Haydarpaşa, Erenköy ve Halkalı Gümrük Sahalarında kara taşımacılığı faaliyetinde bulunan teşebbüs ve teşebbüs…

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : D4/1/S.Ç.-99/1

Karar Sayısı: 01-21/191-49

Karar Tarihi: 26.4.2001

Konu: Haydarpaşa, Erenköy ve Halkalı Gümrük Sahalarında kara

taşımacılığı faaliyetinde bulunan teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin 4054 sayılı

Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 ve 6. maddelerini ihlal edip

etmediklerinin tespiti.

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU

Üyeler: Dr. Kemal EROL (II. Başkan), İsmet CANTÜRK,

Nejdet KARACEHENNEM, A.Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY,

Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.

B- SORUŞTURMA HEYETİ

Başkan: Nejdet KARACEHENNEM

Raportörler : Kemal Tahir SU, Murat AYBER, Metin HASSU

C- ŞİKAYET EDEN: Se-Na Tekstil Sanayi Ticaret A.Ş.

Atatürk Cad. Sanayi Mah. No:102, Güngören/İSTANBUL

D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR

I. HAYDARPAŞA GÜMRÜK SAHASINDA FAALİYET GÖSTERENLER

I.1- Sınırlı Sorumlu Haydarpaşa Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi

Selimiye İskele Cad. Hasancıoğlu Apt. 56/2, Harem, 81170,

Üsküdar/İSTANBUL

Vekili: Av. Ali Civan YÜCEL

Sahne Sok. Ali Han, Kat:2, D: 207, Galatasaray-Beyoğlu/İSTANBUL

I.2- Sınırlı Sorumlu 94 Nolu 4 El Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi

Selimiye İskele Cad. 21/2, Harem/İSTANBUL

Vekili: Av. Necati YILDIRIM

Esentepe Cad. No:4/12, Mecidiyeköy/İSTANBUL

I.3- Sınırlı Sorumlu 4 Eylül Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Tahmil Tahliye Depoları Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi

Rıhtım Cad. 50/3, Kadıköy/İSTANBUL

Vekili: Av. Sabahaddin ÖZKAN

Akdeniz Cad. Şemsettin Sami Sok. No: 6/10, Fatih/İSTANBUL

REKABET KURUMU 1

I.4- Öz Nakliyat Kara Taşımacılığı Anonim Şirketi

Alemdağ Cad. 50, B Blok, Çamlıca-Üsküdar/İSTANBUL

Vekili: Av. Yüksel EREN

Alemdağ Cad. 50, B Blok, Çamlıca-Üsküdar/İSTANBUL

II. ERENKÖY GÜMRÜK SAHASINDA FAALİYET GÖSTERENLER

II.1- Sınırlı Sorumlu 40 Nolu İstanbul İli Kadıköy İlçesi Küçükbakkalköy

Gümrük Antrepoları ve Civarı Motorlu Taşıyıcıları Kooperatifi

Küçükbakkalköy Atatürk Mah., Alemdağ Cad. 2/B, Kadıköy/İSTANBUL

II.2- 43 Nolu Sınırlı Sorumlu İçerenköy Küçükbakkalköy Kayışdağ Motorlu

Taşıyıcılar Kooperatifi

Küçükbakkalköy Atatürk Mah., Alemdağ Cad. 4/1 Kadıköy/İSTANBUL

III. HALKALI GÜMRÜK SAHASINDA FAALİYET GÖSTERENLER

III.1- 72 Nolu İstanbul İli Bakırköy İlçesi Halkalı İkitelli Büyük Sanayi Sınırlı

Sorumlu Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi

Merkez Mah. Mahmutbey Cad. Süren Pasajı No: 18 Halkalı/İSTANBUL

III.2- Sınırlı Sorumlu Halkalı Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi

TCDD Halkalı Gümrüklü Ambar ve Sahaları Bitişiği K.Çekmece/İSTANBUL E- İDDİALARIN ÖZETİ

Se-Na Tekstil Sanayi Ticaret A.Ş.’nin, 17.03.1999 tarih ve 898 sayı ile intikal eden dilekçesinde;

İthal edilen malların gümrük sahalarından çekilip fabrika mahalline naklinde önemli zorluklarla karşılaştıkları,

Kooperatiflere üye olmayan nakliye araçlarının gümrük sahalarına alınmadıkları,

Gümrük sahalarında faaliyet gösteren kooperatiflerin tekelci durumda olduklarından nakliye fiyatlarını yüksek tespit ettikleri,

Bu konuların özellikle Haydarpaşa, Erenköy ve Halkalı gümrüklerinde yoğunlaştığı,

şikayet edilmiştir.

Bu şikayet üzerine yapılan önaraştırma sonucu düzenlenen 12.11.1999 tarih ve D4/2/MY-99/20 sayılı Önaraştırma Raporu’ndaki iddialar;

1. Haydarpaşa Gümrük Sahasında faaliyet gösteren Öz Nakliyat Kara Taşımacılığı A.Ş. (Bundan böyle"Öz Nakliyat A.Ş." olarak anılacaktır.), Sınırlı Sorumlu Haydarpaşa Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi (Bundan böyle "Hay-Koop." olarak anılacaktır.), Sınırlı Sorumlu 4 Eylül Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Tahmil Tahliye Depoları Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi (Bundan böyle "4 Eylül Kooperatifi" olarak anılacaktır.) ile Sınırlı Sorumlu 94 Nolu 4 El Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin (Bundan böyle"4 El Kooperatifi" olarak anılacaktır.); fiyat tespiti, arzın kontrolu, rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin

REKABET KURUMU 2

zorlaştırılması, kısıtlanması ve piyasaya yeni gireceklerin engellenmesine yönelik olarak anlaşma yaptıkları,

2. Erenköy Gümrük Sahasında faaliyet gösteren Sınırlı Sorumlu 40 Nolu İstanbul İli Kadıköy İlçesi Küçükbakkalköy Gümrük Antrepoları ve Civarı Motorlu Taşıyıcıları Kooperatifi (Bundan böyle "40 numaralı Kooperatif" olarak anılacaktır.) ve 43 Nolu Sınırlı Sorumlu İçerenköy Küçükbakkalköy Kayışdağı Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin (Bundan böyle"43 numaralı Kooperatif" olarak anılacaktır.); anlaşarak fiyat belirledikleri ve pazar paylaşımı ile arzın kısıtlanması eylemlerinde bulundukları,

3. Halkalı Gümrük Sahasında faaliyet gösteren Sınırlı Sorumlu Halkalı Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi (Bundan böyle"Halkalı Kooperatifi" olarak anılacaktır.) ve 72 Nolu İstanbul İli Bakırköy İlçesi Halkalı İkitelli Büyük Sanayi Sınırlı Sorumlu Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin (Bundan böyle "72 numaralı Kooperatif" olarak anılacaktır.); fiyat tarifelerini normalin üzerinde belirledikleri,

hususlarından ibarettir.

Bu bakımdan; Haydarpaşa Gümrük Bölgesi ile Erenköy Gümrük Bölgesi'nde faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin eylemlerinin 4054 sayılı Kanun'un 4. ve 6. maddelerine, Halkalı Gümrük Sahası'nda faaliyet gösteren teşebbüs birliklerinin eylemlerinin ise Kanun'un 6. maddesine aykırı oldukları iddialarıyla ilgili soruşturma açılmıştır.

F- DOSYA EVRELERİ

Se-Na Tekstil Sanayi Ticaret A.Ş.’nin Rekabet Kurumu kayıtlarına 17.3.1999 tarih ve 898 sayı ile intikal eden başvurusu ve Kurul'un önaraştırma açılmasına dair kararı üzerine düzenlenen 12.11.1999 tarih ve D4/2/MY-99/20 sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu'nun 30.11.1999 tarih ve 99-55/585-372 sayılı toplantısında görüşülerek 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca yukarıda (D) maddesinde belirtilen teşebbüs ve teşebbüs birlikleri hakkında yukarıda (E) maddesinde belirtilen iddialara ilişkin olarak soruşturma açılmasına karar verilmiştir.

15.12.1999 tarihinde Kanun'un 43/2. maddesine göre taraflara soruşturma açıldığına ilişkin bildirimde bulunularak, tarafların 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir.

Haklarında soruşturma açılan teşebbüs ve teşebbüs birliklerinden; Hay-Koop., 40 numaralı Kooperatif, 72 numaralı Kooperatif ve Halkalı Kooperatifi birinci yazılı savunmalarını süresi içinde Kurum'a göndermişlerdir.

4 El Kooperatifi, 4 Eylül Kooperatifi, Öz Nakliyat A.Ş. ve 43 numaralı Kooperatif ise birinci yazılı savunmalarını yasal süre geçtikten sonra Kurum’a göndermişlerdir.

Rekabet Kurulu’nun 31 Mayıs 2000 tarih ve 00-20/206-111 sayılı Kararı ile soruşturma süresinin altı ay uzatılmasına karar verilmiştir.

Soruşturma Heyeti tarafından düzenlenen 01.11.2000 tarih ve SR/00-12 sayılı Soruşturma Raporu Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca Kurul Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca taraflardan 30 gün içinde ikinci

REKABET KURUMU 3

yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiş, Öz Nakliyat A.Ş.’nin başvurusu üzerine, Rekabet Kurulu’nun 5 Aralık 2000 tarih ve 00-48 sayılı toplantısında ikinci yazılı savunma süresinin 30 gün uzatılmasına karar verilmiştir. Soruşturma Raporu'nun tebliğini takiben, haklarında soruşturma yürütülen teşebbüs ve teşebbüs birliklerinden; 72 numaralı Kooperatif ikinci yazılı savunmasını göndermemiş, diğerleri süresi içinde ikinci yazılı savunmalarını Kurum’a göndermişlerdir.

Soruşturma Heyeti, ikinci yazılı savunmalara karşı Ek Görüşü Kurul Üyelerine ve taraflara 25.01.2001 tarihinde göndermiştir. Tebligat yapılan teşebbüs ve teşebbüs birliklerinden; Halkalı Kooperatifi ile 72 numaralı Kooperatif Ek Görüşe cevap vermemişler, soruşturma kapsamındaki diğer kuruluşlar süresi içinde Ek Görüşe cevaplarını Kurum’a göndermişlerdir.

Haydarpaşa ve Erenköy gümrük sahalarında faaliyet gösteren Hay-Koop., 4 El Kooperatifi, 4 Eylül Kooperatifi, Öz Nakliyat A.Ş., 40 numaralı Kooperatif ve 43 numaralı Kooperatif Kanun’un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmişlerdir.

Rekabet Kurulu 13.3.2001 tarih ve 01-12/109-M sayılı toplantısında,

00

18.4.2001 Çarşamba günü saat 11’de sözlü savunma toplantısı yapılmasına ve toplantıya şikayetçi ile soruşturma kapsamında bulunan tüm teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin davet edilmesine karar vermiştir. Sözlü savunma davetiyeleri Kanun'un 46/2. maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.

