Bankaların Türkiye Bankalar Birliği'nde (TBB) aldıkları karar sonucunda, mevduat ve konut kredisi faiz…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

II. Başkan: Tuncay SONGÖR

Üyeler: Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,

Süreyya ÇAKIN, Rıfkı ÜNAL.

B. RAPORTÖRLER: K.Oğuz KARAKOÇ, Muhammed GÜNDOĞDU

C. ŞİKÂYET EDEN: Resen

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILANLAR: Türkiye’de tüketici kredileri veren ve mevduat toplayan bankalar

20

E. DOSYA KONUSU: Bankaların Türkiye Bankalar Birliği’nde (TBB) aldıkları karar sonucunda, mevduat ve konut kredisi faiz oranlarını aynı düzeyde belirledikleri iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: 28-29.6.2006 tarihli Sabah Gazetelerinde yayımlanan köşe yazısı ve haberlerde, Bankaların Bankalar Birliği’nde aldıkları karar sonucunda mevduat ve konut kredisi faiz oranlarını aynı düzeyde belirledikleri iddiaları üzerine konuyla ilgili resen inceleme yapılması kararlaştırılmış, konuyla ilgili yapılan incelemeler sürerken, 3.7.2006 tarih ve 4371 sayıyla Kurum kayıtlarına intikal eden Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Av. Bülent Deniz imzalı dilekçede de, söz konusu haberlere atıfta bulunularak, haberde yer alan bilgilerin doğru olması halinde TBB’nin bu kararının 4054 sayılı Kanun açısından rekabeti ortadan kaldıran bir karar olduğu, bu nedenle TBB ve sair ilgililer hakkında soruşturma yapılarak yasada öngörülen yaptırımların uygulanması istenmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Basında yer alan iddialar üzerine 3.7.2006 tarih ve 234 sayılı karar çerçevesinde resen inceleme yapılması kararlaştırılmış ve bunun üzerine düzenlenen 13.7.2006 tarih ve 2006-4-116/İİ-06-KOK sayılı İlk İnceleme Raporu, 17.7.2006 tarih ve REK.0.08.00.00-110/175 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

40

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, yapılan araştırma ve değerlendirmeler sonucunda, 3–10.7.2006 tarihleri arasındaki faiz oranlarının çeşitliliği ışığında, Kanun’un 40 maddesi uyarınca konuyla ilgili bir önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

İnceleme konusu itibarıyla, mevduat toplama faaliyetinin temel bankacılık hizmetlerinden biri olduğu görülmektedir. Diğer taraftan, bireysel krediler içinde yer alan konut kredilerinin de taşıt ve ihtiyaç kredilerinden farklı bir faiz düzeyine ve farklı bir teminata dayanmasından ötürü konut kredilerinin ayrı bir pazar oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu bilgiler ışığında ilgili ürün pazarı, “mevduat pazarı ve konut kredileri pazarı” olarak tanımlanmıştır.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili ürün pazarında faaliyet gösteren bankaların bu hizmetlerini benzer koşullarda tüm Türkiye çapında yürüttüklerinden dolayı ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak tespit edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller

Konuyu inceleyen raportörlerce ilgili haberlerin doğru olup olmadığının anlaşılması için değişik tarihlerde Reuters haber kanalından bankaların mevduat ve konut kredisi faiz oranları incelenmiştir.

Bireysel krediler faiz oranları tablosu (Kaynak: Reuters)

BBKFO Bireysel Kredi F

ISTANBUL,10 TEMMUZ (REUTERS)

(YANINA YILDIZ KONANLAR BUGUNKU DEGISIKLIGI GOSTERMEKTEDIR.)

(-) KREDILERIN KULLANDIRILMADIGINI DEGISIKLIGI GOSTERMEKTEDIR.)

