Döktaş Dökümcülük Tic. San. A.Ş.'deki Koç Holding A.Ş., Vehbi Koç Vakfı, Koç Holding Emekli ve Yardım…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Mustafa PARLAK

Üyeler: Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,

Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.

B. RAPORTÖRLER: Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Abdulgani GÜNGÖRDÜ,

Metin PEKTAŞ

C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: - Componenta Corporation

Temsilcisi: Av. Togan TURAN

Paksoy Sun Plaza Dereboyu Sok. No:24 Kat:14

34398 Maslak/İstanbul

D. TARAFLAR: - Componenta Corporation

Panuntie 4 FI-00610 Helsinki FİNLANDİYA

- Koç Holding A.Ş.

Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 34674 Kuzguncuk/İstanbul

- Vehbi KOÇ Vakfı

Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 34674 Kuzguncuk/İstanbul

- Koç Holding Emekli ve Yardım Sandığı

Kısıklı Cad. Başaran İş Merkezi No:3 Kat:1 D:4

34662 Bağlarbaşı/İstanbul

- Semahat ARSEL

Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 34674 Kuzguncuk/İstanbul

- Rahmi M. KOÇ

Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 34674 Kuzguncuk/İstanbul

- Suna KIRAÇ

Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 34674 Kuzguncuk/İstanbul

- Mustafa V. KOÇ

Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 34674 Kuzguncuk/İstanbul

- Ömer KOÇ

Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 34674 Kuzguncuk/İstanbul

- Ali KOÇ

Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 34674 Kuzguncuk/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Döktaş Dökümcülük Tic. San. A.Ş.’deki Koç Holding A.Ş., Vehbi Koç Vakfı, Koç Holding Emekli ve Yardım Sandığı, Semahat Arsel, Rahmi M. Koç, Suna Kıraç, Mustafa V. Koç, Ömer Koç ve Ali Koç’a ait bulunan toplam %54.97 oranındaki hissenin Componenta Corporation tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.11.2006 tarih, 7255 sayı ile giren ve eksiklikleri en son 28.11.2006 tarih, 8059 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 4.12.2006, 2006- 1-155/Oİ-06-HHÜ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 4.12.2006 tarih, REK.0.05.00.00-120/235 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-87 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

- Döktaş Dökümcülük Tic. San. A.Ş.’deki, Koç Holding A.Ş., Vehbi Koç

Vakfı, Koç Holding Emekli ve Yardım Sandığı, Semahat Arsel, Rahmi M.

Koç, Suna Kıraç, Mustafa V. Koç, Ömer Koç ve Ali Koç’a ait bulunan

toplam %54.97 oranındaki hissenin Componenta Corporation tarafından

devralınmasına ilişkin bildirimin, tarafların ciroları yönüyle 4054 sayılı

Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1998/2 sayılı Tebliğ ile

değişik 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu,

- Söz konusu devir işlemi sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile

yasaklanan, bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya

veya mevcut hakim durumlarını güçlendirmeye yönelik olarak, ilgili

pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı,

- “Döktaş Dökümcülük Ticaret Sanayi A.Ş. Hisselerinin Satın Alınması ve

Satış Sözleşmesi”nin 8.6 (a) maddesinde öngörülen üç yıllık rekabet

yasağı süresinin devralma işleminin niteliğine uygun ve makul olması

nedeniyle yan sınırlama olarak değerlendirilmesi gerektiği;

ifade edilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İlgili Pazar

H.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Döküm faaliyeti esas olarak, birçok sanayi dalında ihtiyaç duyulan ara ürünlerin üretilmesidir. Döküm işlemleri, üretimde kullanılan metalin türüne bağlı olarak, demir-çelik döküm ve demir çelik dışı döküm olarak tasnif edilmektedir.

Demir-çelik dökümü; endüksiyon, ark veya kupol ocaklarında, çeşitli pik demiri, çelik hurdaları ve ferro alaşımların ergitilerek, kalıplama tesislerinde hazırlanmış kum, seramik veya metal kalıplar içerisinde şekillendirilmesi ve özel ısıl işlemler ile değişik mekanik özellikler kazandırılmak sureti ile tüm sanayi sektörlerinin ihtiyacı olan pik döküm, çelik döküm, sfero döküm ve temper döküm türündeki ürünlerin ham döküm, işlenmiş döküm ve mamul olarak üreten çok önemli bir sanayi sektörüdür. Demir- çelik döküm sanayinde üretilen ürünlerin kullanıldığı alanlar aşağıdaki şekildedir:

a) inşaat ve hafriyat makineleri sanayi, b) otomotiv ve tarım makineleri sanayi, c) dayanıklı tüketim malları sanayi, d) genel makine imalat sanayi, e) demir – çelik sanayi, f) çimento ve toprak sanayi, h) maden ve cevher hazırlama sanayi, i) kimya ve petrokimya sanayi j) ulaşım ve k) savunma sanayi.

