Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) bünyesinde hizmet veren GS1'in (Milli Mal Numaralandırma Merkezi)…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.

Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Hale GÜNDÜZ

C. BAŞVURAN: Hasan Basri ÖZYURT

1202/2 Sokak No: 31/604 Yenişehir/İZMİR

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILAN: - Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği

GS1 Türkiye- Milli Mal Numaralandırma Merkezi

Dumlupınar Bulvarı No:252 Eskişehir Yolu 9.km

06530 Ankara

E. DOSYA KONUSU: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) bünyesinde hizmet veren GS1'in (Milli Mal Numaralandırma Merkezi) barkod numarası tahsisi hizmeti sunumunda aşırı fiyat uygulamak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, TOBB bünyesinde hizmet vermekte olan GS1’in barkod numaralarının tahsisi hizmetleri için aşırı fiyat uygulamak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı ileri sürülmüş ve konunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında incelenmesi talep edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.03.2011 tarih ve 1714 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 10.03.2011 tarih ve 2011-4-67/İİ-11-257.MH sayılı İlk İnceleme Raporu, 17.03.2011 tarih ve 11-16 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca düzenlenen 18.05.2011 tarih ve 2011-4-67/ÖA-11-257.MH sayılı Önaraştırma Raporu 24.05.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/236 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-32 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;

1. TOBB’un barkod tahsisi ve satışı hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunduğu, 2. a) ancak söz konusu hizmetin tahsisinde uyguladığı fiyatların aşırı ve haksız kabul edilebilecek nitelikte olmadığı,

b) dolayısıyla dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı

hususlarına yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili hizmet pazarı “barkod tahsisi ve satışı hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Barkod tahsisi ve satışı hizmetlerinin ülke genelinde sunuluyor olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar "Türkiye" olarak belirlenmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler

I.2.1. Hakkında İnceleme Yürütülen Teşebbüs: TOBB-GS1

5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 56. maddesi gereğince, TOBB’un görevleri arasında GS1 sistemine ilişkin çalışmaları yürütmek de yer almakta olup, bu kapsamdaki faaliyetler TOBB bünyesindeki Global Standartlar Müdürlüğü tarafından sürdürülmektedir. GS1 Türkiye olarak da bilinen anılan Müdürlüğün ayrı bir tüzel kişiliği bulunmamaktadır.

Merkezi Brüksel’de olan GS1, ülkelerde üye organizasyonlar aracılığıyla temsil edilmektedir. Hâlihazırda 108 ülkede GS1 üye organizasyonları bulunmaktadır. TOBB ise, 1988 yılında, ülkemizdeki firmaların, ticari ürünlerini, ulusal ve uluslararası ticarette, herhangi bir sorun ile karşılaşmadan tanımlamasını ve izlemesini sağlamak üzere GS1’in ülkemizdeki temsilciliğini (denetimine tabi olduğu Sanayi ve Ticaret Bakanlığının da izniyle) yürütmeye başlamıştır.

GS1 sistemi, uluslararası GS1 organizasyonu tarafından geliştirilmektedir. GS1, kullanıcı güdümlü bir organizasyon olup, GS1 sistemi kapsamındaki standartların ve çözümlerin gelişimine, sisteme üye firmaların da katkıda bulunmasına önem verilmektedir. Buna paralel olarak, TOBB-GS1 Türkiye bünyesinde çeşitli sektörlerden üye firmaların temsilcilerinin de yer aldığı GS1 Türkiye Komitesi yer almaktadır. GS1 Türkiye Komitesince alınan kararlar, TOBB Yönetim Kurulu tarafından onaylanması halinde yürürlüğe girmektedir.

GS1 tüzüğünde, GS1 üye organizasyonlarının, bulundukları bölgede GS1’in tek temsilcisi oldukları belirtilmektedir. Bu kapsamda TOBB, GS1’in ülkemizdeki tek temsilcisi konumundadır.

