Rekabet Kurulunun 07.01.2021 tarih ve 21-01/18-8 sayılı kararının Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8.

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Yargı Kararı Üzerine)

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Birol KÜLE

Üyeler: Ahmet ALGAN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,

Hasan H üseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN,

Rıdvan DURAN, Ayşe USLU CEVLEK

B. RAPORTÖRLER : Didem ULUÇ SÜDEMEN, Ömer Volkan YAZAR,

Ahmet SAĞDUYU, Emre KARA

C. BAŞVURUDA: - Resen

BULUNANLAR

D. İLGİLİ TARAFLAR: Ünsan Ünye Un Sanayi ve Ticaret AŞ

Hançerli Mah. Necipbey Cad. No:100 İlkadım/Samsun

(1) E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulunun 07.01.2021 tarih ve 21 - 01/18 - 8 sayılı kararının Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi tarafından iptal edilmesi üzerine Ünsan Ünye Un Sanayi ve Ticaret AŞ bakımından yeniden karar alınması.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: B uğday unu sektöründe meydana gelen yüksek fiyat artışlarının incelenmesine ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) ihlal edilip edilmediğinin tespiti.

(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurulunun (Kurul) 17.10.2018 tarih ve 18 - 39/636 - M sayılı kararı ile son dönemde buğday unu sektöründe meydana gelen yüksek fiyat artışlarının incelenmesine ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca re’sen önaraştırma açılmasına karar verilmiştir.

(4) Önaraştırma kapsamında 02.05.2019 tarihinde Türkiye Un Sanayicileri Federasyonu (TUSAF), Ulusoy Un Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ULUSOY), Kozlu Gıda İmalat Sanayi Ticaret ve Taşımacılık AŞ (KOZLU), Eksun Gıda Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş. (EKSUN), Beşler Makarna Un İrmik Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (BEŞLER), Güneydoğu Un Sanayicileri Derneği (GUSAD) ve Ova Un Fabrikası A.Ş.’de (OVA) yerinde inceleme yapılmıştır. Yapılan önaraştırma sonucunda, hazırlanan 29.05.2018 tarih ve 2018 -3- 77/ÖA sayılı önaraştırma raporu Kurulun 13.06.2019 tarih ve 19 - 21/305 - M sayılı toplantısında görüşülmüş, toplantı sonucunda Aksu Gıda İhtiyaç Maddeleri Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. (AKSU), Aydıngüler Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (AYDINGÜLER), Bafra Un Yem Gıda San. ve Tic A.Ş. (BAFRA ERİŞ), Birsan Birlik Gıda San. ve Tic. A.Ş. (BİRSAN), Dayıoğlu Un Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (DAYIOĞLU), Gözeli Yem Gıda Tar. Hayv. Ürt. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. (GÖZELİ), GUSAD, KOZLU, Nihoruz Gıda San. Tic. A.Ş. (NİHORUZ), Özmercan Kardeşler Gıda İnş. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. (ÖZMERCAN), ULUSOY ve Unsan Un Sanayi ve Ticaret A.Ş. (UNSAN) hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi kapsamında 13.06.2019 tarih ve 19 - 21/305 - M sayılı Kurul kararı ile soruşturma açılmasına karar verilmiştir.

(5) Soruşturma kapsamında teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde, soruşturma tarafı olmayan teşebbüsler hakkında rekabet ihlali şüphesi doğuran bazı yazışmalara ve

bilgi paylaşımlarına rastlanmıştır. Söz konusu bilgi ve belgelerin değerlendirilebilmesi amacıyla Kurulun 24.10.2019 tarih ve 19 - 36/540 - M sayılı kararı ile hâlihazırda soruşturma tarafı olmayan Akmehmet Gıda San. ve Tic. A.Ş. (AKMEHMET), Amasya Un Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. (AMASYA UN), Alaybeyi Gıda San. ve Tic. A.Ş. (ALAYBEYİ), Karadeniz Un Sanayicileri Derneği (KUSAD), Hatap Değirmenleri Gıda San. ve Tic. A.Ş. (HATAP), Pak Petrol Ürünleri Gıda ve İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. (PAK PETROL), Taflan Un İnş. San. Tic. Ltd. Şti. (TAFLAN UN), Unay Un San. ve Tic. A.Ş. (UNAY), Usta Un Gıda Motorlu Araçlar Nak. Tur. San. Tic. A.Ş. (USTA UN), Ünsan Ünye Un San. ve Tic. A.Ş. (ÜNSAN ÜNYE), Yüksel Un İrmik ve Bakliyat Unları San. ve Tic. A.Ş. (YÜKSEL UN) ve Zafer Un Fabrikası (ZAFER UN) hakkında soruşturma açılmasına ve bu soruşturmanın 13.06.2019 tarih ve 19 - 21/305 - M sayılı Kurul kararıyla açılan soruşturma ile birleştirilerek yürütülmesine karar verilmiştir.

(6) Kurulun 14.11.2019 tarih, 19 - 40/638 - M sayılı kararı ile 4054 sayılı Kanunun 43. maddesi uyarınca soruşturmanın süresi, bitiminden itibaren altı ay süre ile uzatılmıştır.

(7) Soruşturmanın genişletilmesi çerçevesinde yapılan ikinci grup yerinde inceleme sırasında elde edilen bir e - posta doğrultusunda, hâlihazırda soruşturma tarafı olmayan, ancak e - postanın iletildiği teşebbüsler olan; Akçaabatlılar Gıda Maddeleri Sanayi Nakliyat ve Ticaret A.Ş. (AKÇAABATLILAR), Altınbaşak Un İrmik ve Yem Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ALTINBAŞAK), Ay - Ser Bak Tarım Ürünleri Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. (AYSER BAK), Beşgöz Araboğulları Unculuk Sanayi ve Ticaret A.Ş. (BEŞGÖZ UN), Çiçek Un ve İrmik Tarım Ürünleri Gıda Nakliye Petrol Ürünleri San. ve Tic Ltd. Şti. (ÇİÇEK UN), Çorum Un İrmik ve Makina Sanayi Ticaret Ltd. Şti. (ÇORUM UN), Darıca Un İnşaat Hafriyat Nakliyat Turizm Madencilik Ambalajlama Mühendislik Hizmetleri Gıda Sanayi Ticaret Ltd.Şti. (DARICA UN), Dervişoğlu Un Sanayi Nakliyat ve Ticaret A.Ş. (DERVİŞOĞLU), Ejder Blok Tuğla Un İrmik ve Gıda Sanayi Ve Ticaret A.Ş. (EJDER UN), Emiroğlu Gıda Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. (EMİROĞLU), Elsa Ticaret Sanayi Turizm Nakliye ve Pazarlama Ltd. Şti. (ELSA), Erenler Un İrmik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (ERENLER UN), Merzifon Gülbahar Untarım Ürünleri Hayvancılık Gübre Zirai Aletler Sanayi İç - Dış Ticaret Nakliyecilik A.Ş. (MERZİFON GÜLBAHAR), Gür Un Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (GÜR UN), Hasanusta Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (HASAN USTA), Hasaş İnşaat Taahhüt Nakliyat San. ve Tic. A.Ş. (HASAŞ HAS UN), Çorum Hitit Un Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (HİTİT UN), Hüseyinova Gıda İnşaat Mühendislik Pazarlama Sanayii ve Ticaret Ltd. Şti. (HÜSEYİNOVA), Teksin Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (TEKSİN UN), Misafir Mis Başak Un Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (MİSAFİR UN), Tunçoğlu Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (TUNÇOĞLU) ve Yılmaz Un ve Gıda Sanayi Ticaret Ltd. Şti. (YILMAZ UN) hakkında Kurulun 22.11.2019 tarih ve 19 - 4 1/690 - M sayılı kararı ile 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca re’sen önaraştırma açılmasına karar verilmiştir.

(8) Söz konusu önaraştırma sonucunda, Kurulun 02.01.2020 tarih, 20 - 01/5 - M sayılı kararı uyarınca, AKÇAABATLILAR, ALTINBAŞAK, AYSER BAK, BEŞGÖZ UN, ÇİÇEK UN, DARICA UN, DERVİŞOĞLU, EMİROĞLU, ELSA, ERENLER UN, MERZİFON GÜLBAHAR, GÜR UN, HİTİT UN, HÜSEYİNOVA, MİSAFİR UN, TEKSİN UN, TUNÇOĞLU ve YILMAZ UN; yine aynı önaraştırma döneminde yapılan yerinde incelemelerde adı geçen Akkarun Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (AKKARUN), Erun Erbaa Un Sanayi Tarım Ürünleri Taşımacılık Dış Ticaret A.Ş. (ERUN), Saray Petrol Turizm Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (SARAY PETROL) ve Şimşekler Grup Tarım Ürünleri Taşımacılık Akaryakıt Otomotiv İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti. (ŞİMŞEKLER) hakkında soruşturma açılmasına ve soruşturmanın 13.06.2019 tarih ve

19- 21/305 - M sayılı Kurul kararıyla açılan önceki soruşturma ile birleştirilerek yürütülmesine karar verilmiştir. 1

(9) Yürütülen soruşturma ile ilgili olarak hazırlanan, 15.06.2020 tarih ve 2018 -3- 77/SR -01 sayılı Soruşturma Raporu taraflara 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi gereğince tebliğ edilmiş ve soruşturma taraflarının ikinci yazılı savunmaları talep edilmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılması hususunun görüşülmesi konusu 26.11.2020 tarihli Kurul toplantısında ele alınmış ve 20 - 51/719 - M sayı ile sözlü savunma toplantısının 29.12.2020 tarihinde web üzerinden canlı (online) o larak yapılmasına karar verilmiştir. Anılan tarihte sözlü savunma toplantısı gerçekleştirilmiştir.

(10) Kurul, hakkında soruşturma yürütülen 34 teşebbüs hakkında bilgi alışverişi yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine 07.01.2021 tarih, 21 - 01/18 - 8 sayı ile karar vermiştir.

(11) Söz konusu teşebbüslerden ÜNSAN ÜNYE tarafından anılan kararın iptali istemiyle açılan davalarda; Ankara 4. İdare Mahkemesinin 07.07.2022 tarih ve 2022/ 308 E. 2022/156 5 K. sayılı kararı ile davanın reddine karar verilmiş, ilgili teşebbüs tarafından istinaf başvurusunda bulunması üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 22.12.2022 tarih ve 2022/1 158 E. 2022/1 615 K. sayılı kararı ile istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı davacı tarafından temyiz talebinde bulunulması üzerine Danıştay 13. Dairesinin 08.12.2025 tarih ve 2023/ 221 E. 2025/384 6 K. sayılı kararları ile bahse konu Kurul kararının bozulmasına ve yeniden karar verilmek üzere Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesine gönderilmesine karar verilmiştir.

(12) Bozma kararı üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 17.03.2026 tarihli ve 2026/451 E. 2026/537 K. sayılı kararı ile istinaf başvurusunun kabulüne, Ankara 4. İdare Mahkemesinin 07.07.2022 tarih ve 2022/308 E. 2022/1565 K. sayılı kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline temyiz yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.

(13) Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi kararında davacı teşebbüslerin rekabete hassas bilgi değişiminde bulunmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği ve ihlal tespiti yönünden hukuka aykırılığın bulunmadığı belirtilmiştir. Öte yandan dava konusu Kurul kararında idari para cezası oranının belirlenmesine esas alınan ceza yönetmeliğindeki değişikliğin lehe düzenleme teşkil edip etmediği incelenmiş ve 27.12.2024 tarihinde yürürlüğe giren Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Hâlinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmeliği (Yeni Ceza Yönetmeliği) ile baz ceza oranına ilişkin önceden belirlenmiş olan alt sınırların kaldırıldığı, bir yıldan uzun üç yıldan kısa olan ihlaller bakımından temel para ceza oranı belirlenirken ihlalin süresi yönünden yapılacak artırımın azaltıldığı, ağırlaştırıcı bazı unsurların kaldırıldığı ve hafifletici yeni unsurlara yer verildiği, bu kapsamda Yeni Ceza Yönetmeliği’nin 15.02.2009 tarihli Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem Ve Kararlar İle Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmeliği’ne (Mülga Ceza Yönetmeliği) kıyasen lehe olabilecek düzenler içerdiği bu nedenle her iki yönetmelik dikkate alınmak ve kıyaslanmak suretiyle (temel ve sonuç) aleyhe karar verme yasağını ihlal etmeyecek şekilde idari para cezası oranlarının yeniden belirlenmesi ve l ehe

[1] Kurulun 02.01.2020 tarih ve 20 - 01/5 - 3 kararı ile fabrikaları işletilmeyen ÇORUM UN, EJDER UN, HASAN USTA ve ticaret sicilinde kapandığı belirtilen HASAŞ HAS UN hakkında soruşturma açılmamasına karar verilmiştir.

düzenleme niteliği taşıyan kuralların davacıya uygulanabilmesi için dava konusu Kurul kararının iptaline karar verilmiştir.

(14) Kurum kayıtlarına 25.03.2026 tarihlerinde intikal eden s öz konusu mahkeme kararı üzerine düzenlenen 17.04.2026 tarihli ve 2018-3- 77/BN -20 sayılı Bilgi Notu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(15) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 17.03.2026 tarihli ve 2026/451 E. 2026/537 K. sayılı kararının gereğinin yerine getirilmesini teminen; ÜNSAN ÜNYE hakkında verilen idari para cezası tutarının yeniden hesaplanması gerektiği ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Taraf: ÜNSAN ÜNYE

(16) 1976 yılında Ordu’nun Ünye ilçesinde kurulmuştur. Ekmeklik buğday unu, özel amaçlı buğday unu ve tam buğday unu üretmektedir. 18.07.2012 tarihinden itibaren KUSAD üyesi olan teşebbüsün 2019 yılı kapasitesi (.....) ton olup, aynı yıl için üretim miktarı (.....) ton ve kapasite kullanım oranı %(.....) olarak gerçekleşmiştir.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. Pazara İlişkin Genel Bilgiler 2

I.2.1.1. Buğday ve Buğday Unu Hakkında Bilgi

(17) Buğday unu, buğdayın öğütülmesiyle elde edilen ince toza verilen addır. Buğdaydan elde edilen un genellikle sadece un olarak nitelendirilmektedir. Arpa, yulaf, çavdar, mısır, nohut gibi bitkilerden de un elde edilebilmekte ve söz konusu unlar yaygın olarak o tahılın adıyla birlikte mısır unu, arpa unu biçiminde adlandırılmaktadır.

(18) Buğday çekirdeği üç ana kısımdan oluşmaktadır; kabuk (perikarp), ruşeym (çekirdek/germ), unsu öz (endosperm). Öğütme esnasında, bu üç kısım birbirinden ayrılabilmekte ve farklı tip unlar elde etmek için farklı biçimlerde tekrar birleştirilebilmektedir.

- Kabuk kısmından kepek elde edilmektedir. Tahıl danesinin yaklaşık %14,5’ini

kepek oluşturmaktadır.

- Ruşeym, tahıl danesinin yaklaşık %2,5’luk kısmını oluşturmaktadır. Ruşeym

genellikle kepek ile birlikte kalmakta fakat bazen de ayrılmaktadır. Yağın en fazla

bulunduğu yer olup, bu nedenle buğday yağı üretiminde kullanılmaktadır.

- Unsu öz, tahıl danesinin %85’ini oluşturmaktadır. Unsu özün (endosperm)= %70 -

75’i proteinden oluşmaktadır. Un, buğdayın bu kısmından elde edilmektedir.

(19) Buğdaylar botanik yapılarına göre üç sınıfa ayrılmaktadır; triticum aestivum (ekmeklik buğday), riticum durum (makarnalık buğday), triticum compactum (topbaş vb. bisküvilik buğday).

(20) Buğdaylar ayrıca sertlik, dane rengi ve ekiliş durumuna göre de sınıflandırılabilmektedir;

- Dane sertliklerine göre: Sert buğday, yarı sert buğday, yumuşak buğday

- Dane renklerine göre: Kırmızı ve beyaz buğday

[2] Bu bölümü hazırlanırken aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır: TUSAF internet sitesi: http://www.tusaf.org/,Erişim tarihi: 24.05.2019; Ziraat Mühendisleri Odası (ZMO) Buğday Raporu 2018: http://www.zmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=30125&tipi=17&sube=0, Erişim tarihi: 24.05.2019; Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü 2017 Yılı Hububat Sektör Raporu: http://www.tmo.gov.tr/Upload/Document/hububatsektorraporu2017.pdf, Erişim tarihi: 24.05.2019.

- Ekilişlerine göre: Yazlık ve kışlık buğday

(21) Buğday danesinin bileşimi, buğdayın çeşidine, yetiştirildiği bölgeye ve iklimsel değişikliklere göre farklılık göstermesine rağmen ortalama olarak %70 karbonhidrat, %12 su, %12 protein, %2,5 selüloz, %2 yağ ve %1,5 kül şeklinde oluşmaktadır.

(22) Sanayicinin buğday tercihi un verimi ve kullanım amacına göre değişmektedir. Örneğin ekmek üretiminde paçal [3] yöntemi kullanılmaktadır. Paçal yapılırken karıştırılan unların yapımında kullanılan buğdaylarda yüksek protein ve kalite aranırken bisküvilik buğdaylarda düşük protein aranmaktadır. Makarna üretiminde ise durum buğdayı kullanılmaktadır. Dolayısıyla, söz konusu buğdaylardan üretilen unların da protein değerleri birbirlerinden farklılık göstermektedir.

(23) Buğday unu kullanım alanlarına ve besin değerlerine göre genel olarak aşağıdaki gibi çeşitlendirilebilmektedir;

- Beyaz un: Buğdayın endosperm kısmından elde edilmektedir.

- Ekmek unu: Sert ve yüksek proteinli buğdaylardan elde edilmektedir. Protein miktarı %12 - 14 arasında değişmektedir.

- Çok amaçlı un: Sert buğdaydan ya da sert - yumuşak buğday karışımından elde edilmektedir. Kullanım alanı çok geniş olmakla birlikte esasen kek, kurabiye, bisküvi ve çeşitli hamur işleri yapımında kullanılmaktadır. Bileşimindeki protein oranı %8 -11 arasında değişkenlik göstermektedir.

- Kek unu: Protein oranı düşük yumuşak buğdaydan elde edilmektedir. Nişasta oranı yüksektir. Protein miktarı %7 - 9 arasında değişkenlik göstermektedir.

- Hamur işi unu: Protein bakımından çok amaçlı un ile kek ununun arasındadır. Genel olarak yumuşak buğdaydan üretilmektedir. Kraker, kek, kurabiye yapımında da bu un türü kullanılmaktadır. Protein oranı %8 - 9 arasında değişkenlik göstermektedir.

- Fosfatlanmış un: Kabartma tozu ve tuz eklenerek üretildiği için kendiliğinden kabarma özelliğine sahiptir. Ekmek yapımında kullanılmaya çok uygun değildir. Daha çok bisküvi üretiminde kullanılmaktadır.

- Gluten unu: Bileşimindeki protein oranı en yüksek olan undur buna karşılık içerdiği nişasta miktarı oldukça düşüktür. Protein miktarı %40 - 45 arasında değişmekte olan gluten unu yüksek oranda protein içeren yazlık buğdaydan elde edilmektedir.