Dökümcülük faaliyeti sonucu üretilen ürünler, gerek kullanılan hammaddenin niteliği, gerek üretim yöntemi gerekse bu ürünlerin kullanım amaçları ve talep yapıları bakımından birbirinden önemli ölçüde farklılık göstermektedir. Dosyada yer alan bilgi ve belgeler çerçevesinde; döküm faaliyeti gerçekleştiren üreticilerin, müşterilerin istek ve ihtiyaçları ile şekillenen, tek sefer dökümlük parça üretiminden yıllık milyonlarca parça üretimini öngören yüksek ölçekli projelere uzanan oldukça geniş bir üretim yelpazesine sahip olduğu, üretilen ürünlerin ağırlığının duruma göre birkaç gram veya birkaç ton olabildiği, ilgili ürün pazarları bakımından söz konusu olan parçaların nihai halleri her ne olursa olsun, üretimlerinde kullanılan teknik bilgi, hammadde, ekipman, ve teknoloji benzer olduğu, ilgili ürün pazarındaki üreticilerin farklı dökme ürün üretebildiği ve üretimleri kalıpların değiştirilmesi suretiyle, ihmal edilebilir maliyetlerle ve kısa bir zaman aralığında istenilen yönde farklılaşabildiği, dolayısıyla üreticilerin farklı parçalara ilişkin olan talepleri karşılayabilecek potansiyelde olduğu anlaşılmaktadır. Bu bilgiler demir çelik döküm pazarının, üretilen tüm ürünleri ve üretim biçimlerini kapsayacak şekilde geniş tanımlanmasına olanak vermektedir. Bununla birlikte döküm sektöründe belirli üreticilerin belirli aksamların üretimi alanında uzmanlaştığı ve çoğu zaman müşterilerin her bir aksam için farklı bir dökümcüyle çalışabildiği de görülmektedir.

Demir-çelik dışı döküm pazarı oluşturan alüminyum döküm pazarının alıcıları genellikle otomotiv, aksam ve genel olarak makine yapım endüstrisinde faaliyet göstermektedirler. Alüminyum döküm ürünleri müşteri talebi bazlı olarak üretilebildikleri gibi, ek döküm tesislerinde tamamlayıcı üretim parçası olarak da üretilmektedirler. Bunlara ek olarak alüminyum döküm üretimi orijinal parça üreticileri hedeflenerek de yapılabilmektedir.

Demir çelik döküm ve alüminyum döküm pazarları, kullanılan ham madde, döküm teknikleri ve nihai ürün açılarından farklılaşmaktadır. Üretilecek aksamın malzemesi müşteri tarafından özel olarak belirtilen bir husustur. Dolayısıyla demir çelik döküm malzemeleri ve alüminyumun dökme ürünlerinin ikame edilebilir olmadığı görülmektedir. Döküm pazarının büyük kısmını demir çelik döküm ürünlerinin oluşturduğu anlaşılmaktadır.

Dosya konusu işlemde, taraflardan Döktaş; demir çelik döküm ve alüminyum döküm alanlarında faaliyet gösterirken, Componenta yalnızca demir çelik döküm alanında faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu bilgiler çerçevesinde; ilgili ürün pazarlarının bu dosya kapsamında “demir çelik döküm pazarı” ve “alüminyum döküm pazarı” olarak belirlenmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Demir çelik ve alüminyum döküm sektöründe ülke içindeki rekabet şartlarının bölgesel olarak farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.

