Niğde ilinde faaliyet gösteren otogaz bayilerinin aralarında anlaşarak otogaz satış fiyatlarını ortaklaşa…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Ömer TORLAK

Üyeler: Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN,

Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK, Adem BİRCAN

B. RAPORTÖRLER: Burak SAĞLAM, Emre GÜLER, Dilan TOPRAK

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: - Gizlilik talebi bulunmaktadır.

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILAN: - Niğde ili merkezinde faaliyet gösteren otogaz bayileri

(1) E. DOSYA KONUSU: Niğde ilinde faaliyet gösteren otogaz bayilerinin aralarında anlaşarak otogaz satış fiyatlarını ortaklaşa belirledikleri iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru ve ihbarlarda özetle;

- Niğde il merkezinde bulunan otogaz bayilerinin 19.04.2016 tarihinden itibaren otogaz

fiyatlarını aralarında anlaşarak 2,29 TL seviyesinde ortaklaşa belirledikleri,

- 19.04.2016 tarihi öncesinde Niğde il merkezindeki otogaz bayilerinin uyguladıkları

otogaz fiyatlarının anlaşma sonrası fiyatlara göre 18 kuruş ile 38 kuruş arasında

değişen tutarlarda daha düşük olduğu,

- Şikâyetçinin petrol istasyonu çalışanından aldığı bilgiye göre, Yerlikaya Petrol ve Katı

Yakıt Gıda Nak. ve Oto. İnş. Tic. ve San. Tic. Ltd. Şti’nin (YERLİKAYA PETROL)

çevrede otogaz satışı yapan işletmeleri organize ettiği

ifade edilerek söz konusu teşebbüsler hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir.

(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 04.05.2016 tarih ve 2918 sayı ile giren gizlilik talepli başvuru; 26.04.2016 tarih, 2758 sayı ile Başbakanlık İletişim Merkezi yoluyla yapılan ihbar; 20.04.2016 tarih, 2624 sayı; 21.04.2016 tarih, 2625 sayı; 20.04.2016 tarih, 2638 sayı; 22.04.2016 tarih, 2655 sayı; 22.04.2016 tarih, 2656 sayı; 02.05.2016 tarih, 2851 sayı ve 04.05.2016 tarih, 2916 sayı ile Kurum’a intikal eden ihbarlar üzerine hazırlanan 04.05.2016 tarih ve 2016-1-27/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 11.05.2016 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 16-16/273-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 21.06.2016 tarih ve 2016-1-027/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Niğde ilinde faaliyet gösteren otogaz bayilerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesini ihlal ettiği iddiasını destekler nitelikte delil bulunmadığı ve dolayısıyla aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikâyetin reddi ve soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı belirtilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. LPG Piyasasına İlişkin Bilgiler

(5) Türkiye’de LPG faaliyetleri ve bu faaliyetlere ilişkin gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu [1] (LPG Piyasası Kanunu) çerçevesinde düzenlenmektedir. LPG Piyasası Kanunu’nun 3. maddesine göre, LPG’nin dağıtımı, taşınması ve otogaz bayilik faaliyetlerinin yapılması (tüplü LPG bayiliği hariç), depolanması, LPG tüpünün imalâtı, dolumu, muayenesi, tamiri ve bakımı ile bu amaçla tesis kurulması ve işletilmesi için lisans alınması zorunludur.

(6) LPG piyasasında fiyat oluşumu ise anılan Kanun’un 10. maddesinde düzenlenmektedir. Buna göre LPG alım satımında fiyatlar, erişilebilir dünya serbest piyasa koşullarına göre oluşmakta; rafineriler ve dağıtıcılar, lisansları kapsamında yaptıkları piyasa faaliyetlerine ilişkin fiyatları, erişilebilir dünya serbest piyasalarındaki fiyat oluşumunu dikkate alarak, tavan fiyatlar olarak EPDK’ya bildirmektedirler.