I.2.2. GS1 Tarafından Sunulan Hizmetin Niteliği

GS1 organizasyonu tarafından geliştirilen GS1 sisteminde, tedarik zincirinin etkinliğini artırma amaçlı farklı standartlar (barkodlar, eCom, GDSN, EPCglobal) ve çözümler (izlenebilirlik) yer almakta ve ihtiyaçlar doğrultusunda bunlara yenileri eklenmektedir. Söz konusu standartlar ve çözümler, GS1 sistemine üye olan firmaların hizmetine sunulmakta olup, GS1 üye organizasyonlarınca bu standartların ve çözümlerin hayata geçirilmesi için üye firmalara gerekli destek, eğitim ve dokümanlar sağlanmaktadır.

Firmalar, ülkelerindeki GS1 üye organizasyonlarına başvuruda bulunarak, GS1 sistemine üye olabilmektedir. GS1 sistemi üyeliği zorunlu olmayıp, sistemden yararlanılmadığı takdirde de firmalar ticari faaliyetlerini rahatlıkla sürdürebilmektedir. Nitekim ülkemizde TOBB üyesi Odalara kayıtlı yaklaşık 1 milyon 200 bin özel sektör kuruluşu var iken TOBB veya Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu (TESK) üyesi firmalardan sadece 20 bini aynı zamanda GS1 sistemine üye durumdadır.

GS1 sistemine üye olan firmalara, GS1 firma öneki tahsis edilmektedir. Üye firmalar, kendilerine tahsis edilen önekle ürünleri, taşıma birimleri (koli, kasa, palet, vb.), demirbaşları ve yerleşim birimleri için tanımlama numaralarını ve bu numaraları simgeleyen ve dünya genelinde en yaygın kullanılan standartta olan GS1 barkodlarını oluşturabilmektedir. GS1 sistemi üyeliği, üye firmalar nezdinde barkod numarası tahsisi olarak da anlaşılabilmektedir.

Barkod uygulamalarının getirdiği kolaylıklardan faydalanmak için oluşturulan barkodların, mutlaka GS1 standartlarında olması gerekli değildir. Nitekim başka organizasyonlar tarafından sağlanan ve yaygın olarak kullanılan barkod standartları da mevcuttur. Bununla birlikte uluslararası geçerliliği olan GS1 barkod standartları başta perakende olmak üzere farklı sektörlerde en yaygın kullanılan standart haline gelmiştir.

GS1 sistemine üye olmak isteyen firmalar, ülkelerindeki GS1 üye organizasyonlarına başvurmaktadırlar. Bu kapsamda, ülkemizde GS1 sistemi üyelik başvuruları, TOBB- Türkiye’ye yapılmaktadır.

I.3. Değerlendirme

I.3.1. 4054 sayılı Kanun’un 3. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirmeler

Gerçek veya tüzel bir kişinin 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi çerçevesinde teşebbüs olarak nitelendirilmesinin öncelikli şartı, mal veya hizmet üretmek, satmak ve bağımsız karar verebilmektir. Şikâyet konusu faaliyetleri yürüten GS1’in TOBB’dan ayrı bir tüzel kişiliği olmadığı gibi bağımsız karar alma imkânı da bulunmamaktadır. Zira çeşitli sektörlerden üye firmaların temsilcilerinin de yer aldığı GS1 Türkiye Komitesince alınan kararlar, ancak TOBB Yönetim Kurulu tarafından onaylanması halinde yürürlüğe girmektedir. Bu halde TOBB tarafından kontrol edilen GS1’in aldığı kararlardan ötürü TOBB sorumlu tutulabilecektir.

TOBB ise faaliyetlerini 5174 sayılı Kanun çerçevesinde yürütmekte olup anılan Kanun’un 54. maddesi uyarınca tüzel kişiliğe sahip bir “kamu kurumu niteliğinde meslek üst kuruluşudur”. Rekabet hukuku uygulaması açısından, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları “teşebbüs birliği” olarak nitelendirildiğinden ve mevcut dosya bakımından daha ayrıntılı bir analize gerek olmadığından, bu dosya çerçevesinde ve mevcut eylemler nedeniyle TOBB’un da bir teşebbüs birliği olduğu kabul edilmiştir.

