Ocakgaz Ticaret ve Sanayi A.S. ile Öztek Metalurji ve Kimya Sanayi A.S.'ye ait hisselerin tamaminin BP Gaz…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Mustafa PARLAK

Üyeler: A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,

Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,

Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,

Süreyya ÇAKIN

B- RAPORTÖRLER : Harun ULU, Hakan Deniz KARAKOÇ

C-BİLDİRİMDE

BULUNAN: - BP Gaz A.Ş.

Temsilcisi: Av. Seçil ABALI, Av. Melis BİŞKİN

Güllü Sok. No:1 3.Levent 80630 İstanbul

D- TARAFLAR: - BP Gaz A.Ş.

Şaşmaz Plaza K:7-8 Kozyatağı-İstanbul

- Öztek Metalurji ve Kimya Sanayi A.Ş.

İstiklal Cad. No:230/5 80050 Galatasaray-İstanbul

- Ocakgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.

İstiklal Cad. No:230/5 80050 Galatasaray-İstanbul E- DOSYA KONUSU: Ocakgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ile Öztek Metalurji ve Kimya Sanayi A.Ş.’ye ait hisselerin tamamının BP Gaz A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.

F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.6.2003 tarih, 2704 sayı ve 24.6.2003 tarih, 2871 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 26.6.2003 tarih, 2003-1-78/Öİ-03-HU sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 1.7.2003 tarih, REK.0.05.00.00/86 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-48 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

- söz konusu devralma işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciroları nedeniyle, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında bildirime tabi olduğu, ancak devralma sonucunda hakim durum yaratılmasının veya var olan

bir hakim durumun güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasının söz konusu olmaması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde bildirim konusu işleme izin verilmesinin,

- BP Gaz A.Ş. ve Satıcılar arasında 10.6.2003 tarihinde imzalanan "Hisse Alım ve Satış Sözleşmesi"nin 8. maddesinde yer alan rekabet yasaklarının yoğunlaşmanın tamamlanabilmesi için gerekli yan sınırlamalar olarak değerlendirilmesinin

uygun olacağı ifade edilmektedir.

H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. BP Gaz A.Ş.

BP Gaz A.Ş. (BP Gaz), likit petrol gazı (LPG) depolama, dağıtım ve tüp dolum alanlarında faaliyet gösteren bir teşebbüstür. Rafinerilerden tedarik ettiği LPG’yi; yeniden satıcılara, ticari ve endüstriyel müşterileri ile kısıtlı miktarda olmak üzere sektördeki diğer LPG dağıtım şirketlerine satmaktadır. Ayrıca, kendi otogaz istasyonlarında da LPG satışı yapmaktadır. BP p.l.c.’nin Türkiye’deki bağlı kuruluşu olan BP Gaz’ın hissedarlık yapısına aşağıda yer verilmiştir.

Tablo 1- BP Gaz’ın Hissedarlık Yapısı

Hissedarlar Sermaye (TL) Sermaye Payı (%)

BP Holdings International B.V. 1.640.410.000.000 49,06

BP Gaz’ın hissedarları olan şirketlerin de kontrolünü elinde bulunduran BP p.l.c., hisseleri Londra Borsası’nda işlem gören, %100 halka açık bir şirkettir. BP p.l.c.’nin Türkiye sınırları içerisinde faaliyet gösteren diğer bağlı kuruluşları ise aşağıda açıklanmıştır.

BP Petrolleri A.Ş. (BPAŞ), hisselerinin tamamına doğrudan veya dolaylı olarak BP p.l.c.’nin sahip olduğu, akaryakıt ve enerji sektöründe faaliyet gösteren, 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu uyarınca kurulmuş bir akaryakıt dağıtım ve pazarlama şirketidir.

BP Turkey Refining Limited (BPTRL), çoğunluk hisselerine BP p.l.c.’nin sahip olduğu bir şirkettir. BPTRL, Petrol Kanunu uyarınca düzenlenmiş rafineri belgesine sahip olup, faaliyet alanı ham akaryakıt arıtılmasıdır. Anadolu Tasfiyehaneleri A.Ş. (ATAŞ) ise BPTRL’nin Türkiye’deki bağlı kuruluşudur. H.1.2. Ocakgaz Grubu

Ocakgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Ocakgaz), Öztek Metalurji ve Kimya Sanayi A.Ş. (Öztek Metalurji) Feyzioğlu Ailesi’nin çoğunluk hissesine sahip olduğu şirketlerdir.