18.4.2001 tarihinde sözlü savunma toplantısı düzenlenmiş ve taraflar savunmalarını yapmışlardır.

Rekabet Kurulu 26.4.2001 tarihinde 01-21/191-49 sayı ile Nihai Kararını vermiş ve Karar Kanun'un 49. maddesi uyarınca taraflara 2.5.2001 tarihinde açıklanmıştır.

G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ

Dosyanın Raportörleri;

1. Haydarpaşa gümrük sahasında faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin liste fiyatlarını birlikte belirlemek suretiyle Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri, haklarındaki diğer iddialara ilişkin ihlal tespit edilemediği,

2. Erenköy gümrük sahasında faaliyet gösteren teşebbüs birliklerinin fiyat anlaşması yapmak ve pazar paylaşımında bulunmak suretiyle Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri, haklarındaki diğer iddialara ilişkin ihlal tespit edilemediği,

3. Halkalı gümrük sahasında faaliyet gösteren teşebbüs birliklerinin fiyatlarının aşırı sayılabilecek nitelikte olmadığı ve ihlal teşkil eden eylemlerine rastlanmadığı,

4. Yukarıda sayılan nedenlerle Haydarpaşa ve Erenköy gümrük bölgelerinde faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin, Kanun’un 16. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları gereğince cezalandırılmaları gerektiği,

şeklinde görüş ve tekliflerini belirtmişlerdir.

REKABET KURUMU 4

H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I. İLGİLİ PAZAR

I.1- Ürün Pazarı

Şikayet konusu Türkiye’ye ithal edilen malların gümrük sahalarından kara taşımacılığı yoluyla taşınması hizmetinin gerçekleştirilmesi ile ilgilidir. Bu bakımdan ilgili ürün pazarı, söz konusu gümrük sahalarından başlayan karayolu taşımacılığı hizmetleri olarak tespit edilmiştir.

I.2- Coğrafi Pazar

Gümrük sahalarından yapılan taşımaların büyük bölümünün gümrük sahalarında faaliyet gösteren teşebbüs veya teşebbüs birlikleri tarafından gerçekleştirilmesi nedeniyle herbir gümrük sahası ayrı ayrı ilgili coğrafi pazar olarak tespit edilmiştir.

II. KANUN’UN 4. MADDESİNİN İHLALİ İDDİALARINA İLİŞKİN TESPİT VE

DEĞERLENDİRMELER

II.1- HAYDARPAŞA GÜMRÜK SAHASI

II.1.1- YAPILAN TESPİTLER VE DELİLLER

a- Protokol

Haydarpaşa Gümrük Sahasında faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde yapılan yerinde incelemede Hay-Koop., 4 Eylül Kooperatifi ve 4 El Kooperatifi’nde olduğu tespit edilen ve sadece Hay-Koop.’un kaşesi ve yetkililerinin imzalarını taşıyan taslak halindeki protokolün;

-Giriş bölümünde,

-“Birbirlerine zarar vermemek”

-“… Ortak hareket etme kararı almış olan 4 kuruluşun yetkilileri 26 Nisan 1999 tarihinde bir araya gelerek, … Kuruluşlarına zarar veren araçları ortadan kaldırıp müşterilerle doğrudan bağlantılar kurmak”

-“için aşağıdaki şartlarda anlaşarak işbu protokolü hazırlamaya karar vermişlerdir.”

denilmektedir.

- Taslak protokolün aşağıda aynen verilen 5. ve 10. maddeleri fiyat anlaşması niteliğindedir:

Madde 5

“Ortak hareket etme kararı almış olan kurum ve kuruluş yetkililerinin 26 Nisan 1999 tarihinde toplanarak 1 Mayıs 1999 tarihinde uygulanacak fiyat zammının % 20 olmasına karar verilmiş olup ortak fiyat listesi çıkartılarak müşterilere dağıtılması benimsenmiş ancak müşteri opsiyonlarının centilmenliği incitmeyecek şekilde % 15 oranını geçmeyecek şekilde uygulanması kararlaştırılmıştır.”

REKABET KURUMU 5

Madde 10

“Birbirlerine araç desteği sağlandığında liste üzerinden müşteriye tanınan % 15 opsiyon birbirlerine de tanınacak ve fatura edildikten bir hafta sonra ödemesi yapılarak mağduriyete meydan verilmeyecektir.”

- Taslak protokolün 7 ve 8. maddeleri aşağıda belirtilmiş olup, müşteri paylaşma niteliğindedir:

Madde 7

“Protokolde adı geçen hiçbir kurum ve kuruluş yürürlük tarihi olan 01.05.1999 tarihinden itibaren birbirlerinin müşteri ve işine kesinlikle fiyat vermeyecek ve araç temin etmeyecektir. Her kuruluşun müşterisi kendisinde kalacaktır.”

Madde 8

“Protokole dahil kurum ve kuruluşların 01.05.1999 tarihindeki bilgisayarlarında, kalamozalarında veya mizanlarında görülen müşteri portföyleri asıl kabul edilecek, müşteri küsüp gelse dahi kabul edemeyeceklerdir. Protokoldeki cezai müeyyidelere saygı gösterilecek bu şekilde sorunlu müşteri olması halinde protokole dahil kuruluş yetkilileri bir araya gelerek süratle karar vereceklerdir.”

- Taslak protokolün aşağıda belirtilen 11 ve 13. maddeleri gümrük sahasına giriş engeli yaratılması mahiyetindedir:

Madde 11

“Haydarpaşa Liman Kapısı serbest ekonomi kuralları çerçevesinde müşterek hareket etme kararı almış olan dört kuruluş tarafından personel ve araç gereç temin edilerek kontrol altında tutulacaktır.”

Madde 13

“Haydarpaşa Limanı’na dışardan gelecek müdahale ve girişimlerde protokole tabi dört kuruluş tek vücut olarak hareket edecek ve şiddetle karşı konularak iş ve rızkımızın devamlılığının korunup sağlanabilmesi için maddi manevi tüm gücümüzle çalışmakta olduğumuz bu limanı ne pahasına olursa olsun kontrol altında tutulacağının beyan ve taahhüt edilmesi ortak görüş olarak karar altına alınmıştır.”

- Taslak protokolün 1, 2, 3 ve 4. maddeleri giriş engeli yaratılmasını destekler mahiyettedir:

Madde 1

“Ortak hareket etme kararı almış olan 3 kooperatif ve Öz Nakliyat A.Ş. Haydarpaşa Llimanı’nda üyelerine ve kuruluşlarına iş imkanı sağlayacaklardır..”

Madde 2

“Haydarpaşa Limanı’nda faaliyet gösteren kuruluş ve acentaların ihtiyacı olan araçları üyeleri ve kendi öz varlığında kayıtlı vasıtalardan temin edeceklerdir.”

Madde 3

“Ortak hareket etme kararı almış olan kurum ve kuruluşlardan Sınırlı Sorumlu Hay Koop. 930 araç, 4 Eylül Kooperatifi 300 araç, 4 El Kooperatifi 100 araç ve Öz

REKABET KURUMU 6

Nakliyat AŞ’nin 300 aracını içermekte olup eldeki mevcut kayıtlı araçlarla faaliyete devam edilecek olup protokol süresince araç artışına gidilmeyecektir.”

Madde 4

“Müşterilerine hizmet verirken ön koşul üyelerinin hak ve menfaatlerinin korunması olacaktır.”

- Taslak protokolün tümü ve özellikle aşağıda yer verilen 12. maddesi, birbirleriyle rekabet etmemeyi öngörmektedir:

Madde 12

“Ortak hareket etme kararı almış olan Sınırlı Sorumlu Hay Koop., Sınırlı Sorumlu 4 Eylül Kooperatifi., Sınırlı Sorumlu 4 El Kooperatifi ve Öz Nakliyat A.Ş. yalnız Haydarpaşa Limanı’nda değil yeni açılacak iş yeri ve limanlarla, özel konteyner depolarındaki ihracat işlerinde de kuruluş ve esnafının menfaati için birbirlerine zarar vermeyip ortak hareket edeceklerdir. Dış sahalarda da birbirlerine destek verip kuruluşlarına iş imkanı sağlayacak, dışarıya karşı birlik ve beraberlik içinde hareket edildiği gösterilecektir.”

Taslak protokol üzerinde yalnızca Hay-Koop.’un kaşesi ve yetkililerinin imzalarının bulunduğu görülmektedir. Nitekim, 4 El Kooperatifi tarafından Öz Nakliyat A.Ş.’ne, Hay-Koop.’a ve 4 Eylül Kooperatifi’ne mezkur protokole ilişkin olarak gönderilen yazıda yer alan,

“26 Nisan 1999 tarihinde biraraya gelen Sınırlı Sorumlu 4 El Kooperatifi Sınırlı Sorumlu Hay-Koop. ve Öz Nakliyat A.Ş. bazı konularda ortak hareket etme kararı almışlardır.

Bu amaçla Sınırlı Sorumlu Hay-Koop. tarafından hazırlanarak gönderilen protokol metninde, üzülerek ifade etmek gerekir ki toplantıda konuşulmayan bazı konularda görüşülerek kabul edilmiş gibi dikte ettirilmiştir.

Amaç ve Kapsam bölümünde 15 madde ile ana hatları çizilen görüşlerimizin, üyelerimizin menfaatleri ile örtüşenlerinin kabul edilmesi kadar tabii birşey olamaz.

Ancak; 3. madde tüzel kişiliği ilgilendirdiğinden ve yapılan toplantıda bu hususta herhangi bir görüşme yapılmamasına rağmen limanda çalışacak araç sayılarının belirlenmesi hususunda tek başına Sınırlı Sorumlu Hay Koop. kendisini nasıl belirleyici görebilir, bunu anlamak ve bunu kabul etmek mümkün değil.

Bir diğer konu 5. madde;

Bu maddede ortak kararın dışına çıkılarak % 8 olarak kabul edilen opsiyon tek taraflı olarak Hay Koop. tarafından % 15'e çıkarılmıştır. Diğer bir deyişle % 20 olarak yapılan zam % 5 'e indirilmiştir.

Protokol'ün 3 ve 5. maddelerinde anlaşma sağlanamadan buna bağlı olarak 7 ve 8. maddelerini de kabul etmemiz mümkün değildir.

Haydarpaşa limanında faaliyette bulunan 3 kooperatif ile Öz Nakliyat yetkilileri tarafından ilk defa bir araya gelinerek 3 madde üzerinde varılan anlaşmamıza rağmen, protokol metni taraflarca müzakere edilmeden maalesef tek taraflı olarak 15 madde halinde hazırlanarak daha başında centilmenliğe aykırı hareket edilmiştir."

REKABET KURUMU 7

şeklindeki ifadelerden protokol metninin tamamı üzerinde anlaşma

sağlanamadığından Hay-Koop. dışında kalan taraflarca imzalanmadığı

anlaşılmaktadır.

b- Fiyat Listeleri

Haydarpaşa gümrük sahasında faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs

birliklerinden temin edilen fiyat listeleri karşılaştırılmış olup, aşağıdaki tabloda

belirtilmiştir. (İlk iki tabloda şehirdışı, sonraki iki tabloda şehiriçi nakliye liste fiyatları

bulunmaktadır.)