(7) Bu yasal düzenlemeler çerçevesinde Türkiye’de otogaz pazarında 73 dağıtım şirketi faaliyet göstermekte olup, dağıtıcı lisansı sahiplerince 2014 yılında 800.949 ton tüplü LPG, 84.632 ton dökme LPG, 2.838.408 ton otogaz LPG olmak üzere toplam 3.723.989 ton LPG satışı yapılmıştır [2].

I.2. Yapılan İnceleme ve Tespitler

(8) Yürütülen önaraştırma kapsamında, Niğde il merkezinde bulunmaları dikkate alınarak, 02.06.2016 tarihinde;

- Öztürk Petrolleri Tic. San. Ltd. Şti.‘nin (ÖZTÜRK PETROL) Bp ve Opet

istasyonlarında,

- YERLİKAYA PETROL’ün Opet ve Shell istasyonlarında,

- Niğtaş Mikronize Kalsit Tic.ve San. Ltd. Şti’nde (NİĞTAŞ AYTEMİZ),

- Akçay Petrol ve Turizm Ltd. Şti.’nde (AKÇAY TOTAL),

- Aydoğanlar Nak. Kuyumculuk Petrol İnş. Oto. Alım Satım Tic. Ltd. Şti.’nde

(AYDOĞANLAR ALPET),

- Erken Petrol Ürn. Nak. Teks. Gıda Tar. ve Tic. Ltd. Şti.’nde (ERKEN OMV),

- Çelikhan Petrol Turizm İnş. Gıda İç ve Dış Tic. Ltd. Şti.’nde (ÇELİKHAN SHELL), - Emiroğlu Petrol Tarım Gıda İnş. Nak. Tic. ve San. Ltd. Şti.’nde (EMİROĞLU OMV) yerinde inceleme yapılmıştır.

(9) Yapılan yerinde incelemelerde, otogaz fiyatlarının şikâyete konu teşebbüslerce ortaklaşa belirlendiğine dair herhangi bir belgeye ulaşılamamıştır.

(10) Yapılan yerinde incelemeler esnasında başvuru konusu iddialar kapsamında yukarıda sayılan istasyonlardan, 01.01.2016–31.05.2016 tarihleri arasında uygulanan KDV dahil otogaz alış ve satış fiyatlarına ilişkin bilgiler talep edilmiştir.

1 13.03.2005 tarihli ve 25754 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

2 EPDK 2014 yılı LPG Sektör Raporu.

(11) Yerinde incelemede alınan bilgiler ile teşebbüsler tarafından gönderilen cevabi yazılar

doğrultusunda, 2016 yılı Ocak-Mayıs dönemindeki KDV dahil otogaz pompa alış ve

satış fiyatlarına ilişkin bilgiler, değişim tarihleri ile birlikte istasyon bazında aşağıdaki

tablolarda yer almaktadır:

Tablo 4’ün Devamı:

Değişim KDV Dahil Litre Alış Değişim KDV Dahil Litre Satış Tarihleri Fiyatı (TL) Tarihleri Fiyatı (TL) 15.03.2016 (…..)

Tablo 6’nın Devamı:

(12) Yukarıdaki tablolarda özetlenen otogaz fiyat değişimlerinin grafiğe yansımış haline ise aşağıda yer verilmektedir:

Grafik 1: 01.01.2016-31.05.2016 Dönemi Bayilerin KDV Dahil Otogaz Alış Fiyatları (TL/lt)

(…..TİCARİ SIR…..)

Kaynak: Teşebbüslerden gönderilen bilgiler.

Grafik 2: 01.01.2016-31.05.2016 Dönemi Bayilerin KDV Dahil Otogaz Pompa Satış Fiyatları (TL/lt)

(…..TİCARİ SIR…..)

Kaynak: Teşebbüslerden gönderilen bilgiler.

Grafik 3: 01.01.2016-31.05.2016 Dönemi Bayilerin Otogaz Satışı İle Elde Ettiği Kar-Zarar (TL/lt)

(…..TİCARİ SIR…..)