Ocakgaz, Tüpraş rafinerisi veya diğer LPG dağıtım şirketlerinden temin ettiği LPG’nin alım ve satımı, depolanması, muhtelif ebatta tüplere doldurulması ve Türkiye sınırları içerisinde doğrudan veya yeniden satıcılar vasıtasıyla satışı alanında faaliyet göstermektedir. Ocakgaz’ın hissedarlık yapısı aşağıda yer almaktadır.

Tablo 2- Ocakgaz’ın Hissedarlık Yapısı

Hissedarlar Sermaye (TL) Sermaye Payı

(%)

Ocakgaz’ın Yönetim Kurulu; Ali Zihni Feyzioğlu (Başkan), M. Derya Feyzioğlu (Başkan Yardımcısı), M. Z. Bedi Okyay (Murahhas Aza), Ş. Zeynep S. Feyzioğlu (Üye) ve Tamer Algan (Üye)'dan oluşmaktadır.

Ocakgaz grubu içerisinde yer alan Öztek Metalurji, LPG’nin depolanması, muhtelif ebad ve hacimde tüplere doldurulması ve tüplü LPG’nin yeniden satılması alanlarında faaliyet göstermektedir. Öztek Metalurji’nin hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir.

Tablo 3- Öztek Metalurji’nin Hissedarlık Yapısı

Hissedarlar Sermaye (TL) Sermaye

Payı (%)

Öztek Metalurji’nin Yönetim Kurulu ise Ali Zihni Feyzioğlu (Başkan), M. Derya Feyzioğlu (Başkan Yardımcısı), M. Z. Bedi Okyay (Murahhas Aza), Ş. Zeynep S. Feyzioğlu (Üye), Mustafa İnanç (Üye) ve Mehmet Çöplüoğlu (Üye)'ndan oluşmaktadır.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

İşlemin tarafları olan BP Gaz, Ocakgaz ve Öztek Metalurji, LPG pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerdir.

LPG; sanayide, karayolları ulaşım araçlarında, hane içinde özellikle mutfak ve banyo ısıtma ekipmalarında çok amaçlı olarak kullanılan bir üründür. Karayolları araçlarında kullanımı diğer kullanım alanlarına göre nispeten yeni olan LPG’nin sanayide kullanımı, ısıtma ve aydınlatma gibi işlevleri itibarıyla diğer bazı ürünlerce ikame edilebilmekteyken, fırın ve ocaklarda kullanımına ilişkin iki ikame malından birisi olan doğalgaz, belirli şehirler dışında, henüz ülkemizde yaygın değildir. Diğer ikame malı olan elektrik enerjisi ise ekonomik olmaması nedeniyle yakın bir ikame malı olarak değerlendirilememektedir. Randımanın, petrol türevleri ve kömürden daha yüksek olması; fiyatının daha ucuz olması; ayrıca çevreyi olumsuz olarak etkilememesi gibi özellikleri sebebiyle de diğer ürünlerden ayrılmaktadır.

LPG’nin tedarik edilmesinden tüketiciye ulaşmasına kadar olan süreçte sektör esas itibarıyla ikiye ayrılmıştır: Birincisi, LPG’nin üretim ve ithalat yoluyla temin edildiği ve toptan dağıtımının yapıldığı tedarik pazarı; ikincisi ise, toptan dağıtımı yapılan LPG’nin, tevziat şirketlerinin bayileri kanalıyla perakende satışının gerçekleştirildiği dağıtım pazarıdır. Tedarik ihtiyacının önemli bir bölümü ithalat yolu ile karşılanmaktadır. Bir kamu kuruluşu olan Tüpraş, tedarik pazarındaki en büyük teşebbüstür. Nitekim kendi rafinerisi bulunan BP grubu da 2001 yılı LPG ihtiyacının yaklaşık %58'ini Tüpraş’tan karşılamıştır. LPG dağıtım pazarında ise yoğunlaşma nispeten daha düşüktür. Bu pazarda faaliyet gösteren çok sayıda teşebbüs bulunmaktadır. Bunlardan bazıları; Aygaz, Primagaz, Totalgaz, BP Gaz, Ocakgaz, Aytemiz, Sihirgaz ve Demirören gruplarıdır.