Tablo-1: Fiyat Listeleri (01.05.1999-31.08.1999)

Varış Yeri Fiyatlar - 000 TL

Komple Ton/TL 20 Feet K. 40 Feet K. Adana- Hay-Koop. 257.600 21.400 317.000 480.900

Tablo-2: Öz Nakliyat A.Ş.’nin diğer kooperatiflerle karşılaştırmalı fiyat listeleri

(01.09.1999-31.12.1999)

Varış Yeri Fiyatlar - 000 TL

Komple Ton/TL 20 Feet K. 40 Feet K.

Öz Nakliyat 202.000 16.200 242.400 397.500

REKABET KURUMU 8

Tablo-3: Fiyat Listeleri (01.05.1999-31.08.1999)

Varış Yeri Fiyatlar - 000 TL

Komple Ton/TL 20 Feet K. 40 Feet K. Hay-Koop. 30.800 2.100 39.900 57.200

Tablo-4: Fiyat Listeleri (01.09.1999-31.12.1999)

Varış Yeri Fiyatlar - 000 TL

Komple Ton/TL 20 Feet K. 40 Feet K. Öz Nakliyat 37.000 2.500 48.000 68.800

Burada özetle yer verilen fiyat listelerinin incelenmesi sonucunda, bölgede

faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin nakliye fiyat listelerinin % 100’e

yakın oranda aynı olduğu tespit edilmiştir.

c- Fiyat Listelerine Uyulup Uyulmadığı

Bölgede faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin anlaşarak

belirledikleri nakliye liste fiyatlarına aynen uyup uymadıklarının belirlenmesi için

aşağıdaki tespitlere yer verilmiştir.

REKABET KURUMU 9

karşılaştırılması

H.Paşa-Hadımköy /20 feet 75,000,000 76,800,000 2.34

karşılaştırılması

H.Paşa-İzmit/20 feet 52,600,000 72,100,000 27.05 H.Paşa-İzmit / 40 feet 82,700,000 113,400,000 27.10 6 konteyner

Topkapı 28,000,000 41,700,000 32,85

Sefaköy 47,250,000 53,700,000 12,01

REKABET KURUMU 10

karşılaştırılması

03.05.2000

30.09.1999

H.Paşa-Dilovası/40 feet 67,500,000 110,000,000/ Eyl-Ara.99 38,64

30.10.1999

H.Paşa-Topkapı/Kamyon 42,400,000 70,000,000 / Oc-Ni.2000 39,43

31.03.2000

Tablo 10: 4 Eylül Kooperitifi’ne ait faturaların fiyat listeleri ile karşılaştırılması Nakliye Cinsi Fatura Tutarı /Tarih Liste Fiyatı/Tarih Sapma

(%)

Burada özetle yer verilen fatura bedellerinin incelenmesi sonucunda, farklı

fiyatların uygulandığı kanaatine ulaşılmıştır.

d- Pazara Giriş Engeli Oluşturulması

Se-Na Tekstil Sanayi Ticaret A.Ş. 17.3.1999 tarih ve 898 sayı ile intikal eden

dilekçesinde, kooperatiflere üye olmayan nakliye araçlarının gümrük sahalarına

alınmadığını belirtmiştir.

Bu konuyla ilgili, elde edilebilen tek bulgu, Üsküdar Cumhuriyet

Başsavcılığı'na yapılan bir şikayet ve bu doğrultuda hazırlanan tutanaktır. Buna

göre, Hay-Koop. Yönetim Kurulu Üyesi Ü. Y. Öz Nakliyat A.Ş.’ne ait bir aracın

gümrük sahasına girmesine engel olmaya çalıştığı, konunun savcılığa ve takiben de

mahkemeye intikal ettiği anlaşılmıştır.

REKABET KURUMU 11

e- Pazar Paylaşımı

Pazar paylaşımı iddiaları, protokol görüşmelerinde; her kooperatif veya şirketin kendi müşteri portföyüne hitap etmesi, bir diğerinin müşterisine hizmet verilmemesi, mevcut araç sayısının korunması ve kapasitenin artırılmaması konularının ele alınmış ve protokol metnine (Md.7,8) geçirilmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Ancak yerinde yapılan inceleme sırasında, protokolde ifade edilen bu hususlarda anlaşmanın devam ettiğine dair bir bulguya rastlanmamış, gümrük bölgesinin hemen çıkışında ilgili teşebbüs ve teşebbüs birliklerine mensup elemanların müşteri kapma gayreti gözlenmiştir.

f- İfade (bilgi) Tutanakları

f.1. Hay-Koop.

Hay-Koop. Başkanı T. Ç., Yönetim Kurulu Üyesi B. Ş. ve Muhasebe Müdürü C. A. 22.10.1999 tarihli ifadelerinde;

"…Gerek limandan yurtiçine gerekse yurtiçinden limanlara yapılan emtia taşımalarında Haydarpaşa Limanı’nda faaliyet gösteren diğer kooperatif ve nakliye firmalarıyla bütün çalışmalarımıza rağmen biraraya gelmemiz mümkün olmuyor. Yönetim Kurulumuz kooperatifin karar defterinden de görüleceği gibi tüzel kişilikler ayrı kalacak sadece faaliyetler birleşecek şekilde birleşme ve tek sıradan iş devamını sağlama gayreti içine girmektedir. Özellikle son bir yıldır bu çabalar yoğun bir şekilde devam etmektedir. Bu konuda defalarca toplanan taraflar bir protokol hazırlayarak işte tek çatı altında çalışılması için uğraşmış fakat hazırlanan protokole diğer taraflar imza koymamıştır.

Üzerinde mutabakat sağlanan fiyat tarifesinin uygulanabilmesi konusuna gelince; fiyat listesi baz olarak alınmaktadır ama resmi geçerliliği yoktur. Daimi müşterilere belirli bir esneklik tanınmaktadır."

beyanında bulunmuşlardır.

f.2. 4 El Kooperatifi

Başkan Y. A. ve Müdür E. Y. 22.10.1999 tarihli ifade tutanağında

"…Taşıma tarifelerinin nasıl belirlendiği konusuna gelince Hay-Koop., Dört Eylül, Dört El, (Öz Nakliyat fiyatları dışardan izliyor, pek dışına çıkmıyor) fiyatları biraraya gelerek karşılıklı görüşmelerle belirlemekte bunun dışına pek çıkmamaktadırlar. Buna rağmen sürekli çalıştığımız yüksek tonajlı yük sahibi müşterilerimize %30’a varan opsiyon yapılmakta, ferdi nakliyelerde ise iskonto yapılmayıp mevcut fiyat tarifesi uygulanmaktadır." yolunda açıklama yapmışlardır.

f.3. 4 Eylül Kooperatifi

Yönetim Kurulu Üyesi Avni YILDIRIM 21.10.1999 tarihli ifadesinde,

“Haydarpaşa Gümrük sahasında faaliyet gösteren kooperatifler olarak fiyat tarifelerimizi her kooperatifin yönetim kurulu üyeleri biraraya gelerek belirlemektedir. Amaç fiyat rekabetini ortadan kaldırmaktır. Fiyat tarifeleri en erken yılda bir kere değiştirilmektedir." demiştir.

REKABET KURUMU 12

f.4. Öz Nakliyat A.Ş.

Öz Nakliyat A.Ş. Genel Vekili A. A., 16.8.2000 tarihli ifadesinde; protokol toplantılarına ilişkin olarak, aynen aşağıdaki ifadeleri beyan etmiştir:

“Protokol toplantıları yapıldığından haberimiz yoktu. Toplantılara da katılmadık. Bizim yönetimimizin, özellikle Yönetim Kurulu Başkanımızın asla kabul edemediği şey budur. Bölgede çalışan herkes birbirini iyi tanıdığı için zaman zaman görüşmeler olur, ama bu görüşmelerin içeriği bu tip konular olmaz. Bunun dışında böyle bir birlikteliğin olması da Hay-Koop. ile Yönetim Kurulu Başkanımız H. Ö.’ün yollarının ayrılmış olmasından dolayı mümkün değil.”

II.1.2- SAVUNMALAR VE SAVUNMALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

a- Protokole İlişkin

1- Hay-Koop.’un ilk yazılı savunmasında;

- Taraflarca kabul edilmeyen,

- İmzalanmadığı için hukuki mevcudiyeti olmayan ve uygulanmayan,

- Yazılı şekle dönüşmeyen ve sözlü anlaşma olarak nitelendirilmesi mümkün olmayan,

protokol taslağına dayanılarak ihlalin söz konusu edilemeyeceği ve ceza verilemeyeceği belirtilmiştir.

Kooperatif ikinci yazılı savunmasında da benzer hususlar yanında: " protokolün amacının rekabeti kısıtlamak değil ihtilafa ve herkesin zararına olacak harekete gidilmemesini sağlamaya yönelik olduğunu" açıklamıştır.

Sözlü savunma toplantısında vekil A. C. Y., protokolün yöredeki esnafın yardımlaşması ve o dönemde zor durumda bulunan 4 Eylül Kooperatifine yardımcı olabilmek amacıyla hazırlandığını, ancak hiçbir zaman hayata geçirilmediğini beyan etmiştir.

Hay-Koop.'un savunmaları aşağıda sırasıyla değerlendirilmiştir:

Protokol taslağında Hay-Koop.'un kaşesi ve yetkililerinin imzalarının bulunması bu protokolün Hay-Koop. tarafından hazırlandığını göstermektedir.

Rekabet Hukuku bakımından anlaşmaların yazılı olması koşul değildir. Sözlü anlaşmalar da rekabet hukukuna aykırıdır. Bu bakımdan bu protokolde yer alan ve takiben de uygulamaya intikal eden konularda sözlü anlaşma yapıldığı iddia edilebilir. Nitekim protokolde yer alan fiyata ilişkin hükümler uygulamaya da intikal ettiği için sözlü anlaşma olarak değerlendirilebilecektir. Diğer deliller nakliye fiyat listelerinin anlaşma suretiyle yapıldığını ortaya çıkarmış, taslak protokol ise mevcut anlaşmanın yapıldığını destekler nitelikte değerlendirilmiştir.

Ancak hemen belirtmek gerekir ki ikinci yazılı savunmalarında belirtildiği ve yukarıda açıklandığı üzere, protokolü yapma konusundaki amaçlarının herkesin zararına olacak işlemlere girişilmemesinin sağlanmasına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu eylemin "rekabeti kısıtlamak için yapılmadığını" ifade etmelerine rağmen, herbirinin zararına olmayan fiyat anlaşması rekabet ihlali olarak değerlendirilebilir.