TUKETICI (%) TASIT (%) KONUT (%)

BANKA 6AY %DEG| 12AY %DEG| 6AY %DEG| 12AY %DEG| 12AY %DEG| 24AY %DEG TARIH ------------------------------------------------------------------------------ AKBANK 2.39 0.40| 2.39 0.40| 2.05 0.40| 2.05 0.40| 2.00 0.40| 2.00 0.40 03/07 ANADOLU 2.75 0.50| 2.75 0.50| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.25| 1.90 0.25 28/06 ARAB TU 2.35 0.40| 2.35 0.40| 2.25 0.85| 2.25 0.85| N/A N/A| N/A N/A 12/06 BANK EU N/A N/A| N/A N/A| N/A N/A| N/A N/A| N/A N/A| N/A N/A 22/06 DENIZBA 2.30 0.05| 2.30 0.05| 2.05 0.10| 2.05 0.10| 2.05 0.10| 2.05 0.10 29/06 FINANSB 2.19 0.20| 2.19 0.20| 1.80 0.15| 1.80 0.15| 1.58 0.08| 1.58 0.08 04/07 GARANTI 2.19 0.20| 2.19 0.20| 1.90 0.25| 1.90 0.25| 1.90 0.30| 1.90 0.30 03/07 HALKBAN 2.10 0.31| 2.10 0.31| 2.05 0.56| 2.05 0.56| 2.00 0.56| 2.00 0.56 03/07 HSBC 2.39 0.40| 2.39 0.40| 2.05 0.41| 2.05 0.41| 2.00 0.41| 2.00 0.41 03/07 IS BANK 2.45 0.55| 2.45 0.55| 2.05 0.40| 2.05 0.40| 2.00 0.40| 2.00 0.40 03/07 KOCBANK 2.30 0.45| 2.30 0.45| 1.90 0.15| 1.90 0.15| 1.90 0.15| 1.90 0.15 29/06 OYAK BA 2.35 0.60| 2.35 0.60| 1.95 0.40| 1.95 0.40| 2.00 0.45| 2.00 0.45 03/07 *SEKERBA2.29 0.00| 2.29 0.00| 2.14 0.00| 2.14 0.00| 2.09 0.00| 2.09 0.00 10/07 TEB 2.34 0.15| 2.34 0.15| 1.95 0.00| 1.95 0.00| 1.95 0.05| 1.95 0.05 04/07 TEKFEN 2.50 0.00| 2.50 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00 03/07 TEKSTIL 2.20 0.11| 2.20 0.11| 2.05 0.20| 2.05 0.20| 2.00 0.11| 2.00 0.11 05/07 TURKISH 2.50 0.00| 2.75 0.00| 2.25 0.00| 2.50 0.00| 2.25 0.00| 2.50 0.00 28/06 VAKIFBA 2.35 0.46| 2.35 0.46| 2.05 0.40| 2.05 0.40| 1.90 0.30| 1.90 0.30 03/07 YAPI KR 2.30 0.00| 2.30 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00 03/07 ZIRAAT 2.10 0.15| 2.10 0.15| 1.95 0.20| 1.95 0.20| 1.90 0.30| 1.90 0.30 03/07

(ISTANBUL HABER MERKEZI), 0212-3507000, FAX 0212-3507007,

istanbul.newsroom@reuters.com )

ISTANBUL,3 TEMMUZ (REUTERS)

TUKETICI (%) TASIT (%) KONUT (%)