- İrmik: Sert yazlık bir buğday olan durum buğdayının endosperminin kabaca öğütülmesiyle elde edilmektedir. Gluten bakımından zengindir. Zenginleştirilerek makarna ve kuskus üretiminde kullanılmaktadır. Ayrıca irmikten yapılan ekmekler de mevcuttur.

- Durum unu: İrmiğin öğütülmesiyle elde edilmektedir. Zenginleştirme yapılarak erişte ve şehriye üretiminde kullanılmaktadır.

(24) Buğday unu üretim süreci muhtelif buğdayların satın alınması, kalitesine ve çeşidine göre silolarda [4] depolanması ile başlamaktadır. Üretilecek un çeşidine göre buğday harmanlama ve temizleme işlemleri yapılmaktadır. Ardından sırasıyla buğdayın yıkanması, tavlanması ve öğütülmesi gerekmektedir. Son olarak un eleme işlemi ve katkı maddelerinin eklenmesi şeklinde buğday unu ambalajlama işlemine hazır hale getirilmektedir.

3 Ekmek yapmak için çeşitli tahıl unlarının yasal olarak belirtilmiş karışım oranını ifade etmektedir.

4 Genellikle tahıl, kömür, çimento ve gıda ürünlerinin ve toptan malzemelerin korunduğu, saklandığı veya depolandığı bir yapıdır.

I.2.1.2. Pazara İlişkin Kapasite, İthalat ve İhracat Bilgileri

(25) Türkiye önemli buğday üreticileri arasında yer alan bir ülke olup 2018 - 2019 yılında 20

milyon ton buğday üretimi gerçekleştirmiştir.

Tablo 1- Dünya Buğday Üretimi ve Önemli Üretici Ülkeler (Milyon Ton)

Ülkeler 2012/13 2013/14 2014/15 2015/16 2016/17 2017/18 2018/19

AB(28) 132,6 143,2 156,1 159,6 144,2 151,4 137,9

Kaynak: TMO 2018 Hububat Sektör Raporu 5

(26) Buğday; ülkemizin hemen her bölümünde üretilmekte olup tarla ürünleri içerisinde ekiliş

alanı ve üretim miktarı bakımından ilk sırayı almaktadır [6]. Aşağıdaki tabloda görüleceği

üzere son beş yılda buğday ekim alanları 7,60 - 7,85 milyon hektar arasında, üretimi ise

19- 22,6 milyon ton arasında değişmiştir.

Tablo 2- Türkiye’de Buğday Ekim Alanı ve Üretim

Yıl Ekilen Alan (Dekar) Üretim (ton)

2014 78.207.500 19.000.000

Kaynak: ZMO Buğday Raporu 2018 ve TÜİK Cevabi Yazı

(27) Bölgeler bazında buğday üretimine ise aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

Tablo 3- 2018 Yılı Bölgeler Bazında Buğday Üretimi (1000 Ton)

Bölge Adı Ekmeklik Buğday Makarnalık Buğday

Miktar %Miktar %

Marmara 2.706 16,4 1 0,0

Kaynak: TMO 2018 Hububat Sektör Raporu

(28) Buğday üretimi konusunda kendine yeterliliği yüksek düzeyde olan ülkemizin aşağıdaki

tablodan da görülebileceği üzere 2017/18 dönemi yeterlilik derecesi %111,7’dir.

Tablo 4- Türkiye Buğday Tüketimi ve Yeterlilik Derecesi

Piyasa Yılı Yurt İçi Tüketim (1000 ton) Kişi Başına Tüketim (kg) Yeterlilik Derecesi 2012/13 19.375 225 98,0 2013/14 20.462 213 102,0

5 Soruşturma döneminde 2019 yılına ait TMO Sektör Raporu yayımlanmadığından 2018 yılı raporu

kullanılmıştır.

6 Hububat ekim alanı içerisinde %69’luk payla ilk sırada buğday, %22’lik payla ikinci sırada arpa ve %6’lık

payla üçüncü sırada mısır yer almaktadır.

Kaynak: ZMO Buğday Raporu 2018 ve TMO Cevabi Yazı

(29) Öte yandan bazı yıllar olumsuz iklim koşullarına bağlı olarak üretim ve kalitede yaşanan sorunlardan dolayı talep karşılanamamakta ve ithalat yapılmaktadır [7]. Aşağıdaki tabloda yer alan Türkiye’nin buğday ithalat değerlerine bakıldığında, ithalatın her yıl arttığı görülmektedir:

Tablo 5- Türkiye’nin Buğday İthalatı

Yıl Toplam İthalat DİR Kapsamında İthalat

Miktar (ton) Değer (bin $) Miktar (ton) Değer (bin $)

Kaynak: Ticaret Bakanlığı Cevabi Yazı

(30) Diğer taraftan, serbest dolaşımda olmayan eşyanın ülkemizde işlenmek üzere geçici olarak ithal edilmesine ve işleme faaliyeti sonrasında elde edilen işlem görmüş ürünün yeniden ihraç edilmesi esasına dayanan Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında buğday ithal edilerek buğday unu, makarna ve benzeri ürünlerin ihraç edilmesi imkanı bulunmaktadır. 2019 yılında gerçekleştirilen 10 milyon tonluk (2,3 milyar dolar) buğday ithalatının yaklaşık %70’i DİR kapsamında yapılmıştır.

Tablo 6- Türkiye Buğday ve Un İhracatı

Yıl Buğday İhracat Miktarı (ton) Un İhracat Miktarı (ton)

2014 4.677.855 2.207.218

Kaynak: ZMO Buğday Raporu 2018 ve TMO Cevabi Yazı

(31) Yukarıdaki tablolarda da görüldüğü üzere; 2018 yılında; 5,8 milyon tona yakın buğday ithal edilmiş, 3,3 milyon tona yakın da un ihraç edilmiştir. Dolayısıyla ithal edilen buğdaydan üretilen unların ihraç edildiği yorumu yapılabilmektedir.

7 Ülkemizde buğday ithalatı Dahilde İşleme Rejimi altında gümrük vergisiz olarak, %45 gümrük vergisi ödemek suretiyle veya ilgili Kararnameler çerçevesinde TMO’ya tanınan vergisiz ithalat yetkileri kapsamında üç farklı kanaldan gerçekleşebilmektedir. Detaylı bilgi için bkz: 27/12/2019 tarihli ve 30991 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Tarım ve Orman Bakanlığının Kontrolüne Tabi Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2020/5)” uyarınca insan sağlığı ve güvenliği ile hayvan ve bitki varlığı ve sağlığı yönünden Tarım ve Orman Bakanlığı’nın kontrolüne tabi bulunmaktadır. Bu kapsamda, bahse konu ürünün ithalatında adı geçen Bakanlıkça düzenlenen uygunluk yazısı aranmaktadır. 16/01/2019 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 649 sayılı Hububat ve Bakliyat İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulanması Hakkında Karar uyarınca, TMO’ya ihtiyaç duyulduğunda kullanılmak üzere yıllık 1.500.000 ton buğday için %0 gümrük vergili ithalat yetkisi verilmiştir. Ek olarak, ülkemiz ile bazı ülkeler arasında akdedilen serbest ticaret anlaşmaları çerçevesinde açılan tarife kontenjanları kapsamında buğday ithalatında %0 gümrük vergisi uygulanmaktadır. Söz konusu tarife kontenjanları için ilgili mevzuat hükümleri uyarınca tahsisat önceliği bulunan TMO adına ithal lisansı düzenlenmektedir (Ticaret Bakanlığından Gelen Cevabi Yazı).

(32) Ülkemiz tarafından yapılan buğday ithalatının yıllar içerisinde artış göstermesinin en önemli sebeplerinden biri un fabrikalarından gelen hububat talebidir. Ülkemizde hemen hemen her ilde buğday unu fabrikası bulunmakta olup aşağıdaki tabloda buğday unu fa brikalarının bölgesel dağılımı verilmektedir.

Tablo 7- Bölgelere Göre Üretim Faaliyetinde Bulunan Un Fabrikaları

Bölge Aktif Fabrika Sayısı

İç Anadolu Bölgesi 202

Kaynak: Un ve Unlu Mamuller Sektör Raporu 8

(33) Bu verilere göre, fabrikaların yaklaşık %28’i İç Anadolu Bölgesinde, %20’si Karadeniz Bölgesinde, %19’u Marmara Bölgesinde, %13’ü Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, %7,5’i Ege Bölgesinde, %6,4’ü Akdeniz Bölgesinde ve %4’ü ise Doğu Anadolu Bölgesinde yer almaktadır.

(34) Soruşturma tarafı teşebbüslerin büyük çoğunluğu Karadeniz Bölgesinde yer almakla birlikte Türkiye toplam un ihtiyacının ne kadarının bu bölge tarafından sağlandığına ilişkin olarak KUSAD ve başta TMO olmak üzere diğer kurumlardan kesin bir veriye ulaşılmamıştır. Karadeniz Bölgesi’nin buğday ithalatı yapılan ülkelere yakın konumda bulunması ve önemli limanlara sahip olmasının bölgeyi buğday unu üretiminde avantajlı hale getirdiği değerlendirilmektedir. Türkiye’deki buğday unu fabrikalarının yaklaşık %20’sinin de bu bölgede bulunduğu göz önüne alındığında Karadeniz Bölgesi’nin Türkiye’nin un ihtiyacının karşılanmasında önemli bir role büründüğü sonucuna ulaşılabilecektir.

(35) Öte yandan, Türkiye’deki toplam un üretim kapasitesinin 2018 yılı için 37,8 milyon ton olduğu tahmin edilmektedir [9]. Bunun yanında fiili üretim ise yaklaşık 19,6 milyon tondur. Bu verilerden yola çıkarak sektörde kapasite kullanımının ortalama %51,8 olduğu görülmektedir.

(36) Pazardaki üretim maliyetleri incelendiğinde en büyük maliyet kaleminin buğday olduğu görülmektedir. Aşağıdaki tabloda buğday unu üretiminde kullanılan ana maliyet kalemlerinin yaklaşık yüzdeleri gösterilmektedir. 10

Tablo 8- Maliyet Kalemleri

Maliyet Kalemi Yüzdesel Oranı

Hammadde (Buğday) 90,30

Elektrik 1,90 8 Çerkezköy Ticaret ve Sanayi Odası, Un ve Unlu Mamuller Sektör Raporu, 2017, s. 33. 2018 yılında TMO tarafından yayımlanan “Hububat Sektör Raporu”nda aktif 659 un fabrikasının olduğu belirtilmiş, fakat bölgesel bazda fabrika sayısına yer verilmemiştir. Referans alınabilecek başkaca bir kaynak bulunmadığından ve teşebbüslerin gönderdiği cevabi yazılarda aynı tabloya yer verildiğinden ÇTSO tarafından yayımlanan tablo referans noktası olarak kullanılmıştır. https://www.cerkezkoytso.org.tr/uploads/docs/cerkezkoy_tso_un_ve_unlu_mamuller_sektor_raporu.pdf, Erişim Tarihi: 08.06.2020.

9 TMO 2019 Hububat Sektör Raporunu henüz yayımlamamış olup, TMO 2018 Hububat Sektör Raporu verisi kullanılmıştır. Öte yandan, TMO 2017 Hububat Sektör Raporuna göre, Türkiye’deki un fabrikalarının 2017 yılı için kurulu kapasiteleri 35,7 milyon ton, fiili kapasiteleri ise 18 milyon tondur. TMO 2016 Sektör Raporuna göre ise, 2016 yılında Türkiye’deki un fabrikalarının kurulu kapasiteleri 37 milyon ton, fiili kapasiteleri ise 17,8 milyon tondur.

10 Soruşturma tarafı en büyük beş teşebbüsün maliyet kalemleri baz alınmıştır.

Kaynak: Raportör Hesaplamaları

(37) Teşebbüslerin un üretim maliyetlerinin benzerlik taşıdığı bilgisi doğrultusunda, maliyetlerin en önemli bölümünü buğday oluşturmaktadır. Bu noktada, un fiyatı dönemsel olarak buğday fiyatından etkilenebilmektedir. Sektördeki karlılık oranının ise görece düşük olduğu söylenebilecektir. Keza soruşturma tarafı 30 teşebbüsün karlılık ortalamaları incelenmiş, bu teşebbüslerin ortalama %2,5 ile %3,5 arasında karlılıkla faaliyetlerini sürdükleri anlaşılmıştır. 11

I.2.2. İlgili Ürün Pazarı

(38) İlgili ürün pazarı, belirli bir ürün ile tüketici gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından benzer olan ürünlerden oluşmakta ve ürün özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımından tüketici tarafından ikame edilebilir sayılan bütün ürünleri kapsamaktadır. İlgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınan temel kriter talep ikamesi olmakla birlikte, talep ikamesine eşdeğer etkisinin olduğu durumlarda, talep ikamesinin yanında arz ikamesi de hesaba katılabilmektedir.

(39) Yukarıda da belirtildiği gibi buğday unlarını kullanım alanları ve besin değerlerine göre birçok şekilde ayrıştırılabilmektedir. Bununla birlikte, buğday unlarını temel olarak ekmeklik ve özel amaçlı unlar olarak ikiye ayırmak mümkündür. Türkiye un üretiminin yaklaşık %80 - 90’ını teşkil eden ekmeklik buğday unu, teknolojik özellikleri ekmek yapımına uygun buğdayların öğütülmesiyle elde edilen buğday unu türü iken, özel amaçlı un ise baklava, börek, bisküvi, kek, pasta, yufka, lavaş, pizza, hamburger, francala, gevrek, simit, kurabiye, tahılı ekmek ve tüm pastacılık ürünleri gibi direkt tüketilen ürünlerin ve katkılı unlar, özel işlem görmüş unlar ve irmik altı unu gibi amaca yönelik mamullerin yapımına uygun buğday unlarıdır. Buğday unlarının akışkanlık (reol ojik) özellikleri (rutubet, glüten, protein, direnç, kül miktarı vs.) nedeniyle kullanıcıların ekmeklik buğday unlarından baklava, börek gibi özel amaçlı unların kullanımını gerektiren ürünleri üretmesi, son ürünün kalitesini düşürerek istenen sonuca ulaşılamamasına neden olabilmektedir. Örneğin; sandviç ekmeği yapımı için yüksek protein yapısı, yüksek glüten miktarı ve glüten kalitesinin yanı sıra yüksek un direnci ve elastikiyete sahip un yapısına ihtiyaç duyulmaktadır. Dolayısıyla ekmeklik buğday unundan sandviç ekmeği yapılması durumunda kullanıcıların istedikleri sonuca ulaşamayabileceği söylenebilecektir.

(40) Öte yandan, ekmeklik buğday unları da benzer şekilde akışkanlık özelliklerine göre çeşitli kalitelerde üretilebilmektedir. Kullanıcıların son ürününde istedikleri kaliteye erişebilmek için o amaca uygun olan ekmeklik buğday ununu kullanması gerekmektedir. Zira un kalitesindeki söz konusu farklılıklar nihai ürünün kabarma, istenilen renge sahip olma, gözenek yapısı ve geç bayatlaması gibi birçok niteliğini etkilemektedir. Dolayısıyla gerek ekmeklik buğday unları ile özel buğday amaçlı unları arasında gerekse ekmeklik buğday unlarının kendi arasında talep yönünden ikame edilebilirliğinin sınırlı olduğu anlaşılmaktadır.

(41) Arz ikamesi açısından bakıldığında ise buğday unlarının üretiminde kullanılan buğday tiplerinin birbirinden farklı kalite değerlerine sahip olduğu anlaşılmaktadır. Örneğin, yufka ve baklava gibi açılabilir hamur ürünlerinde kullanılacak unlar yüksek proteinli

[11] Soruşturma tarafı olan teşebbüslerden en büyüklerinin karlılık oranları %10 - 20 değerlerine yaklaşabilmekte, ancak soruşturma tarafı olan teşebbüslerden bazılarının zarar ettiği göz önünde bulundurulduğunda ortalama karlılık değerleri %2,5 - 3,5 arasında seyretmektedir.

buğdaylardan üretilirken, bisküvilik ve kurabiyelik gibi mayasız şekerli ürünlerde kullanılacak unlar daha düşük proteinli buğdaylardan elde edilmektedir. Bunun yanı sıra buğday unları üretim süreçleri ve maliyetler açısından da farklılık gösterebilmektedi r. Diğer taraftan, belli bir çeşit buğday unu üretiminden bir diğerine ihmal edilebilir ölçüde düşük maliyetlerle ve kısa bir zaman içinde geçilmesinin önünde herhangi bir engelin olmadığı değerlendirilmektedir.

(42) Tüm bu değerlendirmeler doğrultusunda, her ne kadar yukarıda sayılan ürünlerin her biri ayrı birer ilgili ürün pazarını teşkil edebilecek olsa da, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafında “… inceleme konusu işlem gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı yapılmayabilir” şeklinde vurgulandığı üzere dosya kapsamınd a ulaşılan sonucu değiştirmeyeceği için herhangi bir ilgili ürün pazarı tanımlaması yapılmamıştır.

I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar

(43) Coğrafi pazar, teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda faaliyet gösterdikleri, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle rekabet koşulları komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu bölgelerden kolayca a yrılabilen bölgelerdir. Buğday unu üreticilerinin tüm Türkiye’de faaliyet gösterebilmesi ve ilgili ürün pazarı bakımından bölgesel pazar tanımlanmasını gerektirecek herhangi bir husus bulunmadığından ilgili coğrafi pazar ise “Türkiye” olarak tespit edilmiş tir.

I.3. Dosya Kapsamında Yapılan Tespitler 12

I.3.1. Soruşturma Açılan İlk 12 Teşebbüste Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

I.3.1.1. KOZLU’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(44) 14.05.2018 tarihinde KOZLU yetkilisi (.....) tarafından KOZLU (.....) gönderilen “rapor” konulu e - postada şu hususlara yer verilmektedir (Belge - 287/1):

“…

--(.....) ve (.....) müşterileri aramış 3 - 4 tl zam gelecek demişler ama uygulama günü belli değilmiş. ..ihracat günlük 1 araba sevkiyat devam ediyor..

- Elinde kepek siparişi olup sevk yapmayan şubeler uyarıldı. Sanal sipariş olmasın gönderin dedik.

-(.....) ve (.....) aktif olduğu Samsun bölgesinde sipariş hareketlenecektir. diğer bölgeler takip edilecektir.”

(45) 22.04.2019 tarihinde KOZLU yetkilisi (.....) tarafından KOZLU (.....) gönderilen “KOZLU GIDA ŞUBELER HAFTALIK RAPOR 22.04.2019” konulu e - postada şu hususlara yer verilmektedir (Belge - 287/2):

“…

TOKAT ŞUBE

2 - UN /YEM PİYASA TALEP VE ŞİKAYETLERİ.

[12] Bu bölümde yer verilen ifadeler belgelerden aynen alınmış, ifade bozuklukları düzeltilmemiştir. Belgelerin numaralandırılması, Soruşturma Raporu’ndaki numaralandırma esas alınarak yapılmıştır. Belgelere yer verilirken teşebbüslerin alfabetik sıralaması esas alınmış olup, önem sırası gözetilmemiştir. Birden fazla teşebbüste aynı belgenin bulunduğu durumlarda, bu belgeye tek belge numarası verilmiştir.

Haftayı fiyat artışları ile karşılamak ve bizi takip eden diğer firmaların bizden birkaç gün gecikmeli fiyat geçişlerini yapması bu haftamızın biraz daha sakin geçmesine sebep olmuştur.

