Çamlıca 1 Hidroelektrik Santrali ile bu santral tarafından kullanılan taşınmazların “İşletme Hakkının…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Birol KÜLE

Üyeler: Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN,

Ayşe ERGEZEN, Cengiz ÇOLAK

B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Ahmet YALÇIN, Hasan Yıldıray KARAYEL C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

Ziya Gökalp Cad. No:80 Kurtuluş 06600 Ankara

(1) D. DOSYA KONUSU: Çamlıca 1 Hidroelektrik Santrali ile bu santral tarafından kullanılan taşınmazların “İşletme Hakkının Verilmesi” yöntemi ile özelleştirilmesi.

(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 23.03.2021 tarih ve 16232 sayı ile giren ve eksiklikleri 16.08.2021 tarih ve 20363 sayılı yazı ile tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 17.08.2021 tarih ve 2021-2-017/ÖN sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(3) Hazine ve Maliye Bakanlığı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) tarafından gönderilen ve Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 23.03.2021 tarih ve 16232 sayı ile intikal eden yazı ile Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) ve/veya müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme, işletme birimleri ve bunlara ait varlıkların birlikte veya ayrı ayrı özelleştirmesi çalışmalarının, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde ÖİB tarafından yürütüldüğü belirtilmiş, bu kapsamda, Derbent, Çamlıca 1, Akköprü, Topçam, Seyhan 1, Seyhan 2 ve Yüreğir hidroelektrik santrallerinin (HES) özelleştirilmesine ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2013/2 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (2013/2 sayılı Tebliğ) hükümleri uyarınca ön bildirimde bulunulmuştur. Ön bildirime ilişkin olarak 2013/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde hazırlanan Mesleki Daire Görüşü 14.04.2021 tarih ve 24373 sayılı yazı ile ÖİB’ye gönderilmiştir. Mesleki Daire Görüşünün gönderilmesini takiben ÖİB tarafından Mesleki Daire Görüşüne cevap yazısı Kurum kayıtlarına intikal ettirilmiş ve söz konusu özelleştirme işlemine ilişkin Rekabet Kurulu (Kurul) görüşü 14.07.2021 tarih ve 21-35/512-M sayılı Kurul kararı ile oluşturulmuştur.

(4) Söz konusu ön bildirimi takiben ÖİB’nin Kurum kayıtlarına 09.07.2021 tarih ve 19466 sayı ile intikal eden yazısında; Özelleştirme Yüksek Kurulunun (ÖYK) 15.06.2015 tarihli ve 2015/55 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınan Çamlıca 1 HES ile bu Santral tarafından kullanılan taşınmazların "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesine ilişkin nihai pazarlık görüşmelerinin 07.07.2021 tarihinde yapıldığı belirtilerek ÖYK’nin onayına sunulmak üzere belirlenen teklif sahiplerine ilişkin bildirim yapılmıştır.

(5) 2013/2 sayılı Tebliğ ve 2010/4 sayılı "Rekabet Kurulundan izin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ" (2010/4 sayılı Tebliğ) kapsamında değerlendirilecek olan teklif sahipleri aşağıdaki gibidir:

- Zeytindalı Elektrik Enerjisi Tedarik Toptan Satış Sanayi ve Ticaret A.Ş.

(ZEYTİNDALI)

- Güner Enerji Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. (GÜNER)

(6) Teklif sahiplerince doldurulmak suretiyle Kuruma ibraz edilen bildirim formlarında tespit edilen eksiklikler teklif sahiplerine iletilmiş olup, cevabi yazılar Kurum kayıtlarına GÜNER tarafından 27.07.2021 tarih ve 19814 sayı ve ZEYTİNDALI tarafından 16.08.2021 tarih ve 20363 sayı ile intikal ettirilmiştir.

(7) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirime konu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.

