye etmeyi ve tavan fiyat uygulamayı hedeflemektedir.

(36) MONSANTO ile alıcılar arasındaki Sözleşme’nin 5.3.1. maddesini tadil eden Ek Protokol’deki 2.1. maddeye aşağıda yer verilmektedir:

- “… Monsanto zaman zaman ürünler için önerilen yeniden satış fiyatını (“Tavsiye

Edilen Fiyat”) yayınlayabilir, ancak Alıcı ürünler için yeniden satış fiyatını

serbestçe ve tek başına belirleyecektir. Buna rağmen, Monsanto, aşağıdaki

koşulların eşzamanlı olarak oluşması durumunda, ürünler için tavan satış fiyatı

(“Tavan Fiyat”) hakkında Alıcıyı bilgilendirme hakkını saklı tutar:

(a) Alıcı, uygun pazar ve/veya yasal dayanak olmaksızın önerilen fiyatı

%(…..)’den daha fazla aşarsa;

17 15.02.2007 tarihli ve 07-14/126-43 sayılı Kurul kararı.

18 25.11.2009 tarihli ve 09-57/1365-357 sayılı Kurul kararı.

19 08.05.2018 tarihli ve 18-14/261-126 sayılı Kurul kararı.

(b) Alıcı, MONSANTO’nun ilgili yazılı bildirimini takip eden 3 (üç) iş günü

içinde hatayı gidermez ve ürünlerin yeniden satışı için makul

fiyatlandırma seviyesine geri dönmezse (tüm müşteriler / alıcılar için adil

ve eşit muamele ilkesini göz önünde bulundurarak, geçmişe dönük

olarak halihazırda kesilmiş faturaların makul fiyat ile yeniden

düzenlenmesi dahil olarak); ve

(c) MONSANTO, tohum ürünleri için Rekabet Kurumu’ndan tavan fiyat

belirlemek için ilgili rızayı almışsa

- Monsanto tarafından Tavan Fiyat bildirimi yapıldıktan sonra Alıcı

yükümlülüklerini yerine getirmez ve ürünleri Tavan Fiyattan (“Fiyat Yükümlülüğü

İhlali”) daha yüksek bir fiyattan satmaya devam ederse, Alıcı:

A. Monsanto’ya, Alıcının söz konusu ihlali nedeniyle MONSANTO’nun

uğradığı zararların tazmin edilmesine ek olarak, Fiyat Yükümlülüğü İhlali

ile satılan her bir torba ürün için, fiyat listesindeki (Ek: Fiyat Listesi) brüt

satış fiyatı üzerinden %(…..) ceza ödeyecektir; ve

B. Türkiye pazarındaki Dekalb markalarına bu aşırı fiyatlandırmanın yol

açtığı zararı en aza indirmek için, pazarı ve müşterileri, Monsanto

ürünlerinin tavan fiyatı aşan bir fiyattan yapılan bu satışın alıcı tarafından

bağımsız olarak yapıldığı konusunda proaktif bir şekilde bilgilendirecek,

ihtiyaç halinde MONSANTO ile işbirliği yapacaktır.”

(37) Ek Protokol’de yer alan düzenleme, MONSANTO’ya alıcıların satın aldığı Dekalb markalı mısır tohumları için tavsiye fiyat önerebilme ve bu ürünlere yönelik tavan fiyatı belirleyebilme hakkını tanıyacaktır.

G.3.2. Bildirime Konu Ek Protokole İlişkin Üçüncü Kişi Görüşleri

(38) Kızıltepe Mısır Üreticileri Birliği tarafından gönderilen yazıda; serbest piyasada fiyat kontrolünü sağlamanın oldukça güç olduğu, mısır tohumu fiyatlarının yükselmesinin önüne geçmek için piyasaya yeterli miktarda tohum girişi sağlanmasının gerektiği, birçok bayinin veya firmanın tohumlarını piyasaya sürmediği, çiftçilerin alım fiyatları açısından bayi satış fiyatları ile tedarikçi fiyatları arasında yüksek makas oluşmaması adına tohum fiyatlarında standardın sağlanmasının piyasa için olumlu olacağı, ancak sabit fiyat gibi uygulamaların araştırma ve geliştirme çalışması ile ürün çeşitliliği gibi gelişmeleri engelleyeceği ifade edilmektedir.