…

Un piyasasında ise ramazan ayının yaklaşıyor olması yıl içerisinde dönemsel çalışan fırıncı esnafının yeniden hareketlenmesini sağlamıştır.

Yine her zaman olduğu gibi başta (.....) olmak üzere (.....) gibi bölgemizde pazar paylaşımı yaptığımız diğer firmalarda un fiyatı artacak bahanesi ile satışlar yapılmaktadır.

Bahsi geçen bu firmaların fiyat politikaları açıklanan liste fiyatına uymamakla beraber, peşinde (.....) TL ye varan düşük fiyatlı satışlar mevcuttur.”

I.3.1.2. ZAFER UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(46) 07.12.2015 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından ZAFER UN (.....)’ya gönderilen “FW: FİYAT LİSTELERİ DEĞİŞİKLİĞİ” konulu e - postanın ekinde 19.10.2015 tarihine ait ULUSOY ve UNAY fiyat listeleri yer almaktadır (Belge - 287/44).

(47) 07.12.2015 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından ZAFER UN (.....) gönderilen “FW: Fiyat Listesi” konulu e - postanın ekinde 22.10.2015 tarihine ait UNSAN fiyat listeleri yer almaktadır (Belge - 287/45).

(48) 01.12.2016 tarihinde UNSAN’dan [13] ZAFER UN (.....)’ya gönderilen “Fiyat Listesi” konulu e- postanın ekinde 29.11.2016 tarihine ait UNSAN fiyat listeleri yer almaktadır (Belge - 287/46).

(49) 20.10. 2017 tarihinde UNSAN (.....) tarafından ZAFER UN (.....)’ya gönderilen “Unsan Un San. ve Tic. A.Ş Güncel Fiyat Listesi” konulu e - postanın ekinde 07.07.2017 tarihine ait UNSAN fiyat listeleri yer almaktadır (Belge - 287/47).

I.3.1.3. ULUSOY’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(50) 03.07.2014 tarihinde KUSAD (.....) tarafından KOZLU (.....), UNSAN (.....), YÜKSEL UN (.....), AKMEHMET (.....), USTA UN (.....), UNAY (.....), TAFLAN UN, ÜNSAN ÜNYE yetkilisi (.....), BAFRA ERİŞ (.....) ve yetkilisi (.....) AMASYA UN, TEKSİN UN ve EMİROĞLU yetkilisi (.....) gönderilen “RE: un fiyat listeleri” konulu e - postada (Belge - 287/3) şu hususlar yer almaktadır: 14

“Sayın Üyelerimiz,

Güncel un fiyat listesi ekte bilginize sunulur. Listede Taflan Un firmasının fiyatları güncellenmiştir.

Saygılar

(.....)”

(51) İlgili e - posta ULUSOY (.....) tarafından ULUSOY (.....) iletilmiştir. Söz konusu e - posta ekinde ULUSOY, UNAY, UNSAN, TAFLAN UN, BAFRA ERİŞ, ALAYBEYİ’nin fiyat listelerinin yer aldığı ve bu bilgilerin rakiplerle paylaşıldığı anlaşılmaktadır.

(52) 23.11.2015 tarihinde ULUSOY (.....) yetkilisi(.....) tarafından ULUSOY (.....) gönderilen “47.Hafta Rakip Fiyat Analiz Raporu” konulu e - postada aşağıdaki hususlar yer almaktadır (Belge - 287/4):

“(.....) Merhaba,

[13] (.....)osmanliun.com e- posta adresinden gönderilmiştir.

[14] İlgili e - postanın bilgi kısmında ULUSOY (.....) ve ULUSOY (.....) yer almaktadır.

47.hafta rakip fiyat analiz tablomu ve ekibimin bölgesel değerlendirmelerini ek dosya da bulabilirsiniz.

Geçtiğimiz hafta sahil hattın da ki müşterilerimize yeni arkadaşımızla beraber ziyaretler gerçekleştirdim. Bölge iş hacmi olarak kış durgunluğuna girmiş durumda.Rakip firma faaliyetlerine baktığımız da sahil hattın da, (.....) un 63 - 65 aralığın da satış gerçekleştirdiğini gözlemlemekteyiz.Bölge de fiyatlarımız 3 ile 5 lira arasın da yukarda kalıyor.Bu fiyat yapısı Samsun da,Giresun da,Kastamonu da,Sivas ta da benzer şekilde.Bölge fabrikaları portföyün de ki müşterileri kaptırmamak için güncel maliyetlerin altın da fiyatlar vererek tavizli çalışıyorlar.Fiyat odaklı piyasayı hizmet ve ürün kalitemizle yenmeye çalışıyoruz.

…”

(53) E- posta ekinde ULUSOY tarafından hazırlandığı anlaşılan rakip fiyat analiz tablosu Excel’i bulunmaktadır.

(54) 05.11.2016 tarihinde ULUSOY (.....) yetkilisi (.....) tarafından ULUSOY (.....) gönderilen “RE: PİYASA, UYGULAMALAR VE RAPORUN BİLGİ PAYLAŞIMI” konulu e - postada şu hususlar yer almaktadır (Belge - 287/5):

“Merhaba (.....),

Geçtiğimiz ay açıklanan fiyat geçişini bölge müşterimize deklare ettik.Çok fazla olmamakla beraber bağlantı yaptığımız müşterilerimiz de oldu.Ancak fiyat geçişi Mis Un ile beraber uygulamaya aldığımız 1 lira olarak piyasada yansıma buldu.1 liranın dışında ne söylentisi nede uygulaması ile sahada farklı bir fiyat ile karşılaşmıyoruz. Bölgemiz dışında ki Konya,Güneydoğu,Trakya fabrikalarının 2 - 3 lira zam yaptıkları duyumunu alıyorum. Fakat bölgem de Konya unu kullanan fırıncı sayısı bir elin parmaklarını geçmez. Bu ay başına kadar bağlantılı mallarımızı içerde ki siparişlerimizi göndererek satış kaybı yaşamadık. Bölge genelinin kırsal yapısı gereği mevsimsel olarak varolan bir düşüş zaten yaşıyoruz. Üzerine yapılan zammın kabul görmemesi bölge satışlarımızı o lumsuz etkileyecektir. Oluşabilecek daralmayı ayın ilk yarısında ki satış rakamlarımız da hissedeceğizi düşünüyorum. Yakaladığımız ritmi kaybetmememiz için bölge müdürü yetkisine artı en az 1 lira daha yetki ihtiyacım bulunmaktadır.

Piyasa da iş durgunluğunun yanın da ekonomik olarak bir daralma sözkonusu, müşterilerimiz dolayısıyla sahada ki bizler bunu fazlası ile hissediyoruz. Hitap ettiğimiz müşteri portföyü rakiplerimizin mal vermek için can attığı müşterilerden oluşmakta. Bu müşterilere girmek için de normalin üzerin de tavizler ile karşılaşabiliyoruz.

Bölge rakip fiyat uygulamaları aşağıda sunulmuştur. Rakip fabrika fiyatları kdv dahil fiyatlardır.

Bilgilerinize arz ederim.”

(55) İlgili e - postada ULUSOY tarafından hazırlanan rakip fabrika uygulamaları yer almaktadır:

(56) 29.11.2016 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından “RE: FİYAT GEÇİŞ BİLDİRİMİ / 28.11.16 tarihli Fiyat Listeleri” konulu e - posta ULUSOY yetkililerine [15] gönderilmiş olup e - postada UNSAN/OSMANLI UN fiyat listesi bulunmaktadır (Belge - 287/6).

(57) 05.12.2016 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından ULUSOY (.....) gönderilen “piyasa uygulamalar” konulu e - postada şu hususlar yer almaktadır (Belge - 287/7):

(.....)

Geçtiğimiz haftayı ani bastıran zam ile geçirdik diyebiliriz üst segment unlar direk fiyat geçişini uygulamalarına rağmen alt ve orta segment unlarda bu geçiş ara fiyat uygulamaları ile devam ediyor gözükmekte konuştuğum bölge un temsilcileri unların fiyatlarının artmasından ziyade tahsilat konusunda sıkıntıların olduğu yorumları yapılmakta

Size ekli dosyada eriş un satış temsilcisi arkadaştan aldığım bölge un firmaları fiyat analizini gönderiyorum oradanda göreceğiniz üzere ekmeklik unları 66 - 69 olmasına rağmen

Kota adı altında 64 - 67 listesinden devam ediyorlar bu ay için

Yeni Fiyat geçişlerini hızlı ve müşterilerimize haber vermeden geçtiğimiz için bu ay en azından bazı müşterilerimizde(belirli bir kota dahilinde olabilir) geçişi daha ılımlı yapabilmek adına

eski listeden hareket etmek için onayınızı rica ederim

yeni listedende Bu aya özel rekabetçi olmak adına 1 tl Md. yetkisi Olmasını temenni ediyorum

saygılarımla”

(58) 13.03.2017 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından UNSAN (.....) ve BAFRA ERİŞ (.....) gönderilen “FW: SATIŞ FİYAT LİSTE DEĞİŞİKLİĞİ” konulu e - postada 10.03.2017 tarihinden itibaren uygulanacak ULUSOY ve UNAY un fiyat ve nakliye fiyat listeleri paylaşılmıştır (Belge - 287/8).

(59) 20.03.2017 tarihinde PAK PETROL (.....) tarafından ULUSOY (.....) “PAKUN***15.03.2017 FİYAT VE NAKLİYE LİSTESİ” konulu bir e - posta gönderilmiş olup ilgili e - posta aynı tarihte (.....) tarafından ULUSOY (.....) Müdürü (.....), ZAFER UN (.....)ya ve UNSAN (.....) iletilmiştir (Belge - 287/9).

15 (…..)

(60) 21.11.2017 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından ULUSOY (.....) gönderilen saha elemanlarının raporlamalarının yer aldığı “haftalık bilgilendirme” konulu e - postada şu ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/10):

“(.....) Bey Merhaba,

Bu hafta arkadaşlarımın ekip arkadaşlarımın raporlarını da ekleyerek bölgelerimde ki fiyat hareketlerini rakip fabrika faaliyetlerini onların gözünden sunmak istedim.Son haftalar da gerek mevsimsel nedenler gerekse yukarı yönlü fiyat hareketlerimiz nedeni ile yeni sipariş oluşturduğumuz müşteri sayısında gözle görülür bir düşüş yaşamaktayız.Buna karşın rakiplerimiz sanki buğday bolluğu varmış döviz 2 ay öncesinde ki seviyede ve artmayacakmış gibi sipariş toplayıp,ödeme alarak yada almayarak bağlantı yapmakta,100 isteye 300,200 isteyene 500 çuval un göndererek bırakın bu ayı önümüzde ki ay satışlarımızı da doğrudan olumsuz etkileyecek hareketler sergilemekteler.

En son dün Giresun bölgemden gelen (.....) yeni fiyat listesi ile umutlandık.Ancak ay sonuna kadar eski fiyattan sipariş toplayacaklar bilgisini de bu sabah öğrendim.Operasyonel hareketler ile satış kaybı yaşamamak için mücadelemizi sürdürüyoruz.Gelen talepleri sizinle paylaşarak nokta bazlı çözümler üretmeye devam ediyoruz.Fakat görünen o ki yılın son ayı hepimiz için zorlu geçecek.

Rakip fabrika ürünlerini incelediğimiz de sorunlu ürün ile çok nadir karşılaşıyoruz.Özellikle Tokat Sivas bölgemde belalımız (.....) 66- 67 kdv dahil fiyatı ve kalitesi ile göze çarpmaktadır.

...

(.....)

Önceki haftalarda olduğu gibi gectigimiz haftayi da yeni siparissiz gecmek durumunda kaldik, yaklasik bir ayi askin suredir fiyat gecisi oncesi aldigimiz siparislerin sevkiyati disinda genel anlamda bir hareketlilik soz konusu olmadi.kastamonu ve sinop bolgesinde sezonun en dusuk oldugu doneme bu sene erken girdik diyebilirim,ayrica piyasada genel olarak ekonomik anlamda sikintili bir surec yasanmakta.

Musterilerimiz gecis dönemlerin de bizden acikça dile getirmese de rahatsız olduğu durumlarla karsı karsıya kalıyoruz, bu konuda diğer rakiplerimize gore daha baskici ve kati sekilde baglanti yapmamiz gerekiyor. Genel olarak piyasada bize rakip olarak gorulen bize yakin (.....) yerine gore (.....) gibi firmalarla aramizda olan makas aciklanan fiyat listesinden sonra en az 5,6.00 tl oldu bu kabul edilebilir bir durum degil cunku suan sadece bizi cok ilgilendiren bi durum olmasada (.....) disinda rakiplerle ilgili gecis olmadi , piyasada fiyat gecisi olacak diye soylensede calistigimiz hic bir yerde yeni fiyatli faturaya denk gelmedim.bu durum suan bizim icin de gecerli cunku depolar eski fiyatli siparislerle doldu.bu durumu kullanarak bizde gecisten faydalanmadik degil ama aralik ayinda ne yapacagiz diye dusunmekteyiz.cunku uzun bir suredir rakiplerle olan fiyat farkimiz kabul edilir durumdaydi.nakliye bedelleri ve fiyat gecisiyle birlikte sizden her sipariste talepte bulunmak zorunda kalacagiz.sizden bu konuda desteklerinizi bekliyoruz.

Rakip Bölge ve firma fiyatlari

Kastamonu sinop

(.....) pesin 69.00

(.....) 68.00/69.00

(.....) 66/67.00

(.....) 67.00

(.....) 67/68

(.....) 68.00

(.....) 71.00/72.00

…

(.....)

Bu hafta çalıştığım bölgelerde özellikle rakip firmalardan bahsedeceğim özellikle beni zorlayan iki firma var (.....) ve (.....) hala fiyat geçişi yapmadıklar müşterilerimize ve rakip firma bölge satış temsilcilerine sorduğumda zam yok diye söylüyorlar fakat bizim zam yaptığımızı öğrenen rakiplerimiz fırsata çeviriyorlar birde rakiplerimiz hiç bir ödeme ve evrak almadan söz ile ürün bağlantı yapıyorlar.

(.....) Merkez / Çorum hala son hızla rekabet devam ediyor ekmek fiyatları 0.50 +0,60 + 0,75 kuruş dan satılıyor buda müşteril uygun un arayışı başladılar. (.....) ile görüştüm sarı un (.....) kullanıyor 85,00tl kdv Dahil 120 - 150 gün arası evrak veriyor diğer kullandığı (.....) Mavi ve Kırmızı Un kullanıyor Hısımların sahibi İlhan bey bu ürünlere eşdeğer unlarımızdan denemek istiyor. Bölgemde rakip fiyatlar hem müşterilerden ve rakip firma satış elamanlarından teyit ederek alındı bilginize sunar s aygılarımla...

ASARCIK / KAVAK (.....): 67,00tl kdv dahil Vadeli

Merkez / ÇORUM (.....): 68.00tl kdv dahil Peşin

(.....): 69,00tl kdv dahil Vadeli

(.....): 67,00tl kdv dahil Peşin

(.....): 68,00tl kdv dahil Vadeli

SUŞEHRİ ---------- (.....): 67,00tl kdv dahil Vadeli - Açık hesap

(.....): 68,50tl + kdv Vadeli

REŞADİYE - NİKSAR - ERBAA (.....): 67,00tl kdv dahil

(.....): 68,00tl kdv dahil vadeli

…

(.....),

Bölgemde bu hafta da rakiplerimizden fiyat konusunda herhangi bir değişikliğe rastlamadım. Sadece Samsun merkezde (.....) 67 den 68, (.....) 68 den 69 a 1 tl fiyat geçmişler. Onun dışında fiyat geçen firmaya denk gelmedim. Samsun merkezde rekabet olduğu için fırıncılar düşük fiyatlı firmaları tercih ediyor.Bizim de merkezde fiyat konusunda ekstra birşeyler yapmamız lazım Fırat bey.

…

(.....),

Genel olarak diğer bölgelerde de benim bölgemde de sıkıntılar aynı tek eksiğimiz fiyat maalesef bölgede (.....) (2 TL) (.....) (1,50 TL) (.....) (1 TL) bu firmalar haricinde şuanda bölgemde zam geçişi yapan firma yok diğer bütün firmalar aynıı şekilde eski fiyatlı uygulamalarına devam ediyorlar

…”

(61) 09.04.2018 tarihinde AKMEHMET (.....) tarafından KUSAD’a “un fiyatları” konulu bir e - posta gönderilmiştir (Belge - 287/11):

“Sayın (.....),

Sürekli artan dolar kuru ve ithal buğday fiyatlarının un fiyatlarına yansıtılmaması

büyük bir problem olarak ortadadır.

Hatta bazı firmaların dahada düşük fiyatlı un satmakta oldukları aşikardır.

Bu konuda Karadeniz bölgemizdeki fiyatlar konusunda müdahale etmenizi ve gereğini rica ederiz.

İyi çalışmalar dileriz.

Saygılarımızla.

(.....)”

(62) Söz konusu e - posta ULUSOY (.....) tarafından şu şekilde cevaplanmıştır.

…

“Sevgili (.....),

Son günlerde uygulanan fiyat yapısına gerçekten akıl sır erdirmek mümkün değil.

Doğrudan müdahale etmek mümkün olmamakla beraber,

En azından durum tespiti yapılması ve arkadaşların uygulamalardaki sorunu fark etmeleri için,

Maliyetler üzerine tartışacağımız bir toplantıyı acil olarak düzenleyeceğiz.

Selamlar“

(63) 09.04.2018 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından ULUSOY (.....) Müdürü (.....) gönderilen “FW: un fiyatları” konulu e - postada şu hususlar yer almaktadır (Belge - 287/12):

“(.....) bey;

Cumartesi akşamı yemekte de (.....) karadeniz bölgede fiyat indirimi beklentisi olduğundan bahsetti…

Nedir bölgede bizim ve diğer firmaların hareketleri fiyatları vadeleri?

Detaylı bir piyasa bilgisi verirmisiniz lütfen”

Saygılarımla,”

(64) 06.06.2018 tarihli ULUSOY (.....) tarafından ULUSOY (.....) gönderilen “RAKİP FİRMA FİYAT GEÇİŞİ SONRASI PİYASA UYGULAMALARI” konulu e - postada şu hususlar yer almaktadır (Belge - 287/13):

“(.....),

14 Mayıs tarihinde gerçekleştirdiğimiz fiyat geçişi sonrası bölgemizde tüm fabrikaların bizim ile birlikte fiyat geçişini deklare ettiğini ve uygulamaya başladığını takip ediyoruz ancak, zaman zaman deklare edilen uygulamaların bozulduğunu deklare edilen dışı satışlar olduğunu tespit etsek de genele yayılmadığını gözlemleyebiliyoruz.