REKABET KURUMU 13

2- 4 El Kooperatifi tarafından ilk ve ikinci yazılı savunmalarında; fiyat anlaşması için görüşülmediği, böyle bir toplantıya katılmadıkları, protokolün kabul görmediği ve uygulanmadığı beyan edilmiştir.

Ek Görüşe verilen cevapta ve sözlü savunma toplantısında, bu görüşlere ilave herhangi bir husus beyan edilmemiştir.

Ancak ifade tutanaklarında, Hay-Koop. Yönetim Kurulu Başkanı'nın protokol toplantısına 4 El Kooperatifi’nden temsilcinin katıldığını, 4 El Kooperatif Müdürü E. Y.'ın da toplantıya katıldıklarını beyan etmeleri; taslak protokolün bu Kooperatifte de mevcut olması; ayrıca, 4 El Kooperatifi'nin Hay-Koop.'a, 4 Eylül Kooperatifi’ne ve Öz Nakliyat A.Ş.'ye gönderdiği işbu Kararın H.2.a bölümünde açıklanan yazılardan, yapılan toplantıda alınan kararlardan sadece iki maddenin varılan mutabakata uygun olarak yazılmaması nedeniyle protokolün imzalamadığının belirtilmesi, 4 El Kooperatifi’nin söz konusu protokol görüşmelerine katılmış olduğuna ilişkin yeterli bir kanıt olarak görülmektedir.

3- 4 Eylül Kooperatifi’nin İlk ve ikinci yazılı savunmalarında; taslak protokolün Hay-Koop.'un dayatmasıyla hazırlandığı, kabul görmediği, toplantıya kooperatiflerinin katılmadığı, bu nedenle geçerli bir anlaşma olmadığı belirtilmektedir.

Taslak protokol metninde bu Kooperatifin de toplantıya katıldığının belirtilmesi ve 4 El Kooperatifi tarafından 4 Eylül Kooperatifi’ne gönderilen yazıda, "Protokolün toplantıda mutabakata varılan hükümlere göre düzenlenmediğinin" açıklanması, taslak protokolün bu Kooperatifte de ele geçirilmesi ve Başkan Yardımcısı İ. B.’ün toplantıya katıldıklarını beyan etmesi, 4 Eylül Kooperatifi’nin de toplantıya katıldığı kanaatini doğurmaktadır.

4- Öz Nakliyat A.Ş. ilk ve ikinci yazılı savunmalarında, Ek Görüşe cevaplarında ve sözlü savunma toplantısında, taslak protokolün varlığından Soruşturma Raporu vasıtasıyla haberdar olduklarını, protokol toplantılarına katılmadıklarını belirtmişlerdir.

b. Pazara Giriş Engeli Oluşturulmasına İlişkin

Soruşturma kapsamındaki teşebbüs birliklerinin yazılı savunmalarında, pazara giriş engeli oluşturulması yönündeki iddiaların doğru olmadığı, bu konuda herhangi bir delil bulunmadığı, bu nedenle bu konuda suçlanamayacakları ifade edilmektedir.

Öz Nakliyat A.Ş. tarafından gönderilen yazılı savunmada fiziksel güç marifetiyle pazara girişin engellenmesinden bizzat kendilerinin mağdur olduklarını ifade etmişlerdir. Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığı'na yapılan bir şikayet ve bu doğrultuda hazırlanan tutanaklardan da Hay-Koop.'ta yönetici olan Ü. Y. adlı şahsın silah zoruyla Öz Nakliyat A.Ş.’ne ait bir aracın gümrük sahasına girmesine engelleme teşebbüsünde bulunduğu anlaşılmaktadır.

Sözlü savunma toplantısında Hay-Koop. vekili A. C. Y., Kooperatiflerinin kendilerine üye olmayan 1923 adet kamyona iş verdiğini, bu koşullarda pazara giriş engeli yarattıklarının iddia edilemeyeceğini öne sürmüştür.

REKABET KURUMU 14

Söz konusu olay dışında savcılığa intikal eden bir olayın bulunmaması ayrıca yerinde incelemeler esnasında elde edilen bilgilerden, bu tür fiziksel giriş engeli çıkartılmasına ilişkin eylemlerin söz konusu teşebbüs ya da teşebbüs birliklerince gerçekleştirilmediği, bunlara bağlı olarak çalışan kamyon sahibi ya da hamallar tarafından bireysel olarak yapıldığı dolayısıyla kendilerini bağlamadığı kanaatine varılmıştır.

c. Fiyat Listelerinin Birlikte Belirlenmesine İlişkin

Soruşturma kapsamındaki teşebbüs ve teşebbüs birlikleri yazılı savunmalarında fiyat anlaşmasının söz konusu olmadığını, herkesin kendi fiyat listesini kendisinin belirlediğini, liste fiyatlarının birbirine yakın olmasının nedeninin sunulan hizmetin aynı ve dolayısı ile maliyet kalemlerinin aynı olduğunu, nakliye miktarı ve müşteri devamlılığı olması halinde liste fiyatından indirim yapıldığını ifade etmişlerdir.

- Hay-Koop.'un ikinci yazılı savunmasında"liste fiyatları esas alınmakla birlikte farklı fiyatların uygulandığı" belirtilmiştir. Soruşturma Heyetinin Ek Görüşüne cevaben yazılan yazıda da,"Kooperatiflerinin bir esnaf topluluğu olarak 1163 sayılı Kooperatifler Yasası kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, teşebbüs birliği olmadığı" değerlendirmenin bu husus göz önünde bulundurularak yapılması gerektiği görüşü beyan edilmektedir.

- 4 El Kooperatifi'nin Soruşturma Heyetinin Ek Görüşüne cevaben yazdığı yazıda, Kurumumuza önceden sunulmuş olan her iki yazılı savunmanın da aynen tekrar edildiği ifade edildikten başka,"her teşebbüs kendi fiyat listesini kendisi hazırlamakta olduğundan, kaçınılmaz olarak birbirine yakın fiyatlar oluşmaktadır. Kıyasıya rekabetin yaşandığı ve bunun sonucunda fiyatların dibe vurduğu bir ortamda, fiyat listeleri de birbirine çok yakın fiyatları içermektedir….Maliyeti oluşturan unsurların her bir teşebbüs için de aynı şekilde geçerli olması karşısında, kaçınılmaz olarak fiyatlar da birbirine çok yakın ve çoğu zaman aynı rakamları içermektedir." savunması getirilmektedir.

- 4 Eylül Kooperatifi'nden alınan Soruşturma Heyetinin Ek Görüşüne cevapta, Soruşturma Raporunda yer verilen görüşlerin delillendirilemediği öne sürülmektedir.

- Öz Nakliyat A.Ş. yazılı savunmasında, kendilerinin çalışma sistemlerinin farklı ve sundukları hizmetin diğerlerine göre daha entegre olduğunu, bilanço hasılatının büyük kısmını önceden anlaşmalı oldukları müşterilerle yapılan işlerden elde ettiklerini, bu nedenle bölgede faaliyet gösteren kooperatiflerle fiyat anlaşması yapmalarının söz konusu olmadığını ifade etmiştir.

Öz Nakliyat A.Ş. tarafından Soruşturma Heyetinin Ek Görüşüne cevaben yazılan yazıda, yalnız başına fiyat listelerinin benzerlik arz etmesinin delil oluşturmayacağı beyan edilmekte, rekabet kuralları tam olarak işlediği için fiyatların asgari seviyelere indiğinden bahisle, "birbirlerine yakın tarihlerde ve oranlarda liste fiyatlarını değiştirmeleri ve en küçük bir fiyat farklılaşması sonucu pazarını kaybedecek olan teşebbüslerin paralel fiyat sergilemeleri, ekonomik ve rasyonel gerekçe olarak kabul edilip cezalandırma sebebi olmamalıdır" savunması öne sürülmektedir. Sözlü savunma toplantısında şirket temsilcisi A. A., şirketlerinin

REKABET KURUMU 15

karlılık oranının son on yılda % 10’lardan % 3’lere gerilediğini kaydederek, bunun piyasada yoğun bir rekabetin varlığına işaret ettiğini beyan etmiştir.

Liste fiyatlarının birlikte belirlenmesi ve uygulamada da yapılan iskontolara bu fiyatların esas alınması Soruşturma Heyeti tarafından ihlal olarak değerlendirilmektedir.

Savunmalarda fiyatları birlikte belirlemedikleri belirtilmekte olup, bu savunmalar kooperatif yetkililerinin fiyatları birlikte belirlediklerine dair beyanları ile çelişmektedir.

Fiyat listelerinin -yazılı olmasa da- anlaşma yoluyla belirlendiği yerinde yapılan incelemeler sırasında gözlemlenmiş ve ilgili tarafların ifade tutanaklarında da tespit edilmiştir.

d. Pazar Paylaşımına İlişkin

4 Eylül Kooperatifinin ikinci yazılı savunmasında ilgili pazarda pazar paylaşımı ve arzın kısıtlanması hallerinin söz konusu olmadığı belirtilmiş, “pazar paylaşımı iddialarına dayanak teşkil eden sözde protokol maddeleri ve bu anlaşmanın devam edip etmediği bizzat Soruşturma Heyeti tarafından tetkik edilmiş ve sözde protokolde ifade edilen hususlarda anlaşmanın devam ettiğine dair bir bulguya rastlanmamıştır.” ifadelerine yer verilmiştir.

Öz Nakliyat A.Ş.’nin ikinci yazılı savunmasında da ilgili pazarda rekabet kurallarının işlemekte olduğu ve tarafların kendi aralarında yoğun rekabet içinde bulundukları ifade edilmiştir.

Soruşturma Heyeti’nin de pazar paylaşımı yapıldığına ilişkin bir tespiti bulunmamaktadır.

II.1.3- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

a- Fiyat Listelerinin Birlikte Belirlenmesi

Kooperatif yetkililerinin fiyat listelerini birlikte yaptıklarına dair beyanları, taslak protokolde bu niyetin açığa çıkmış olması, fiyat listelerinin birbirleriyle uyumlu olduklarının tespiti, fiyat listelerinin aynı dönemde çıkarılması (Ocak, Mayıs ve Eylül aylarında olmak üzere yılda üç kez), bölgede faaliyet gösteren Hay-Koop., 4 Eylül Kooperatifi ve 4 El Kooperatifi'nin anlaşarak fiyat listelerini birlikte belirlediklerini ortaya koymaktadır.

Tarafların bu eylemleri 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesince yasaklanmıştır.

Diğer taraftan, fiyat listeleri üzerinden farklı iskontolar yapılmak suretiyle, farklı fiyatların uygulanması, cezada önemli bir hafifletici sebep olmuştur.