(39) Türkiye Tohum Dağıtıcıları Alt Birliği tarafından gönderilen cevabi yazıda; tohum sektöründe üretim açısından girdi maliyetleri bağlamında küresel ekonomiye bağlı olunduğu, tohum fiyatlarının serbest piyasada ve rekabet koşulları çerçevesinde oluştuğu, tavan fiyat sınırlamalarının getirilmesinin fahiş fiyat oluşumlarını önleme adına olumlu sonuçlar doğurabileceği bununla birlikte fiyat hareketlerinin kısıtlanması dolayısıyla olumsuz sonuçlarının olabileceği ifade edilmektedir.

(40) Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından gönderilen cevabi yazıda; birçok girdi kaleminin (ilaç, enerji, akaryakıt, ambalaj ham maddesi, bazı bitki türlerinde tohumluklar vb.) tedariki açısından dışa bağımlı olunduğu, tohum fiyatlarının serbest piyasada ve rekabet koşulları çerçevesinde oluştuğu, bu çerçevede tavan fiyat sınırlamaları getirilmesinin fahiş fiyat oluşumlarını önleme yönünden olumlu gibi görünmekle birlikte, serbest piyasa koşullarına uygun olmadığı ifade edilmektedir.

(41) MONSANTO bayisi (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; yıllardır MONSANTO firmasının bayiliğinin yapıldığı, satışların genellikle firmadan alınan fiyatların üzerinde

makul bir kâr marjı eklenerek yapıldığı, bu bağlamda MONSANTO tarafından uygulanacak tavsiye satış fiyatının piyasadaki MONSANTO ürünlerine yönelik haksız rekabetin oluşmasını engelleyeceği, böylece piyasadaki arz ve talep koşulları gözetilerek karaborsa fiyat oluşumunun önüne geçileceği ifade edilmektedir.

(42) MONSANTO bayisi (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; satış fiyatlarının alım maliyeti üzerinden kendileri tarafından belirlendiği, tavsiye satış fiyatı uygulamasının alt bayilerin fahiş fiyat uygulamasını önleyeceğinin düşünüldüğü ifade edilmektedir.

(43) MONSANTO bayisi (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; mısır tohumlarının satış fiyatının tedarikçiden alınan fatura bedelinin üzerine maliyet ve kâr payı konularak piyasa koşullarına göre rekabet kuralları çerçevesinde oluşturulduğu ifade edilmektedir.

(44) MONSANTO bayisi (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; mısır tohumlarının fiyatları belirlenirken maliyet hesabı yapıldığı, tavan fiyat uygulamasının bulunmadığı, tavan fiyat uygulaması getirilmesi durumunda ise herhangi bir olumsuz etkinin oluşmayacağı ifade edilmektedir.

G.3.3. Menfi Tespit Değerlendirmesi

(45) 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesinde; “İlgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu üzerine Kurul, elinde bulunan bilgiler çerçevesinde bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya birleşme ve devralmanın bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerine aykırı olmadığını gösteren bir menfî tespit belgesi verebilir.” hükmü yer almaktadır. Aynı Kanun’un 4. maddesi; “Belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmünü haizdir. Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrasında, tahdidi olmamak üzere hukuka aykırı ve yasak olan örnek hâllere yer verilmekte, (a) bendinde yer alan “mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” bu hâllerden biri olarak sayılmaktadır.