Piyasalarda Ulusoy Un ve (.....) un ne kadar dik durduğu özellikle takip edilmekte olup, diğer oyuncular bu iki firmanın hareketlerini takip ettiği de açıkça ortada. Ulusoy Un olarak bizler kesinlikle hiçbir konuda ( Fiyat, vade vs. ) taviz vermeden deklare ettiğimiz uygulamaları yapmaya devam ediyoruz. Ancak önemli bir oyun kurucu olan (.....) ( Anladığımız kadarı ile (.....) talimatı net ancak uygulamada sahadaki temsilciler kendileri esneklik yapmakta )

Çorum Bölgede (.....), (.....) gün ödeme yapan müşterilere de teklif ettiği

Samsun’da ((.....)) Atakum’da (.....) isimli Müşteriye geçen haftaya kadar 69,00 tl den mal verdikten sonra yine geçtiğimiz hafta 1.000 çv ekmeklik unu 73,00 tl fiyattan (.....) aya kadar ödeme koşulu ile ((.....)) sipariş oluşturduğu ve benzer uygulamaları devam ettirdiği tespit edilmektedir. Bu tespitlere bizim ekibimize söylediğimiz (.....) ve biz oyun kurucuyuz merak etmeyin ya sahte bilgidir ya da (.....) talimatı dışı bir harekettir, Firma buna müsaade etmez desek de net tespitler bizi de ekibimize karşı zor durumda bırakmakta ancak, ekibe talimatım ne olursa olsun sizler talimatımızı eksiksiz uygulayacaksınız şeklindedir.

Kısaca (.....) tüm bölgelerinde peşin ön ödemeli fiyatı (.....) gün ödem vadelerine kadar uzattığı görülmekte olup, diğer görüştüğümüz firmalarda aynı durum tespitini bize aktarmaktadırlar. “Hayır böyle bir uygulama yapmıyorlar” diyerek bizler savunmaya

geçiyoruz olsak da bu tespitlerde dik durmaya çalışan diğer firmalara malzeme olup, (.....) ve (.....) dik durmazsa biz ne yapalım diyerek aba altından sopa gösteren ifadeler kullanmaktalar.

Biz Ulusoy olarak yayınladığımız tüm kuralları eksiksiz uygulamaya devam etmekteyiz. Ayrıca yeni fiyat listemizi hazırlamış olup, onayınız ile yarından itibaren yayınlamak üzere tarafınıza göndermiş olacağım.

Saygılarımla”

(65) 01.07.2018 tarihinde ULUSOY (.....) Uzmanı (.....) tarafından ULUSOY (.....) Müdürü (.....) gönderilen “HAFTALIK RAPOR VE SAHA ANALIZI HAKKINDA ” konulu e - postada şu hususlara yer verilmektedir (Belge - 287/14): [16]

“(.....) bey merhaba;

Aşağı kısımda arkadaşlarımın da belirttiği gibi mayıs 15 ıtıbarı ile fıyat gecısımızıden hemen sonra islerimiz oldukça dusmus durumdadır. malesef herzaman olduğu gibi rakiplerimiz bizim arkamızdan geldıgı gibi bazıları fiyat değişikliği bile yapmamıştır.malumunuz yenı listeye geçmemiz artı ramazan ayı oluşu buna birde 24 haziran seçimleri birbirini takıp ettiğinden haziran ayı cok çabuk ve birbiri arkası gelen süreçler zamanı bir anda tükettiği gibi bizim acımızdan da bakıldığında kayıp bir ay olarak bıtmıstır.ozellılke benim bölgem olan ankara ıcın konuşacak olursak temmuz İtibarı ile ankara zaten boşalacağı ıcın bir sıkıntıda burda yasayacagız.gelınen noktada sahada rakiplerin cogu secimi beklemesi bizim ise fiyatlarımızın yüksek oluşu rakiplerle aradaki makası bırazdaha açmış durumda.

…

sızler her nekadar karadeniz bölgesi fabrikaları ıle anlaşmış eski fiyat yok desenızde buradaki tablo hıc oraya benzemiyor.mesela nıhoruz bu malı bu fiyatlara nasıl satıyor. (.....) bizim fiyatlarımızdan 2 - 4 tl arası daha aşağıda (.....) ise yine spot uygulamaya başladı. (.....) 65- 67 tl aralığında fiyat verıyor.bız bu liste ile devam edersek elimizde un vereceğimiz nokta sayısı iyice azalacaktır. (.....) için verdiğimiz teklif le eger teklif ettiğimiz rakamlara anlaşırsak bunun tek bir açıklaması vardır diye düşünüyorum.buda tum söyleyip yazdıklarım gerçek dışı ben böyle algılıyorum.

(.....) biz ler elimizden gelenin fazlasını yapmaya gayret gosterıyoruz.ancak sahada bir realite var oda dıger rakiplerimizin hala eski listelerle satış yapması ve ne zamana kadar bu şekilde devam edecek olması.fıyat geçişlerinde bu sıkıntıları sürekli yasıyor bu süreç bizim 2 - 3 ayımıza mal oluyor. Bu konuları sizlerinde dikkate aldığını bılıyorum.umuyorumki önümüzdeki süreç hepimiz ıcın daha güzel olacak.

Konuyu bilgilerinize sunar hayırlı bereketli bol satıştı aylar dilerim

(.....)

(.....)”

(66) 18.07.2018 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından UNSAN [17], Ulusoy yetkilileri (.....) ve (.....) gönderilen “16.07.2018 TARİHLİ UYGULANACAK FİYAT VE NAKLİYE LİSTESİ” konulu e- postada şu hususlar yer almaktadır (Belge - 287/15):

“Arkadaşlar,

[16] E- posta ekinde rakip firmaların fiyatlarının takip edildiği Excel dosyası yer almaktadır.

[17] (.....)@ulusoyun.com.tr uzantılıdır.

Gönderilen dosyaları [18] zip formatında açamayan arkadaşlar için excel ve word formatında tekrar gönderiyorum.

Piyasada fiyat geçişini hemen hemen her bölge fabrikası uyguluyor.Fiyat söylemekten çekinmeyin.

Şuan fabrikadayım zam yapan fabrikalar bile yeni zamlı listeler gönderiyorlar birbirlerine,tam anlamı ile benim gördüğüm kaos ortamı.

O yüzden dik durun sadece biz zam yapıyoruz gibi bir algıya sakın girmeyin.

Potansiyel tüm noktaların önünden geçelim.

Gereğini rica eder hepinize iyi çalışmalar dilerim.”

(67) 29.08.2018 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından AMASYA UN hissedarı (.....) gönderilen “FW: FİYAT LİSTESİ DEĞİŞİM BİLDİRİMİ - ULUSOY UN VE UNAY 29 AĞUSTOS 2018 TARİHLİ VADESİNE GÖRE FİYATLAMA TABLOSU” konulu e - postada şu hususlar yer almaktadır (Belge - 287/16):

“29.08.2018 tarihli Resmi Fiyat listelerimiz, REVİZE EDİLMİŞ NAKLİYE LİSTELERİMİZ ve FİYAT UYGULAMA TABLOMUZ ek dosyadadır.

29Ağustos 2018 tarihli ve revize ederek uygulamaya başladığımız fiyat uygulama listelerimiz ( Ulusoy ve Unay Un ) ek dosyada olup, uygulamamız 29.08.2018 tarihi sabahı itibari ile başlamış olacaktır. Resmi fiyat listelerimizi bir sonraki mailim ile gönderecek ve Nakliye fiyatlarındaki değişim nedeni ile düzenlenmiş olduğumuz YENİ NAKLİYE FİYAT listemizi de resmi liste ile 29.08.18 sabahı ayrıca gönderilecektir. Fiyat listelerimizi bu tablo ve yeni göndereceğim Nakliye listesi üzerinden çalıştıralım.

Fiyat listemizde bulunan ürün fiyatları; Peşin ( ön ödeme veya teslimatta nakit havale) fiyatlar olup, ödeme vade opsiyonu tanıyacağımız, onaylı, limit açılmış müşterilerimizde uygulanacak fiyat tablosu da ayrıca ek dosyadadır.

Burada;

(.....) gün olup aşımlarda aşım gün sayısı aylık (.....) üzerinden vade farkı olarak fatura ile yansıtılacaktır.

Tablo üzerinde ödeme gün vadesine göre onaylanmış siparişlerde de aşım olması durumunda, aşım gün sayısı aylık (.....) üzerinden vade farkı olarak fatura ile yansıtılacaktır.

Vadeli satışlarımız her zaman olduğu gibi, kredibilitesi yüksek ve evraklı, onayladığımız müşteriler için uygulamaya açık olduğu gibi, (.....) gün üzeri vadeli satış kesinlikle yapılmayacaktır.

Vade uygulamalarımızda vade opsiyonumuz yakın bir zamanda kademeli olarak önce (.....) gün ve akabinde (.....) gün seviyelerine çekilecek şekilde hazırlıklı hareket etmenizi ve müşteri profilimizi bu yönde değiştirmeye başlamanızı, sektörümüzün ve bu güne kadar yapılan uygulamaların gerçekleşmesinin mümkün olmayacağı bilinci içerisinde çalışmalarınızı planlamanız zorunlu hale gelmiştir.

Gereğini rica ederim.

İyi çalışmalar”

(68) 04.09.2018 tarihinde ULUSOY (.....) Müdürü (.....) tarafından ULUSOY (.....) gönderilen “RE: samsun paçal 20180829 burdan devam.xlsx” konulu e - postada şu hususlar yer almaktadır (Belge - 287/17):

18 Gönderilen dosyalar 01.07.2018 tarihli ULUSOY ve UNAY fiyat listeleri ve 01.05.2018 nakliye fiyat listelerini içermektedir.

“(.....),

Piyasa belirsizliğini ve karışıklığını devam ettirmekte. Her ne kadar fiyat listeleri yayınlanıyor olsa da kimin neyi ne şekilde yaptığı çok belirsiz devam etmekte. Ancak şu görülebilmekte ki hızlı yükselen fiyat algısı şu an için durağanlaşmıştır. Müşteri kanadında fiyat algısı her ne kadar şiddetle kamu oyu oluşturacak kadar yükselmiş olsa da hem fiyatlar hem ödeme vadelerinde oluşan hassasiyet piyasa tarafından kabul edildiği görülmektedir.

Net olan bir konu var ise un sanayicilerinin vadeli satıştan kaçınıyor ve peşin, kısa vadeli satışlara yönelmeye çalışıyor olmasıdır.

Özellikle teslim de peşin veya birkaç günlük, veya teslimde visa çeken ile kısa vadeli ((.....) gün aralığı ödemeli ) müşterilerde yayınlanan listelerin uygulanmadığını görebiliriz.

Samsun bölgede özellikle (.....) un fiyatlamalarında Giresun (.....) tl (.....) gün ödemeli, (.....) gün ödemeli 105,00 tl, yine Giresun bölgede Ünsan’ın (.....) tl (.....) Giresun fiyatlaması mevcuttur.

Kısaca Bölgede fiyatı kabul gören Ulusoy ve Osmanlı un fiyatları baz alınmakta. Bizim uygulamamız fabrika telimi (.....) ödemeli.

Bölgeye göre kıyaslama yaparsak şu an için Karadeniz bölgede %(.....) - % (.....) yukarıda olduğumuz görülmekte. Karadeniz dışı bölgelerde ise fiyatların 90,00 – 100,00 tl arasında olduğu tespitleri de yapılmakta, vadesine ve kalitesine göre fiyatlar tespit edilebiliyor.

Marmara bölgede Eriş un Ekmeklik ( ULUSOY Flour muadili ) ürünü ve (.....) Un (.....) tl (.....) gün ödemeli, (.....) tl (.....) gün ödemeli fiyatlar ile devam etmekte, Ulusoy Flour ürünümüzün İstanbul fiyatı (.....) tl (.....) gün ödemeli, (.....) tl (.....) gün ödemeli fiyatımızı uygulamaktayız.

İç Anadolu, Ege ve Adana bölgelerinde de benzer durum söz konusu olup, fiyatların 90,00 – 100,00 tl arasında vade ve kalitesine göre fiyatların çalıştırıldığını görmekteyiz. Piyasa hakkında edindiğimiz bilgiler kısaca bu şekilde olup, bilgilerinize sunarım.

Saygılarımla”

(69) 10.10.2018 tarihinde ULUSOY yetkilisi (.....) tarafından ULUSOY (.....) Müdürü (.....) gönderilen “TUSAF açıklamaları” konulu mailde aşağıdaki hususlar yer almaktadır (Belge- 287/18):

“Merhaba (.....).

Malumunuz olduğu gibi son aylarda (.....) yaptığı açıklamalar sebebi ile pazarda bize karşı çok ciddi tepkiler oluşmuştu.;ki tepkiler yatışmak üzereyken dün yapılan fırınlar için un fiyatının 85 tl ye çekilecek şeklinde yapılan açıklamayada ciddi tepkiler oluştu. Fırıncılar federasyonu illere yazı göndererek hangi şartlarda olursa olsun 85 tl üzeri un faturası gelince kendilerine bilgi verilmesini talep ederek pazarı özellikle Ulusoy aleyhine manipülasyon yapmaya zorluyorlar.

Bu sebeple TUSAF veya Ulusoy un olarak bizim tarafımızdan yapılacak bir indirim açıklamasında

Söz konusu unun fabrika teslimi ve peşin ödeme gibi şartların açık olarak altının çizilerek deklere edilmesi bizim açımızdan iyi olacağını pazarda oluşacak tepkileri azalacağını düşünüyor ve öneriyorum.

Saygılarımla.”

(70) 18.01.2019 tarihinde, 19.01.2019 tarihi itibariyle uygulanmaya başlanacak Marmara Bölgesi, Batı Karadeniz ve İzmit PAK PETROL fiyat listeleri PAK PETROL (.....)

tarafından ULUSOY (.....) gönderilmiş, 19.01.2019 tarihinde bu listeler (.....) tarafından BİRSAN (.....) iletilmiştir (Belge - 287/19).

(71) 19.02.2019 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından ULUSOY (.....) Müdürü (.....) gönderilen “Haftalık Bilgilendirme” konulu e - postada şu hususlar yer almaktadır (Belge - 287/20): “(.....) Merhaba,

Geçtiğimiz hafta Samsun,Bafra ve Sinop hattında müşteri ziyaretleri gerçekleştirdim. Bölge rakip fiyatlarımız geçtiğimiz hafta tespitlerimizle eşdeğer görünmekte, geçtiğimiz haftaya kadar rakiplerimiz hala bir önceki liste sevklerini yapmaktaydılar.

Bu hafta itibari ile var ise bir değişiklik tespit etmeye çalışacağım.

Fiyatların yanında göze çarpan en büyük problem mevsimsel ve ekonomik olarak zor zamanlar yaşadığımız bu dönemde ekmek ve unlu mamul tüketiminde kapasite düşüşlerinin gözle görülür hale gelmesini söyleyebilirim.

Bunu en iyi tek çalıştırdığımız müşterilerimiz de gözlemleyebiliyoruz. Mal yazmak istediğimizde çoğu müşterimizin hala malı olduğunu görüyoruz.

Buna rağmen bu hafta başından başlayarak ay sonuna kadar bölgemde hareketlenme yaşayacağımızı öngörüyorum.

…..”

(72) 04.03.2019 tarihinde ULUSOY (.....) Müdürü (.....) tarafından ULUSOY Yurtiçi(.....) Müdürü (.....) gönderilen “FW: Haftalık Bilgilendirme” konulu e - postada aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir (Belge - 287/21):

“(.....) Merhaba,

Geçtiğimiz hafta Samsun Merkez de müşteri ziyaretleri gerçekleştirdim.

Bölgelerim de rakip fabrika fiyatlarında bir değişiklik olmamakla beraber peşin noktalarda iskontolu satışlar göze çarpmakta.

Rakiplerimizden (.....) ile göze çarpmakta fiyat olarak ta bölgelerde fiyatların belirleyicisi konumunu sürdürmektedir.

…

Bu konu son dönemde müşteri alımların da belirleyici olmaya başlamıştır.Bizim uyguladığımız (.....) uygulamadıkları gibi taksit imkanı müşteride tutunmamızı imkansızlaştırmaktadır.

Özellikle volümlü çalışan sağlam noktalarda bütün fabrikalar yoğunlaşmış aramızda oluşan vade farkı (.....) gibi farklar (.....) liraları bulmuştur

….

Bilgilerinize arz eder iyi haftalar dilerim.

(.....),

Bölgemde rakiplerimizle fiyat konusunda rekabet edemez olduk geçmiş dönemlerde aynı şartlarda satış yaptığımız rakiplerimizle 1 veya 2 lira gibi bir fiyat farkı oluyordu şu an 6 ve 8 lira gibi müşterilere kabul ettiremedigimiz fiyat farkları görüyoruz baz aldığımız rakipler bölge degirmenleri değil (.....), (.....) gibi güçlü rakipler örneğin Tokat bölgesinde (.....) fabrikada 92,00 TL olan ekmeklik ununu Tokat ve ilçelerine (.....) dahil şekilde (.....) güne kadar ödeme imkanıyla satıyor yani bölgeye Samsun dan (.....) nakliye yazıyor ve kredi kart komisyonunu müşteriye yansıtmıyor aynı şartlarda Plus 2 unumuzu bölgeye satmaya çalıştığımız da fabrikada (.....) olan unumuz + (.....) lira nakliye + (.....) lira bir aylık vade farkı ve (.....) TL kredi kartı komisyonu ile (.....) gibi bir rakama geliyor Plus 2 unumuzu (.....) ekmeklik unu ile kiyaslamiyoruz ancak piyasada kabul gören fiyat farkı (.....) TL bazı müşteriler maksimum (.....) TL farka kadar kabul ediyor ama malesef (.....) TL gibi kabul görmeyen fiyat farkları söz konusu uygun görülürse bölgede uygulanan nakliyenin (.....) un yaptığı gibi (.....) TL olarak uygulanması ve (.....) ay gibi kısa bir vadede yapılan (.....) ödemelere (.....) TL vade farkı yansıtarak nakit ödeme yapan

müşterilerde (.....) TL kartla ödeme yapan müşterilerde (.....) TL fiyat farkımız olur ve bölgede kaybedilen, kazanmaya çalışılan bir çok noktada ve mevcutta çalıştığımız ancak fiyat farklarindan dolayı kaybetme riskimiz olan müşterilerimiz de daha güçlü bölgede daha söz sahibi olabiliriz.

Ayrıca geçmiş dönemlerde Anadolu doğadan unumuz ile mis un mavi un un fiyatlarını aynı olacak şekilde bölgelere göre uygulama yapıyorduk şu an da fabrika teslim (.....) mis un mavi fiyatı, benim bolgemde zahire pazarı için Anadolu doğadan unumuz Plus 1 unumuzdan daha çok talep görüyor örneğin Tokat bölgesini ele alacak olursak (.....) bölgeye (.....) nakliye uyguluyor ve fiyatı (.....) e geliyor.

…”

(73) 16.04.2019 tarihinde ULUSOY (.....) Müdürü (.....) tarafından ULUSOY (.....) Müdürü (.....) gönderilen “Piyasa Bilgilendirme” konulu e - postada şu hususlar yer almaktadır (Belge- 287/22):

“(.....)