Öz Nakliyat A.Ş.’nin söz konusu fiyat anlaşmasına katıldığına ilişkin deliller yeterli bulunmamış, bu nedenle söz konusu fiyat anlaşmasının tarafı olarak değerlendirilmemiştir.

b- Pazar Paylaşımı

Pazar paylaşımına yönelik girişimlerin, taslak protokol metninde yer verilmiş bir ‘niyet’ten öteye gidemediği, bölgede yapılan yerinde incelemelerde pazarın

REKABET KURUMU 16

paylaşıldığına dair bir işaretin olmadığı, bu nedenle pazar paylaşımı iddialarının varit olmadığı kanaatine varılmıştır.

c- Pazara Giriş Engeli Oluşturulması

Gümrük sahasında faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliği üyeleri kamyoncu esnafın zaman zaman dışarıdan başka araçların girmesini engelleyen davranışlarda bulundukları yönünde söylentiler olmasına rağmen, soruşturma kapsamındaki teşebbüs ve teşebbüs birlikleri tüzel kişiliklerince bu tür eylemlerde bulunulduğu tespit edilememiştir.

Kaldı ki, Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi ikinci fıkrası (d) bendinde “Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkarılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi” yasaklanmıştır. Ancak esas itibariyle Kanun’da ifade edilmek istenen giriş engeli oluşturmanın fiziki güce dayalı fiiller olmadığı, gümrük bölgesinde vuku bulan olayların polisiye nitelikte olaylar olduğu ve bunların da 4054 sayılı Kanun’un kapsamına girmediği sonucuna ulaşılmıştır.

d- Varlığı Tespit Edilen Anlaşmaların Bildirim Yükümlülüğü

Kanun’un, “Anlaşma, Birleşme ve Devralmaların Kurula Bildirilmesi” başlıklı 10. maddesinde yer alan, “4. madde kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar yapıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde Kurula bildirilir.” ifadesi bu tür anlaşmalara bildirim yükümlülüğü getirmekte, bildirilmemiş anlaşmalara 16. maddenin birinci fıkrası (c) bendi ve üçüncü fıkrası hükümleri uyarınca para cezası verilmesi öngörülmektedir.

Haydarpaşa gümrük sahasında faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birlikleri, dörder aylık periyotlar halinde olmak üzere yılda üç kez fiyat listesi hazırlamaktadırlar. Soruşturma açılmasına karar verilen tarihte geçerli olan fiyat listeleri (1.9-31.12.1999 tarihleri arası geçerli fiyat listeleri) anlaşma yoluyla hazırlanmış listeler olarak baz alınmış, takip eden fiyat listeleri ise bu anlaşmanın devamı niteliğinde değerlendirilmiştir.

II.2- ERENKÖY GÜMRÜK SAHASI

II.2.1- YAPILAN TESPİTLER VE DELİLLER

a- Fiyat Listeleri

40 numaralı Kooperatif ile ve 43 numaralı Kooperatif’in fiyat tarifeleri karşılaştırmalı olarak aşağıda özetle yer almaktadır.

Tablo 11: 40 ve 43 numaralı Kooperatiflerin liste fiyatlarının karşılaştırılması

Varış Yeri 8.2.1999 Tarihli Tarife 19.7.1999 Tarihli Tarife

40 numaralı 43 numaralı 40 numaralı 43 numaralı

REKABET KURUMU 17

Tablo 12: 40 ve 43 numaralı Kooperatiflerin liste fiyatlarının karşılaştırılması Varış Yeri 8.2.1999 Tarihli Tarife 19.7.1999 Tarihli Tarife

40 numaralı 43 numaralı 40 numaralı 43 numaralı

Burada özetle yer verilen liste fiyatlarının incelenmesi sonucunda,

kooperatiflerin fiyat listelerinin birbirinin aynı olduğu tespit edilmiştir.

b- Fiyat Listelerine Uyulup Uyulmadığı

40 numaralı Kooperatif’ten örnekleme yoluyla alınan faturaların bir kısmı ile

fiyat listelerinin karşılaştırılması aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Tablo 13: 40 numaralı Kooperatif’e ait fatura örneklerinin fiyat listesiyle

karşılaştırılması

Nakliye Cinsi Fatura Edilen Tutar Liste Fiyatı/Tarih Sapma

/Tarih (%)

REKABET KURUMU 18

43 numaralı Kooperatif’ten alınan fatura örneklerinin söz konusu fiyat listeleri

ile karşılaştırılması aşağıdaki tabloda özetle gösterilmiştir.

Tablo 14: 43 numaralı Kooperatif’e ait fatura örneklerinin fiyat listesiyle

karşılaştırılması

Nakliye Cinsi Fatura Edilen Tutar Liste Fiyatı/Tarih Sapma

/Tarih (%)

K-Kamyon, Kt- Kamyonet, A.K.-Anadol Kamyonet’i ifade etmektedir.

REKABET KURUMU 19

Fatura bedellerine özetle yer verilen bu tablolardan da görüleceği üzere, her iki kooperatif nakliye fiyatlarını liste fiyatlarına göre belirlemişlerdir. 40 numaralı Kooperatif tarafından az sayıda da olsa liste fiyatlarından indirim yapıldığı görülse bile, tabloda da görüldüğü üzere, örneğin Bursa’ya yapılan 90 milyon ve 125 milyon TL’lik nakliyeler …… gibi çok fazla nakliye yaptıran firmalara uygulanan iskontoları ifade etmektedir.

Sonuç olarak, liste fiyatları ile fatura fiyatlarının aynı olduğu tespit edilmiştir. c. İfade (bilgi) Tutanakları

3.11.1999 tarihinde ifadesine başvurulan 40 numaralı Kooperatif Başkanı H.A.;

- Bölgedeki iki kooperatif arasındaki uyumlu ilişkiler konusunda; “…43 numaralı Kooperatifle bizim Kooperatifimizin bir üyelik payı bulunmaktadır. 43 numaralı Kooperatif’in de bizde bir payı mevcuttur. İki kooperatif faaliyetlerimizi birlikte sürdürmekteyiz… Aramızda mevcut olan protokolün amacı üyelerin çıkarları doğrultusunda birlikte uyum içinde hareket etmektir.”

- Nakliye fiyat tarifeleri konusunda; “40 ve 43 numaralı Kooperatifler birlikte önceleri 4 ayda bir belirlerken şimdi yılda bir liste fiyatları belirliyoruz. Ama esas olarak fiyat tarifelerini uyguluyoruz… İki kooperatif olarak aramızda belirlediğimiz fiyat tarifelerindeki fiyatlara aynen uyulmaktadır. Herhangi bir indirim söz konusu değildir. Bunun nedeni Hay-Koop. vs.ye kıyasla iş hacminin düşük olması, sürümden kazanamamaktır.”

- Giriş engeli yaratılması konusunda ise; “Nakliye açısından bizden başka faaliyet gösteren kendi ruhsatlı aracı olan nakliye şirketleri %5 oranında girebilmektedir… Aslında dışarıdan araç girmemesi gerekir… Bazı şirketler sözleşmeli olarak dışarıdan nakliye şirketleri ile çalışmaktadır. Bunları engelleyememekle birlikte en aza indirmeye çalışıyoruz.”

- Pazar paylaşımı konusunda ise: “İş alımı açısından ortak sıra numarası ile çalışmakta ve aynı fiyat tarifesini uygulamaktayız.”

demiştir.

3.11.1999 tarihinde bilgisine başvurulan 43 numaralı Kooperatif Başkanı A. K.'da ifadesinde;

“40 numaralı komşu kooperatifte bir payımız bulunmaktadır. Aynı defterle yani aynı ortak sıra numarası ile ve aynı fiyat tarifesi ile çalışmaktayız. Ortak fiyat listemiz bu yıl en son yedinci ayın 19’unda çıktı. 40 numaralı Kooperatifle aramızda ortak çalışmaya ilişkin bu protokolün amacı iş ve fiyat konusunda birlik sağlamaktır.

Nakliye açısından burada bizden başka faaliyet gösterenler kendi ruhsatlı aracı olan nakliye şirketleridir. Ama dışarda çalışan nakliye araçları girememektedir.” demektedir. Başka bir deyişle, her iki kooperatif başkanı da rekabet ihlallerine ilişkin uygulamaları konusunda birbirlerini doğrulamaktadırlar.

REKABET KURUMU 20

15 Ağustos 2000 tarihinde her iki Kooperatif yetkililerinin de hazır bulunduğu görüşmede, iki kooperatifin oluşturulan ortak sırayı takip ettikleri, toplu yük geldiğinde bunun taşımasının genelde eşit olarak yapıldığı, liste fiyatlarının sadece müşteriye gösterilmek için yapıldığı, son zamanlarda işlerin azalması nedeniyle liste fiyatının altında taşımacılık yapılmasının da vaki olduğu beyan edilmiştir.

d. Savunmalar

Taraflar, soruşturma açılmasına ilişkin Rekabet Kurulu Kararı’nı tebellüğ etmelerini müteakip, birbirine benzeyen birer sayfalık yazılı savunma göndermişlerdir. Bu savunmalarda, kendilerinin Kanun’un 4. maddesini ihlal etmedikleri, kaba kuvvet kullanarak giriş engeli oluşturmadıkları, yüksek fiyat uygulamasının söz konusu olmadığı, haklarındaki iddiaların tamamen gerçek dışı olduğu ve"delillere bağlanmamış bir önaraştırmanın sonucu verilen soruşturma açılmasına dair kararın da ilgili kanunun 41 ve 42. maddelerine aykırı" olduğu ifade edilmiş, isnat edilen eylemlerin hiçbirinin gerçekleşmediği dolayısıyla"Yasa hükümlerinin tatbikini gerektirir bir hususun bulunmadığı" beyan edilmiştir.

Taraflar Soruşturma Raporunu tebellüğ etmelerini müteakip gönderdikleri ikinci yazılı savunmalarında; “4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinden bahisle, hukuka aykırı ve yasak eylemlerin tek tek sayıldığı, 40 ve 43 numaralı Kooperatiflerin anlaşarak fiyat belirlemelerinin Kanun’un 4. maddesinde yazılı olan eylemler arasında bulunmadığı, bu suretle Soruşturma Heyeti’nin adeta suç olan eylemler yarattığı, fiyatların çok yüksek olmadığı tespiti karşısında Raporun çelişkili olduğu” savunmasında bulunmuşlardır. Ayrıca 40 numaralı Kooperatif’in savunmasında,"İki ayrı Kooperatifin birbirinde hisseleri olması, aynı mesafeler için talep edilecek fiyatların piyasa şartlarına göre belirlenmesi ve bu fiyatların bir birine yakın olması kadar doğal bir iş olamaz." ifadelerine yer verilmiştir.

Tarafların Ek Görüş’e gönderdikleri cevaplarda da, haklarındaki iddialar reddedilmiş, buna karşılık önceki savunmalarda sunulan belgelere ek delil sunulmamıştır.

