Aviva Hayat ve Emeklilik A.Ş.'nin hisselerinin tamamının Ak Emeklilik A.Ş.'ye devrolunmasını müteakip…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan),

Üyeler: Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,

Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER: K. Oğuz KARAKOÇ, Hale SAĞLAM

E. DOSYA KONUSU: Aviva Hayat ve Emeklilik A.Ş.’nin hisselerinin tamamının Ak Emeklilik A.Ş.’ye devrolunmasını müteakip oluşacak ve Aviva International Holdings ile Ak Sigorta A.Ş.’nin ortak kontrolünde olacak ortak girişim şirketine izin verilmesi talebi.

30

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.8.2007 tarih ve 5184 sayı ile intikal bildirim üzerine, 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 Sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 15.8.2007 tarih, 2007-4-120/Öİ-07-K.O.K sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 22.8.2007 tarih ve 07-66 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G.RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

- Bildirim konusu işlemin, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir ortak girişim işlemi olduğu,

- Söz konusu işlem sonucunda ilgili pazarda hakim durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azalmasının söz konusu olmadığı,

ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Ak Emeklilik A.Ş. (Ak Emeklilik)

Sabancı Grubu'na 1974 yılında katılan ve 1995 yılında hayat ve sağlık branşlarında faaliyet göstermek üzere kurulan Akhayat Sigorta A.Ş., 3.12.2002 tarihinde T.C. Hazine Müsteşarlığı'ndan bireysel emeklilik şirketine dönüşüm izni almasının ardından, 23.1.2003 tarihinde yapılan Olağan Genel Kurul'da adını AK Emeklilik A.Ş. olarak değiştirmiştir.

Ak Emeklilik A.Ş. müşterilerine hayat sigortası, ferdi kaza sigortası, bireysel emeklilik hizmetleri vermektedir. AK Emeklilik fonları, portföy yönetim sektöründe ilk 3 arasında yer alan AK Portföy tarafından yönetilmektedir.

H.1.2. Aviva Hayat ve Emeklilik A.Ş. (Aviva)

Türkiye'de ilk defa uygulanan "Finansal Planlama Analizi" ile müşterilerinin uzun vadeli güvence ve yatırım ihtiyaçlarını bugünden analiz ederek "Finansal Danışmanlık Hizmeti" ile onlara "En İyi Tavsiye" metodu ile hizmet sunan Aviva Hayat ve Emeklilik A.Ş., hayat sigortacılığı ve bireysel emeklilik alanında faaliyet göstermektedir.1991 yılında % 55 Commercial Union Plc. ve %45 Finansbank ortaklığı olarak kurulmuştur. 1997 yılında Commercial Union Plc. ortaklık payını % 55'den % 90'a yükseltmiştir. 2001 yılı başından itibaren, Aviva Hayat ve Emeklilik'in sermayesinin tamamı AVIVA plc.’ye aittir. Aviva Hayat ve Ememeklilik A.Ş. Aralık 2006 sonu itibarıyla yönettiği emeklilik ve hayat fonlarının toplam tutarı (…………..) ABD Dolarıdır. Aviva Mayıs 2007 itibarıyla Bireysel Emeklilik Sistemi'nde toplam katılım tutarına göre % (…) pazar payı ile 5. sırada; 2006 yılı sonu hayat prim üretimi verilerine göre ise %(…)'luk pazar payı ile ilk üç şirket arasında bulunmaktadır.

H.2. SEKTÖRE İLİŞKİN BİLGİLER

H.2.1 Türkiye’de Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik Sektörü

Türkiye’de sigorta potansiyelinin yüksek olması ve sigortacılık ve bireysel emeklilik sektörünün son yıllarda gösterdiği hızlı gelişim yabancı yatırımcıları Türk sigortacılık piyasasına yöneltmektedir. Sigortacılık sektörü hızlı bir büyüme eğiliminde olmakla birlikte GSYİH ve ülkemiz finansal sektörü içindeki payı halen düşüktür. Türk finans sektörü bankacılık ağırlıklı bir yapıda olup, onu sırasıyla menkul kıymet yatırım fonları ve %3,3 ile sigortacılık izlemektedir.