(.....) iç kesimler gibi sahil hattında da değişiklik yok, aksine (.....) gibi ciddi rakiplerden (Peşin) 90,00 liradan başlayan fiyatlardan mal aldığını söyleyen müşterilerin sayısında artış var. (.....) yine bu rakamlardan bir çok noktada (.....) ise 1 - 2 lira üzerinde hareket sağlamaya çalışmaktadırlar.Liste değişikliğini 2,00 lira ile gerçekleştiren yalnızca (.....) grubudur. (.....),Trabzon Şana’da bulunan bir müşterimize fiyat değişebileceği bilgisini veriyor, iş yeri sahibi (.....) o bölgeye bakan sorumlusunu arayarak fiyat hareketi varmı diye sormaya çalışırken aldığı cevap ise oldukça enteresan olmuş.”Ne fiyat değişikliği ,nereden çıktı bu,yine birileri her zaman ki gibi zamlanacak diye mal satmaya çalışıyorlardır, sen işine bak “diyor müşterimize.Listeler belki değişiyor, ancak sahaya bunu yansıtan önemli bir aktör yok.Bu görevi bir süre daha bizim almamamız gerekiyor.Önümüzdeki günler önemli ve değerli, ramazan satışlarımıza ve beklentimize % 100 etki edecektir.

Tespit ve görüşlerim yukarıdaki gibi olup, bilgi ve değerlendirmenize sunarım.

Saygılarımla...”

(74) 22.04.2019 tarihinde ULUSOY (.....) Müdürü (.....) tarafından ULUSOY (.....) Müdürü (.....) gönderilen “Haftalık Bilgilendirme” konulu e - postada şu hususlara yer verilmektedir (Belge- 287/23):

“(.....) Bey merhaba,

…

(.....) Bey, geçtiğimiz hafta da fiyatlarda sahil hattında (.....) ve (.....) dışında değişme olmadı diyebilirim.Önemli rakiplerin mevcut uygulamaları devam ediyor. (.....) zam hamlesi yaptı 109,00 lira okudu fakat müşterinin reaksiyonu karşısında 106,00 daha sonra mevcut 104,00 fiyatına geri döndü.Bu müşteride tetikte beklemeye devam ediyoruz, kalite sapması yok müşteri kurumsal destek aldığından dolayı bizimle çalışma arzusu içerisinde, fakat yükselen maliyete katlanma adına bayiden de olsa rakiple çalışmaya devam ediyor.Aldığı fiyat net verdiği vade ise 90 gün olarak gerçekleşmektedir.

…

Mardin bölge tabir ettiğimiz ihracat ağırlıklı çalışan fabrikalar bir süredir absürt fiyatlarla piyasaları taciz ediyordu geçen hafta bu firmaların sevkıyatlarında sorunlar yaşandığını da ayrıca tespit ettik.Bu şekilde devam edilmesi halinde bölgeye yapacağımız sevkiyatlarda artışları yakalayabileceğimizi düşünüyorum…”

(75) Ayrıca bu belgelere ek olarak ULUSOY’da gerçekleştirilen yerinde incelemelerde elde edilen bazı e - postaların devamında diğer rakip teşebbüslerin vade uygulamaları, vadeli ve peşin satış fiyatları bilgisini içeren tablolar elde edilmiştir.

I.3.1.4. UNSAN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(76) 03.06.2019 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından UNSAN (.....) gönderilen “500 ISO - 2018” konulu e - postada şu ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/62):

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

I.3.1.5. ÖZMERCAN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(77) ÖZMERCAN’da 25.06.2019 tarihinde yapılan yerinde incelemede, GUSAD’ın kurumsal e- posta adresi olan (.....) adresinden ÖZMERCAN’a iletilen 13.05.2019 tarihli “HAFTALIK FİYATLAR HAKKINDA” başlıklı e - postada, kepek, buğday ve arpa fiyatlarıyla ilgili tavsiye niteliğinde olduğu değerlendirilen satış fiyatlarına yer verilmiştir (Belge- 287/64).

I.3.2. Soruşturma Açılan İkinci Grup Teşebbüslerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler 19 I.3.2.1. AKMEHMET’ten Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(78) 26.06.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından BİRSAN BEŞGÖZ UN, UNSAN, GÜR UN, HASAN USTA, TAFLAN UN, ZAFER UN, TEKSİN UN, BAFRA ERİŞ, AKMEHMET, DARICA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, DERVİŞOĞLU, ÜNSAN ÜNYE, KOZLU, PAK PETROL, EMİROĞLU, AKÇAABATLILAR, EJDER UN, UNAY, ERENLER UN, ÇORUM UN, YÜKSEL UN, HİTİT UN, ELSA, ALTINABAŞAK, USTA UN, AMASYA UN, HASAŞ HAS UN, TUNÇOĞLU, ÇİÇEK UN, SARAY PETROL, AYSER BAK, HÜSEYİNOVA YILMAZ UN ve MİSAFİR UN’a gönderilen “KUSD Çorum Toplantısı” konulu e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/24):

“Sayın Üyelerimiz,

Derneğimiz yönetim kurulu üyelerinin kararıyla 29 Haziran Cumartesi günü saat 12.00 da Çorum Katipler Konağın’ da düzenleyeceğimiz yemekli toplantımıza katılmanızı rica ederiz. Toplantımızın konusu, bölgemizde buğdayın kalitesi (analiz değerleri) ve fiyatı, Un fiyatları ve vadeleri olarak belirlenmiştir. Toplantıya katılacak olan tüm üyelerimizin bu bilgileri kendi firmaları çerçevesinde toplantıda paylaşmalarını rica eder, katılımlarınız için şimdiden teşekkür ederiz.

Saygılar,

(.....)

(.....)“

19 Soruşturma açılan ikinci grup teşebbüsler, KUSAD ve KUSAD’a üye (ALAYBEYİ ve HATAP hariç olmak üzere) teşebbüslerden oluşmaktadır

(79) 02.07.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından BİRSAN BEŞGÖZ UN, UNSAN, GÜR UN, HASAN USTA, TAFLAN UN, ZAFER UN, TEKSİN UN, BAFRA ERİŞ, AKMEHMET, DARICA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, DERVİŞOĞLU, ÜNSAN ÜNYE, KOZLU, PAK PETROL, EMİROĞLU, AKÇAABATLILAR, EJDER UN, UNAY, ERENLER UN, ÇORUM UN, YÜKSEL UN, HİTİT UN, ELSA, ALTINABAŞAK, USTA UN, AMASYA UN, HASAŞ HAS UN, TUNÇOĞLU, ÇİÇEK UN, SARAY PETROL, AYSER BAK, HÜSEYİNOVA YILMAZ UN ve MİSAFİR UN’a gönderilen “Un Fiyat Listeleri” konulu e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/25):

“Sayın üyelerimiz,

Çorum toplantısında da görüşüldüğü üzere kuruluşunuza ait güncel un fiyatı listesinin derneğimize iletilmesi hususunda yardımlarınızı rica ederiz.”

(80) Yukarıdaki e - postaya cevap olarak 03.07.2013 tarihinde AKMEHMET (.....) tarafından KUSAD (.....) gönderilen e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/26): (.....),

ÇORUM TOPLANTISINDA KONUŞULDUĞU ÜZERE UN FİYATIMIZI 1. - TL ARTTIRDIK VE AŞAĞIDAKİ GİBİ YENİ FİYATIMIZ OLUŞTU.

EKMEKLİK UN FİYATIMIZ, 02/07/2013 DEN İTİBAREN FABRİKA TESLİMİ,( KDV VE NAKLİYE HARİÇ ) PEŞİN VE VADELİ OLARAK MÜŞTERİYE GÖRE VEYA ADET VE ÖDEME DURUMUNA GÖRE 50.50 TL – 51.50 TL ARALIĞINDA DEĞİŞTİRİLMİŞTİR. BİLGİLERİNİZE ARZ EDERİZ.

SAYGILARIMIZLA,

(.....)

AKMEHMET UN FABRİKASI – RİZE”

(81) 30.10.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından yukarıda yer verilen teşebbüslere [20] gönderilen “Un Fiyat Listeleri” konulu e - posta ekinde ULUSOY ve UNAY’a ait 28.10.2013 tarihli fiyat listeleri yer almaktadır. Ayrıca söz konusu e - posta ekinde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/27):

“Sayın Üyelerimiz,

Ekte Ulusoy Un San. ve Tic. A.Ş. ve Unay Un San. ve Tic. A.Ş ye ait güncel un fiyat listesini bulabilirsiniz. Un fiyat listelerini bizler ile paylaşan üyelerimiz arasındaki fiyat listesi paylaşımımız mail yoluyla devam etmektedir. Henüz fiyat listesini bizlere ulaştırmayan üyelerimizin de derneğimiz tarafından yürütülen bu faaliyete katılmalarını temenni ediyoruz.

Saygılar

(.....)

(.....)

(82) 19.12.2013 tarihinde AKMEHMET (.....) KUSAD (.....) gönderilen “UN FİYATLARI ARTIŞI HK.” konulu e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/28):

“SAYIN (.....),

(.....).

DOLARDAKİ TIRMANIŞ ÜRKÜTÜCÜ BOYUTLARDA.

UN FİYATLARI HALA ÇOK DÜŞÜK, NE YAPACAĞIZ.

HERGÜN ALEYHİMİZE İŞLİYOR.

20 BİRSAN BEŞGÖZ UN, UNSAN, GÜR UN, HASAN USTA, TAFLAN UN, ZAFER UN, TEKSİN UN, BAFRA ERİŞ, AKMEHMET, DARICA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, DERVİŞOĞLU, ÜNSAN ÜNYE, KOZLU, PAK PETROL, EMİROĞLU, AKÇAABATLILAR, EJDER UN, UNAY, ERENLER UN, ÇORUM UN, YÜKSEL UN, HİTİT UN, ELSA, ALTINABAŞAK, USTA UN, AMASYA UN, HASAŞ HAS UN, TUNÇOĞLU, ÇİÇEK UN, SARAY PETROL, AYSER BAK, HÜSEYİNOVA YILMAZ UN ve MİSAFİR UN’a

ŞU AN İTİBARİYLE EN AZ 3.50 TL İLE 4.00 TL ARASINDA UN ÇUVAL

FİYATLARINI ARTTIRALIM.

ÖNCÜLÜK YAPMANIZI VE ACİLEN HAREKETE GEÇMENİZİ RİCA EDİYORUZ

SELAMLAR,

(.....)”

(83) 23.12.2013 tarihinde yukarıda yer verilen e - posta da iletilerek, ULUSOY Yönetim Kurulu Üyesi(.....) ULUSOY (.....) gönderilen e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

(.....)

Karadeniz bölgesinde Trabzon – rize Artvin hattında diğer firma fiyatları hakkında bilgi veriniz

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

Vediger leri”

(84) 29.01.2015 tarihinde AKMEHMET (.....) ULUSOY Yönetim Kurulu Üyesi(.....) gönderilen “DOLAR ARTIŞI VE UN FİYATLARI” konulu e - postada yer alan ifadelere aşağıda yer verilmektedir (Belge - 287/29):

“… DOLAR HER AN SAATLİ BOMBA. … SİZLERİNDE UN FİYATLARINA MÜDAHALE ETMENİZ… SAYIN BAŞKANIMIZ, SEVGİLİ (.....) LÜTFEN ACİL BİR ÇÖZÜM BULALIM.

BÖYLE OLMAZ, BÖYLE GİTMEYECEĞİNİ HEPİMİZ BİLİYORUZ.

İLGİNİZİ VE GEREĞİNİ RİCA EDİYORUM. …”

(85) Yukarıda yer verilen e - postaya cevap olarak 29.01.2015 tarihinde ULUSOY (.....) gönderilen “FW: DOLAR ARTIŞI VE UN FİYATLARI” konulu e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Değerli (.....)

Bu serzenişine hepimiz katılıyoruz,

Ama öncü olacak birini bir türlü bulamıyoruz.

Hepimiz korkuyoruz mal satamamaktan.

Talebin de yavaşladığı bir dönemde, zam yapmak zorlaşıyor.

Ama sonuç olarak zararına çalışılmış oluyor.

Bir hareket başlatmak için,

müsaadenle aşağıdaki mailini yönetim kurulundaki arkadaşlarla paylaşmak istiyorum.” (86) Yukarıda yer verilen e - postanın akabinde (.....) KUSAD, KOZLU, AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TAFLAN UN, TUNÇOĞLU ve YÜKSEL UN’a gönderilen ve bilgi kısmında AKMEHMET’in yer aldığı e - postada aşağıdaki ifadeler geçmektedir: “Değerli Yönetim Kurulu arkadaşlarım,

(.....) serzenişini ve talebini size aşağıda iletiyorum.

Elimizden ne gelir bilemiyorum ama, bize öncülük edecek, zam yapıp arkasında duracak bir firmaya ihtiyaç var anladığım kadarıyla.

En azından fikren buna hazırlanmak açısından, görüşlerinizi rica ederim.

Sevgi ve Saygılarımla

(.....)”

(87) 09.04.2018 tarihinde (.....) tarafından KUSAD’a gönderilen “un fiyatları” konulu e - postada aşağıdaki ifadeler geçmektedir (Belge - 287/11):

“Sayın (.....),

Sürekli artan dolar kuru ve ithal buğday fiyatlarının un fiyatlarına yansıtılmaması

büyük bir problem olarak ortadadır

Hatta bazı firmaların dahada düşük fiyatlı un satmakta oldukları aşikardır.

Bu konuda Karadeniz bölgemizdeki fiyatlar konusunda müdahale etmenizi ve gereğini rica ederiz

İyi çalışmalar dileriz.

Saygılarımızla.”

(88) AKMEHMET içerisinde yapılan iç yazışmada USTA UN’un aynı gün tarihli (14.05.2018) ve PAK PETROL’ün 10.05.2018 tarihli fiyat listeleri paylaşılmıştır (Belge - 287/65).

(89) 29.08.2018 tarihinde AKMEHMET çalışanı tarafından teşebbüsün kurumsal e - posta adresine gönderilen “Liste” konulu e - posta içeriğinde ULUSOY ve UNSAN’a ait 29.08.2018 tarihli fiyat listeleri yer almaktadır (Belge - 287/30).

I.3.2.2. AMASYA UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(90) 11.02.2015 tarihinde ULUSOY (.....) AMASYA UN hissedarı (.....) gönderilen “FW: ULUSOY UN VE UNAY UN 02.02.2015 TARİHLİ REVZE EDİLMEİŞ FİYAT LİSTESİ” konulu e - posta ekinde ULUSOY ve UNAY’a ait 02.02.2015 tarihli fiyat listeleri yer almaktadır (Belge - 287/31).

(91) 11.02.2015 tarihli farklı bir e - postada ise ULUSOY (.....) AMASYA UN hissedarı (.....) gönderilen “FW:” konulu e - posta ekinde UNSAN’a ait 02.02.2015 tarihli fiyat listesi yer almaktadır (Belge - 287/32).

(92) 29.08.2018 tarihinde (.....) gönderilen “FW: FİYAT LİSTESİ DEĞİŞİM BİLDİRİMİ - ULUSOY UN VE UNAY 29 AĞUSTOS 2018 TARİHLİ VADESİNE GÖRE FİYATLAMA TABLOSU” konulu e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/16):

“29.08.2018 tarihli Resmi Fiyat listelerimiz, REVİZE EDİLMİŞ NAKLİYE LİSTELERİMİZ ve FİYAT UYGULAMA TABLOMUZ ek dosyadadır.

29 Ağustos 2018 tarihli ve revize ederek uygulamaya başladığımız fiyat uygulama listelerimiz ( Ulusoy ve Unay Un ) ek dosyada olup, uygulamamız 29.08.2018 tarihi sabahı itibari ile başlamış olacaktır. Resmi fiyat listelerimizi bir sonraki mailim ile gönderecek ve Nakliye fiyatlarındaki değişim nedeni ile düzenlenmiş olduğumuz YENİ NAKLİYE FİYAT listemizi de resmi liste ile 29.08.18 sabahı ayrıca gönderilecektir. Fiyat listelerimizi bu tablo ve yeni göndereceğim Nakliye listesi üzerinden çalıştıralım.

Fiyat listemizde bulunan ürün fiyatları; Peşin ( ön ödeme veya teslimatta nakit havale) fiyatlar olup, ödeme vade opsiyonu tanıyacağımız, onaylı, limit açılmış müşterilerimizde uygulanacak fiyat tablosu da ayrıca ek dosyadadır.

Burada;

(.....) – (.....) gün olup aşımlarda aşım gün sayısı aylık %(.....) üzerinden vade farkı olarak fatura ile yansıtılacaktır.

Tablo üzerinde ödeme gün vadesine göre onaylanmış siparişlerde de aşım olması durumunda, aşım gün sayısı aylık %(.....) üzerinden vade farkı olarak fatura ile yansıtılacaktır.

Vadeli satışlarımız her zaman olduğu gibi, kredibilitesi yüksek ve evraklı, onayladığımız müşteriler için uygulamaya açık olduğu gibi, (.....) gün üzeri vadeli satış kesinlikle yapılmayacaktır.

Vade uygulamalarımızda vade opsiyonumuz yakın bir zamanda kademeli olarak önce (.....) gün ve akabinde (.....) gün seviyelerine çekilecek şekilde hazırlıklı hareket etmenizi ve müşteri profilimizi bu yönde değiştirmeye başlamanızı, sektörümüzün ve bu güne

kadar yapılan uygulamaların gerçekleşmesinin mümkün olmayacağı bilinci içerisinde çalışmalarınızı planlamanız zorunlu hale gelmiştir.

Gereğini rica ederim.

İyi çalışmalar”

I.3.2.3. HATAP’tan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(93) 04.05.2018 tarihinde HATAP (.....) Müdürü (.....) şirket müşterisi (.....) gönderilen “RE: Hatap Un Fiyat Değişikliği” konulu e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/33):

“(.....)

Fiyat artışlarımızı, maliyetlerimize göre yapıyoruz. Ayrıca kullandığımız buğdaylar, rakiplerimizin kullandığı buğdaylara göre farklılık göstermektedir. Doğal olarak maliyetlerimiz aynı değildir. Bu sebeple sizler gibi uzun yıllardır çalıştığımız değerli firmalar bizim yaptığımız fiyat geçişlerinin zorunluluktan kaynaklandığını bilirler. Maliyetlerimiz müsaade etmediği için rakiplerimizin fiyat geçişini beklememiz mümkün değil.

İyi çalışmalar...”

I.3.2.4. PAK PETROL’den Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(94) “FW: ULUSOY UN ve UNAY UN FİYAT LİSTELERİ ve REVİZE EDİLMİŞ NAKLİYE FİYAT LİSTELERİ ( 01.11.2017 )” konulu e - postada ULUSOY ve UNAY’a ait 01.11.2017 tarihli fiyat listeleri ve nakliye fiyat listesi ULUSOY (.....) tarafından 03.11.2017 tarihinde TAFLAN (.....), 14.11.2017 tarihinde ise PAK PETROL (.....) gönderilmiştir. Ayrıca söz konusu e - posta içeriğinde aşağıdaki ifadeler geçmektedir (Belge - 287/34):

“Değerli arkadaşlar,

01.11.2017 tarihinden itibaren geçerli olan ve uygulamaya başlayacağımız ULUSOY UN - UNAY UN / YENİ FİYAT LİSTELERİ ve REVİZELİ NAKLİYE FİYAT LİSTELERİ ek dosyadadır. Yeni bir düzenleme yapılana kadar bu fiyat listelerimiz

uygulanacak olup, satış koşullarımız aynı olmak üzere;

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

(.....)

Uygulamanın eksiksiz gerçekleşmesi üzere gereğini rica ederim.