18 Nisan 2001 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısında 43 numaralı Kooperatif temsilcisi Ayhan Karaağaç isteyen her tacirin Erenköy gümrük sahasında nakliye işi yapabileceğini öne sürdükten sonra 40 ve 43 numaralı Kooperatiflerin birbiri ile işbirliği halinde olmasını ‘önceden çeşitli nedenlerle geçinemeyen esnafın barış içinde faaliyetlerini sürdürebilmelerini teminen alınmış bir önlem’ olarak açıklamıştır. 40 numaralı Kooperatif temsilcisi H. A., 43 numaralı Kooperatif temsilcisi ile aynı görüşü paylaştığını beyan ettikten sonra, şikayetçi ile herhangi bir ticari ilişkilerinin olmadığını ilave etmiştir. Her iki temsilci de fiyatların Esnaf Odaları Birliği tarafından belirlenenin çok altında olduğunu beyan etmişlerdir.

Bütün bu savunmalarda, Kooperatif Başkanlarına ait ifade tutanaklarında sabit olan ve soruşturma heyetince de tespit edilen 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden davranışların gerçek dışı olduğunun beyanı dışında bu hususları destekleyici nitelikte hiçbir belge veya görüş sunulmamıştır.

Pazar paylaşımına ilişkin olarak;

- 40 numaralı Kooperatif’in ikinci yazılı savunmasında, Soruşturma Raporu’nun “Sonuç bölümünde nakliye işlerinin dağıtımında ortak sıra numaralarının

REKABET KURUMU 21

kullanılması, gümrük sahasına gelen yükün eşit olarak paylaşılması sonucu pazar paylaşımında bulunulduğu suçlaması, yasanın 4/b fıkrasında tarif edilen eylemlere ve yasanın hukuka aykırı ve yasak olan eylemlerin hiç birine uymamaktadır. Kaldı ki, raporun sonuç bölümünün c ve d fıkralarında bu eylemlerin işlenmediği açıkça yazılmıştır. Bu husus da, raporun çelişkilerinden biridir. 4. maddede tanımlanan hukuka aykırı ve yasak olan eylemlerden olmayan, 4/b maddesi ile ilgili suçlamayı kabul etmek mümkün değildir.” İfadeleri yer almakta ve 43 numaralı Kooperatif’in ikinci yazılı savunmasında da benzer ifadelerle aynı husus vurgulanmakta;

- Aynı Kooperatifin Ek Görüşe cevaplarında Kooperatifin uyguladığı sıra yönteminin Kanun’un 4. maddesinin ihlali ile herhangi bir ilgisinin bulunmadığı beyan edilmekte ve böylece pazar paylaşımına yönelik iddialar reddedilmektedir.

Soruşturma Raporu’nun yazılı savunmalarda referans gösterilen Sonuç kısmının ilgili c ve d bölümleri sırasıyla “arzın kısıtlanması” ve “pazara giriş engeli oluşturulması”na ilişkin olup, bu konularda ihlal tespit edilmemiştir. Ancak bu bölümde belirtilen husus iki kooperatifin “ortak sıra numaraları” vermek suretiyle nakliye işini kendi üyeleri arasında paylaştırmaları ve bu suretle pazar paylaşımında bulunmalarıdır.

II.2.2- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

a- Fiyatların Birlikte Belirlenmesi

Erenköy Gümrük Sahasında faaliyet gösteren 40 ve 43 numaralı Kooperatiflerin nakliye fiyat listelerinin aynı olması ve uygulamada liste fiyatlarına uymaları ve kooperatif yöneticilerinin liste fiyatlarını birlikte tespit ettiklerine dair beyanları ile fiyat anlaşması yaptıkları, böylece 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri tespit edilmiştir.

b- Pazar Paylaşımı

Tarafların ortak bir sıra kullanmaları, büyük miktarlarda yük geldiğinde bunun taşımasının eşit olarak paylaşılması, bu hususların kendi ifadeleriyle de sabit olması, söz konusu teşebbüs birliklerinin Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerini ortaya koymaktadır.

c- Pazara Giriş Engeli Oluşturulması

Diğer araç sahiplerinin gümrük sahasına girişlerinin bazı araç sahipleri tarafından engellendiğine dair söylentiler olmasına rağmen giriş engelinin Soruşturma kapsamındaki kooperatifler tarafından gerçekleştirildiğine ilişkin delil bulunmamaktadır. Öte yandan, herhangi bir taşıyıcının gümrük sahasına girmesinin kaba kuvvetle engellenmesi başka kanunların suç saydığı bir eylem olup 4054 sayılı Kanun kapsamına girmediğinden bu konuda bir incelemeye gerek görülmemiştir. d- Varlığı Tespit Edilen Anlaşmaların Bildirim Yükümlülüğü

Kanun’un, “Anlaşma, Birleşme ve Devralmaların Kurula Bildirilmesi” başlıklı 10. maddesinde yer alan, “4. madde kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar yapıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde Kurula bildirilir.” ifadesi bu tür anlaşmalara bildirim yükümlülüğü getirmekte, bildirilmemiş anlaşmalara 16.

REKABET KURUMU 22

maddenin birinci fıkrası (c) bendi ve üçüncü fıkrası hükümleri uyarınca para cezası verilmesi öngörülmektedir.

Erenköy gümrük sahasında faaliyet gösteren teşebbüs birlikleri, altışar aylık periyotlar halinde olmak üzere yılda iki kez fiyat listeleri hazırlamaktadırlar. Soruşturma açılmasına karar verilen tarihte geçerli olan fiyat listeleri (19.7.1999 tarihli fiyat listeleri) anlaşma yoluyla hazırlanmış listeler olarak baz alınmış, takip eden fiyat listeleri ise bu anlaşmanın devamı niteliğinde değerlendirilmiştir.

III. KANUN'UN 6. MADDESİNİN İHLALİ İDDİALARINA İLİŞKİN TESPİT VE

DEĞERLENDİRMELER

III.1- HAKİM DURUM TESPİTİ

III.1.1- HAYDARPAŞA GÜMRÜK SAHASI

Soruşturma kapsamındaki teşebbüslerin ilgili coğrafi pazardaki paylarının belirlenmesi için T.C.Devlet Demiryoları İşletmesi Genel Müdürlüğü Haydarpaşa Liman İşletmesi Müdürlüğü ile yapılan telefon görüşmesine yanıt olarak ilgili birimden alınan yazıda, birimlerinde istatistiki bilgi bulunmadığı, buna karşılık söz konusu teşebbüslerin pazar payları toplamlarının % 85 dolayında olduğunun tahmin edildiği belirtilmektedir. Özellikle kooperatif olarak yapılanan teşebbüs birliklerinin, ilgili bölümlerde belirtildiği üzere, kapasite kullanım oranlarının oldukça düşük seviyelerde olduğu göz önünde tutulduğunda, herhangi bir teşebbüs ya da bir teşebbüs birliğini oluşturan teşebbüslerin hakim durumda bulunmadıkları, buna karşılık soruşturma kapsamındaki 1 teşebbüs ve 3 teşebbüs birliğinin birlikte hakim durumda oldukları görüşüne ulaşılmıştır.

III.1.2- ERENKÖY GÜMRÜK SAHASI

Soruşturma kapsamındaki iki teşebbüs birliğini oluşturan teşebbüslerin hakim durumda olup olmadıklarının belirlenmesi için T.C.Maliye bakanlığı Tasfiye İşleri Döner Sermaye İşletmeleri Genel Müdürlüğü İstanbul İşletme Genel Müdürlüğü’nden bilgi istenmiş, ancak adı geçen kuruluş, ellerinde bu yönde bir veri olmadığını yazılı olarak beyan etmiştir. Buna karşılık, Erenköy gümrük sahasının sadece TIR araçlarıyla ülke dışından gelen emtianın ulaştığı bir bölge olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazarda faal teşebbüslerden oluşan iki teşebbüs birliğinin, adı geçen gümrük bölgesine intikal eden bütün emtianın karayolu ile taşınması hizmeti pazarında birlikte ya da tek başlarına hakim durumda olmadıkları, buna karşılık bu gümrük bölgesinde boşaltılmış olan emtianın taşınması hizmetinde birlikte hakim durumda oldukları görüşüne ulaşılmıştır.

III.1.3- HALKALI GÜMRÜK SAHASI

T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Halkalı Gümrüklü Ambarlar Bölge Müdürlüğü’nden alınan yazıda, demiryolu ile gelen eşyanın %53’ünün büyük konteynerlerle geldiği ve mal sahibinin kiraladığı araçlarla bölgeden çekildiğini, karayolu ile gelen eşyanın % 85 kadarının da nakliyeyi gerçekleştiren araçla yoluna devam ettiği ifade edilmektedir.

Bu verilerden hareket ile, ilgili coğrafi pazarda faal teşebbüs birliklerini oluşturan teşebbüslerin bu pazardaki paylarının, demiryolu ile gelen emtiada % 47’yi, karayolu ile gelen emtiada ise % 15’i geçemeyeceği ortaya çıkmaktadır. Sonuç

REKABET KURUMU 23

olarak, ilgili coğrafi pazarda faal teşebbüslerden oluşan iki teşebbüs birliğinin, adı geçen gümrük bölgesine intikal eden bütün emtianın karayolu ile taşınması hizmeti pazarında birlikte ya da tek başlarına hakim durumda olmadıkları, buna karşılık bu gümrük bölgesinde boşaltılmış olan emtianın taşınması hizmetinde birlikte hakim durumda oldukları sonucuna ulaşılmıştır.

III.2- HAKİM DURUMUN KÖTÜYE KULLANILIP KULLANILMADIĞI

27.1.2000 tarihinde İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği tarafından onaylanan son şehiriçi kamyonla yük taşıma tarifesine göre, soruşturma kapsamındaki teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin nakliye yaptığı tonajda (7,5 tonluk) kamyonlarla yapılan taşımalar için 30 km’ye kadar 110 milyon TL-, 30 km’den sonraki her km için 4 milyon TL- ücret belirlenmiştir. Soruşturma kapsamındaki teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin listeleri ile söz konusu tarifenin karşılaştırılabilmesi için İstanbul Büyükşehir Belediyesi Trafik Komisyonu’ndan Gümrük Sahalarının belirli bölgelere mesafeleri öğrenilmiş ve aşağıda ilgili bölümlerde bunların değerlendirmelerine yer verilmiştir.

III.2.1- HAYDARPAŞA GÜMRÜK SAHASI

a- Yapılan Tespitler

Bölgede faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliklerine ait şehiriçi fiyat listelerinin İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği tarafından onaylanan tarife ile karşılaştırması aşağıdaki tablodaki gibidir:

Tablo 15: Haydarpaşa Bölgesine ait liste fiyatlarının onaylı fiyatlarla

karşılaştırılması

Varış Yeri Mesafe Onaylı Fiyat Liste Fiyatı Onaylı Fiyat Liste Fiyatı

8.12.1997 1.9.2000 27.1.2000 1.5.2000

1

Eminönü 15 km 55,000,000 59,500,000 110,000,000 96,700,000

Bu tabloda özetle yer verilen liste fiyatlarının incelenmesi sonucunda, bu fiyatların onaylı fiyatlardan oldukça düşük seviyelerde olduğu tespit edilmiştir.