(8) G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

G.1. Taraflar

G.1.1. Devredilen: Çamlıca-1 HES

(9) Çamlıca-1 HES, Kayseri ilinde yer alan Zamantı Nehri üzerine inşa edilmiş nehir tipi bir santraldir. Söz konusu HES, her biri 28 MW’lık üç adet türbini olmak üzere toplam 84 MW’lık kurulu güce sahiptir. Anılan HES, 2016-2020 yılları arasında yıllık ortalama (…..) GWh üretim gerçekleştirmiştir. Çamlıca-1 HES’in 2020 yılı cirosu (…..) TL’dir. Tablo 1- Devre Konu Çamlıca 1 HES’in 2020 Yılı Pazar Payları (%)

Çamlıca-1

HES 84 0,09 (…..) (…..)

Kaynak: Ön Bildirim Formu

G.1.2. Teklif Sahipleri

G.1.2.1. ZEYTİNDALI

(10) ZEYTİNDALI, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)'dan aldığı tedarik lisansı kapsamında elektrik enerjisi ihracatı faaliyeti yürütmektedir. ZEYTİNDALI’nın halihazırda tek hissedarı Ramazan ÖZTÜRK olup Ramazan ÖZTÜRK, kontrolünde bulunan Diyar Güneş Enerjisi San. Tic. A.Ş. (DİYAR), Kesk Güneş Enerjisi San. Tic. A.Ş. (KESK), Zer Güneş Enerjisi San. Tic. A.Ş. (ZER), Amed Güneş Enerjisi San. Tic. A.Ş. (AMED) ve Bakır Güneş Enerjisi San. Tic. A.Ş. (BAKIR) aracılığıyla elektrik enerjisinin üretimi ve satışı pazarında faaliyet göstermektedir. Söz konusu şirketler bünyesinde toplam kurulu gücü 12,4 MW olan lisanssız güneş enerjisi santralleri bulunmaktadır.

1 TEİAŞ tarafından aylık olarak yayımlanan “Kurulu Güç Raporu” uyarınca Mart 2021 tarihinde elektrik piyasasında toplam kurulu güç, 97.689,5 MW’dir (https://www.teias.gov.tr/tr-TR/kurulu-guc-raporlari). 2 EPDK tarafından yıllık olarak yayımlanan “Elektrik Piyasası Gelişim Raporu”na göre 2020 yılında Türkiye’deki toplam elektrik üretimi 305.330,20 GWh’tır (https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-24- 3/elektrikyillik-sektor-raporu).

G.1.2.2. GÜNER

(11) GÜNER, 23.05.2006 tarihinde enerji projelerine yönelik yatırımlar alanında faaliyet göstermek üzere kurulmuştur. GÜNER’in şu an için halihazırda herhangi bir enerji projesi bulunmamaktadır. GÜNER’in hissedarlık yapısı aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.

Tablo 2- GÜNER’in Hissedarlık Yapısı

Hissedar Pay Tutarı (TL) Pay Oranı (%)

Maruf GÜNEŞ (…..) (…..)

Kaynak: Cevabi Yazı

(12) GÜNER, Güneş Ailesi tarafından kontrol edilmektedir. Güneş Ailesi ayrıca Mehmet Güneş İnşaat Yatırım Sanayi ve Ticaret A.Ş. (MG), Maruf İnşaat ve Ticaret A.Ş. (MARUF) ve Murat Hes Enerji Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş.’yi (MURAT) kontrol etmektedir.

(13) MG, 1993 yılında Şanlıurfa’da kurulmuş, inşaat taahhüt işleri ile iştigal etmekte ve yol bakım onarım, sulama, baraj vb. gibi projeleri yürütmekte olan bir şirkettir. MARUF, 2000 yılında Şanlıurfa’da kurulmuş olup, inşaat taahhüt işleri ile iştigal etmektedir.

(14) MURAT, 2006 yılında HES projeleri geliştirmek üzere kurulmuştur. MURAT tarafından işletilmekte olan Murat HES I-II Elektrik Üretim Santrali (Murat HES), Adıyaman ilinde Göksu nehri üzerinde bulunmakta olup 2012 yılında devreye alınmıştır. Murat HES 35,5 MW kurulu güce sahip olup, MURAT HES’in 2020 yılı elektrik üretimi (…..) GWh’tır. Yine, Murat HES tarafından işletilmekte olan Karakuş HES Elektrik Üretim Santrali (Karakuş HES), Adıyaman ilinde Kahta Çayı üzerinde bulunmakta olup 2020 yılında devreye alınmıştır. Karakuş HES 8,22 MW kurulu güce sahip olup 2020 yılında (…..) GWh elektrik üretimi gerçekleştirmiştir.