BANKA 6AY %DEG| 12AY %DEG| 6AY %DEG| 12AY %DEG| 12AY %DEG| 24AY %DEG TARIH ------------------------------------------------------------------------------ *AKBANK 2.39 0.40| 2.39 0.40| 2.05 0.40| 2.05 0.40| 2.00 0.40| 2.00 0.40 03/07 ANADOLU 2.75 0.50| 2.75 0.50| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.25| 1.90 0.25 28/06 ARAB TU 1.95 0.00| 1.95 0.00| 1.40 0.00| 1.40 0.00| N/A N/A| N/A N/A 19/06 B.DI RO N/A N/A| N/A N/A| N/A N/A| N/A N/A| N/A N/A| N/A N/A 05/06 BANK EU 1.99 0.58| 1.99 0.58| 1.59 0.18| 1.59 0.18| 1.59 0.18| 1.59 0.18 22/06 DENIZBA 2.30 0.05| 2.30 0.05| 2.05 0.10| 2.05 0.10| 2.05 0.10| 2.05 0.10 29/06 FINANSB 1.99 0.00| 1.99 0.00| 1.65 0.00| 1.65 0.00| 1.50 0.00| 1.50 0.00 26/06 *GARANTI2.19 0.20| 2.19 0.20| 1.90 0.25| 1.90 0.25| 1.90 0.30| 1.90 0.30 03/07 *HALKBAN2.10 0.31| 2.10 0.31| 2.05 0.56| 2.05 0.56| 2.00 0.56| 2.00 0.56 03/07 *HSBC 2.39 0.40| 2.39 0.40| 2.05 0.41| 2.05 0.41| 2.00 0.41| 2.00 0.41 03/07 *ISBANK 2.45 0.55| 2.45 0.55| 2.05 0.40| 2.05 0.40| 2.00 0.40| 2.00 0.40 03/07 KOCBANK 2.30 0.45| 2.30 0.45| 1.90 0.15| 1.90 0.15| 1.90 0.15| 1.90 0.15 29/06 *OYAK BA2.35 0.60| 2.35 0.60| 1.95 0.40| 1.95 0.40| 2.00 0.45| 2.00 0.45 03/07 SEKERBA 2.29 0.35| 2.29 0.35| 2.14 0.45| 2.14 0.45| 2.09 0.50| 2.09 0.50 27/06 TEB 2.19 0.20| 2.19 0.20| 1.95 0.30| 1.95 0.30| 1.90 0.30| 1.90 0.30 27/06 *TEKFEN 2.50 0.00| 2.50 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00 03/07 TEKSTIL 2.09 0.00| 2.09 0.00| 1.85 0.00| 1.85 0.00| 1.89 0.00| 1.89 0.00 28/06 TURKISH 2.50 0.00| 2.75 0.00| 2.25 0.00| 2.50 0.00| 2.25 0.00| 2.50 0.00 28/06 *VAKIFBA2.35 0.46| 2.35 0.46| 2.05 0.40| 2.05 0.40| 1.90 0.30| 1.90 0.30 03/07 *YAPI KR2.30 0.00| 2.30 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00| 1.90 0.00 03/07 *ZIRAAT 2.10 0.15| 2.10 0.15| 1.95 0.20| 1.95 0.20| 1.90 0.30| 1.90 0.30 03/07 Yukarıda 3 ve 10 Temmuz tarihlerine ait tablolarda Türkiye’de kredi veren bankaların bu tarihler itibarıyla tüketici, taşıt ve konut kredileri faiz oranları gösterilmektedir. Faiz oranları sütununun yanındaki değişim değerlerinden faiz oranlarının Haziran ayının son haftasındaki piyasalarda görülen değişimden etkilendiği ve yükseldiği görülmektedir. Ancak 3 Temmuz tarihli tabloya bakıldığında 18 bankanın konut kredilerine 7 farklı faiz oranı

1

uyguladığı, 8 bankanın faiz oranının %1,90, 5 bankanın %2,00, birer bankanın ise %1,50, 1,89, 2,05, 2,09, 2,25 ve 2,50 gibi oranlardan konut kredisi verdiği görülmektedir.

10 Temmuz tarihli tabloya bakıldığında ise, yine 18 bankanın 7 farklı fiyat uyguladığı, 8 bankanın %1,90, 5 bankanın %2,00, birer bankanın %1,58, 1,95, 2,05, 2,09, 2,25 ve 2,50 oranlarından konut kredisi sağladığı görülmektedir.