Şehirlerarası taşıma fiyatlarını onaylayan herhangi bir makam bulunmamakla birlikte, şehiriçi fiyatlarının aşırı bulunmadığına yönelik durumun benzeri burada da görülmektedir. Örneğin, İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği’nin 45 km mesafedeki Avcılar için onayladığı fiyat 170 milyon TL- olmasına karşın, bölgedeki teşebbüs ve teşebbüs birlikleri;

- 90 km mesafedeki İzmit’e 123 milyon TL,

- 230 km mesafedeki Düzce’ye 172 milyon TL,

1 Onaylanan tarifelerde yer alan boğaz köprüsü geçiş ücretinin nakliye ücretine ilave edileceğine ilişkin hüküm tabloda Eminönü, Şişli ve Avcılar için gözönünde bulundurulmalıdır.

REKABET KURUMU 24

- 213 km mesafedeki Bursa’ya 193 milyon TL,

- 232 km mesafedeki Bolu’ya 212 milyon TL,

- 257 km mesafedeki Edirne’ye 225 milyon TL,

- 454 km mesafedeki Ankara’ya 308 milyon TL,

- 325 km mesafedeki Çanakkale’ye 330 milyon TL,

- 892 km mesafedeki Sivas’a 514 milyon TL,

- 1079 km mesafedeki Trabzon’a 599 milyon TL,

- 1155 km mesafedeki Rize’ye 686 milyon TL

liste fiyatı belirledikleri gözlenmektedir ki, bu durum normal piyasa şartlarında olması gerektiği gibi mesafe uzadıkça fiyatın azalan bir oranla arttığını göstermektedir.

Fiyatların maliyet bazlı analizi de aynı neticeyi vermektedir. Örneğin, Haydarpaşa'da faaliyette bulunan 4 Eylül Kooperatifi'nin 2000 yılı Nisan ayına ait bir faturasından 20 feetlik bir TIR ile Tuzla'ya 80,000,000.-TL karşılığı konteyner taşındığı anlaşılmaktadır. Gidiş ve dönüşte toplam 70 km olan bu mesafe için 25,000,000.-TL kadar mazot ve 1 işgünü tüketileceği hesaplandığında fiyatın salt maliyetlere göre yüksek kaldığı ancak başta zaman olmak üzere diğer maliyetlerin varlığı ve maliyetlerden geriye kalan miktarın da gelir vergisine tabi olduğu hesaba katıldığında, talep edilen ücretin aşırı yüksek olmadığı kanaatine varılmıştır.

b- Savunmalar

Soruşturma kapsamındaki teşebbüs ve teşebbüs birlikleri, gönderdikleri yazılı savunmalarda ve sözlü savunma toplantısında, belirlenen fiyatların normalin üzerinde olmadığını, azalan iş hacminden dolayı fiyatların da düştüğünü, maliyet kalemleri de dikkate alınınca kar marjlarının düşük olduğunu ifade etmişlerdir.

Bunun yanında Anadolu’dan yükle gelen ve gümrük sahasından iş alan nakliyecilere kıyasla kendi fiyatlarının normal olarak yüksek kaldığını, zira bu nakliyecilerin Anadolu’dan gidiş-dönüş ücreti alarak geldiklerini, gümrük sahasından aldıkları her işin tamamen kar olarak kaldığını beyan etmişlerdir.

c- Değerlendirme

Yukarıda ifade edilen tespitlerden de açıkça anlaşılacağı üzere, gerek idari bir denetimin bulunduğu şehiriçi taşıma fiyatlarında, gerekse de fiyat belirleyici herhangi bir makamın bulunmadığı şehirlerarası taşıma fiyatlarında, liste fiyatlarının normalin üzerinde seyretmediği, bu nedenle soruşturma kapsamındaki teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin aşırı fiyat yoluyla hakim durumlarını kötüye kullanmadıkları kanaatine ulaşılmıştır.

III.2.2- ERENKÖY GÜMRÜK SAHASI

a- Yapılan Tespitler

Erenköy Gümrük Sahasında faaliyet gösteren teşebbüs birliklerine ait fiyat listelerinin İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Birliği tarafından onaylanan tarife ile karşılaştırması özetle aşağıdaki tablodaki gibidir:

REKABET KURUMU 25

karşılaştırılması

Varış Yeri Mesafe Onaylı Fiyat Liste Fiyatı Onaylı Fiyat Liste Fiyatı

Erenköy Gümrük Bölgesindeki kooperatiflere ait burada özetle verilen fiyat listelerinin incelenmesi sonucunda liste fiyatlarının onaylanan fiyatların çok altında kaldığı, fiyatların mesafelere göre orantılı olduğu, köprü farkı nedeniyle Avrupa yakasına bir miktar daha fazla fiyat tespit edildiği, fiyatların 1997 yılında onaylanan tarifelerdeki seviyeye iki yıl sonra dahi ulaşamadığı anlaşılmaktadır.

Şehirlerarası taşımada herhangi bir idari makamın onayına tabii olmayan taşıma ücretlerinin, yukarıdaki tabloda yer alan onaylı fiyatlarla karşılaştırıldığında oldukça düşük seviyelerde seyrettiği belirlenmiştir. Örneğin, Erenköy’e 48 km mesafedeki Avcılar’a Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği tarafından 182 milyon TL olarak onaylanmış olan taşıma ücretinin yanında;

- 216 km uzaklıktaki Bursa’ya 120 milyon TL,

- 260 km uzaklıktaki Edirne’ye 120 milyon TL,

- 330 km uzaklıktaki Eskişehir’e 195 milyon TL,

- 454 km uzaklıktaki Ankara’ya 200 milyon TL,

- 892 km uzaklıktaki Sivas’a 300 milyon TL,

- 1079 km uzaklıktaki Trabzon’a 405 milyon TL,

- 1155 km uzaklıktaki Rize’ye 425 milyon TL

olarak belirlenen liste fiyatlarının aritmetik orantıyı ifade etmeyip ‘aşırı’ olmaktan uzak olduğu tespit edilmiştir.

b- Savunmalar

Her iki kooperatif de yazılı savunmalarında; ‘Halkalı ve Haydarpaşa gümrük bölgelerine göre kendilerinin uyguladıkları fiyatların daha düşük kaldığı’ nı, ‘ancak sadece ihracat yükü getiren nakliye firmalarının fiyatlarının kendilerinden düşük olduğunu kendilerinin de tespit ettiği’ ni, ‘bu itibarla aşırı fiyat uygulamasının olmadığı’ nı ifade etmişlerdir. Taraflar, sözlü savunma toplantısında da bu görüşlerini tekrarlamışlardır.

Daha önceki bölümde yer verildiği gibi, Erenköy gümrük bölgesinde genel olarak fiyatların diğer iki bölgeden daha düşük olduğu soruşturma heyetince de tespit edilmiştir.

REKABET KURUMU 26

c- Değerlendirme

Yukarıda yer verilen tespitlerin ışığında, Erenköy gümrük sahasında faaliyet gösteren kooperatiflerin uyguladıkları gerek şehiriçi gerekse de şehirlerarası fiyatların normalin üzerinde bulunmadığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi hükümlerinin ihlal edilmediği tespit edilmiştir.

III.2.3- HALKALI GÜMRÜK SAHASI

a- Yapılan Tespitler

Halkalı Gümrük Sahasında faaliyet gösteren teşebbüs birliklerinin yüksek fiyat belirlemek suretiyle hakim durumlarını kötüye kullanıp kullanmadıklarının tespiti için aşağıda belirtilen üç farklı değerlendirme yapılmıştır.

1. Şehiriçi taşımalar için İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği tarafından nakliye fiyatları belirlenmektedir. Halkalı Gümrük Sahasından şehiriçine yapılacak nakliye fiyatlarının oda tarafından belirlenen fiyatlarla karşılaştırılmasının yararlı olacağı düşünülerek karşılaştırmalı tablo aşağıda sunulmuştur.

Görüldüğü üzere, her iki Kooperatifin fiyatları da Oda tarafından tespit edilen fiyatların çok altındadır.

2. Nakliye fiyatlarının maliyetleri ile karşılaştırılmasında ise: Avcılar, İkitelli, Yenibosna gibi Halkalı'ya en yakın mesafedeki noktalara 1999 yılı ikinci yarısında geçerli olmak üzere kamyon ile taşımacılık için talep edilen ücret 38,000,000-TL’dır. Yaklaşık 30 km uzaklıktaki Aksaray için istenen 54,000,000.-TL, yaklaşık 300 km uzaklıktaki Bursa için istenen 150,000,000-TL’dır. Bu durum, kısa mesafeler için kalkış ücreti+km başına ücret belirlendiği ve 300 km civarındaki mesafeler için kilometrede yaklaşık 500.000-TL talep edildiğini göstermektedir. 1999 yılı ikinci yarısı akaryakıt fiyatları baz alındığında bir kamyonun 100 kilometrede yaklaşık 40 Litre olan mazot tüketiminin karşılığı kilometrede 180,000-TL kadar olmakta, aracın boş döneceği gözönünde tutulduğunda bu maliyet kilometrede 360,000.-TL olmaktadır. (Bursa’ya yapılacak nakliyedeki mazot tüketimi de 110 milyon TL -300km x 360.000 = 108.000.000-TL- civarında olacaktır.) Sadece akaryakıt giderinin bile makul bir ölçüde üzerinde olan bu fiyatların aşırı olmadığı kanaatine varılmıştır.

3. Kooperatif fiyatlarının ilgili pazarda faaliyet göstermeyen, dolayısıyla daha rekabetçi şartlarda faaliyet gösteren teşebbüslerin fiyatlarıyla karşılaştırılması sonucunda, ilgili pazarda oluşan fiyatlarla bu fiyatlar arasında ihmal edilebilecek

REKABET KURUMU 27

kadar önemsiz bir fark bulunduğu, bu farka rağmen maliyet kalemlerindeki farktan dolayı kar marjının zaman zaman düşük kaldığı tespit edilmiştir. Örneğin Ümraniye'de yerleşik ………'ın aynı dönemde aynı tonajda kamyon ile nakil işinde en yakın mesafe olan Acıbadem için talep ettiği miktar 29,000,000.-TL'dır. Daha uzun mesafeli bir hizmete örnek olarak da Bursa için talep edilen 105,000,000.-TL gösterilebilir. Ümraniye'nin Bursa'ya Halkalı'ya göre yaklaşık 50 km daha yakın olması ve köprü ücreti aradaki fiyat farkını makul kılmaktadır

İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği’nin Halkalı’dan Tuzla’ya onayladığı fiyat 306 milyon TL iken, Halkalı Kooperatifi’nin liste fiyatları Adapazarı için 170, Bursa için 205, Ankara için 250, Antalya için 305 milyon TL’dir. Başka bir deyişle, Tuzla için onaylanan fiyata Antalya’ya taşıma yapılabilmektedir. 72 numaralı Kooperatif fiyatlarının daha da düşük olduğu hesaba katıldığında, Halkalı gümrük sahasında faaliyet gösteren kooperatiflerin fiyatlarının normal seviyelerin üzerinde olmadığı anlaşılmıştır.

b- Savunmalar

Halkalı Gümrük Sahasında faaliyet gösteren kooperatiflerin her ikisinin vekilleri de yazılı savunmalarda, müvekkillerinin pazara hakim olmadıklarını, dolayısıyla hakim durumlarını kötüye kullanmalarının söz konusu olamayacağını; fiyatlarının aşırı olabilecek nispette yüksek olmadığını, bilakis maliyet kalemleri ve dışarıda faaliyet gösterenlerden farklı olarak gümrük bölgesinde katlanmak durumunda kaldıkları ek maliyet kalemleri nedeniyle fiyatlarının dışardakilere göre düşük bile kaldığını ifade etmişlerdir.