- Bireysel Emeklilik Sistemi

Bireysel emeklilik sistemi, mevcut kamu sosyal güvenlik sisteminin tamamlayıcısı olarak ve bireylerin gelir elde ettikleri dönemlerde düzenli tasarrufta bulunmalarını sağlayarak, sahip olunan refah seviyesinin emeklilik döneminde de devamının sağlanması, ekonomiye uzun vadeli kaynak yaratarak istihdamın arttırılması temeli üzerine kurulmuş bir sistemdir. Katılımcılar, mevcut gelir düzeyleri ve emeklilik dönemine ait beklentilerini göz

önüne alarak, katkı payı tutarını belirlemekte ve emeklilik sözleşmesini imzalayarak tamamen gönüllü olarak sisteme katılmaktadırlar.

Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu başta Maliye Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu olmak üzere ilgili tüm kesimlerin görüş ve önerilerinin değerlendirildiği ortak bir metin ve sosyal güvenlik reformunun bir parçası olarak TBMM tarafından 28.3.2001 tarihinde kabul edilmiş, 7.5.2001 tarih ve 24366 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun, yayımı tarihinden itibaren 6 ay sonra 7.10.2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir

2007 yılı ilk çeyreği itibarıyla bu alanda mevcut onbir emeklilik şirketinden 10’u hayat ve bireysel emeklilik alanlarında birlikte faaliyet gösterirken, 1’i sadece emeklilik alanında faaliyette bulunmaktadır.

- Hayat Sigortası

Sigorta konusu insan hayatı olan, genellikle uzun vadeli menfaat veya meblağ sigortalarıdır. Başlangıçta, hayatı sigorta konusu olan kişinin sigorta süresi içerisinde ölmesi halinde, poliçeden yararlanan kişi veya kişilere ya da sigortalının yasal varislerine toplu para ödenmesi amacıyla düzenlenen hayat poliçeleri, zaman içerisinde, kişilerin emeklilik programlarına bir destek niteliğinde ve nihayet, yatırım amaçlı kullanılır olmuştur.

H.3.İlgili Pazar

H.3.1. İlgili Ürün Pazarı

Sigortacılık ile ilgili ürünlerin talep ve arz boyutu dikkate alınarak her sigorta branşı ayrı bir ürün pazarı olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle dosya konusu işlem için “hayat sigortası” ayrı bir ürün pazarı olarak değerlendirilmiştir.

Sigortacılık ve bireysel emeklilik hizmetleri ayrı ayrı teşebbüsler tarafından verilebileceği gibi her iki hizmeti de aynı anda veren şirketler mevcuttur. Ancak, sigortacılık ve bireysel emeklilik hizmetini aynı anda veren bir teşebbüsten bir hizmetin alınması, diğerinin de alınması şartına ve zorunluluğuna bağlı olmadığı için, bireysel emeklilik hizmetini ayrı bir ürün pazarı olarak değerlendirilmiştir

Bu bilgiler ışığında ilgili ürün pazarları, halen birleşmenin tarafları olan Ak Emeklilik ve Aviva’nın verdiği hizmetler olması ve planlanan ortak girişimin ana hizmet alanlarını oluşturması nedeniyle, “hayat sigortası hizmetleri” ve “bireysel emeklilik” pazarları olarak belirlenmiştir.

H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar

Hayat sigortası ve bireysel emeklilik şirketlerinin acenteler vasıtasıyla ülkenin tamamında hizmet verebilmesi ve tüketicilerin farklı bölgelerden poliçeler satın alabilmesi nedeniyle, ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti Sınırları" olarak belirlenmiştir.

H.4. DEĞERLENDİRME

H.4. 1. 1997/1 Sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirme

Bildirimin konusu işlem bir birleşme ve hisse devir işlemidir. Söz konusu işlem ile; Aviva Emeklilik A.Ş.’nin hisselerinin tamamı Ak Emeklilik A.Ş.’ye devrolunacak ve bu işlemi müteakip bir ortak girişim (JV) oluşacaktır. Oluşacak teşebbüs Aviva International Holdings ile Ak Sigorta A.Ş.’nin ortak kontrolünde olacaktır.