(46) Ek Protokol ile getirilen düzenlemeler, Dekalb markalı mısır tohumlarının yeniden satıcılarının satış fiyatına doğrudan bir müdahale niteliğini haiz olmasa da 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde örnek olarak sayılan bir eyleme sebebiyet verme potansiyelini taşımaktadır. Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un (Dikey Kılavuz) 220. paragrafında, azami ve tavsiye fiyatların yeniden satıcılar için referans olarak çalışması, yeniden satıcıların çoğunluğunun veya tamamının bu fiyatlara uyması ve sağlayıcılar arasında işbirliğini kolaylaştırması risklerini barındırdığı belirtilerek rekabetçi riskler oluşturabileceği ifade edilmiştir. Bunun yanında, Dikey Kılavuz’un 219. paragrafında da belirtildiği üzere, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde i (2002/2 sayılı Tebliğ) öngörülen %30 pazar payı eşiğinin aşılmadığı durumlarda salt tavsiye ve/veya azami fiyat uygulamasının bir dikey kısıtlama olarak kabul edilerek grup muafiyeti kapsamında değerlendirildiği görülmektedir. Bu kapsamda, bildirim konusu Ek Protokol’e 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilemeyecektir.

(47) Bu bağlamda, bildirim konusu Ek Protokol’ün grup muafiyeti koşullarını sağlayıp sağlamadığı değerlendirilecektir.

G.3.4. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi

(48) 2002/2 sayılı Tebliğ’de, üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar, dikey anlaşma olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda, MONSANTO ile alıcıları arasındaki mısır tohumunun yeniden satışı konulu anlaşmalar, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi bakımından dikey anlaşma niteliğine sahiptir.

(49) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2021/4 sayılı Tebliğ ile değişik 2. maddesi uyarınca, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %30’u aşması hâlinde, anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanamayacağı belirtilmektedir. Aşağıda sunulan tablolarda sırasıyla satış değeri ve satış miktarı bakımından MONSANTO’nun ve rakiplerinin 2017-2021 yıllarındaki hibrit mısır tohumu pazar paylarına yer verilmektedir:

Tablo 2- Hibrit Mısır Tohumu Pazarındaki Teşebbüslerin Satış Değeri Bakımından 2017-2021 Yıllarındaki Pazar Payları (%)

Teşebbüs 2017 2018 2019 2020 2021 PIONEER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

20 Tareks Tarım Ürünleri Araç Gereç İth. İhr. ve Tic. A.Ş.

[21] Ticaret unvanı, G.L.S. Tohumculuk San. ve Tic. Ltd. Şti. olan şirket POLEN’ in yavru şirketidir. Teşebbüs G.L.S. ile POLEN’in verilerinin ayrı tutulduğunu belirtmektedir.

22 Rayal Tarım Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti.

23 Semillas Fito Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.

24 Beta Ziraat ve Ticaret A.Ş.

[25] Golden West Tohumculuk ve Ticaret Ltd. Şti.

26 BC İnstitut Tarım Ürünleri Oto San. ve Tic. Ltd. Şti

27 Poltar Tarım Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.

28 Biotek Tohumculuk Tarım Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.

29 Amazon Tohum Ticaret A.Ş.

30 Cengiz CENGİL Tarım Hay.Gıda Tur. İnş.San. ve Tic. A.Ş.

31 Planto Tohum Üretim San. ve Tic. Ltd. Şti.

32 Vilmorin Mikado Tohumculuk A.Ş.

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgilerden hesaplanmıştır.

Tablo 3- Hibrit Mısır Tohumu Pazarındaki Teşebbüslerin Satış Miktarı Bakımından 2017-2021 Yıllarındaki Pazar Payları (%)

Teşebbüs 2017 2018 2019 2020 2021 PIONEER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgilerden hesaplanmıştır.

(50) Tablolardan, MONSANTO’nun hibrit mısır tohumu pazarında satış değeri ve satış miktarı bakımından pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %30 eşiğinin altında olduğu görülmektedir. Dolayısıyla işbu dosya konusu Ek Protokol 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamında olup Ek Protokol’ün grup muafiyeti koşullarını sağlayıp sağlamadığı değerlendirilmelidir.