Yazılı savunmalara taşıma maliyetine ek olarak kooperatiflerin gümrük bölgesinde faaliyet göstermelerinden dolayı yüklenmek durumunda oldukları TCDD gümrük idaresi tarafından tahsil edilen kira makbuzları kopyaları da eklenmiştir.

Taraflar sözlü savunma toplantısında da, yüksek fiyat uygulamadıklarına yönelik savunmalarını tekrarlamışlardır.

c- Değerlendirme

Halkalı gümrük sahasında faaliyet gösteren kooperatiflerin uyguladıkları fiyatların incelenmesi sonucunda ve yukarıda yer verilen tespitlerin ışığında, bölgede faaliyet gösteren her iki teşebbüs birliğinin de fiyat uygulamaları ile hakim durumlarını kötüye kullandıkları iddialarının varit olmadığı sonucuna varılmıştır.

III.2.4- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

Gerekçeli Kararın İnceleme ve Değerlendirme bölümünde yer verilen tespitlerin ışığında, Haydarpaşa, Erenköy ve Halkalı gümrük sahalarında faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin bu bölgelerde hakim durumda oldukları, ancak uyguladıkları gerek şehiriçi gerekse de şehirlerarası fiyatların aşırı derecede yüksek olmadığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi hükümlerinin ihlal edilmediği tespit edilmiştir.

İ- SONUÇ

Yukarıda yer verilen bilgiler ve değerlendirmelerin ışığında;

REKABET KURUMU 28

I- Haydarpaşa Gümrük Sahasında faaliyet gösteren;

1. Öz Nakliyat Kara Taşımacılığı A.Ş., Sınırlı Sorumlu Haydarpaşa Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi, Sınırlı Sorumlu 4 Eylül Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Tahmil Tahliye Depoları Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ile Sınırlı Sorumlu 94 Nolu 4 El Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin;

a- Pazarı paylaştıklarına ve arzı kısıtladıklarına ilişkin haklarındaki iddiaların geçerliliğine dair bir bulgu olmadığına OYBİRLİĞİ ile;

b- Kamyoncu esnafının münferiden ve zaman zaman, dışarıdan araçların gümrük sahasına girişlerini engelleme eylemleri hakkında yoğun söylentiler olmasına rağmen, bu eylemlerin soruşturma kapsamındaki tüzel kişileri kapsamadığına ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında "pazara giriş engeli" olarak kabul edilebilecek bir eylem ya da uygulama olarak değerlendirilmediğine OYBİRLİĞİ ile;

c- Gerek liste fiyatlarının gerekse uyguladıkları fiyatların değerlendirilmesi sonucu 4054 sayılı Kanun’un"Hakim Durumun Kötüye Kullanılması" başlıklı 6. maddesi hükmünü ihlal etmediklerine OYÇOKLUĞU ile;

2. Sınırlı Sorumlu Haydarpaşa Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi, Sınırlı Sorumlu 4 Eylül Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Tahmil Tahliye Depoları Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ile Sınırlı Sorumlu 94 Nolu 4 El Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin;

a- Nakliye fiyat listelerini anlaşma yaparak belirlediklerine ve bu suretle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine OYÇOKLUĞU ile;

b- Yukarıda (2-a) bendinde değinilen, Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan eylemleri gerçekleştirmiş olmaları nedeniyle, ancak uygulamada liste fiyatlarına bağlı kalmamaları, ekonomik güçlerinin zayıflığı ve doğan zararın hafifliği azaltma sebebi kabul edilerek, Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve 2001/1 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği hükümleri gereğince takdiren, her birinin ayrı ayrı asgari ceza olan 3.796.416.000- TL idari para cezası ile cezalandırılmalarına OYÇOKLUĞU ile;

c- Kanun’un 10. maddesi hükmü gereğince Rekabet Kurulu’na bildirmeleri gereken söz konusu fiyat anlaşmalarını bildirmemiş olmaları nedeniyle, Kanun’un 16. maddesi birinci fıkrası (c) bendi ve 2001/1 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca, her birinin ayrı ayrı 949.104.000’er TL idari para cezası ile cezalandırılmalarına;

ve ayrıca Kanun’un 16. maddesi üçüncü fıkrası hükümleri uyarınca,

- Sınırlı Sorumlu Haydarpaşa Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Yönetim Kurulu Üyeleri Tuncay Çoban, Yücel Erdoğan, Emin Yiğit, Ali Rıza Kozan, Baki Şahin, Suat Aydoğdu, D.Ahmet Tokgöz, Birol Başar, Kenan Erdem, Halil Yılmaz, Kadir Yiğit, Bünyamin Kurt ve Hüseyin Güner’in,

- Sınırlı Sorumlu 4 Eylül Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Tahmil ve Tahliye Depoları Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Yönetim Kurulu Üyeleri Duran Doğan, İlhan Bülbül, İsmail Uçar, Ayhan Fidan, Mehmet Yanar, Müslüm Çapa, Metin Yıldırım, Ercan Can, Binali Akbulut, Ayhan Kurt, Aleattin Aksöz ve Eyyüp Şahin’in,

REKABET KURUMU 29

- Sınırlı Sorumlu 94 Nolu 4 El Haydarpaşa ve Yöresi Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Yönetim Kurulu Üyeleri Yaşar Akpınar, Hasan Fidan ve Mehmet Keleş’in, her birinin ayrı ayrı takdiren 25.000.000-TL idari para cezası ile cezalandırılmalarına, OYÇOKLUĞU ile;

3. Öz Nakliyat Kara Taşımacılığı A.Ş.’nin, yukarıda (2-a) maddesinde değinilen anlaşma suretiyle liste fiyatlarının belirlenmesi eylemine katıldığına dair yeterli delil olmadığına OYÇOKLUĞU ile;

II- Erenköy Gümrük Sahasında faaliyet gösteren Sınırlı Sorumlu 40 No'lu İstanbul İli Kadıköy İlçesi Küçükbakkalköy Gümrük Antrepoları ve Civarı Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ve Sınırlı Sorumlu 43 No'lu İçerenköy Küçükbakkalköy Kayışdağ Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin;

a- Gümrük sahasına dışarıdan araçların girmesine ilişkin tüzel kişiliklerini bağlayan eylemlerinin tespit edilemediğine OYBİRLİĞİ ile;

b- Gerek liste fiyatlarının gerekse uyguladıkları fiyatların değerlendirilmesi sonucunda 4054 sayılı Kanun’un ‘Hakim Durumun Kötüye Kullanılması’ başlıklı 6. maddesi hükmünü ihlal etmediklerine OYÇOKLUĞU ile;

c- Fiyat listelerini anlaşma yaparak belirlediklerine ve buna uygun davrandıklarına, nakliye işlerinin dağıtımında ortak sıra numaraları kullanmak suretiyle anlaşarak pazar paylaşımında bulunduklarına ve bu suretle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine OYBİRLİĞİ ile;

d- Yukarıda açıklandığı şekilde Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan eylemleri gerçekleştirmiş olmaları nedeniyle, ancak ekonomik güçlerinin zayıflığı ve doğan zararın hafifliği azaltma sebebi kabul edilerek, Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve 2001/1 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği hükümleri gereğince herbirinin takdiren asgari ceza olan 3.796.416.000- TL idari para cezası ile cezalandırılmalarına OYBİRLİĞİ ile;

e- Kanun’un 10. maddesi hükmü gereğince Rekabet Kurulu’na bildirmeleri gereken söz konusu fiyat anlaşmalarını bildirmemiş olmaları nedeniyle, Kanun’un 16. maddesi birinci fıkrası (c) bendi ve 2001/1 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca, her birinin 949.104.000.- TL idari para cezası ile cezalandırılmalarına;

ve ayrıca Kanun’un 16. maddesi üçüncü fıkrası hükümleri uyarınca,

- Sınırlı Sorumlu 40 Nolu İstanbul İli Kadıköy İlçesi Küçükbakkalköy Gümrük Antrepoları ve Civarı Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Yönetim Kurulu Üyeleri Hasan Akan, R. Tevfik Yükselek ve Yahya Çatuk'un,

- 43 Nolu Sınırlı Sorumlu İçerenköy Küçükbakkalköy Kayışdağ Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Yönetim Kurulu Üyeleri Ayhan Karaağaç, Hasan Şentürk, Ali Erikçi, Erdal Sarıçayır ve Yaşar Karaağaç'ın,

herbirinin takdiren 25.000.000-TL idari para cezası ile cezalandırılmalarına,

OYBİRLİĞİ ile;

III- Halkalı Gümrük Sahasında faaliyet gösteren Sınırlı Sorumlu Halkalı Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ve Sınırlı Sorumlu 72 Nolu İstanbul İli Bakırköy İlçesi

REKABET KURUMU 30

Halkalı İkitelli Büyük Sanayi Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi'nin 4054 sayılı Kanun’un “Hakim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6. maddesi hükmünü ihlal etmediklerine OYBİRLİĞİ ile;

IV- Rekabetçi davranışlar içinde olmaları gereken;

1. Haydarpaşa gümrük sahasında faaliyet gösteren Sınırlı Sorumlu Haydarpaşa Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi, Sınırlı Sorumlu 4 Eylül Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Tahmil Tahliye Depoları Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ve Sınırlı Sorumlu 94 Nolu 4 El Haydarpaşa ve Yöresi Gümrük Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin; 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı olan"nakliye fiyat listelerini birlikte belirleme”,

2. Erenköy gümrük sahasında faaliyet gösteren Sınırlı Sorumlu 40 No'lu İstanbul İli Kadıköy İlçesi Küçükbakkalköy Gümrük Antrepoları ve Civarı Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ile Sınırlı Sorumlu 43 Nolu İçerenköy Küçükbakkalköy Kayışdağ Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin; 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı olan; nakliye fiyat listelerini birlikte belirleme ve bu fiyatları uygulamak suretiyle “nakliye fiyatlarında anlaşma” ve “gümrük sahasındaki yükü paylaşma”, eylemlerine son vermeleri gerektiğinin Kanun’un 9. maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca kendilerine ayrı ayrı tebliğine OYBİRLİĞİ ile;

gerekçeli karar taraflara tebliğ edilmek ve Danıştay yolu açık olmak üzere 26.4.2001 tarihinde karar verilmiştir.

REKABET KURUMU 31