Bildirime konu işleme göre, birleşme sonrasında kurulacak olan ortak girişimin hissedarlık yapısı aşağıdaki şekilde olacaktır:

Hissedar Hisse Oranı (%)

AIH 49,705

Başvuru konusu ortaklık, 1997/1 Sayılı Tebliğ'in birleşme ve devralma sayılan hallerin belirlendiği 2. maddesinin (c) bendi, “Amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint-venture)” hükmü çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Teşebbüsler arası bir işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ’in yukarıda anılan hükmü çerçevesinde ortak girişim sayılabilmesi için taşıması gereken unsurlar şunlardır:

i. Ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması

İki veya daha çok sayıda teşebbüs ya da gerçek kişinin başka bir teşebbüs üzerinde belirleyici etki uygulama olanağına sahip oldukları durumlarda ortak kontrolün varlığından söz etmek mümkündür. Belirleyici ölçüt ise teşebbüsün stratejik ticari davranışlarına engel olabilme gücü olarak ifade edilebilir. Ortak kontrolün en açık ifadesi ise oy hakkı ve şirketin karar organlarına atanacak kişilerin belirlenmesi konularında, aralarında eşitlik bulunan iki ana teşebbüs tarafından ortak girişimin oluşturulmuş olmasıdır.

Bildirim konusu işlemde kurulacak olan ortak girişim, tarafların ortak kontrolü altında olacak, taraflardan herhangi birinin imtiyazlı ya da karar almada daha baskın olacağı bir durum söz konusu olmayacaktır. Eşit hisse dağılımıyla işaret edilen bu durum taraflar arasında 8.6.2007 tarihinde akdedilen Çerçeve Birleşme Sözleşmesi’nin Yönetim Kurulu başlıklı 9. maddesiyle düzenlenmiştir. Bu maddeye göre:

“Şirket yedi (7) üyeden oluşacak bir yönetim kurulu tarafından yönetilecektir. Yönetim Kurulu’nun üç (3) üyesi A Grubu hissedarlarının çoğunluğu tarafından aday gösterilen kişiler arasından (“A grubu Üye”), üç (3) üyesi B Grubu hissedarlarının çoğunluğu tarafından aday gösterilen kişiler arasından (“B Grubu Üye”), diğer bir (1) üye ise A Grubu hissedarlar ile B Grubu hissedarlarca ortaklaşa aday gösterilecek ve seçilecek Genel Müdür olacak ve ne A Grubu Üye ne B Grubu Üye olacaktır

Genel Müdür, Şirket’in günlük işlerini yönetecek ve herhangi bir grup hissenin yararı için değil Şirket yararı için çalışacaktır.”

ii. Ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olması

Ortak girişim, ana teşebbüslerden bağımsız olarak hareket etmesine olanak tanıyacak, kendi iş gücüne, finansal kaynağına ve teknolojine sahip olacak şekilde kurulmuş olmalıdır. Bu gereklilik ortak girişimin, aynı pazarda faaliyet gösteren diğer firmaların normal şartlar altında yerine getirdikleri işlevleri yerine getirebilmesi anlamına gelmektedir.

Bildirim konusu işlem ile oluşturulacak olan ortak girişimin tarafları olan Aviva ve Ak Emeklilik birleşmeden sonra finansal kaynaklarını, know-howlarını ve personellerini yeni kurulacak olan ortak girişime aktaracaklardır. Dolayısıyla ortak girişimin ana teşebbüslerden bağımsız hareket etmesine ve aynı pazardaki rakipleri ile rekabet etmesine olanak tanıyacak imkânları bulunacaktır.

iii. Taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisinin olmaması

Genel olarak, tarafların ortak girişimin faaliyet gösterdiği ilgili ürün pazarında aktif olmamaları, ana teşebbüslerden sadece birinin ilgili ürün pazarındaki faaliyetlerine devam etmesi ya da ana teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet göstereceği ilgili ürün pazarındaki tüm faaliyetlerini ortak girişime devretmeleri hallerinde bağımsız teşebbüsler arasında rekabetçi davranışların koordinasyonu riski bulunmadığı kabul edilmektedir.