İyi çalışmalar”

(95) 05.03.2018 tarihinde PAK PETROL (.....) Müdürü (.....) tarafından PAK PETROL (.....) gönderilen “maliyetler hakkında” konulu e - postada aşaıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge-287 /35):

“(.....)

İstemiş olduğunuz maliyet tabloları ekte bilginize sunulmuştur,

Pak un ve Ulusoy olmak üzere iki firmanın tablolarını paylaştım bilginize

…”

(96) E- postanın ekinde ULUSOY’un aynı gün tarihli maliyet hesabı Excel tablosu yer almaktadır.

I.3.2.5. TAFLAN UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(97) 15.08.2013 tarihinde TAFLAN UN (.....) tarafından KUSAD’a gönderilen “FW: Fiyat Listesi” konulu e - postanın ekinde 01.08.2019 tarihine ait TAFLAN UN fiyat listesi yer almaktadır (Belge - 287/36).

(98) 29.10.2013 tarihinde TAFLAN UN (.....) tarafından KUSAD’a gönderilen “yücel keles sizinle bir belge paylaştı” konulu e - postanın ekinde 28.10.2013 tarihine ait TAFLAN UN fiyat listesi yer almaktadır (Belge - 287/37).

(99) 11.11.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından KOZLU Yönetim Kurulu Üyesi(.....), UNSAN (.....), YÜKSEL UN (.....), MİSAFİR UN, AKMEHMET (.....), USTA UN (.....) UNAY (.....), EMİROĞLU yetkilisi (.....), TAFLAN UN, ÜNSAN ÜNYE yetkilisi (.....) ve BAFRA ERİŞ’e gönderilen e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/38): “Sayın Üyelerimiz,

Listemizdeki Ulusoy Un fiyat listesi güncellenmiştir. Saygılar

(.....)”

(100) Söz konusu e - posta ekinde AKMEHMET’e ait 30.10.2013, ALAYBEYİ’ne ait 24.10.2013, BAFRA ERİŞ’e ait 28.10.2013, EMİROĞLU’na ait 11.10.2013, KOZLU’ya ait 08.11.2013, MİSAFİR UN’a ait 22.07.2013, ULUSOY’a ait 11.11.2013 (mailin gönderildiği tarihe ait), UNAY’a ait 28.10.2013, UNSAN’a ait 28.10.2013, USTA UN’a ait 01.11.2013, ÜNSAN ÜNYE’ye ait 31.10.2013, TAFLAN UN’a ait 28.10.2013, YÜKSEL UN’a ait 02.08.2013 tarihli fiyat listeleri yer almaktadır.

(101) 14.11.2013 tarihinde TAFLAN UN (.....) tarafından KUSAD’a gönderilen “(Konu yok)” konulu e - postanın ekinde 15.11.2013 tarihine ait TAFLAN UN fiyat listesi yer almaktadır (Belge- 287/39).

I.3.2.6. UNAY UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(102) 02.09.2019 tarihinde ULUSOY (.....) tarafından ULUSOY (.....) ULUSOY yetkilileri (.....) UNAY (.....) UNAY yetkilileri (.....) ve bilgi kısmında yer alan (.....) gönderilen “31.08.2019 ULUSOY UN SATIŞ - SİPARİŞ VE BAĞLANTI RAPORUDUR.” Konulu e - posta ekinde ULUSOY ve UNAY’a ait satış, sipariş ve bağlantı bilgileri yer almaktadır (Belge - 287/63). I.3.2.7. YÜKSEL UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(103) 22.07.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından BİRSAN BEŞGÖZ UN, UNSAN, GÜR UN, HASAN USTA, TAFLAN UN, ZAFER UN, TEKSİN UN, BAFRA ERİŞ, AKMEHMET, DARICA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, DERVİŞOĞLU, ÜNSAN ÜNYE, KOZLU, PAK PETROL, EMİROĞLU, AKÇAABATLILAR, EJDER UN, UNAY, ERENLER UN, ÇORUM UN, YÜKSEL UN, HİTİT UN, ELSA, ALTINABŞAK, USTA UN, AMASYA UN, HASAŞ HAS UN, TUNÇOĞLU, ÇİÇEK UN, SARAY PETROL, AYSER BAK, HÜSEYİNOVA YILMAZ UN ve MİSAFİR UN’agönderilen “Un fiyat listesi” konulu e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge -287 /40):

“Değerli üyelerimiz,

İşletmenize ait güncel un fiyatlarınızı liste şeklinde derneğimize iletmenizi rica ederiz.”

(104) Yukarıdaki fiyat listesi gönderme talebinin akabinde 02.08.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından KOZLU, UNSAN, YÜKSEL UN, MİSAFİR UN, TAFLAN UN, AKMEHMET, USTA UN, BAFRA ERİŞ ve UNAY’a gönderilen “Un Fiyat Listesi” konulu e - posta ekinde

yer alan Excel dosyasında 28.06.2013 - 22.07.2013 tarihleri arasında olmak üzere ULUSOY, UNAY, UNSAN, KOZLU, YÜKSEL UN, MİSAFİR UN, TAFLAN UN, AKMEHMET UN, USTA UN, BAFRA ERİŞ, ALAYBEYİ ve EMİROĞLU fiyat listeleri yer almaktadır. Ayrıca e - postada aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir (Belge - 287/41):

“…Revize un fiyat listesi ektedir

sizden güncel fiyat listeleri geldikçe, Un Fiyat Listemizi güncelleyip sizlerle paylaşacağız. ….”

(105) 12.10.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından KOZLU, UNSAN, YÜKSEL UN, MİSAFİR UN, TAFLAN UN, AKMEHMET, USTA UN, BAFRA ERİŞ, UNAY ve EMİROĞLU’na gönderilen “un fiyat listeleri” konulu e - posta ekinde yer alan Excel dosyasında 28.06.2013- 22.07.2013 tarihleri arasında olmak üzere ULUSOY, UNAY, UNSAN, KOZLU, YÜKSEL UN, MİSAFİR UN, TAFLAN UN, AKMEHMET UN, USTA UN, BAFRA ERİŞ, ALAYBEYİ UN ve EMİROĞLU GIDA fiyat listeleri yer almaktadır. Ayrıca e - postada aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir (Belge - 287/42):

“… Derneğimize ulaşan son fiyat listelerine göre hazırlanan ek bilginize sunulur. Fiyatlarında değişiklik olan üyelerimizin listelerini derneğimize iletmelerini rica ederiz. …”

(106) 03.07.2014 tarihinde KUSAD (.....) tarafından KOZLU Yönetim Kurulu Üyesi (.....), UNSAN (.....), YÜKSEL UN (.....), AKMEHMET (.....), USTA UN (.....), UNAY (.....), TAFLAN UN, ÜNSAN ÜNYE yetkilisi (.....), BAFRA ERİŞ (.....) ve BAFRA ERİŞ yetkilisi (.....) AMASYA UN, TEKSİN UN ve EMİROĞLU yetkilisi (.....) gönderilen “RE: un fiyat listeleri” konulu e - posta ekinde yer alan Excel dosyasında 17.06.2014 -01.07.2014 tarihleri arasında olmak üzere ULUSOY, UNAY, UNSAN, BAFRA ERİŞ, ALAYBEYİ UN ve TAFLAN UN fiyat listeleri yer almaktadır. Ayrıca e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge - 287/43):

“… Güncel un fiyat listesi ekte bilginize sunulur. Listede Taflan Un firmasının fiyatları güncellenmiştir. …”

I.3.3. Soruşturmaya Dahil Edilen Üçüncü Grup Teşebbüslerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

I.3.3.1. ALTINBAŞAK’tan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(107) 26.06.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından gönderilen KUSAD üyesi teşebbüslerin Çorum toplantısına davet edildiği belge elde edilmiştir (Belge - 287/24).

(108) Söz konusu e - postadan bir hafta sonra 02.07.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından yukarıda yer verilen teşebbüslere güncel fiyat listeleri göndermelerinin talep edildiği e - posta elde edilmiştir (Belge-287 /25).

(109) Benzer şekilde KUSAD (.....) tarafından yukarıda bahsi geçen teşebbüslere gönderilen 22.07.2013 tarihli e- postada, işletmelerin güncel un fiyatlarının liste şeklinde derneğe iletilmesi talep edilmiştir (Belge - 287/40).

(110) 30.10.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından KUSAD üyelerine gönderilen ve ekinde ULUSOY ve UNAY’ın iki gün önceki (28.10.2013) tarihli güncel fiyat listelerinin bulunduğu e - posta elde edilmiştir (Belge - 287/27).

(111) Teşebbüslerden alınan belgelerde, fiyat listelerinin yanı sıra maliyet hesaplarının da toplantılarda görüşüldüğü ve paylaşıldığı anlaşılmaktadır. 09.01.2014 tarihinde KUSAD (.....) tarafından KUSAD üyesi teşebbüslere [21] gönderilen e - postada (Belge - 287/48): 21 BİRSAN (.....) BEŞGÖZ UN (.....) UNSAN (.....) GÜR UN Müdürü(.....) HASAN USTA yetkilisi (.....) TAFLAN UN hissedarı (.....) ZAFER UN (.....) TEKSİN UN, AKMEHMET UN (.....) DARICA UN yetkilisi

“Sayın Üyelerimiz,

Dün gerçekleştirdiğimiz toplantıda da kullanılan un maliyet tablosu ekte bilginize sunulur.”

ifadesi yer almaktadır. Söz konusu e - postada yer alan ifadeler, teşebbüslerin 08.01.2014 tarihinde un maliyetlerini de içeren bir toplantı yaptıklarına işaret etmektedir. E - posta ekindeki Excel tablosunda, un fabrika teslim maliyeti 61,43 TL olarak belirtilmektedir.

(112) Anılan 08.01.2014 toplantısına ilişkin bir diğer yazışma 11.01.2014 tarihli olup, KUSAD (.....) tarafından yukarıda yer verilen 09.01.2014 tarihli e - posta ile aynı teşebbüslere gönderilmiştir (Belge - 287/49). Yazışmada;

“Sayın Üyelerimiz,

Ekte, 8 ocak tarihinde yapılan toplantımızda, katılan meslektaşlarımızın verdiği fabrika satış teslim fiyatları yer almaktadır.

Toplantıya katılan meslektaşlarımız arasında, yükselen buğday fiyatları ve döviz kurlarındaki artışın devam edeceği beklentileri sebebi ile fiyatların fabrika teslimi 60 tl vadeli seviyesine gelmesi gerektiği konusunda görüş birliği bulunmaktadır.

Bilgilerinize sunulur…”

ifadesi dikkat çekmektedir. Anılan e - posta ekinde yer alan Excel dosyasında AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TUNÇOĞLU, AKMEHMET, BEŞGÖZ UN, YILMAZ UN, ERUN, HASAŞ HASUN, SİVAS UN, ELSA, [22] HASAN USTA, TAFLAN UN, KOZLU [23], AYSER BAK [24], YÜKSEL UN, EMİROĞLU, HÜSEYİNOVA, ERENLER UN, HİTİT UN, USTA UN, ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN, ULUSOY, UNSAN ve DERVİŞOĞLU’na ait güncel fiyatlar yer almaktadır [25].

I.3.3.2. AYSER BAK’tan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(113) 02.07.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından AYSER BAK (.....) dahil olmak üzere KUSAD üyesi olan ve yukarıda yer verilen bir grup soruşturma tarafı teşebbüse gönderilen “Un Fiyatları Listeleri” konulu e - postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge- 287/50):

“Sayın üyelerimiz,

Çorum toplantısında da görüşüldüğü üzere kuruluşunuza ait güncel un fiyatı listesinin derneğimize iletilmesi huşunda yardımlarınız rica ederiz…”

(114) Söz konusu e - postaya AYSER BAK (.....) tarafından aynı gün verilen cevapta:

“şuan bakımdayız, tahminen 15 - 20 gün sürecek, üretimimiz şuan yok. Bakımdan sonra fiyatı bildireceğiz…”

ifadeleri yer almaktadır.

(.....) MERZİFON GÜLBAHAR hissedarı (.....) DERVİŞOĞLU yetkilisi (.....) ÜNSAN ÜNYE Yetkilisi (.....) KOZLU Yönetim Kurulu Üyesi (.....) PAK PETROL yetkilisi (.....) EMİROĞLU yetkilisi (.....) AKÇAABATLILAR (…..), EJDER UN yetkilisi (.....) UNAY, ERENLER UN Müdürü (.....) ÇORUM UN yetkilisi (.....) YÜKSEL UN (.....) (.....) HİTİT UN yetkilisi (.....) ELSA Müdürü (.....) ALTINBAŞAK yetkilisi (.....) USTA UN (.....) (.....) ve(.....) AMASYA UN hissedarı (.....) HASAŞ HAS UN, TUNÇOĞLU, ÇİÇEK UN, SARAY PETROL, AYSER BAK, HÜSEYİNOVA, YILMAZ UN, MİSAFİR UN, ŞİMŞEKLER, BAFRA ERİŞ, ERUN, AKKAUN, TAFLAN UN, ULUSOY.

22 Söz konusu Excel’de ZEYBEK UN olarak geçmektedir. ZEYBEK UN, ELSA’nın markasıdır.

23 Söz konusu Excel’de MİSUN olarak geçmektedir. MİSUN, KOZLU’nun markasıdır

24 Söz konusu Excel’de SİVAS BEYİ UN olarak geçmektedir. SİVAS BEYİ UN, AYSER BAK’ın markasıdır. 25 HASAŞ HASUN ve HASAN USTA soruşturmaya taraf değillerdir.

(115) 09.01.2014 tarihinde KUSAD (.....) tarafından Belge - 287/48’de yer alan KUSAD üyesi teşebbüslere gönderilen ve “Un Maliyet Tablosu” konulu e - posta ekindeki Excel tablosunda, un fabrika teslim maliyeti 61,43 TL olarak belirtilmektedir. (Belge - 287/48).

(116) 18.07.2014 tarihinde USTA UN (.....) tarafından AYSER BAK (.....) gönderilen “un maliyet hesabı” konulu e - posta ekinde USTA UN’un hesapladığı düşünülen 57.39 TL maliyet fiyatı ve 60.83 TL satış fiyatı bilgileri yer almaktadır (Belge - 287/51).

I.3.3.4. BEŞGÖZ UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(117) Teşebbüste yapılan yerinde incelemede, un fiyatları ve vadelerini konu alan ve teşebbüslerden fiyat bilgilerini paylaşmaları talep edilen, yukarıda yer verilen 29.06.2013 Çorum toplantısına davet e - postası (Belge - 287/24), ULUSOY ve UNAY’ın fiyat listelerinin BEŞGÖZ UN dahil bir grup KUSAD üyesine gönderildiği 30.10.2013 tarihli yazışma (Belge - 287/27), 29.06.2013 tarihinde yapılan Çorum toplantısında görüşülen un fiyat listelerinin derneğe iletilmesi talebini içeren 02.07.2013 tarihli e - posta (Belge - 287/25), işletmelerin güncel fiyatlarını göndermeleri talep edilen 22.07.2013 tarihli e - posta (Belge - 287/40) elde edilmiştir.

(118) KUSAD (.....) tarafından üyelerin davet edildiği bir diğer toplantı, 16.06.2013 tarihinde yapıldığı anlaşılan Amasya bölge toplantısıdır (Belge - 287/52). ULUSOY, BİRSAN, BEŞGÖZ UN, UNSAN, GÜR UN, HASAN USTA [26], TAFLAN UN, ZAFER UN, TEKSİN UN, BAFRA ERİŞ, AKMEHMET, DARICA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, DERVİŞOĞLU, ÜNSAN ÜNYE UN, KOZLU, PAK PETROL ve EMİROĞLU’na gönderilen 21.06.2013 tarihli e - postada, toplantı bilgileri gönderilmiştir. Toplantıya ilişkin sunumda, “En az ayda bir kez bir araya gelinmesinin kaçınılmaz olması gerektiğine işaret eden üyeler ve Başkan, diğer zamanlarda ise şehir/bölgelerinde üyelerin fiyatlama politikalarına ilişkin olarak her hafta bir araya gelip değerlendirme yapmalarının önemine işaret edilmiştir” ifadesi yer almaktadır (Belge - 287/52).

(119) 30.05.2018 tarihinde KUSAD (.....) tarafından KUSAD üyelerine gönderilen “Kusad Çorum İftarı” konulu e - postanın ekinde yer alan 29.05.2018 tarihli sunum içerisindeki bilgilere göre KUSAD tarafından buğday ununa ilişkin fabrika teslim maliyeti, makul olması gereken kar ve fabrika teslim satış fiyatı gibi hesaplamaların yapıldığı görülmektedir. Sunum içerisinde, “85,57 TL/çuval fabrika teslim satış fiyatımız”, “bu durumda biz sermayemizi, hem maddi, hem beşeri, bir başka sektöre yatırmak yerine kendi sektörümüze yatırarak, fırsat maliyetimizin %5 üzerinde bir karlılık ederek doğru bir iş yapmış oluruz” ifadeleri yer almaktadır (Belge - 287/53). Söz konusu sunumun yapıldığı toplantının katılımcı listesi KUSAD’dan talep edilmiştir. Cevabi yazı kapsamında toplantıya katılanların AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, USTA UN, TUNÇOĞLU, BEŞGÖZ UN, KOZLU, UNAY, UNSAN, EMİROĞLU, TAFLAN UN, BİRSAN, AKMEHMET, ALTINBAŞAK, DARICA UN, HÜSEYİNOVA, ERENLER UN ve YILMAZ UN’un temsilcileri olduğu bildirilmiştir (Belge - 361).

I.3.3.5. DARICA UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(120) DARICA UN’da; ULUSOY, UNAY, UNSAN, TAFLAN UN, AKMEHMET, BAFRA ERİŞ ve ALAYBEYİ’nin 2014 tarihli fiyat listelerinin yer aldığı bir Excel dosyası bulunmuştur (Belge- 287/54). Bunun yanında, 28.10.2013 tarihli ULUSOY ve UNAY fiyat listeleri tespit edilmiş (Belge - 287/55), ancak bu eklerin ilişkili olduğu e - postalar bulunmamıştır.

26 Teşebbüs 2016 yılında faaliyetini sona erdirmiştir.

I.3.3.6. ELSA’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(121) 23.03.2017 tarihinde ELSA yetkilisi (.....) teşebbüsün saha çalışanlarına gönderilen ve bilgi kısmında ELSA (.....) yer aldığı “Sektör Gelişmeler Hakkında” konulu e - postada (Belge- 287/56) aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Dün akşam Samsun’da Karadeniz Un Sanayicileri Derneği’nin toplantısına katıldık. Toplantıda başta (…..) tüm bölge firmaları patron düzeyinde toplantıya katıldı. Toplantıda (.....) tarafından sunum yapıldı. … Gelinen durumda, Türkiye Rusya’dan buğday ithalatını yasaklamış durumda. Bu durum kısa zamanda çözülemeyecek görülüyor. …

Sonuç:

1) Geçen hafta yapılan 3 TL fiyat zammını tavizsiz uygulamamız gerekecek.

2) Vadeli satışlardan uzak durmalıyız.

…

5) Fiyat artışı 3 TL üzerine de çıkabilir müşterileri bu konuda bilinçlendirin.