LPG dağıtım pazarında faaliyet göstermek isteyen bir teşebbüsün Enerji Bakanlığı Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından verilen "LPG Dağıtım ve Pazarlama Kuruluşu Belgesi"ne sahip olması gerekmektedir. LPG dağıtım ve pazarlama kuruluşu olarak tescil edilen teşebbüsler; tüplügaz, dökmegaz ve otogaz satma ve dağıtım ağı kurma hakkına sahip olmaktadırlar. Diğer bir ifadeyle, yalnızca LPG dağıtım ve pazarlama kuruluşu olarak faaliyet gösteren ve tescil edilen teşebbüslerin; tüplügaz, dökmegaz ve otogaz pazarında faaliyet gösterme yetkisi bulunmaktadır. Nitekim, LPG’nin homojen bir ürün olması ve tüplügaz, dökmegaz ile otogazda herhangi bir ek işlem gerektirmeden kullanılabilmesi nedeniyle halihazırda bu sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin tamamına yakınının her üç alt sektörde de faaliyetleri mevcuttur. Her ne kadar dolum ve nakliye maliyetleri nedeniyle ortaya çıkan farklılıklar söz konusu olsa da tüplügaz, dökmegaz ve otogaz arasında yüksek bir arz ikamesi bulunmaktadır. Ancak, bu ürünlerin pazarlanması ve satış koşulları açısından gerek pazarın yapısı gerekse mevzuat nedeniyle ürünler arasında önemli farklılıklar oluşmaktadır. Örneğin, tüplügazda ve dökmegazda kullanılan LPG’de KDV oranının %7, otogazda kullanılan LPG’de ise %40

olması, otogaz istasyonlarında tüplügaz satışının yapılamaması ve tüplügaz pazarlaması için ayrı bir bayilik ağı kurulması şartının bulunması gibi uygulamalar bu ürünlerin farklı pazarlar olarak ele alınması gerektiğinin bir göstergesidir.

Tüplügaz, dökmegaz ve otogazda satış koşullarına ilişkin mevzuatın yanı sıra pazarlama koşulları da birbirinden oldukça farklıdır. Tüplügaz hanelerde ve küçük ölçekli iş yerlerinde kullanılan, çoğunlukla 25 litre kapasiteli ve 12 kg. ağırlığında gaz stoklayan tüpler ile kullanıma sunulan bir ürün olup, tüplügaz bayileri vasıtasıyla bu tüketici grubuna yönelik olarak satış ve pazarlaması yapılmaktadır. Dökmegaz ise küçük işletmelerde, konutlarda ve sanayi kuruluşlarında kullanılmaktadır. Bu ürün, daha fazla LPG’nin saklanmasına olanak sağlayan stok tanklarından, dökme olarak, tankerler vasıtası ile doğrudan tüketiciye sevkedilmektedir. Dökmegazın pazarlaması için herhangi bir bayilik ağı kurulması gerekli olmadığı gibi, satış ve pazarlaması doğrudan LPG pazarlama ve dağıtım kuruluşu vasıtasıyla yapılmaktadır. Daha çok ticari araçlar tarafından kullanılan otogaz ise LPG pazarlama ve dağıtım kuruluşlarının bayisi olan otogaz istasyonları tarafından son tüketiciye sunulmakta olup, hedef tüketici grubu araç sahipleridir. Bu açıklamalar ışığında tüplügaz, dökmegaz ve otogazın depolama, pazara sunum ve satış biçimlerinin birbirinden oldukça farklı olduğu, dolayısıyla talep ikamesinin bulunmadığı anlaşılmıştır.

Bu çerçevede, ilgili ürün pazarları; “Tüplügaz Pazarı”, “Dökmegaz Pazarı” ve “Otogaz Pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

İşlemin taraflarının Türkiye'deki faaliyetlerinin ülke çapında olduğu ve ülke içinde rekabet koşulları açısından herhangi bir farklılığın bulunmadığı dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.3.1. Genel Değerlendirme

Taraflar arasında imzalanan 10.6.2003 tarihli"Hisse Alım ve Satış Sözleşmesi" uyarınca, Ocakgaz ve Öztek Metalurji’nin tüm hisseleri BP Gaz tarafından devralınacaktır. İşlem sonrası, söz konusu iki şirket BP Gaz'ın tam kontrolüne geçecektir. Bu çerçevede, bildirime konu işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendi anlamında bir devralmadır.

Tarafların genel anlamda LPG dağıtım pazarı ve ilgili ürün pazarlarındaki 2002 yılına ilişkin ciro ve pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir.