Dosya konusu işlemde ortak girişimin tarafları faaliyetlerini tamamen kurulacak olan ortak girişime devredecekler, ayrıca ana teşebbüsler ilgili ürün pazarında faaliyet göstermeyeceklerdir. Böylece ortak girişimin koordinasyon ya da işbirliği doğurucu etkisi ortadan kalkacaktır. Bu durum Hissedarlar Sözleşmesi’nin (Ek-5) “9.1 Münhasırlık ve Rekabet Etmeme” başlıklı maddesinin (b) bendinde “Aksigorta Grubu veya Aviva Grubu’nun diğer Taraf’ın muvafakati olmadan doğrudan veya herhangi bir Bağlı Şirket’i aracılığı ile kendi başına veya başka ortaklarla birlikte bir Rakip Türk işi kurmasına, katılmasına, veya yatırım yapmasına izin verilmeyecektir.”

ve “9.2.Yan Türk İşi’nin Satın Alınması” başlıklı bendinde de,

(a) Aviva Grubu veya Aksigorta Grubu’nun bir Yan Türk İşi’ni iktisap ettikleri veya böyle bir işe sahip oldukları durumlarda, (i) bu iktisap veya mülkiyet Aviva Grubu tarafından gerçekleştirildiği hallerde Aviva, veya (ii) bu iktisap veya mülkiyet Aksigorta ya da Aksigorta tarafından gerçekleştirildiği takdirde Aksigorta, bu iktisap ya da mülkiyeti müteakip altı (6) ay içinde, Yan Türk İşi’nin, Adil Piyasa Değeri üzerinden Şirket’e teklif edilmesini sağlayacaktır. Şirket’in Yan Türk İşi’ni devralmaya karar vermesi halinde, Taraflar, Yan Türk İşi’nin, Adil Piyasa Değeri’nin belirlenmesinden sonra üç (3) ay içinde imzalanacağını kabul etmektedirler.” şeklinde açıklanmıştır.

Bu çerçevede, birleşme sonucunda tarafların ortak kontrolünde olan, taraflardan bağımsız yeni bir iktisadi varlık ortaya çıkacağı göz önünde bulundurulduğunda, 1997/1 Sayılı Tebliğ’in Birleşme ve Devralma Sayılan Haller başlıklı 2. maddesi uyarınca başvuru konusunun bir “ortak girişim” işlemi olduğu anlaşılmıştır.

1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in, İzne Tabi Birleşme veya Devralmalar başlığı altındaki 4. maddesinde, “Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirasını aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.” denilmektedir.

Tarafların “hayat sigortacılığı” pazarındaki ciroları ile ayrı ayrı ve “bireysel emeklilik” pazarındaki ciroları toplamı ile belirlenen eşikleri aştıklarından, 1998/2 sayılı Tebliğ’le değişik 1997/1 sayılı Tebliğin 4. maddesi uyarınca bildirim konusu devralma işleminin Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gerekli bir işlemdir.

Birleşme ile birlikte bireysel emeklilik alanında ve hayat sigortacılığı pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüs sayısında azalma olacaktır. Mevcut durumda 11 olan bireysel emeklilik şirketi sayısı 10’a düşecek, sayıları 25’i bulan hayat sigortası şirketi de 24’e düşecektir. Şirket sayısındaki azalma çok önemsenecek boyutta olmamakla birlikte, birleşecek şirketlerin önemli finansal büyüklüğe sahip ve pazar payı bakımından ön sıralarda olan şirketler olması birleşmenin önemini artırmaktadır. Bu nedenle, mevcut durumda ilgili pazarlarda hakim durumda bulunmayan tarafların birleşme sonucunda oluşacak olan Ortak Girişim ile ilgili pazarlarda hakim duruma gelip gelmeyeceklerinin değerlendirilmesi gerekmektedir.

Esasen, tek başına yeterli olmamakla birlikte yüksek pazar payı hakim durum açısından önemli bir göstergedir. Bu nedenle önce tarafların birleşmeden önceki ve sonraki pazar paylarının incelenmesi gerekmektedir.

Tarafların birleşmeden önceki ve sonraki bireysel emeklilik ve hayat sigortası pazarlarındaki pazar payları ve fon büyüklükleri aşağıda gösterilmektedir:

Katılımcıların

Emeklilik Şirketi Katılımcı Sayısı Toplam Fon Tutarı

(YTL)

Pazar payı

Katılımcıların

Katılımcı Toplam Fon Tutarı

Emeklilik Şirketi Sayısı (YTL) Pazar payı

Genel Toplam 1.317.388 3.844.074.583 100,00%

Pazar Payı (2007

Toplam üretim (YTL)

Şirket Adı ilk 3 ay)

Anadolu Hayat Emeklilik (……….) (…)%

Toplam 378.252.395 100,00%

Pazar Payı

(2007

Şirket Adı Toplam üretim (YTL) ilk 3 ay)

Anadolu Hayat Emeklilik (……….) (…)%

Tarafların oluşturacakları ortak girişimin ilgili pazarlardaki pazar payı hakim durum yaratacak ölçüde büyük değildir ancak, pazarın yoğunlaşma durumunun da incelenmesi gerekmektedir.