Türk Lirası mevduat faiz oranları tablosu (kaynak Reuters)

TLMFO TL Mevduat Oran

ISTANBUL,6 TEMMUZ(REUTERS)

(YANINA YILDIZ KONANLAR BUGUNKU DEGISIKLIGI GOSTERMEKTEDIR.)

BANKA ISMI MIK 1-AY %DEG 3-AY %DEG 6-AY %DEG 1-YIL %DEG TARIH ------------------------------------------------------------------------------ A BANK _ 19.50 0.75 18.25 0.00 17.75 0.00 17.75 0.00 28/06 ADABANK _ 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 03/07 1 Sadece Turkishbank 12 aylık konut kredisine %2,25, 24 aylık konut kredisine de %2,50 faiz uygulamaktadır.

AKBANK <20BIN 17.00 3.00 17.00 3.00 17.00 3.00 17.00 3.00 03/07 ANADOLUBANK 16.20 1.50 16.20 1.50 13.75 1.00 13.20 0.50 17/06

DENIZBANK <25000 15.75 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 29/06 FINANSBANK 15.50 0.00 16.00 0.00 15.50 0.00 15.50 0.00 04/07 GARANTI <5000 15.00 0.00 15.00 0.00 15.00 0.00 15.00 0.00 03/07 HALKBANK <5 BIN 15.00 0.00 15.00 0.00 15.00 0.00 15.00 0.00 04/07 HSBC _ 17.00 0.75 17.00 0.50 17.00 0.25 17.00 0.00 03/07 IS BANKASI<30 BIN15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 03/07

SEKERBANK <50 BIN16.25 2.00 17.50 1.75 17.75 1.75 17.75 1.25 26/06

TURKISH BA<250 BI16.50 1.50 16.75 1.50 16.75 1.50 15.50 0.50 29/06 VAKIFBANK 16.00 0.00 16.00 0.00 16.50 0.00 17.00 0.00 03/07 YAPI KREDI<25BIN 16.00 0.00 16.00 0.00 16.25 0.00 16.50 0.00 03/07 ZIRAAT BAN<20BIN 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 03/07 (ISTANBUL HABER MERKEZI), 0212–3507000, FAX 0212–3507007,

istanbul.newsroom@reuters.com

ISTANBUL,3 TEMMUZ (REUTERS)

(YANINA YILDIZ KONANLAR BUGUNKU DEGISIKLIGI GOSTERMEKTEDIR.)

BANKA ISMI MIK 1-AY %DEG 3-AY %DEG 6-AY %DEG 1-YIL %DEG TARIH ------------------------------------------------------------------------------ A BANK _ 19.50 0.75 18.25 0.00 17.75 0.00 17.75 0.00 28/06 *ADABANK _ 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 03/07 AKBANK <20BIN 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 26/06

DENIZBANK <25000 15.75 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 29/06 FINANSBANK 15.50 1.50 16.00 1.75 15.50 1.50 15.50 1.50 26/06 GARANTI <5000 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 26/06 HALKBANK <5 BIN 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 15.00 1.00 27/06 HSBC _ 16.25 1.25 16.50 0.50 16.75 0.75 17.00 0.50 27/06 IS BANKASI<30 BIN14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 14.00 0.00 26/06

SEKERBANK <50 BIN16.25 2.00 17.50 1.75 17.75 1.75 17.75 1.25 26/06

TURKISH BA<250 BI16.50 1.50 16.75 1.50 16.75 1.50 15.50 0.50 29/06 VAKIFBANK 16.00 1.00 16.00 1.00 16.50 1.50 17.00 2.00 26/06 YAPI KREDI<25BIN 16.00 2.00 16.00 2.00 16.25 2.25 16.50 3.00 27/06 ZIRAAT BAN<20BIN 14.00 1.00 14.00 1.00 14.00 1.00 14.00 1.00 27/06