H.2. Taraflar

H.2.1. Componenta Corporation (Componenta)

Çok uluslu bir şirket grubunun (Componenta Grubu) ana şirketi olan Componenta, demir-çelik döküm pazarında faaliyet göstermektedir. Şirketin ana uzmanlık alanı endüstriyel sektörler için dökme aksam üretimidir. Bu kapsamda örnek olarak; ağır yük kamyonu endüstrisi için şasilerde, motorlarda, dingillerde ve güç transmisyonlarında kullanılan aksamlar ile fren için montaja hazır aksamlar; orman araçları üreticileri için motorlarda, transmisyonlarda, şasilerde ve millerde kullanılan muhtelif aksamlar; off-road endüstrisi için traktör, forklift, silindir, kazıcı, biçerdöver; makina endüstrisi için makara, gövde ve dişli gibi aksamları; enerji endüstrisi için; motor gövdeleri ve transmisyon ve dişli kutusu parçaları ve enerji santrallerinde esas veya yedek motor olarak kullanılan orta hız dizel motorları sayılabilir.

Dosyadaki bilgiler çerçevesinde, Componenta Grubu’nun satışlarının %51’i İskandinav ülkelerine, %43’ü Avrupa ülkelerine ve %6’sı ise diğer ülkelere yapıldığı anlaşılmaktadır. Finlandiya, İsveç, Hollanda, Belçika Almanya, İngiltere ve ABD’de muhtelif iştirakleri bulunan şirketin üretim tesisleri Finlandiya, Hollanda ve İsveç’tedir.

Yönetim Kurulu Heikki Bergholm, Heikki Lehkonen, Juhani Makinen, Marjo Raitavuo, Matti Tikkakoski’den oluşan şirketin hissedarlık yapısı ise aşağıdaki gibidir:

Tablo 1: Componenta’nın hissedarlık yapısı

Hissedar Adı Hisse Oranı (%)

Lehtonen Heikki 39,53

H.2.2. Döktaş Dökümcülük Tic. ve San. A.Ş. (Döktaş)

Koç Grubu tarafından kontrol edilen Döktaş, Bursa/Orhangazi tesisinde “demir- çelik döküm” ve Manisa tesisinde “alüminyum döküm” olmak üzere iki alanda faaliyet göstermektedir.

Döktaş’ın demir-çelik döküm pazarı ile ilgili üretim faaliyetleri; motor blok kafaları, diferansiyel kutu ve kovanları, transmisyon güç komponentleri, tamponlar, aks kovanları ve aks dingilleri, yağ karterleri, planet taşıyıcı ve kafaları, dişli kutusu ve volan muhafazaları ve robot kolları üretimi şeklindedir. Alüminyum döküm pazarı ile ilgili üretim faaliyetleri ise motor parçaları, jantlar ve corps pome huile, support CADA ve coiffe support moteur gibi diğer otomotiv parçaları üretimi şeklindedir.

Döktaş, Türkiye’nin yanı sıra İngiltere, Almanya, İtalya, Fransa, Belçika, ABD, Avusturya, Macaristan, Polonya, Japonya, Rusya ve İsveç’de ihracat yoluyla faaliyet göstermektedir.

Döktaş’ın kontrolünü elinde bulunduran hissedarlardan tüzel kişi niteliğinde olan Koç Holding, bankacılık ve finans, otomotiv, perakendecilik, beyaz eşya ve enerji sektörlerinde faaliyet gösteren bir holdingdir. Diğer bir hissedar olan Vehbi Koç Vakfı, eğitim ve geliştirme faaliyetlerinde bulunmaktadır. Döktaş hissedarlarından olan Koç Holding Emekli ve Yardım Sandığı, üyelerine ek emeklilik menfaatleri sağlayan bir emekli sandığıdır.

Yönetim Kurulu Temel Kamil Atay, Kudret Önen, Mehmet Selçuk Gezdur, Ahmet Binbir, Halit Orhan Karabulut, Yaylalı Günay, Nadir Özşahin’den oluşan şirketin hissedarlık yapısı ise aşağıdaki gibidir:

Tablo 2: Döktaş’ın hissedarlık yapısı

Hissedar Adı Hisse Oranı (%)

Koç Holding A.Ş. 51.10

Öte yandan, İngiltere kanunları uyarınca kurulmuş olan ve Döktaş’ın pay sahibi olduğu Sherbrook şirketinin Döktaş’da bulunan hisseleri de işlem sonrasında Componenta şirketine geçecektir. Türkiye’de herhangi bir faaliyeti bulunmayan bu şirketin ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:

Tablo 3: Sherbrook’ın hissedarlık yapısı

Hissedar Adı Hisse Oranı (%)

BEKO PLC 55

H.3. Değerlendirme

H.3.1. Devralmanın Niteliği ve Hukuksal Çerçevesi

Bildirim Formu’nda yer alan bilgiler çerçevesinde Döktaş’daki Koç Holding A.Ş., Vehbi Koç Vakfı, Koç Holding Emekli ve Yardım Sandığı, Semahat Arsel, Rahmi M. Koç, Suna Kıraç, Mustafa V. Koç, Ömer Koç ve Ali Koç’a ait bulunan toplam %54.97 oranındaki hissenin Componenta Corporation tarafından devralındığı, böylece söz konusu işlem sonrasında Döktaş’ın kontrolünün el değiştirdiği anlaşılmaktadır.