Yatay birleşmelerde pazarın yoğunlaşma durumunun değerlendirilmesi için geliştirilen metotlar arasında en güvenilir metot olarak Herfindal Hirshman(HHI) endeksi kabul edilmektedir. HHI endeksinde bir pazarda faaliyet gösteren tüm teşebbüslerin pazar paylarının kareleri toplanmakta ve birleşmenin bu endeks üzerindeki yarattığı değişim esas alınmaktadır. HHI endeksinin değerlerine göre birleşmeler açısından bir tür güvenli bölge oluşturulmuştur.

HHI indeksine göre belirlenen eşikler

ABD uygulamasında, birleşme sonrası HHI  1000 ise güvenli bölge söz konusudur. Birleşmeye herhangi bir şekilde müdahele edilmeyecektir. 1000  HHI  1800 ise orta derecede konsantre bir piyasa söz konusudur ve HHI’ni 100 puan ve üzerinde arttıran birleşmelere müdahele edilebilecektir. HHI  1800 ise yüksek derecede konsantre bir piyasa söz konusudur ve HHI’yı 50 puan ve üzerinde arttıran birleşmelere müdahele edilebilecektir.

Her iki ürün pazarı için de ayrı ayrı HHI endeksleri hesaplanmıştır. Hayat sigortacılığı pazarında ise hesaplama ilk 10 firmanın pazarın önemli bir kısmına sahip olmaları nedeniyle sadece onlar için yapılmıştır. Hesaplanan HHI endekslerinin ilgili ürün pazarları için birleşmeden önceki ve sonraki durumları aşağıda gösterilmiştir:

İlgili ürün pazarı Birleşmeden önceki HHI Birleşmeden sonraki HHI

Bireysel Emeklilik 1244,321 1532,165

Hayat Sigortacılığı 1157,897 1215,662

(ilk 10 Firma için)

Bu rakamlara göre, hayat sigortacılığı pazarının HHI endeksindeki değişmenin 100 puanın altında gerçekleşmesi nedeniyle, birleşmenin ilgili pazarda önemli bir değişikliğe sebep olmayacaktır.

Bireysel emeklilik pazarında ise birleşme ile birlikte HHI indeksindeki artış makul kabul elden 100 puanın üzerinde gerçekleşmiştir. Ancak birleşme sonucunda tarafların pazar payının yaklaşık %25 gibi hakim durum yaratacak büyüklükte olmaması, piyasada az sayıda oyuncu olmaması, dolayısıyla koordinasyon riskinin düşük olması ve finansal sektörlerde çok sayıda firma yerine daha az sayıda, ancak finansal gücü yüksek teşebbüslerin piyasadaki rekabete daha olumlu katkı sağladığı gerçeği göz önünde bulundurulduğunda, ilgili pazardaki birleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında sakınca doğurmayacağı sonucuna varılmıştır.

Hissedarlar Sözleşmesi’nin 9.4. maddesinde rekabet etmeme hükmüne ilişkin olarak da, ortak girişim sözleşmesinin feshedilmesinden sonra Aviva Grubu veya Aksigorta Grubu’nun, Türk hayat sigortası ve/veya emeklilik piyasasında faaliyet göstermesine ilişkin herhangi kısıtlama öngörülmediği belirtilmiştir. Bu hüküm, Değerlendirme bölümünün iii. maddesinde yer verilen, Hissedarlar Sözleşmesinin 9.1 ve 9.2 nolu maddeleriyle birlikte değerlendirildiğinde,

birleşmenin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir ortak girişim olarak kabul edilmesi için gerekli olan unsurlardan olduğu ve ortak girişimin süresiyle sınırlı olduğu için, söz konusu hükmün zorunlu ve makul bir yan sınırlama olarak kabul edilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

I.SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”' kapsamında izne tabi bir işlem olduğuna, söz konusu işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durumun yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azalmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirime konu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.