6) Bu dönemde müşteri kaybedebileceğimiz gibi rakip firmalar da müşteri kaybedecektir, bunu unutmayın. Sağlam, dürüst olarak gözlemlediğiniz bu müşterilere ziyaret gerçekleştirerek fırsat kollamalısınız. Çünkü bu dönemde bazen rasyonaliteden ziyade duygusallık ön plana çıkabiliyor.

…

Stratejiyi özgüvenli olarak sahaya yansıtmamız gerekir. Bazı firmaların kısa dönemli taktikleri olabilir sizi yanıltmasın.

(.....)”

I.3.3.7. ERENLER UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(122) 23.01.2014 tarihinde ERENLER UN tarafından KUSAD (.....)’e gönderilen e - postada, 25.01.2014 tarihinde Havza Ancere Thermal Hotel’de yapılacak toplantıya ERENLER UN’un katılacağı ifade edilmiştir (Belge - 287/57). KUSAD tarafından gönderilen cevabi yazıda söz konusu toplantıya ERENLER UN’un katıldığı anlaşılmaktadır.

I.3.3.8. GÜR UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(123) GÜR UN’da yapılan yerinde incelemede, yukarıda yer verilen diğer teşebbüslerde de elde edilen, 30.05.2018 tarihinde KUSAD (.....) tarafından KUSAD üyelerine gönderildiği anlaşılan “Kusad Çorum İftarı” konulu e - posta bulunmuştur (Belge - 287/53). Söz konusu e- postanın ekinde yer alan 29.05.2018 tarihli sunum içerisindeki bilgilere göre KUSAD tarafından buğday ununa ilişkin fabrika teslim maliyeti, makul olması gereken kar ve fabrika teslim satış fiyatı gibi hesaplamaların yapıldığı görülmektedir (Belge - 287/53). I.3.3.9. HİTİT UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(124) Teşebbüste yapılan yerinde incelemede, un fiyatları ve vadelerini konu alan ve teşebbüslerden fiyat bilgilerini paylaşmaları talep edilen, aynı zamanda diğer KUSAD üyelerine de gönderilmiş olan 29.06.2013 tarihinde yapılacak Çorum toplantısına davet içerikli 26.06.2013 tarihli e - posta (Belge - 287/24) elde edilmiştir.

(125) ULUSOY ve UNAY’ın fiyat listelerinin HİTİT UN dahil bir grup KUSAD üyesine gönderildiği 30.10.2013 tarihli yazışma (Belge - 287/27), işletmelerin güncel fiyatlarını iletmelerinin talep edildiği 22.07.2013 tarihli e - postanın (Belge - 287/40) bir örneği alınmıştır.

(126) Ayrıca 08.01.2014 tarihli toplantıya ilişkin olan ve “fiyatların fabrika teslimi 60 tl vadeli seviyesine gelmesi gerektiği konusunda görüş birliği bulunduğu” yönünde ifade içeren, 11.01.2014 tarihli e- posta (Belge - 287/49) elde edilmiştir.

I.3.3.10. MERZİFON GÜLBAHAR’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(127) MERZİFON GÜLBAHAR’da yapılan yerinde incelemede, 11.01.2014 tarihinde KUSAD (.....) tarafından bazı KUSAD üyelerine [27] gönderilen “Un ve Kepek Fiyatları” konulu e - posta bulunmuştur. Anılan e - posta ekinde yer alan Excel dosyasında AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TUNÇOĞLU, AKMEHMET, BEŞGÖZ UN, YILMAZ UN, ERUN, HASAŞ HASUN, SİVAS UN, ELSA, [28] HASAN USTA, TAFLAN UN, KOZLU [29], AYSER BAK [30], YÜKSEL UN, EMİROĞLU, HÜSEYİNOVA, ERENLER UN, HİTİT UN, USTA UN, ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN, ULUSOY, UNSAN ve DERVİŞOĞLU’na ait güncel fiyatlar yer almaktadır [31]. Ayrıca söz konusu e - postada aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir (Belge -287 /49):

“Sayın Üyelerimiz,

Ekte, 8 ocak tarihinde yapılan toplantımızda, katılan meslektaşlarımızın verdiği fabrika satış teslimi fiyatları yer almaktadır.

Toplantıya katılan meslektaşlarımız arasında, yükselen buğday fiyatları ve döviz kurlarındaki artışın devam edeceği beklentileri sebebi ile, fiyatların fabrika teslimi 60 tl vadeli seviyesine gelmesi gerektiği konusunda görüş birliği bulunmaktadır…”

(128) 19.10.2015 tarihinde ULUSOY (.....) Müdürü (.....) tarafından AMASYA UN hissedarı (.....) ve MERZİFON GÜLBAHAR Yönetim Kurulu Üyesi (.....) gönderilen “FW: FİYAT LİSTELERİ DEĞİŞİKLİĞİ” konulu e - posta ekinde ULUSOY ve UNAY UN’a ait aynı gün (19.10.2015 tarihine ilişkin) fiyat listeleri yer almaktadır (Belge - 287/58). Ayrıca söz konusu e - postada aşağıdaki ifadeler geçmektedir:

“(.....),

Deklarasyonunu yaptığımız yeni fiyat listelerimiz ve fiyatlara ilave edilecek nakliye listemiz ek dosyadadır. Uygulamanın ekibe bildiriliş ve uygulama şeklimiz aşağıda tüm ekibe bildirildiği şekildedir. Liste fiyatlarımız vadeli fiyatlar olup, liste üzerinden; teslimde ve ön ödemelerde - 2,00 tl ıskonto uygulanmakta, 30 günlük ödemelerde listeden - 1,00 tl uygulanmaktadır.”

I.3.3.11. MİSAFİR UN’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

(129) 29.06.2013 tarihinde yapılan Çorum toplantısında görüşülen un fiyat listelerinin derneğe iletilmesi talebini içeren 02.07.2013 tarihli e - posta elde edilmiştir (Belge - 287/25).

27 BİRSAN (.....) BEŞGÖZ UN (.....) UNSAN (.....) GÜR UN Müdürü(.....) HASAN USTA yetkilisi (.....) TAFLAN UN hissedarı (.....) ZAFER UN Fabrika Sahibi (.....) TEKSİN UN, AKMEHMET UN (.....) DARICA UN yetkilisi (.....) MERZİFON GÜLBAHAR hissedarı (.....) DERVİŞOĞLU yetkilisi (.....) ÜNSAN ÜNYE Yetkilisi (.....) KOZLU Yönetim Kurulu Üyesi (.....) PAK PETROL yetkilisi (.....) EMİROĞLU yetkilisi (.....) AKÇAABATLILAR (.....) EJDER UN yetkilisi (.....) UNAY, ERENLER UN Müdürü (.....) ÇORUM UN yetkilisi (.....) YÜKSEL UN (.....) (.....) HİTİT UN yetkilisi (.....) ELSA Müdürü (.....) ALTINBAŞAK yetkilisi (.....) USTA UN (.....) ve (.....) AMASYA UN hissedarı (.....) HASAŞ HAS UN, TUNÇOĞLU, ÇİÇEK UN, SARAY PETROL, AYSER BAK, HÜSEYİNOVA, YILMAZ UN, MİSAFİR UN, ŞİMŞEKLER, BAFRA ERİŞ, ERUN, AKKAUN, TAFLAN UN, ULUSOY.

28 Söz konusu Excel dosyasında ZEYBEK UN olarak geçmektedir. ZEYBEK UN, ELSA’nın markasıdır. 29 Söz konusu Excel dosyasında MİSUN olarak geçmektedir. MİSUN, KOZLU’nun markasıdır

30 Söz konusu Excel dosyasında SİVAS BEYİ UN olarak geçmektedir. SİVAS BEYİ UN, AYSERBAK’ın markasıdır.

31 HASAŞ HASUN ve HASAN USTA soruşturmaya taraf değillerdir.

(130) Söz konusu e - postaya cevaben 03.07.2013 tarihinde MİSAFİR UN Müdürü (.....) tarafından KUSAD (.....) gönderilen “RE: Un Fiyat Listeleri” konulu e - posta ekinde 03.07.2013 tarihine ilişkin MİSAFİR UN’a ait fiyat listesi yer almaktadır (Belge -287 /59).

(131) Benzer şekilde KUSAD (.....) tarafından MİSAFİR UN’un da içinde bulunduğu teşebbüslere gönderilen 22.07.2013 tarihli e - postada, işletmelerin güncel un fiyatlarının liste şeklinde derneğe iletilmesi talep edilmiştir. Söz konusu e - postaya cevaben MİSAFİR UN Müdürü (.....) tarafından (.....) gönderilen aynı tarihli “RE: MİS BAŞAK Un fiyat listesi” konulu e - posta ekinde 22.07.2013 tarihine ilişkin fiyat listesi yer almaktadır (Belge-287 /60).

(132) 28.11.2015 tarihinde NİHORUZ yetkilisi tarafından MİSAFİR UN Müdürü (.....) gönderilen e - postalarda ileri tarihli (01.12.2015) NİHORUZ fiyat listesi yer almaktadır (Belge-287 /61).

I.3.4. Piyasa Verilerinin İncelenmesi

I.3.4.1. Ekonomik Analiz

(133) Kurulun 13.06.2019 tarih ve 19 - 21/305 - M sayılı kararı uyarınca Ekonomik Analiz ve Araştırma Dairesinden (EAAD) soruşturma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde elde edilen yazışmaları takip eden tarihlerdeki fiyat hareketlerinin analiz edilmesi ve ilgili dönemdeki fiyat hareketlerinin, rekabet hukuku çerçevesinde ihlal teşkil edebilecek ve teşebbüsler arası gizli bir anlaşma ile açıklanabilecek nitelikte olup olmadığının değerlendirilmesi, ayrıca söz konusu sektördeki fiyat hareketlerinin dışsal ve içsel maliyet şoklarıyla açıklanıp açıklanamayacağının analiz edilmesi talep edilmiştir.

(134) EAAD tarafından hazırlanan raporda;

- Kartellerin tespitine yönelik kullanılan iktisadi analizlerin genel olarak yapısal ve davranışsal analizler olarak iki gruba ayrıldığı,

- Yapısal analizlerin firmalar ile pazarın yapısına ve bu yapıların rekabeti bozucu anlaşmaları kolaylaştırıp kolaylaştırmayacağını irdeledikleri, davranışsal analizlerin ise firma davranışlarına ve bu davranışların pazardaki bir anlaşma sonucunda oluşup oluşmadığına yoğunlaştıkları,

- Kartellerin tespitine yönelik davranışsal analizlere dair ilginin son on yılda önemli ölçüde arttığı, davranışsal analizlerden en dikkate değer olanlarından birinin fiyatlardaki yapısal kırılmaların rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın varlığına işaret edebileceği düşüncesiyle yapılan ve yapısal kırılmayı sınayan testler olduğu,

- Yaygın olarak kullanılan çeşitli yapısal kırılma testleri bulunmakla birlikte herhangi bir testin bir diğerine, kesin olarak üstün olduğundan bahsetmenin mümkün olmadığı, ancak Ploberger ve Kramer (1992) [32] tarafından geliştirilen OLS - CUSUM (Ordinary Least Square Based Cumulative Sum) [33] ve Chu vd. (1995) [34] tarafından geliştirilen OLS - MOSUM (OLS Based Moving Sum [35]) testlerinin istatistiki anlamda yapısal kırılmayı tespit etme güçlerinin yüksek olduğunun söylenebileceği, ayrıca piyasada bir adet kırılmanın olması ve kısa dönemli yapısal istikrarsızlık durumuyla karşı karşıya kalınması halinde OLS - CUSUM testinin OLS - MOSUM’a göre daha iyi sonuç verdiği [36],

[32] Ploberger W. ve W Kramer (1992) “The CUSUM test with OLS residuals”, Econometrica, 60(2):271 – 285.

33 Sıradan En Küçük Kareler (EKK) Temelli Kümülatif Toplam.

[34] C. - S. J. Chu, K. Hornik, ve C. - M. Kuan (1995). “MOSUM tests for parameter constancy”, Biometrika, 82:603–617.

35 EKK Temelli Hareketli Ortalama.

36 Crede 2019, s. 546.

bu nedenle EAAD tarafından yapılan analizde yapısal kırılma testi olarak OLS - CUSUM’un tercih edildiği,

- Bu kapsamda öncelikle kurulan indirgenmiş form fiyat modeli yoluyla piyasada fiyat oluşumunun modellendiği, modelin kalıntılarında süreç içerisinde kayda değer bir sapma olup olmadığının belirlendiği, yapısal bir kırılmaya işaret eden bu tür bir bulgunun tespit edilmesi halinde ise bu kırılmanın rekabeti bozucu bir anlaşmadan kaynaklanıp kaynaklanmadığının araştırıldığı,

- Öte yandan kartellerin tespiti noktasında şüpheli fiyat hareketlerini, ortalama fiyat ve/veya varyans üzerinde istatistiki olarak anlamlı bir değişiklik olup olmadığının test edilmesi (moment analizi) yoluyla irdelemenin de mümkün olduğu, bu yaklaşımın t emel olarak kartel dönemlerinde ortalama fiyat seviyelerinde artış ve/veya fiyat varyasyonunda/oynaklığında azalış görülmesinin bekleneceği hipotezine dayandığı, 37

- Dosya kapsamında yapılan incelemede ilk olarak buğday unu sektöründeki aylık fiyat verilerinin 2010 - 2020 yılları arasındaki yaklaşık 10 yıl boyunca (121 ay) izlenmesi sonucunda, söz konusu fiyat serilerinin altında yatan süreçte (veri üretimi süreci) yapısal bir kırılma olup olmadığının tespit edilmesinin amaçlandığı, bu amaç doğrultusunda Crede (2019) tarafından önerilen metodoloji esas alınarak farklı un çeşitleri için oluşturulan indirgenmiş form fiyat denklemlerinin, OLS - CUSUM testi yoluyla yapısal istikrar yönünden sınandığı,

- Analiz kapsamında ayrıca, soruşturma konusu teşebbüslerin bireysel fiyat verileri ve pazarların geneli için hesaplanan ağırlıklı ortalama fiyat serileri ile aylık yerli ve ithal buğday fiyatları dikkate alınarak hesaplanan mark - up oranları bakımından moment (ortalama ve varyans) analizi uygulandığı,

- Soruşturmaya taraf teşebbüslerin cirolarının önemli bir kısmının ekmeklik un ve özel amaçlı un başlığı altında toplanabilecek ürünlerden oluştuğunun anlaşılması üzerine verilerin analiz edilmesi noktasında ağırlığın bu iki un çeşidine verildiği, bu çerçevede öncelikle hakkında soruşturma yürütülen bulundukları coğrafi bölgeler ve iletişim içerisinde oldukları teşebbüslerin bulunduğu ortak bölgeler dikkate alınarak teşebbüslerin Kuzey Anadolu ve Güney Anadolu olmak üzere iki gruba ayrıldığı,

- Verileri ekonomik analizde dikkate alınan 42 teşebbüsün ekmeklik buğday unu ve şayet varsa baklavalık - böreklik özel amaçlı buğday unu aylık satış miktarları ve gelirleri kullanılarak teşebbüslerin bu iki un türünde nominal aylık ortalama fiyat serilerinin türetildiği, daha sonra bu serilerin ilgili dönemdeki aylık Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) kullanılmak suretiyle enflasyondan arındırıldığı, ilgili ay ve grupta satılan toplam un miktarları aynı ay ve un türünde elde edilen toplam gelirlere oranlandığı ve bu şekilde elde edilen gruplara ve un türüne göre nominal ağırlıklı ortalama fiyat serilerinin TÜFE kullanılmak suretiyle deflate edilerek reel ağırlıklı ortalama fiyat serilerinin türetildiği,

- Kuzey Anadolu grubu ekmeklik buğday unu ve özel amaçlı buğday unu için Güney Anadolu grubu ekmeklik buğday unu için yapılan OLS - CUSUM testleri sonucunda elde edilen test istatistiklerinin, genel kabul gören bütün istatistiki anlamlılık düzeyleri için hesaplanan kritik değerlerin oldukça altında yer aldığı, bu durumun söz konusu testte sınanan “yapısal kırılma yok” (no structural break) boş hipotezinin reddedilemeyeceğini gösterdiği; bir başka deyişle, her üç un fiyat serisi için kurulan modellere dair regresyon 37 Kartel dönemlerinin karakteristik özelliği genellikle artan fiyatlara eşlik eden düşük fiyat varyanslarıdır. Her bir şokun hızlı bir şekilde fiyatlara yansıtıldığı ve fiyatların daha dalgalı bir seyir izlediği rekabet dönemine nazaran kartel döneminde fiyatlar daha düz bir seyir izlemekte, bu durum fiyat varyansının kartel dönemlerinde, rekabet dönemlerine nazaran daha düşük olması sonucunu doğurmaktadır. Dolayısıyla kartel olduğundan şüphelenilen bir piyasada fiyatların artıp artmadığına, fiyatların artmış olması durumunda varyansın düşük olup olmadığına bakılması öncü bir değerlendirme imkânı sunmaktadır.

sonuçlarının tahmin edilen model katsayılarının gözlem dönemi sürecinde istikrarını korudukları ve bu nedenle bahsi geçen dönemde herhangi bir yapısal kırılma bulgusunun ortaya konulamadığı,

- Bu bakımdan Kuzey Anadolu grubu bakımından ekmeklik buğday unu ve özel amaçlı buğday unu için, Güney Anadolu grubu bakımından ise sadece ekmeklik buğday unu fiyatları için yapılan regresyon analizlerinde, gözlem dönemi içerisinde herhangi bir yapısal kırılma bulgusunun ortaya konulamadığı,

- D osya bağlamında yapısal kırılma dışında kullanılan bir diğer yöntemin ise moment analizi olduğu, bu analizde dosya kapsamında elde edilen belgelere göre soruşturma tarafları arasında ilk iletişim delilinin 2013 yılı Temmuz ayı başına tekabül ettiği anlaşıldığından analiz kapsamında veri setinin başlangıcını teşkil eden 2010 yılı Ocak ayı ile 2013 yılı Haziran ayı arasındaki 42 aylık dönemin ihlal dışı dönem olduğunun varsayıldığı, sağlıklı bir karşılaştırmayı teminen analiz kapsamında olası ihlal döneminin 2013 yılı Temmuz ayından 2016 yılı Aralık ayına kadarki yine 42 aylık dönem ile sınırlı tutulmasının uygun olacağının değerlendirildiği, 38

- Fiyat hareketlerinin dışsal ve içsel maliyet şoklarıyla açıklanıp açıklanamayacağını da incelemek bakımından ihlal dışı ve ihlal dönemi olduğu varsayılan dönemlerde un fiyatları serilerinin ve fiyatlar ile asli maliyet kalemini oluşturan buğday fiyatları arasındaki ilişkinin bir göstergesi olarak mark - up’ların [39] ne şekilde değiştiği ve bu değişimin istatistiki olarak anlamlı olup olmadığının t - testi yoluyla sınandığı,

- Gerek Kuzey Anadolu gerekse Güney Anadolu grubu için bireysel ve ağırlıklı ortalama fiyatların 2010 Ocak – 2013 Haziran arasındaki (ihlal dışı dönem) ve 2013 Temmuz – 2016 Aralık (olası ihlal dönemi) arasındaki 42’şer aylık iki dönemdeki seyirlerinin karşılaştırılması neticesinde, genel itibarıyla olası ihlal dönemi olarak varsayılan dönemdeki reel fiyatların, ihlal dışı olduğu varsayılan dönemdeki reel fiyatlara kıyasla istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek seyrettiği, bunun yanında aynı dönemde fiyatların standart sapmalarının ise düştüğünün gözlemlendiği, bu tür bir gözlemin esasen anlaşma dönemlerinde ortalama fiyatların yüksek, fiyatlar arasındaki varyasyonun veya fiyatların oynaklığının düşük seyretmesi yönündeki beklentiyle uyumlu bir görünüm arz ettiği,

- Buna karşın gerek teşebbüslerin bireysel reel fiyatları, gerekse gruplar için hesaplanan ağırlıklı ortalama reel fiyatlar ile yaklaşık %73’lük pay ile en önemli maliyet kalemi olarak öne çıkan ortalama reel buğday fiyatları dikkate alınarak hesaplanan mark - up oranları için yapılan istatistiksel anlamlılık sınamalarında, dönemler arasında fiyatlar bakımından gözlemlenen bu artışın mark - up oranlarında karşılık bulmadığının görüldüğü

ifade edilmiştir.