I.3.2. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirmeler

Ülkemizde GS1 sistemi üyelik başvuruları, sadece TOBB-Türkiye’ye yapılmaktadır. Bu çerçevede TOBB’un barkod tahsisi ve satışından sorumlu tek sağlayıcı olması dikkate alınarak TOBB’un söz konusu pazarda hâkim durumda olduğu değerlendirilmiştir.

Başvuru konusu iddia TOBB bünyesinde faaliyet gösteren GS1’in hâkim durumunu giriş aidatını ve yıllık üyelik ücretini yüksek belirlemek suretiyle kötüye kullanmasına ilişkindir. Bir diğer ifade ile hâkim durumdaki teşebbüsün aşırı-haksız fiyatlama davranışında

bulunduğu iddiasından bahsedilmektedir. Esasen, aşırı fiyatlama 4054 sayılı Kanun’u ihlal eden bir fiildir. Bu bakımdan TOBB tarafından belirlenen barkodllama sistemine giriş fiyatı ve yıllık aidatların aşırı olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Ancak bunun değerlendirilmesinden önce barkod dağıtımındaki fiyatlamanın kısaca açıklanmasında fayda bulunmaktadır.

Dünyadaki bütün GS1 üye organizasyonları, GS1 sisteminin ulusal ve uluslararası işleyişinden doğan faaliyet giderlerini karşılamak amacıyla, kendilerine üye olan firmalardan sisteme giriş parası ve yıllık aidat talep etmekte ve elde ettikleri gelirlerinin

1

belli bir oranını GS1 organizasyonuna aktarmaktadırlar. TOBB-GS1 Türkiye, Avrupa’daki GS1 üye organizasyonlarının işbirliğini artırma ve projeler geliştirme amaçlı kurdukları GS1 Avrupa organizasyonuna da üye durumdadır ve GS1 Avrupa’ya

2

gelirlerinin belli bir oranı kadar üyelik aidatı ödemektedir.

Bununla birlikte üyelerinden talep edecekleri ücretleri belirleme, GS1 üye organizasyonlarının takdirindedir. TOBB-GS1 Türkiye, üyelik ücretlerini belirlerken diğer ülkelerdeki GS1 üye organizasyonlarının ücret tarifelerini dikkate almaktadır. GS1 ile ilgili temel hizmetler Global Standartlar Müdürlüğü tarafından yürütülse de TOBB’un diğer müdürlükleri veya birimleri tarafından sağlanan hizmetlere (bilgi hizmetleri, muhasebe, hukuk, idari işler, vb.) ihtiyaç duyulmaktadır. Dolayısıyla, işgücü ücretleri başta olmak üzere GS1 Türkiye’nin maliyet kalemlerinin TOBB’un giderlerinden ayrıştırılması mümkün olmamaktadır. Ayrıca, GS1 Türkiye’nin bağımsız bir organizasyon olması halinde ihtiyaç duyacağı barınma, elektrik, su, temizlik, güvenlik vb. ile ilgili pek çok gider de mevcut durumda TOBB tarafından karşılanmaktadır.

Bu çerçevede TOBB tarafından barkodlama hizmetleri karşılığında alınan ücretin, hizmetin sunumu için katlanılan maliyetlerden ziyade, global GS1 sistemine üye olan ve emsal teşkil edebilen ülkelerin uyguladıkları tarifeler dikkate alınmak suretiyle belirlendiği anlaşılmaktadır.