(51) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde anlaşmaları grup muafiyeti kapsamından çıkaran sınırlamalara yer verilmektedir. Bu kapsamda, alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi, bir anlaşmayı grup muafiyeti kapsamının dışına çıkarmaktadır. Ancak, Tebliğ’in aynı maddesinde, sağlayıcı tarafından uygulanan baskı veya teşvikler sonucunda minimum ya da sabit fiyata dönüşmemesi koşuluyla azami satış fiyatının belirlenmesinin veya yeniden satış fiyatının tavsiye edilmesinin mümkün olduğu düzenlenmektedir.

(52) MONSANTO ile alıcılar arasındaki Sözleşme’nin 5.3.1. maddesini tadil eden Ek Protokol’ün 2.1. maddesindeki düzenleme MONSANTO’ya alıcıların satın aldığı Dekalb markalı mısır tohumları için tavsiye fiyat önerebilme ve bu ürünlere yönelik 33 Hektaş Ticaret T.A.Ş.

34 Node Tohumculuk ve Tarım Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.

tavan fiyatı belirleyebilme hakkını tanıyacaktır. Ek Protokol’den, belirtilen fiyatın tavsiye fiyat ve azami fiyat niteliğinde olduğu ve alıcıların ürünlerin yeniden satış fiyatını serbestçe ve tek başına belirleyeceği anlaşılmaktadır. Anılan düzenlemede, her hâlükârda bahse konu ürünler için alıcıların müşterilerine uygulayacağı yeniden satış fiyatını serbestçe ve tek başına belirlemekte özgür olduğu açıkça hükme bağlanmaktadır. Bu bağlamda, MONSANTO, hiçbir suretle alıcıların yeniden satış fiyatlarına müdahalede bulunmayacağını ve alıcılar ile fiyat bilgilerini paylaşırken ilgili fiyatların yalnızca tavsiye niteliğinde olduğuna ilişkin bilgilendirme yapacağını belirtmektedir.

(53) Ek Protokol’deki anılan düzenleme ile beraber, Sözleşme’de tavsiye edilen fiyatın en çok %(…..) [35] oranında aşılabilmesi şeklinde bir tavan fiyat da belirlenmektedir. Yapılacak tavan fiyat düzenlemesi ile tavsiye edilen fiyatın, %(…..) çok aşılmaması gerektiğinin alıcılara bildirileceği ve alıcıların söz konusu fiyata uymaması hâlinde ise MONSANTO tarafından üç gün içerisinde fiyatların makul bir seviyeye indirilmesinin bekleneceği anlaşılmaktadır.

(54) İlaveten tavan fiyat düzenlemesinde, alıcının tavan fiyata uyum göstermemesi durumunda, alıcıya bildirim yapılmasına ve süre tanınmasına rağmen uyum gösterilmemesine devam edilmesi hâlinde bir yaptırımın söz konusu olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, yaptırımın, ancak tavan fiyata uyulmamasının belirli ölçüde süreklilik göstermesi durumunda devreye girdiği anlaşılmaktadır. Bunun yanında MONSANTO, EK Protokol uyarınca öngörülen yaptırım sisteminin yalnızca tavan fiyat uygulaması için geçerli olduğunu, tavsiye fiyat uygulamasına ilişkin olarak herhangi bir cezai yaptırımın söz konusu olmadığını ifade etmektedir.

(55) Diğer yandan, ilgili madde kapsamında MONSANTO’nun, sabit bir tavan fiyat uygulamasına gitmeyerek alıcılara esneklik sağladığı ve böylece alıcıların fiyatını serbestçe belirleme hakkına riayet ettiği değerlendirilmektedir. Ayrıca, gerekli yasal dayanağın olması veya pazar şartlarındaki bazı ani durumlarda (örneğin beklenmedik bir kur artışı) alıcıların tavan fiyatları aşabileceği belirtilmektedir. Dolayısıyla, alıcıların fiyat artışını pazar koşullarıyla gerekçelendirmeleri hâlinde yaptırıma tabi olmayacakları anlaşılmaktadır. Bu çerçevede tavsiye ve tavan fiyat uygulamasının alıcıların alım veya satım fiyatlarını, kendi müşterilerine sunacakları indirimleri veya diğer ticari kararlarını ve stratejilerini kendi özgür iradeleri ile belirlemelerini kısıtlamadığı değerlendirilmektedir.