Devralma işleminin hukuki dayanağını, Componenta Corporation ile Döktaş Dökümcülük Tic. San. A.Ş.’nin yukarıda yer verilen hissedarları arasında 18.10.2006 tarihinde imzalanan “Hisselerin Satın Alınması ve Satış Sözleşmesi” oluşturmaktadır.

Aşağıdaki tabloda Döktaş’ın devralma öncesi ve sonrası ortaklık yapısı yer almaktadır:

Koç Holding A.Ş. 51.10 --

Yukarıdaki tabloda görüldüğü gibi Componenta bildirim konusu işlem sonucu, Döktaş’ın yaklaşık %55 oranındaki hissesini devralmakta ve kontrolü ele geçirmektedir. Bu çerçevede başvuru konusu devralma işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(b) kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir işlem olduğu görülmektedir. H.3.2. Pazar Payları ve Cirolar

Bildirim Formu ve ekinde yer alan bilgi ve belgeler çerçevesinde, demir çelik döküm ve alüminyum döküm pazarlarında tarafların Türkiye’deki pazar payları ve ciroları aşağıdaki gibidir:

Tablo 5: Demir Döküm Pazarı

Teşebbüs Pazar Payı (%) Ciro (YTL)

Componenta (…) (………..)

Döktaş (…) (………..)

Toplam (…) (………..)

230

Tablo 6: Alüminyum Döküm Pazarı

Teşebbüs Pazar Payı (%) Ciro (YTL)

Componenta (…) (………..)

Döktaş (…) (………..)

Toplam (…) (………..)

Taraflarının yukarıda yer verilen ciro rakamları dikkate alındığında dosya konusu devralma işleminin 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi çerçevesinde izne tabi olduğu anlaşılmaktadır.

H.3.3. Hakim Durum Değerlendirmesi

4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca başvuru konusu devralma işlemi sonucunda yukarıda tanımlanan her bir pazar açısından hakim durum yaratılıp yaratılmadığı ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilip güçlendirilmediği değerlendirilmesine aşağıda yer verilmiştir:

Dosyada yer alan ve Türkiye Döküm Sanayicileri Derneği tarafından Kurum’a e- posta ile gönderilen DPT’nin demir çelik döküm sanayi alt komisyon raporunda özetle aşağıdaki değerlendirmelere yer verilmektedir:

Demir-çelik döküm pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler büyük sanayi kuruluşları, KOBİ boyutunda işletmeler ve mikro işletmeler olmak üzere üç ana

grup halinde incelenebilir. Büyük sanayi kuruluşları genelde otomotiv ve beyaz

eşya gibi dayanıklı tüketim sanayine çalışmakta ve yüksek kapasitelerde üretim

yapmaktadırlar. Otomotiv ve benzeri sanayiler, global rekabet nedeniyle kendi

fiyatlarını düşürmek ve/veya kâr marjlarını yükseltmek için, sistem

teslimatçılarına fiyat baskısı yapmaktadır. Bu baskı, döküm sanayi gibi diğer alt

sanayicilere inmektedir. Alt sistemlerin ağırlık olarak büyük bir kısmını oluşturan

basit dökümler için ucuz işgücü ve devlet desteklerinin olduğu 3. ülkelere

gidilmektedir.

Otomotiv sanayicileri, hangi ülkede üretim yapıyorlarsa, alt sistem üreticilerini de

yanlarında istemektedirler. Alt sistem üreticileri de, döküm taleplerini gittikleri

ülkelerden temin etmekte veya mevcut üreticilerinin, bu ülkelerde stoklama

sureti ile zamanında teslimat yapmalarını istemektedirler. Alt sistem

konusundaki söz konusu beklentiler, ana üreticilerin yatırım kararlarını,

yönlendirici rol oynamaktadır.