Yukarıda 3 ve 6 Temmuz tarihlerine ait tablolarda Türkiye’de mevduat toplayan bankaların bu tarihlerde mevduata verdikleri faiz oranları gösterilmektedir. 6 Temmuz tarihinde 24 bankanın 1 aylık vadede, %14’le-%19,50 arasında değişen oranlarda 13 farklı fiyat teklifinin olduğu, 3 aylık vadede %10’la-%18,25 arasında 11 farklı fiyat teklifinin olduğu, 6 aylık vadede %10’la-%18 arasında 14 farklı fiyat teklifinin bulunduğu, 1 yıllık vadede %10’la %18 arasında 13 farklı fiyat teklifinin bulunduğu görülmektedir. 3 Temmuz tarihli veriler de bu oran çeşitliliğine paralellik göstermektedir.

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK

Temel olarak bankalar, tasarruf sahiplerinden mevduat toplayıp, çeşitli amaçlarla fon talep edenlere fon sağlayan finansal aracılardır. Bu anlamda bankaların, tasarruf sahiplerinden topladıkları fona mevduat, fon talep edenlere sağladıkları fonlara da kredi denmektedir. Tüm bankaların yasayla üye olmak zorunda oldukları Türkiye Bankalar Birliği çatısı altında toplanarak bankaların mevduat faizlerini %17’nin üzerine çıkmayacak şekilde uzlaşmaları ve konut kredileri faiz oranlarını aynı anda %2’ye çıkarmaları ve bu konuda karar almaları 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabetin açıkça kısıtlanması anlamına gelirdi. Dosya da yer alan 28.6.2006 tarihli haberde, bankaların TBB’de yaptıkları toplantıyla faiz oranlarını %17’nin üstüne çıkarmama konusunda prensip kararı aldıkları, diğer taraftan, 29.6.2006 tarihli köşe yazısında da, 27 Haziranda bütün bankaların faiz oranlarını %2 olarak belirledikleri iddia edilmektedir.

160

Tüm bu iddialara rağmen, konut kredilerinde 3 ve 6 Temmuz tarihli konut kredisi faiz oranı tabloları incelendiğinde, iddia edildiği gibi bütün bankaların faiz oranlarını aynı gün %2’ye çıkarmadığı, aksine bu dönemde konut kredisi faiz oranlarının %1,50-%2,50 arasında 7 farklı fiyat seviyesinde seyrettiği görülmüştür.

Bunun yanı sıra, 3 ve 6 Temmuz tarihlerine ait mevduat faiz oranları incelendiğinde, haberde yazılanların aksine değişik vadelerde mevduat faiz oranlarının %10’dan başlayarak %19,50’ye kadar ulaştığı, farklı bankalara ait %17’nin üzerinde pek çok faiz oranının yer aldığı görülmüştür. Mevduatta da her vade döneminde 10’dan fazla farklı fiyat teklifi görülmüştür.

Bu veriler ışığında, bu kadar farklı fiyat tekliflerinin olduğu bir piyasada fiyat paralelliğinden bahsetmek mümkün değildir. Bankacılık sistemi oligopolcü bir piyasa yapısına sahip olup, bazı bankaların piyasa yapıcı bir pazar gücüne sahip olması ve paranın homojen bir ürün olmasından ötürü, diğer bankaların bu bankaların fiyat hareketlerini izlemeleri kaçınılmazdır. Esasen, piyasalardaki dalgalanmalar, Merkez Bankası borç alma ve verme faiz oranlarının yükselmesi, bankaların bu süreç içinde bireysel piyasa izlenimleri sonucu edindikleri kanaatlerine bağlı olarak hem kredi, hem mevduat faiz oranlarında nispi değişikliğe gitmeleri finansal piyasaların işleyişinin gereği olup, bazen bu değerlendirme sonuçlarının kısmen de olsa paralellik göstermesi mümkündür. Yukarıda da belirtildiği gibi, bu oranların bir fiyat paralelliğini göstermediği, piyasanın oligopolcü yapısı içinde aksine önemli bir fiyat çeşitliliğini içerdiği tespit edilmiştir.

K. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusuna ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.