G.2. İlgili Pazar

(15) Rekabet hukukunda pazar tanımı, teşebbüsler arasındaki rekabetin sınırlarını tespit etmekte kullanılan bir araçtır. İlgili pazar, ürün ve coğrafi pazar olmak üzere iki temel boyuttan oluşmaktadır

(16) G.2.1. İlgili Ürün Pazarı ve Coğrafi Pazar

(17) ÖİB tarafından özelleştirmeye konu edilen birimler, HES’lerden oluşmaktadır. HES’ler yenilenebilir enerji kaynaklarından faydalanmak suretiyle hem elektrik enerjisi üretmekte hem de üretilen elektrik enerjisinin satışı faaliyeti ile iştigal etmektedir.

(18) Günümüzde elektrik kömür, doğalgaz, su, güneş, rüzgar vb. kaynaklardan elde edilebilmektedir ve adı geçen her bir kaynak çerçevesinde elektrik üretimi gerçekleştirmek için maliyeti, kurulum zamanı, çalışma prensibi ve teknolojisi farklılaşan santral tipleri bulunmaktadır. Santral tipleri arasında anılan farklılıklar bulunmakla birlikte, gerçekleşen üretim sonucunda ortaya çıkan ürün olan "elektrik" homojen olmaktadır. 3

3 Rekabet Kurulunun 18.01.2018 tarih ve 18-03/22-11 sayılı kararı, s. 4.

(19) Dolayısıyla söz konusu özelleştirme işlemleri bakımından ilgili ürün pazarı “elektrik enerjisi üretimi” ve “elektrik enerjisi satışı” olarak tespit edilmiştir.

(20) Öte yandan, geçmiş Kurul kararları, son yıllarda iletim hatlarında yapılan iyileştirmeler ile iletim kısıtlarının ortaya çıkma ihtimalinin azalması ve özelleştirmeye konu HES’lerin ülke çapında faaliyet göstermesi dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

G.3. Değerlendirme

(21) 2013/2 sayılı Tebliğ'in “Kapsam” başlıklı 2. maddesine göre bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer hak ve araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü değiştirecek ya da karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet üretimine yönelik birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü devri bu Tebliğ hükümlerine tabidir.

(22) ÖİB tarafından ön bildirimi yapılan EÜAŞ’a ait Çamlıca 1 HES’in devredilmesi işleminin 2013/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında yer aldığı değerlendirilmiştir.

(23) 2013/2 sayılı Tebliğ'in 3. maddesine göre; Tebliğ kapsamındaki özelleştirme yolu ile devralma işlemlerinde; özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik birimin cirosunun 30 milyon Türk Lirasını aşması halinde, ihale şartlarının kamuoyuna duyurulmasından önce, Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunulması ve Kurulun görüşünün alınması gerekmektedir. Özelleştirmeye konu olan Çamlıca 1 HES’in 2020 yılı cirosunun (…..) TL ((…..)) olduğu dikkate alındığında 2013/2 sayılı Tebliğ’de belirlenen ciro eşiklerinin aşılması sebebiyle işlemin Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunulması gereken işlemler kategorisinde yer almaktadır. Bu kapsamda ÖİB Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunmuştur.

(24) ÖİB tarafından Rekabet Kurumuna intikal ettirilen ön bildirime ilişkin olarak hazırlanan 2021-2-17/BN sayılı bilgi notu, 14.07.2021 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 21-35/512-M sayı ile karara bağlanmıştır. Kurul tarafından alınan kararda oluşan Kurul görüşünde;

- Bildirim konusu işlemin 2013/2 sayılı Tebliğ kapsamında bir özelleştirme işlemi

olduğu,

- Aynı Tebliğ’in 3. maddesinde öngörülen eşiğin aşılması sebebiyle Derbent,

Çamlıca-1, Akköprü, Topçam ve Seyhan-1 HES’leri bakımından işlemin ön

bildirime tabi olduğu,

- 2013/2 sayılı Tebliğ’de yer verilen ciro eşiğinin aşılmaması nedeniyle, Seyhan-