(56) Öte yandan, önceki kısımlarda da belirtildiği üzere, ilgili anlaşmanın fiyat tespitine yol açabilecek bir anlaşma niteliğinde olduğunun altı çizilmelidir. Bu bakımdan önemle belirtilmelidir ki, mevzubahis uygulamayı konu edinen Ek Protokol’e muafiyet tanınabilmesi, ilgili teşebbüsün alıcılar nezdindeki baskı ve teşvik gibi uygulamaları ile tavsiye ve tavan fiyat uygulamasının dolaylı olarak sabit fiyat uygulamasına dönüşmemesi hususundaki yasal sorumluluğunu ortadan kaldırmamaktadır.

(57) Son olarak, bildirim kapsamında alıcılar ile yapılan anlaşmalarda herhangi bir münhasırlık sisteminin yahut rekabet etmeme yükümlülüğünün bulunmadığı, buradan hareketle, alıcıların söz konusu tavsiye ve tavan fiyatı uygulamalarını da dikkate aldıktan sonra her zaman için kendi ticari pozisyonları ve kararları çerçevesinde kârlılıklarını değerlendirebileceği, bununla beraber, alıcıların MONSANTO ile ticari ilişkilerini sonlandırmakta ve MONSANTO’nun rakiplerinin tohum ürünlerini satmakta serbest olduğu, alıcılar ile gerçekleştirilen Sözleşme’nin her halükârda bir yıl ile sınırlı

[35] MONSANTO’nun açıklaması şu şekildedir: “(…..)”

tutulduğu ve hiçbir hâlde yürürlük tarihinden itibaren beş yıldan daha uzun bir süre

yürürlükte kalmayacağı belirtilmektedir.

(58) Sonuç olarak, MONSANTO’nun pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde

öngörülen %30’luk eşiği aşmadığı ve bildirime konu Ek Protokol ile Sözleşme’de

yapılacak değişikliklerin, anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaracak herhangi

bir hüküm içermediği anlaşılmıştır. Bu bağlamda MONSANTO ve alıcıları arasında

imzalanan Sözleşme’nin bazı maddelerini tadil eden Ek Protokol’ün 2002/2 sayılı

Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı kanaatine ulaşılmıştır.

H. SONUÇ

(59) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

- Monsanto Gıda ve Tarım Tic. Ltd. Şti. ile Altuğ Zirai İlaç Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Asc İnş. Tarım Enerji Mad. Gıda San. Tic. Ltd. Şti., Bayagrotarım İlaçları Ltd. Şti., Donatlar Tarım Taş. Hay. Gıda İnş. Yakıt San. ve Tic. Ltd. Şti., Ertar Kimya Tar. Aletleri Paz. San. Tic. Ltd. Şti., Gökhan Tarım İlaçları Tic. ve San. A.Ş., İlhan Tarımsal Toh. Güb. Tic. Ltd. Şti., Kut-san Tarımsal Paz. Tic. Ltd. Şti., Model Gübre İlaç Tarım Ür. Gıda San. Tic. Ltd. Şti., Poler Tarım ve İnş. A.Ş. ve Tan Tarım Zir. İlaç San. ve Tic. A.Ş. arasında imzalanmış olan Satıcılık ve Cari Hesap Sözleşmesi’nin maddelerini tadil eden Ek Protokol’ün 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna, bu nedenle Ek Protokol’e aynı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,

- Ek Protokol’ün 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile sağlanan grup muafiyetinden faydalandığına

gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu

açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.