Bir mal veya hizmet için talep edilen fiyatın aşırı-haksız olup olmadığının değerlendirilmesi yapılırken öncelikle o mal veya hizmetin üretiminde katlanılan maliyetlere bakılmaktadır. Mal veya hizmet için talep edilen fiyatın o mal veya hizmetin üretiminde katlanılan maliyetlerin çok üzerinde olması halinde, bir diğer ifade ile yüksek kâr marjının uygulandığı hallerde aşırı-haksız fiyattan bahsetmek mümkündür. Ancak üretim maliyetlerinin ve aşırı-haksız kabul edilmeyecek makul bir kâr marjının tespitinin güç olması nedeniyle, rekabetçi fiyatı belirlemek çoğu durumda mümkün olamamaktadır. Bu durumda genellikle teşebbüsün kendi uyguladığı fiyatları veya aynı nitelikte mal veya hizmet sunan başka teşebbüslerin uyguladıkları fiyatları esas alan bir karşılaştırma yoluyla, fiyatın aşırı olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmaktadır. Teşebbüsün kendi uyguladığı fiyatların kıyaslanmasının gerekli olduğu durumlarda söz konusu teşebbüsün farklı coğrafi bölgelerde, farklı müşteri gruplarına farklı zaman dilimlerinde uyguladığı fiyatlar karşılaştırılmaktadır. Dosya konusu şikâyette TOBB’un söz konusu hizmeti ülke genelinde sunuyor olması ve farklı müşteri gruplarına farklı fiyat uygulamıyor olması nedeniyle, teşebbüsün kendi fiyatıyla karşılaştırma yapılması uygun bir yöntem olmayacaktır.

1 2010-11 dönemi için bu oran %8 olarak belirlenmiştir

2 2010 yılında bu oran % 0,5 olarak gerçekleşmiştir

Öte yandan, TOBB GS1’in üyelik ücretlerini belirlerken diğer ülkelerdeki GS1 üye organizasyonlarının ücret tarifelerini dikkate alması nedeniyle GS1 sistemine üye diğer ülkelerin ücretlerine bakılarak fiyatlandırmanın aşırı olup olmadığı değerlendirilebilecektir. Aşağıdaki tablolarda sırasıyla ülkemizde uygulanan ücretler ile diğer ülkelerde uygulanan fiyatlara yer verilmektedir:

Tablo-1: Teşebbüs Cirosuna Göre TOBB-GS1 Türkiye Üyeliği Sisteme Giriş Ücretleri (2011)

100 Bin – 1 Milyon

495 TL 605 TL 770 TL

Arası

0 – 100 Bin Arası ve

250 TL 305 TL 385 TL

YENİ KURULANLAR

190

190 TL 275 TL 330 TL

Tablo-3: Son İki Yılın Üyelik Verilerine Üyelerin Gelir Grubuna ve Önek Basamak Sayısına Göre Dağılımı

9 Basamaklı 8 Basamaklı 7 Basamaklı

CİRO (1000 Çeşit Ürün) (10 Bin Çeşit Ürün) (100 Bin Çeşit Ürün)

0 – 100 Bin Arası ve YENİ

% 44,59 % 2,58 % 1,90

KURULANLAR

Karşılaştırılması 3

2011 yılı ücretleri (TL bazında) 4

Ücret Ücret Ücret Ücret

Türkiye –

1,650 1,925 250 330 190

Tablo 4’te karşılaştırma amacıyla verilen ülke örneklerinden görüleceği üzere TOBB GS1’in barkod tahsisi ve dağıtımı hizmetleri için talep ettiği fiyatlar, sisteme giriş için en üst seviyedeki ücret kalemi haricindeki kalemlerde ortalamanın altındadır. Sisteme giriş için en üst seviyedeki fiyat kaleminde ise ekonomik büyüklük olarak ülkemizden büyük olan Almanya ve İspanya gibi bazı ülkelerin, ülkemizden daha düşük fiyat uyguladığı, bazı ülkelerinse ülkemizdeki fiyatların oldukça üzerinde fiyat uyguladığı görülmektedir. Bununla birlikte salt tabloda yer verilen nominal ücretlerin karşılaştırılması halinde, sağlıklı bir sonuca ulaşmak mümkün olmayacaktır. Zira aynı miktarda para ile satın alınabilecek ürün miktarı ülkeden ülkeye farklılık göstereceğinden karşılaştırmaya konu ürünün fiyatının diğer ülkeye kıyasla aşırı olup olmadığını değerlendirmek mümkün

5

olmayacaktır. Bu bakımdan aşağıdaki tabloda satın alma gücü paritesi (SGP) dikkate

[3] Karşılaştırma yapılan GS1 üye organizasyonlardan bazıları sadece tahsis ettikleri önek basamak sayısına göre, bazıları gelir grubuna göre, bazıları hem önek basamak sayısına ve hem gelir grubuna göre sisteme giriş ücreti ve yıllık üyelik aidatı talep etmektedir. TOBB-GS1 Türkiye hem gelir grubuna hem önek basamak sayısına göre sisteme giriş ücreti, önek basamak sayısına göre ise yıllık üyelik aidatı talep etmektedir. Tabloda belirtilen ücretler ise belirtilen ülkeler GS1 üye organizasyonlarınca, sisteme giriş ücreti ve yıllık üyelik aidatı için talep edilen en üst ve alt seviyedeki ücretleri göstermektedir.