2 ve Yüreğir HES’lerinin her ikisinin birlikte tek portföy halinde veya ayrı ayrı

özelleştirmesine ilişkin işlemin ön bildirime tabi olmadığı,

- Ancak Seyhan-2 ve Yüreğir HES’lerinin, özelleştirme kapsamında yer alan ve

ciro sınırını aşan Derbent, Çamlıca-1, Akköprü, Topçam ve Seyhan-1

HES’lerinden herhangi biri veya daha fazlası ile birlikte bir portföy içerisinde

devredilmesi ve 2013/2 sayılı Tebliğ’de yer verilen ciro eşiğinin aşılması

durumunda Seyhan-2 ve Yüreğir HES’lere ilişkin işlemlerin de ön bildirime tabi

olduğu,

- İşlemler ile ilgili olarak bu aşamada herhangi bir koşul ve/veya yükümlülük

getirilmesinin gerekmediği,

- Alıcı adayları belli olduktan sonra 2013/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca

yapılacak değerlendirmede, 4054 sayılı Kanun’un 4, 5 ve 7. maddelerine

aykırılık belirlenmesi halinde, devir işlemine ilişkin olarak Rekabet Kurulu

tarafından koşul ve yükümlülükler getirilebileceği veya devir işleminin yeniden

değerlendirileceği hususunun İhale Şartnamesine konulmasının yerinde

olacağı,

hususları yer almaktadır.

(25) 2013/2 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde ise, Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunulması zorunlu olan özelleştirme yolu ile gerçekleştirilen devralma işlemlerinin, hukuk geçerlilik kazanabilmesi için Kurul’dan izin alınmasının zorunluluk olduğu belirtilmektedir. Bu kapsamda Çamlıca 1 HES’in özelleştirilmesi işleminin Kurul’un iznine tabi olduğu görülmektedir.

(26) Bu kapsamda öncelikle özelleştirme işlemine konu teklif sahiplerinin halihazırda elektrik üretim ve elektrik satışı pazarında sahip oldukları pazar payı ile bildirim konusu işlemin gerçekleşmesi halinde söz konusu pazarda sahip olacakları pazar payı aşağıda sunulmaktadır.

Tablo 3- Teklif Sahiplerinin ve Devre Konu Santralin Elektrik Üretim Pazarında 2020 Yılı Pazar Payları (%)

TEŞEBBÜS Kurulu Güç

[4] Üretim/Satış Halinde Kurulu Güç Elektrik Üretim/Satış

Pazar Payı 5

Pazar Payı Pazar Payı Pazar Payı

Kaynak: Ön Bildirim ve Bildirim Formları

Tablo 4- Türkiye Elektrik Üretim Pazarında En Büyük 5 Teşebbüse Ait Pazar Payları (%)