Bildirim formunda yer alan, demir çelik döküm pazarında faaliyet gösteren

teşebbüslerin Türkiye’deki tahmini pazar payları aşağıdaki gibidir:

Tablo 7: Demir-Çelik Döküm Pazarındaki Teşebbüslerin

Tahmini Pazar Payları (2005)

Şirketler Pazar Payları (%)

Döktaş (…)

Tablo 8: Alüminyum Döküm Pazarındaki Teşebbüslerin

Tahmini Pazar Payları (2005)

Şirketler Pazar Payları (%)

Döktaş (…)

Dosyada yer alan bilgilere göre, raportörlerce Türkiye Döküm Sanayicileri Derneği Genel Sekreteri ve ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerle yapılan görüşmeler sonucunda, bildirim formunda yer alan taraflara ait pazar paylarının hakim durum değerlendirmesinde esas alınabileceği anlaşılmaktadır.

Yukarıdaki pazar paylarına ilişkin tablolar dikkate alındığında, tarafların demir- çelik döküm pazarındaki toplam payının %14.6 olduğu (Döktaş %14.3 + Componenta %0.3); alüminyum pazarında ise devralan konumundaki Componenta’nın herhangi bir faaliyetinin bulunmağı, böylece Döktaş’ın %12’lik pazar payının korunduğu görülmektedir. Dolayısıyla başvuru konusu devralma işlemi sonrasında pazarın mevcut rekabetçi yapısında önemli bir değişikliğin meydana gelmeyeceği kanaatine varılmıştır.

280

Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, başvuru konusu devralma işlemi sonucunda ilgili pazarlarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde bir hakim durumun yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesi söz konusu olmayacaktır.

H.3.4. Rekabet Yasağı

“Döktaş Dökümcülük Ticaret Sanayi A.Ş. Hisselerinin Satın Alınması ve Satış Sözleşmesi”nin 6.2.8. maddesinde belirtilen lisanslar ile 6.2.16. maddesinde belirtilen know-how ve patentin el değiştireceği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede sözleşmenin 8.6 (a) maddesi ile devreden taraflara üç yıl süreli rekabet yasağı getirilmektedir. Söz konusu madde aşağıdaki şekildedir:

“Kapanış tarihinden sonra üç (3) yıllık süre için satıcıların hiç biri (i) Kapanış tarihinde olduğu gibi, doğrudan veya dolaylı olarak, Şirketin Temel İş Kolu ile iştigal edemez veya uğraşamaz veya (ii) Kapanış tarihinde olduğu gibi Şirketin herhangi bir Ana İş Kolu iştigal eden herhangi bir kuruluşa doğrudan veya dolaylı olarak iştirak etmeyecek veya işbirliği yapmayacaktır; bununla beraber bu Madde 8.6 daki rekabet olmaması sınırlaması (x) Koç Grup şirketlerinin kendi kullanımı için rekabetçi ürünlerinin üretilmesi haricinde Türk Demirdöküm Fabrikaları A.Ş. faaliyetleri (ve bunlardaki herhangi bir gelişme) için geçerli değildir….”

Rekabet Kurulu’nun yerleşmiş uygulamalarında ticari itibar ve know-how devrini içeren işlemlerde 3 yıl, sadece ticari itibar devri içeren işlemlerde 2 yıl süreli rekabet yasakları makul karşılanmaktadır. Diğer yandan satıcıya olan müşteri bağımlılığının iki yıldan daha uzun süreceğinin ya da devredilen know-how’ın kapsam ve doğasının gerektirmesi gibi istisnai hallerde daha uzun süreli rekabet yasaklarına izin verilebilmesi imkânı da bulunmaktadır.

310

Bu değerlendirmeler çerçevesinde “Döktaş Dökümcülük Ticaret Sanayi A.Ş. Hisselerinin Satın Alınması ve Satış Sözleşmesi”nin 8.6 (a) maddesi ile getirilen rekabet yasağı işlemin niteliğine uygun ve makul kabul edilerek yan sınırlama olarak değerlendirilmiştir.

I. SONUÇ

320

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, ancak işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına,

330

2. “Döktaş Dökümcülük Ticaret Sanayi A.Ş. Hisselerinin Satın Alınması ve Satış Sözleşmesi”nin 8.6 (a) maddesinde yer alan üç yıl süreli rekabet yasağının yan sınırlama sayılarak bildirim konusu işleme izin verilmesine

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.