Tablo 4- Genel LPG Dağıtım Pazarı

Tablo 5- Tüplü LPG

Tablo 6- Dökme LPG

Tablo 7- Otogaz LPG

Tarafların ilgili pazarlardaki toplam cirolarının 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde öngörülen 25 trilyon TL.’lik ciro eşiğini aşması nedeniyle anılan işlem izne tabi bir devralmadır.

Genel LPG dağıtım pazarında yer alan teşebbüslerden Aygaz Grubu %35 Primagaz Grubu %…., Demirören Grubu %…. Total Grubu %…., Sihirgaz Grubu %…. pazar payına sahiptir. Pazarda yer alan diğer teşebbüslerin toplam pazar payı %31’dir. Bu pazar yapısı içerisinde %…. pazar payına sahip olan BP Gaz A.Ş.’nin %…. paya sahip olan Ocakgaz Grubu'nu devralması, genel pazar yapısında önemli bir değişikliğe yol açmayacaktır.

Tüplü LPG pazarında, Aygaz Grubu'nun %39, Primagaz Grubu'nun %…., Totalgaz Grubu'nun %…., Sihirgaz Grubu'nun %…., diğer teşebbüslerin ise toplam %29 pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Tarafların bu pazardaki pazar paylarının %…. olduğu dikkate alındığında işlemin ilgili pazardaki rekabeti kısıtlamayacağı kanaatine ulaşılmıştır.

Dökme LPG pazarında tarafların toplam pazar payları %5,2’dir. Bu pazarda Aygaz Grubu %…. pazar payıyla lider konumunda olup, rakipleri %…. pazar payı ile Primagaz Grubu, %…. pazar payı ile de Totalgaz Grubu’dur. Piyasadaki diğer teşebbüslerin toplam pazar payları %18 civarındadır. Tüplü LPG pazarında olduğu gibi bu pazar yapısı içerisinde de işlem, rekabeti kısıtlayıcı bir etkiye sahip olmayacaktır.

Otogaz LPG pazarında ise Aygaz Grubu %…, Primagaz Grubu %…, Totalgaz Grubu %…., Sihirgaz Grubu %…. pazar payına sahip olup, diğer 1 BP Gaz A.Ş.’nin cirosuna depolama gelirleri de dahildir.

teşebbüslerin toplam pazar payı yaklaşık %44 oranındadır. Bu pazarda tarafların pazar payları toplamı %9,3’tür. Otogaz pazarının diğer LPG pazarlarına oranla daha rekabetçi bir yapıya sahip olduğu görülmektedir. Bu bakımdan bildirilen işlemin ilgili pazardaki rekabeti kısıtlayıcı bir etkisinin olmayacağı açıktır.

2001 yılı itibarıyla BP Grubu LPG ihtiyacının %58’ini Tüpraş’tan, %15’ini Aygaz’dan, %20’sini de ithalat yoluyla karşılamıştır. ATAŞ, BP Gaz’ın LPG ihtiyacının %7’sini karşılamıştır. BP Grubu’nun tedarik pazarındaki rolünün kısıtlı olduğu, BP Gaz’ın ihtiyacının %93’ünü üçüncü kişilerden karşıladığı ve işlem sonrasında da bu durumda bir değişiklik olmasının beklenmediği dikkate alınarak, işlemin dikey bütünleşme yoluyla LPG dağıtım pazarında rekabeti bozucu etkilere neden olmayacağı kanaatine varılmıştır.

H.3.2. Rekabet Etme Yasağı

Teşebbüsler arasında, bir tarafın diğerine rekabet yasağı getirdiği anlaşmalar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmakla birlikte, bazı birleşme/ devralma işlemlerinde ticaret yerinin, mevkii, itibar ve sair gayrimaddi unsurları ile know-how gibi kayıtlı olmayan hakların da devredilmesi nedeniyle satıcı üzerine getirilen ve belirli şartları içinde bulunduran rekabet yasakları aynı Kanun'un 7. maddesi çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Rekabet yasağının kapsamı, geçerli olacağı coğrafi alan ve zaman bakımından tam kontrolün ya da ortak kontrolün devralınmasına göre ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.

Tam kontrolün devredildiği devralma işlemlerinde rekabet yasağının satıcı üzerine yükleniyor olması ve içerdiği coğrafi alanın ve ilgili ürünün devralınan firmanın faaliyet gösterdiği ilgili coğrafi pazar ve ürün pazarıyla sınırlı olması gerekmektedir. Diğer yandan tam kontrolün devredildiği devralma işlemlerinde rekabet yasağının kabullenilebilir bir süre ile sınırlı olması önemlidir.