2020 Yılı Kurulu 2020 Yılı Elektrik

TEŞEBBÜS TEŞEBBÜS

Güç Pazar Payı Üretim Pazar Payı

Eren Enerji Elektrik

Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. 3,96 Üretim A.Ş. 6,36

Eren Enerji Elektrik Üretim Enerjisa Enerji Üretim

A.Ş. 3,08 A.Ş. 5,61

Cenal Elektrik Üretimi

Gebze Elektrik Üretim Ltd. Şti. 1,76 A.Ş. 3,51

İskenderun Enerji

İzmir Elektrik Üretim Ltd. Şti. 1,68 Üretim ve Ticaret A.Ş. 3,09

Afşin Elbistan Elektrik Üretim Atlas Enerji Üretim

ve Ticaret A.Ş. 1,49 Sanayi A.Ş. 2,95

Kaynak: EPDK 67

(27) Yukarıda yer verilen Tablo-3 ve Tablo-4 incelendiğinde, özelleştirmeye konu Çamlıca 1 HES’in ZEYTİNDALI veya GÜNER’e devri halinde elektrik üretim ve satış pazarında kayda değer bir yoğunlaşma artışına sebep vermeyeceği görülmektedir. Nitekim ilgili Çamlıca 1 HES’in ZEYTİNDALI tarafından devralınması halinde Ramazan ÖZTÜRK 4 TEİAŞ tarafından aylık olarak yayımlanan “Kurulu Güç Raporu” uyarınca Mart 2021 tarihinde elektrik piyasasında toplam kurulu güç, 97.689,5 MW’dir (https://www.teias.gov.tr/tr-TR/kurulu-guc-raporlari). 5 EPDK tarafından yıllık olarak yayımlanan “Elektrik Piyasası Gelişim Raporu” uyarınca 2020 yılında Türkiye’deki toplam elektrik üretimi 305.330,20 GWh’tır (https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-24- 3/elektrikyillik-sektor-raporu).

[6] Elektrik Piyasası Sektör Raporu, Nisan 2021, EPDK, https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-23- 3/elektrikaylik-sektor-raporlar (erişim tarihi: 12.07.2021)

[7] 2020 yılı Elektrik Piyasası Gelişim Raporu, EPDK, https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-24- 3/elektrikyillik-sektor-raporu (erişim tarihi:12.07.2021)

tarafından kontrol edilen teşebbüslerin elektrik kurulu gücü bakımından sahip olduğu toplam pazar payı %0,1 olurken elektrik üretim/satış bazında toplam pazar payları ise %(…..) olmaktadır. Benzer şekilde, Çamlıca 1 HES’in GÜNER tarafından devralınması halinde Güneş Ailesi tarafından kontrol edilen teşebbüslerin elektrik kurulu gücü bakımından sahip olduğu toplam pazar payı %0,13 olurken elektrik üretim/satış bazında toplam pazar payı ise %(…..) olmaktadır.

(28) Elektrik üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren teşebbüsler incelendiğinde ise, elektrik üretimi ve satışı pazarında çok sayıda oyuncunun faaliyet gösterdiği görülmektedir. Aynı zamanda elektrik kurulu gücü bakımından pazardaki en yüksek pazar payına sahip oyuncunun yaklaşık %4’lük bir paya sahip olduğu, elektrik üretim/satış pazarında ise en yüksek pazar payına sahip oyuncunun %6,36’lık bir paya sahip olduğu görülmektedir.

(29) Aynı zamanda, özelleştirme yoluyla HES’leri elinden çıkaracak olan iktisadi devlet teşekkülü EÜAŞ’nin lisanslı ve lisanssız elektrik kurulu gücü bakımından sahip olduğu pazar payı, %22,5; lisanslı ve lisanssız elektrik üretimi bazındaki pazarındaki payı ise yaklaşık %18,25 olarak gerçekleşmektedir [8].

(30) Yukarıda açıklanan hususlar çerçevesinde, anılan teklif sahiplerinin her biri bakımından gerçekleştirilecek devralma işleminin, başta hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumu güçlendirilmesi olmak üzere, ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili pazarda etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran bir nitelik taşımadığı kanaatine ulaşılmıştır.

[8] EÜAŞ 2020 Yılı Raporu, https://www.euas.gov.tr/tr-TR/yillik-raporlar, (erişim tarihi:12.07.2021)

H. SONUÇ

(31) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

1- Elektrik Üretim A.Ş.'ye ait Çamlıca 1 Hidroelektrik Santrali ve bu santral tarafından kullanılan taşınmazların Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesine ilişkin olarak anılan teşebbüsün, teklif sahiplerinden

 Zeytindalı Elektrik Enerjisi Tedarik Toptan Satış Sanayi ve Ticaret A.Ş. veya

 Güner Enerji Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.

tarafından devralınması işleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir devralma işlemi olduğuna ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/3 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” uyarınca izne tabi olduğuna,

2- Bununla birlikte bildirim kapsamındaki Zeytindalı Elektrik Enerjisi Tedarik Toptan Satış Sanayi ve Ticaret A.Ş. veya Güner Enerji Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından yapılacak devralma işlemi sonucunda etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesinde sakınca olmadığına

gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı

yolu açık olmak üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.