4

25 Nisan 2011 döviz kurlarına göre hesaplanan rakamlar.

5

Belirlenmiş mal ve hizmetlerin değişik ülkelerde satın alınması için gereken ulusal para miktarlarının birbirine oranı şeklinde tanımlanan satın alma gücü paritesi (Purchasing Power Parities ), hesaplanırken kişi başına düşen GSYİH ve özel nihai tüketim harcamaları temel alınmaktadır. Bu nedenle, bu hesaplamanın yapılabilmesinin ilk şartı, ülkelerin GSMH'yı harcamalar yoluyla hesaplanmasıdır. SGP'yi daha iyi tanımlamak için, iki farklı ülkeyi ele aldığımızda, örneğin 1000 ABD Doları ile satın alınabilecek mal ve hizmet miktarları birbirinden değişik olacaktır. Çünkü her iki ülke içinde uygulanan dolar kuru, belirli para birimi ile bu ülkelerde satın alınabilecek mal ve hizmet miktarını eşit duruma getirmemektedir. Bu yanlışlığın giderilmesi için yeni gerçekçi bir dolar kuru bulmak ve karşılaştırmalarda bunu kullanmak gerekmektedir. Bu kur ise, önceden belirlenmiş mal ve hizmet miktarının değişik ülkelerle satın alınması için gereken ulusal para tutarının birbirine oranıdır. Belirlenmiş mal ve hizmetlerin değişik ülkelerde satın alınması için gereken ulusal para miktarlarının birbirine oranı şeklinde tanımlanan SGP, hesaplanırken kişi başına düşen GSYİH ve özel nihai tüketim harcamaları temel alınmaktadır.

alınarak hesaplanmış kişi başına düşen milli gelire (KBDMG) ve bu gelirle satın alınabilecek barkod hizmeti fiyatlarına yer verilmekte ve bu veriler üzerinden bir karşılaştırılma yapılmaktadır:

GS1 Üye Ülke Oranlarının Karşılaştırılması

2011 yılı ücretleri (TL bazında) 6

göre

hesaplanmış

KBDMG

Türkiye 20,196 1650/20196 250/20196 330/20196 190/20196

= 0,081 = 0,012 = 0,016 = 0,009

1925/20196

= 0,095

Meksika 21,645 24,960/21,645 520/21,645 14,300/21,645 234/21,645

Yunanistan 42,651 6,380/42,651 440/42,651 6,380/42,651 440/42,651

Tablo 5’ten görüleceği üzere, ülkemizde sisteme giriş için yapılan en üst seviyedeki ödeme Mısır ve Meksika dışındaki ülkelerdeki ortalamanın oldukça üzerindedir. Ancak söz konusu giriş paranın 100 milyon TL ve üzeri ciroya sahip işletmelerden talep edildiği dikkate alındığında, bu büyüklükte teşebbüsler bakımından sömürücü düzeyde bir uygulamadan bahsedilemeyeceği değerlendirilmiştir.

Öte yandan sisteme giriş için yapılan en alt seviyedeki ödeme ile yıllık aidatların hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde uygulanmakta olandan daha düşük seviyede belirlendiği göze çarpmaktadır. Bu bakımdan özellikle küçük işletmeler bakımından hem 6

25 Nisan 2011 döviz kurlarına göre hesaplanan rakamlar.

7

IMF 2010 yılı verileri esas alınmıştır.

sisteme giriş için hem de yıllık olarak ödenen para miktarının aşırı-haksız, yahut sisteme girişi caydıracak düzeyde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,

Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.