Kaynak: Teşebbüslerden gönderilen bilgiler.

Grafik 4: Dağıtıcıların 01.01.2016-31.05.2016 Döneminde Niğde İli İçin Yayımladıkları KDV Dahil Otogaz Tavan Fiyatları (TL/lt)

(…..TİCARİ SIR…..)

Kaynak: EPDK internet sitesi ve teşebbüslerden gönderilen bilgiler.

I.3. Değerlendirme

(13) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar” yasaklanmış ve aynı maddenin ikinci fıkrasında ise tahdidi olmamak üzere yasaklanan hallere ilişkin örneklere yer verilmiştir. Söz konusu fıkranın (a) bendinde, “mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” yasaklanan hallerden sayılmıştır.

(14) Yukarıda özetlenen başvurularda, Niğde ilinde faaliyet gösteren otogaz bayilerinin, otogaz fiyatlarını belirlemek hususunda anlaşma içerisinde olduğu iddia edilmektedir. Bu bakımdan başvurular, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan hallere uyabilecek türden uygulamalara ilişkin iddialar içermektedir.

(15) Şikâyete konu teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri yönündeki iddiaları araştırmak üzere Niğde ili merkezindeki on adet otogaz istasyonunda yapılan yerinde incelemelerde, iddia edilen fiyat birlikteliğinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmadan kaynaklandığına işaret eder nitelikte herhangi bir delil bulunamamıştır.

(16) Öte yandan, yukarıda yer verilen Grafik 2 incelendiğinde, 19.04.2016–25.05.2016 tarihleri arasındaki döneme kadar inceleme konusu teşebbüslerin uyguladıkları KDV dahil otogaz satış fiyatlarının birbirinden önemli derecede farklılaştığı, 19.04.2016– 25.05.2016 tarihleri arasında ÇELİKHAN SHELL hariç olmak üzere teşebbüslerin fiyatlarında örtüşmelerin/paralelliklerin bulunduğu ve fakat bu bir aylık süre sonunda fiyatların yine eski seviyelerine geri döndüğü ve birbirinden farklılaştığı gözlenmektedir. İlgili dönem Grafik 1’de yer alan alış fiyatlarıyla birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu fiyat artışını ÖZTÜRK PETROL ve YERLİKAYA PETROL’ün OPET istasyonlarında 20.04.2016 sonrası alış fiyatlarında ortaya çıkan artışın tetiklemiş olabileceği değerlendirilmektedir. Nitekim her iki OPET istasyonunda Mayıs sonu itibarıyla alış fiyatlarının düşüş eğilimine girdiği ve satış fiyatlarının da tekrar düşüşe geçtiği gözlenmektedir. Öte yandan her iki OPET istasyonunun, anılan paralellik dönemine kadar, “halk günü” olarak nitelendirilebilecek her haftanın bir gününde yaptıkları fiyat indirimleri de dikkat çekicidir.

(17) Daha önce de belirtildiği üzere, yapılan yerinde incelemelerde, iddia edilen fiyat birlikteliğinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmadan kaynaklandığına işaret eder nitelikte herhangi bir bilgi ya da belgeye rastlanmamıştır. Bununla birlikte 19.04.2016–25.05.2016 tarihleri arasında yukarıda bahsi geçen paralelliğin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan; “Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder.” hükmü bakımından da değerlendirilmesi gerekmektedir.

(18) Kurul’un 26.07.2007 tarih ve 07-62/742-269 sayılı kararında, uyumlu eylem halinin tespitinde üç temel bulgunun ortaya çıkartılmasının yeterli olduğu ve bu bulguların;