Hisse Alım Satım Sözleşmesi’nin 8.1. maddesinde; satıcıların ve Galatasaray Holding A.Ş.’nin yönetim kurulu üyelerinin, Galatasaray Holding A.Ş.’nin hissedar olduğu şirketlerin ve bunların herhangi birinin onayı ile veya ortak çıkarlarına dayanarak faaliyette bulunan herhangi bir kişi veya şirketin Türkiye’de kısıtlama dönemi içerisinde (üç yıl) hiçbir Belirli Yetki altında;

-şirketlerin halihazırda yürüttüğü LPG ve Doğalgaz dağıtımı da dahil, faaliyetlerde bulunmayacağı, devredilen faaliyetlerin müşterilerinden olan kişi ve firmalara teklif götürmeyeceği,

-şirketlerin halihazırdaki hiçbir çalışanına iş verme teklifinde bulunmayacağı belirtilmiştir.

Sözleşmenin rekabet yasaklarına ilişkin istisnalara yer verilen 8.2. maddesinde, satıcıların hisseleri herhangi bir borsada işlem gören bir şirketin

ihraç edilmiş hisselerinin %5’inden azını elinde bulundurmasının rekabet yasağı kapsamında olmadığı ifade edilmektedir.

Rekabet yasaklarının geçerli olacağı süre, Sözleşmenin 8.3. maddesinde kapanıştan başlayarak üç yıl veya kanunların satıcıları bağlayıcı olduğunu kabul ettiği daha kısa bir süre olarak belirlenmiştir.

Bu madde incelendiğinde, ilgili rekabet yasaklarının devredilen mevcut işleri ve coğrafi alanı kapsadığı görülmektedir. Bildirim konusu işlemin rekabetçi bir piyasada gerçekleştiği ve 3 yıllık rekabet yasağının pazardaki rekabet üzerinde olumsuz etki yaratmayacağı dikkate alınarak, anılan rekabet yasaklarının makul birer yan sınırlama oldukları kanaatine varılmıştır.

I- SONUÇ

Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;

1- BP Gaz A.Ş.’nin Ocakgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ile Öztek Metalurji ve Kimya Sanayi A.Ş.’ne ait hisselerin tamamını devralması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciroları nedeniyle, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi kapsamında izne tabi olduğuna, ancak devralma sonucunda hakim durum yaratılmasının veya var olan bir hakim durumun güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasının söz konusu olmaması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde bildirim konusu işleme izin verilmesine OY BİRLİĞİ ile,

2- BP Gaz A.Ş. ve Satıcılar arasında 10.6.2003 tarihinde imzalanan "Hisse Alım ve Satış Sözleşmesi"nin 8. maddesinde yer alan rekabet yasaklarının yoğunlaşmanın tamamlanabilmesi için gerekli yan sınırlamalar niteliğinde olduğuna ve dolayısıyla bu hükümlere devralma işlemi ile birlikte izin verilmesine OY ÇOKLUĞU ile

karar verilmiştir.

Rekabet Kurulu’nun 3 Temmuz 2003 gün ve 03-48/544-237 sayılı Karar’ına

KARŞIOY GEREKÇESI

BP Gaz A.Ş.’nin Ocakgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ile Öztek Metalürji ve Kimya Sanayi adlı şirketlerin hisselerinin tamamını devralmasına ilişkin, tarih ve sayısı başlıkta belirtilen Karar’ın, işlemle ilgili Hisse Alım ve Satış Sözleşmesi’nin 8.2.. Madde’sinde yer verilen rekabet yasağı konulu düzenleme ile Satıcı’lara getirilen, hisseleri herhangi bir borsada işlem gören bir şirketin ihraç edilmiş hisselerinden

% 5’inden fazlasını elinde bulundurma yasağının, alıcıların yatırımını koruma gibi bir gerekçeye dayandırılamayacağını, dolayısıylaı da “yoğunlaşmanın tamamlana-bilmesi için gerekli yan sınırlama” niteliğinde olduğunu düşünmediğimden ve alıcıların devredilen şirketle aynı pazarda faaliyet gösteren bir rakip şirketin kontrolunu ele geçirmelerini sağlayacak bir paydan daha azına sahip olmalarını yasaklayan harhangi bir yasağın getirilebilmesini rekabet mantığına aykırı, amacın elde edilmesi için gerekenden fazla bir sınırlama olarak gördüğümden sözkonusu Karar’ın 2.maddesine katılma olanağı bulamadım.

Murat Gencer

Rekabet Kurulu Üyesi