- Rakip teşebbüsler arasındaki bir ilişkinin varlığı,

- Rakip teşebbüsler arasında ortak tavır sonucunu doğuran ve diğer rakip

teşebbüslerin hareketlerini etkileyen davranışların varlığı,

- Rakip teşebbüsler arasında bağımsız hareket etme halinin ortadan kalktığı

durumların varlığından

oluştuğu dile getirilmiştir. Dolayısıyla Kurul kararlarında, yalnızca fiyat paralelliğinin, zorunlu olarak, teşebbüsler arasında bir uyumlu eylemin varlığı anlamına gelmeyeceği ve 4054 sayılı Kanun 4. maddesi kapsamındaki uzlaşmalar ile salt paralel davranışlar arasındaki ayrımın, ilave çeşitli delillerle ortaya konulması gerektiği vurgulanmaktadır. Buna karşın, yapılan yerinde incelemelerde, teşebbüsler arasında uyumlu eylemin varlığını gösterebilecek nitelikte bir ilişkinin, iletişimin veya davranışın bulunduğuna işaret eden herhangi bir bulguya da rastlanmamıştır.

(19) Kurul’un, otogaz pazarı özelinde almış olduğu birçok kararında, istasyonların benzer fiyatlar uygulamasına rağmen soruşturma açılmasına yer olmadığına karar verdiği görülmektedir. Buna örnek olarak gösterebilecek kararlar Eskişehir Oto LPG [3], Aksaray Oto LPG [4], Niksar Akaryakıt [5], Beyşehir Akaryakıt [6] ve Kayseri Yahyalı [7] kararlarıdır.

3 14.10.2010 tarihli ve 10-65/1374-512 sayılı Kurul kararı.

4 03.02.2011 tarihli ve 11-07/132-41 sayılı Kurul kararı.

5 25.08.2011 tarihli ve 11-46/1131-396 sayılı Kurul kararı.

6 25.08.2011 tarihli ve 11-46/1131-396 sayılı Kurul kararı.

7 14.01.2016 tarihli ve 16-02/30-9 sayılı Kurul kararı.

(20) Diğer yandan, yapılan yerinde incelemelerde teşebbüs yetkilileri tarafından, bayilerde uyguladıkları otogaz fiyatlarının dağıtıcılar tarafından belirtilen tavsiye fiyatların altında olduğu, otogaz ürününde düşük kar marjlarıyla çalıştıkları, anılan dönemdeki fiyat artışlarında teşebbüslerin birbirini izledikleri ancak herhangi bir şekilde fiyatların rakiplerle anlaşma içerisinde belirlenmediği ifade edilmiştir. Nitekim Grafik 2, Grafik 4 ile beraber değerlendirildiğinde teşebbüslerin fiyatlarını dağıtıcılar tarafından belirlenen tavan fiyatların altında belirlediği, ayrıca Grafik 3’te ise teşebbüslerin zaman zaman eksiye düşen düşük kar marjlarıyla çalıştığı görülmektedir.

(21) Netice itibarıyla, inceleme konusu dönem kapsamında Niğde ili merkezinde faaliyet gösteren yerinde incelemeye konu istasyonların, ÇELİKHAN SHELL hariç olmak üzere, otogaz satış fiyatlarında 19.04.2016-25.05.2016 tarihleri arasında örtüşmelerin, paralelliklerin bulunduğu görülmekle birlikte, yapılan yerinde incelemelerde fiyatların birlikte belirlendiğine ilişkin bir anlaşma ve/veya uyumlu eylemin varlığına delil teşkil eden herhangi bir bilgi ya da belgeye ulaşılamamış ve ayrıca söz konusu teşebbüsler arasında, rekabeti sınırlayıcı koordinasyonu gösterir herhangi bir iletişime veya bilgi paylaşımına da rastlanmamıştır. Buna ilaveten, yerinde inceleme tarihleri itibarıyla fiyatların eski seviyelerine döndüğü, birbirinden farklılaştığı ve uygulanan fiyatlar bakımından teşebbüsler arasında bir yeknesaklığın olmadığı görülmüştür. Dolayısıyla, Kurul’un önceki tarihli kararları da dikkate alındığında, önaraştırma konusu iddialara yönelik olarak Niğde ilinde faaliyet gösteren şikâyete konu istasyonlar hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

J. SONUÇ

(22) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.