(135) Sonuç olarak anılan ekonomik analizde;

a. Kuzey Anadolu grubu bakımından ekmeklik buğday unu ve özel amaçlı buğday unu; Güney Anadolu grubu bakımındansa ekmeklik buğday unu fiyat serileri için yapılan 38 Kuşkusuz analizin bu kısmındaki karşılaştırma döneminin 2017 yılı ve sonrasını kapsamaması yalnız teknik bir tercih olup şayet varsa, ihlalin bu dönemde sona erdiği anlamına gelmemektedir.

[39] Analiz kapsamında mark - up’ lar, un fiyatları ile ortalama buğday fiyatları arasındaki farkın ortalama buğday fiyatlarına oranı şeklinde hesaplanmıştır. Buğday fiyatları un üretimindeki yegâne maliyet unsuru olmadığından, analiz kapsamında hesaplanan mark - up’ların ilgili teşebbüsler bakımından mutlak bir kârlılık oranı olmadığı belirtilmiştir. Bununla birlikte, buğday fiyatlarının toplam maliyetlerin yaklaşık %73’ünü teşkil etmesi nedeniyle söz konusu oranın un fiyatları ile maliyetler arasındaki ilişki bakımından yaklaşık ve fakat uygun bir gösterge olduğu değerlendirilmiştir.

regresyon analizlerinin, gözlem dönemi içerisinde herhangi bir yapısal kırılma bulgusu ortaya koymadığı,

b. Bununla birlikte,

i. Her iki grup için, olası ihlale dair ilk belge tarihi olduğu anlaşılan 2013 yılı Temmuz ayından önceki ve sonraki 42’şer aylık döneme dair teşebbüslerin bireysel ve ağırlıklı ortalama reel fiyatları üzerinde yapılan moment analizi neticesinde, genel itibarıyla olası ihlal dönemi olarak varsayılan dönemdeki reel fiyatların, ihlal dışı olduğu varsayılan dönemdeki reel fiyatlara kıyasla istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek seyrettiği, bunun yanında aynı dönemde fiyatların varyasyonunun ise düştüğü; bu açıdan söz konusu gözlemin, teori ve literatürde genel olarak anlaşma dönemleri için gözlenmesi beklenen fiyat hareketleri ile uyumlu bir görünüm arz ettiği,

ii. Ancak, gerek teşebbüslerin bireysel reel fiyatları, gerekse gruplar için hesaplanan ağırlıklı ortalama reel fiyatlar ile ortalama reel buğday fiyatları dikkate alınarak hesaplanan mark - up oranları için yapılan istatistiksel anlamlılık sınamalarında, yukarıda bahsi geçen dönemler arasında fiyatlar bakımından gözlemlenen artışın mark - up oranlarında karşılık bulmadığı,

c. Her halükarda salt iktisadi analiz üzerinden kesin bir yargıya varmak imkânının sınırlı olduğu dikkate alınarak, analiz kapsamında yapılan tespitler ile ulaşılan bulgu ve sonuçların, dosya kapsamında elde edilen tüm bilgi ve belgeler ışığında birlikte değerlendirilmesinin uygun olacağı,

sonucuna ulaşılmıştır.

I.3.4.2. Piyasa Yapısına İlişkin Bilgiler

(136) Buğday unu pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin aralarında anlaşarak fiyat arttırıp arttırmadıklarının tespiti bakımından yukarıda yer verilen belgelerin değerlendirilmesinden önce, piyasada maliyetler ve fiyatlama davranışlarına ilişkin verilere değinilmiştir. Söz konusu değerlendirmenin ekonomik analiz ile yapılabilmesi için soruşturma tarafı buğday unu üreticisi 43 teşebbüsten [40] analizlerin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi adına 2010 - 2019 arası dönem bakımından satış geliri, üretim kapasitesi, maliyet ve satış miktarı bilgileri talep edilmiştir. Bu kapsamda gelen cevabi yazılar içerisinde yer alan verilerin kullanıldığı analizlere ilerleyen bölümlerde yer verilmiştir.

(137) Bu kapsamda soruşturma tarafı teşebbüslerden KUSAD ve GUSAD üyesi teşebbüslerin yıllar itibarıyla toplam üretim miktarlarına ve söz konusu üretimin Türkiye toplam üretim miktarı içeisindeki payına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.

Tablo 9- Soruşturma Tarafı Teşebbüslerin Yıllık Toplam Üretim Miktarları (ton) ve Türkiye Toplam Üretimi İçerisindeki Payı (%)

KUSAD Üyesi ve İlgili Toplam Üretim GUSAD Üyesi ve Toplam Üretim

Dönem 41 42

Teşebbüsler İçerisindeki Payı İlgili Teşebbüsler İçerisindeki Payı

2016 (.....) (.....) (.....) (.....)

(138) Yukarıdaki tablodan görüleceği üzere soruşturma tarafı KUSAD üyesi ve ilgili teşebbüslerin üretim miktarı soruşturmaya taraf GUSAD üyesi teşebbüslerden (AKSU, 40 GÖZELİ; yem üretimi ile iştigal ettiğinden dâhil edilmemiştir.

41 NİHORUZ ve ALAYBEYİ KUSAD üyesi olmadığı halde söz konusu teşebbüsler ile irtibatlı olduğu için analizlere dahil edilmiştir.

[42] GUSAD üyesi 96 teşebbüs bulunmakta olup ilgili tabloda sadece soruşturma tarafı AKSU, AYDINGÜLER, DAYIOĞLU ve ÖZMERCAN verileri yer almaktadır.

AYDINGÜLER, DAYIOĞLU ve ÖZMERCAN) fazladır. Soruşturma tarafı teşebbüslerin büyük çoğunluğunu KUSAD üyesi ve ilgili teşebbüslerin oluşturduğu da göz önüne alındığında pazar payı analizi bakımından yalnızca söz konusu üreticilerin verileri hesaplanmıştır.

(139) Sektöre ilişkin bilgiler bölümünde de yer verildiği üzere, Türkiye’de aktif ve pasif işletmeler birlikte değerlendirildiğinde yaklaşık 700 adet un üretim tesisi bulunmaktadır. Bu noktada Türkiye genelinde aktif teşebbüslerin kapasite ve üretim miktarları i le yaklaşık bir pazar payı analizi yapılabilmesi mümkündür.

(140) Bu kapsamda KUSAD üyesi teşebbüslerin, Karadeniz bölgesi özelindeki pazar paylarının sağlıklı bir şekilde hesaplanabilmesi adına TMO ve KUSAD’tan sektörün toplam büyüklüğüne ve Karadeniz bölgesindeki toplam buğday unu üretimine ilişkin bazı bilgiler talep edilmiştir. Söz konusu bilgi taleplerine istinaden Kuruma iletilen cevabi yazılarda; Karadeniz bölgesi özelinde buğday unu üretim miktarı verilerinin bulunmadığı belirtilerek Türkiye’de üretilen toplam buğday ununa ilişkin veriler sunulmuştur. Bu kapsamda Türkiye buğday unu üretim verileri ile Karadeniz bölgesinde yer alan aktif buğday unu fabrika sayılarının Türkiye’deki aktif buğday unu fabrika sayısına oranı kullanılarak Karadeniz bölgesi özelinde tahmini bir buğday unu üretim miktarı verisi elde edilmiştir. Aşağıda yer alan tabloda soruşturma tarafı KUSAD üyesi teşebbüslerin, Karadeniz bölgesi özelinde 2019 yılı buğday unu üretimi içerisindeki payına ilişkin tahmini hesaplamaya yer verilmektedir.

Tablo 10- Soruşturma Tarafı KUSAD Üyesi Teşebbüslerin Karadeniz Bölgesi Özelinde Buğday Unu Üretimi İçerisindeki 2019 Payları(%)

Teşebbüs Pazar Payı Teşebbüs Pazar Payı

ULUSOY (.....) ŞİMŞEKLER (.....)

MERZİFON

Kaynak: TMO ve KUSAD Cevabi Yazıları, Raportör Hesaplamaları

(141) Yukarıdaki tablo incelendiğinde, Karadeniz bölgesi içerisinde soruşturma tarafı teşebbüsler arasında en fazla pazar payı elde eden teşebbüsün ULUSOY (%(.....)) olduğu görülmektedir. Bununla birlikte söz konusu analizdeki temel amacın bölgede faaliyet gösteren ve soruşturma tarafı olan teşebbüslerin pazardaki konumları hakkında bilgi vermek olduğu belirtilmelidir.

(142) Aşağıdaki tabloda soruşturma tarafı KUSAD üyesi teşebbüslerin 2015 - 2019 yılları arasında elde ettikleri gelirlerin toplamına yer verilmektedir.

43 (.....)

Grafik 1- GUSAD Üyesi Teşebbüsler hariç Soruşturma Tarafı 37 Teşebbüsün Yıllar İtibarıyla Satışlarından Elde Edilen Gelirlerin toplamı (TL)

110.000.000

100.000.000

90.000.000

80.000.000

70.000.000

60.000.000

50.000.000

Oca.15 Nis.15 Eki.15 Oca.16 Nis.16 Eki.16 Oca.17 Nis.17 Eki.17 Oca.18 Nis.18 Eki.18 Oca.19 Nis.19 Eki.19

Tem.15 Tem.16 Tem.17 Tem.18 Tem.19

Kusad Üyesi Teşebbüsler

(143) İlgili grafik KUSAD üyelerinin gelirlerinin dönemsel seyrini göstermesi bakımından önemlidir. Bu kapsamda, yukarıda yer verilen grafik incelendiğinde yıllar içerisinde satış gelirlerinin dalgalı bir seyir izlediği görülebilecektir. Bununla birlikte satış gelirlerinin Temmuz ayından itibaren artmaya başladığı, bu durumun nedenlerinden birinin ise ekmeklik buğday hasadının ilgili döneme denk gelmesi gösterilebilecektir.

(144) Soruşturma döneminde teşebbüslerden üretim maliyetleri ve ortalama satış fiyatları talep edilmiştir. Söz konusu verilere ve bu bilgiler ışığında hesaplanan tahmini kar marjlarının yer aldığı grafiğe aşağıda yer verilmektedir. İlgili grafikten görüleceği üzere teşebbüslerin kar marjlarının genellikle %10 - 20 arasında seyrettiği görülmektedir.

Grafik 2- (…..) [44]

44 Söz konusu grafik soruşturma tarafları içerisinde üretim miktarı en yüksek 10 firma arasından maliyet verileri sağlıklı olanlar kullanılarak hazırlanmıştır. Bu kapsamda analize (.....) verileri dahil olmuştur.

Grafik 3- Soruşturma Tarafı 18 Teşebbüsün Ocak 2013 - Aralık 2019 Dönemi Arasındaki Aylık Ortalama Fiyatları -1

Grafik 4- Soruşturma Tarafı 18 Teşebbüsün Ocak 2013 - Aralık 2019 Dönemi Arasındaki Aylık Ortalama Fiyatları -2

2400

2300

2200

2100

2000

1900

1800

1700

1600

1500

1400

1300

1200

1100

1000

900

800

Oca Mar Eyl Kas Oca Mar Eyl Kas Oca Mar Eyl Kas Oca Mar Eyl Kas Oca Mar Eyl Kas Oca Mar Eyl Kas Oca Mar Eyl Kas

May Tem May Tem May Tem May Tem May Tem May Tem May Tem

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Gür Un Emiroğlu Tunçoğlu Yılmaz Teksin Saray Petrol

Misafir Mis Başak Hüseyinova Erenler Elsa Dervişoğlu Un Darıca Un

Çorum Hitit Çiçek Un Akkarun Beşgöz Ayser- Bak Erun Erbaa

(145) Yukarıda soruşturma tarafı buğday unu üreticisi teşebbüslerin soruşturma konusu

dönem olan 2013 –2019 yılları aylık ortalama satış fiyatlarının birlikte gösterildiği

grafiklerden görüleceği üzere, 2013 ortasından 2014 başına kadar olan dönemde ve

2018 yılının ikinci yarısında genel görünüm itibarıyla aylık ortalama fiyatların yükselen

bir seyir izlediği gözlemlenmektedir.

(146) GUSAD üyeleri bakımından 2013 – 2019 yılları aylık ortalama satış fiyatlarının yer aldığı

grafiklere ise aşağıda yer verilmektedir.

Grafik 5- Grafik: 2013 - 2015 arası Aksu, Aydıngüler, Dayıoğlu, Özmercan [45] Ortalama Fiyatları

1300,00

1200,00

1100,00

1000,00

900,00

800,00

AKSU AYDINGÜLER DAYIOĞLU ÖZMERCAN

Grafik 6- 2016- 2019 arası Aksu, Aydıngüler, Dayıoğlu, Özmercan Ortalama Fiyatları

2250,00

2150,00

2050,00

1950,00

1850,00

1750,00

1650,00

1550,00

1450,00

1350,00

1250,00

1150,00

1050,00

950,00

850,00

750,00

650,00

AKSU AYDINGÜLER DAYIOĞLU ÖZMERCAN

(147) Yukarıdaki grafiklerden görüleceği üzere soruşturma tarafı olan GUSAD üyelerinin

fiyatları gerek Ocak 2013 - Kasım 2015 gerekse Ocak 2016 - Kasım 2019 dönemlerinde

aylar bazında önemli farklılıklar göstermektedir. İşbu soruşturma kapsamında yapılan

yerinde incelemelerde de GUSAD üyesi teşebbüslerin fiyatlama stratejilerine ilişkin

bilgi değişiminde bulunduklarına işaret eden herhangi bir belge elde edilmemiştir.

45 Teşebbüsün Mayıs 2014 öncesi fiyatları elde edilememiştir.

(148) Aşağıdaki grafikte teşebbüslerin yıllar itibarıyla maliyetlerinin dağılımına oransal olarak yer verilmiştir. Un üretiminde hammadde olarak kullanılan buğday maliyetinin 2015 - 2019 yılları arasında arttığı görülmektedir. Bununla birlikte buğday maliyetinin tüm maliyetler içerisindeki oranı da yaklaşık %90 seviyelerindedir.

Grafik 7 (.....)

1.200.000.000

1.000.000.000

800.000.000

600.000.000

400.000.000

200.000.000

-

İşçilik Diğer İşçilik Diğer İşçilik Diğer İşçilik Diğer İşçilik Diğer

Elektrik Elektrik Elektrik Elektrik Elektrik

Hammadde Hammadde Hammadde Hammadde Hammadde

2015 2016 2017 2018 2019

Ulusoy Osmanlı Nihoruz Pak Petrol Birsan

I.4. DEĞERLENDİRME

I.4.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirme

(149) İlgili bölümlerde de belirtildiği üzere, buğday unu sektöründe gerçekleşen fiyat artışlarının incelenebilmesi amacıyla Kurul tarafından 2018 yılında re’sen önaraştırma başlatılmıştır. Önaraştırma sonucunda, buğday unu sektöründe faaliyet gösteren bazı teşebbüslerin aralarında anlaşarak uygulanacak fiyatları belirledikleri yönünde şüphe ve buna yönelik belgelerin bulunduğu, un fiyatlarına ilişkin rakipler arasındaki iletişimin 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil edebileceği değerlendirilmiştir. Bunun üzerin e açılan soruşturma kapsamında, yapılan yerinde incelemelerde birtakım belgeler elde edilmesi nedeniyle soruşturma genişletilmiş olup, mevcut durumda 44 buğday unu üreticisi [46] teşebbüs ve iki bölgesel sanayici derneği olmak üzere toplam 46 teşebbüs ve teşebbüs birliği hakkında inceleme yürütülmüştür. Bu kapsamda, aşağıda öncelikle tarih sıralamasına göre önemli belgeler ve bu belgelerin içeriğinde yer alan toplantı ve diğer temaslara yer verilmiş, ayrıca belgelerin ait oldukları döneme ilişkin teşebbüslerin fiyatları ile yayımlanmış fiyat listeleri [47] değerlendirilmiştir.

16.06.2013 Amasya ve 29.06.2013 Çorum KUSAD Toplantıları

(150) Soruşturma kapsamında taraflar arasında doğrudan temasa işaret ettiği değerlendirilen ilk belge, BEŞGÖZ UN’daki yerinde incelemede elde edilen, 16.06.2013 tarihinde Amasya’da yapıldığı anlaşılan KUSAD toplantısına ilişkindir (Belge- 287/52). Ekinde “KUSD Amasya Bölge Toplantısı.pdf” adlı dosyanın bulunduğu ve AKMEHMET, BAFRA ERİŞ, BEŞGÖZ UN, BİRSAN, DARICA UN, DERVİŞOĞLU, EMİROĞLU, MERZİFON GÜLBAHAR, GÜR UN, HASAN USTA, KOZLU, UNSAN, TAFLAN UN, TEKSİN UN, ULUSOY, ÜNSAN ÜNYE ve ZAFER UN’a gönderilen 21.06.2013 tarihli e- posta ekindeki sunumda, “En az ayda bir kez bir araya 46 Bununla birlikte, GÖZELİ’nin soruşturma döneminde sadece yem üretimi bulunduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla teşebbüsün belirtilen dönemde buğday unu üretimi bulunmamaktadır.

47 İlgili fiyat listelerinde teşebbüslerin birbirine ikame sayılabilecek ekmeklik buğday unu markalarının fiyatları kullanılmıştır.

gelinmesinin kaçınılmaz olması gerektiğine işaret eden üyeler ve Başkan, diğer zamanlarda ise şehir/bölgelerinde üyelerin fiyatlama politikalarına ilişkin olarak her hafta bir araya gelip değerlendirme yapmalarının önemine işaret edilmiştir” ifadesi yer almaktadır (Belge - 287/52). Sunumda geçen ifade, aşağıda yer verilecek diğer belgeler bakımından, üyelerin fiyatlama politikalarına ilişkin görüşmelerin sıklığına dair açık bir ifadeye yer verilmesi bakımından önemlidir.

(151) 16.06.2013 tarihli toplantının akabinde, 26.06.2013 tarihinde KUSAD tarafından, AKÇAABATLILAR, AKMEHMET, ALTINBAŞAK, AMASYA UN, AYSER BAK, BAFRA ERİŞ, BİRSAN, BEŞGÖZ UN, ÇİCEK UN, DARICA UN, DERVİSOGLU, EMİROĞLU, ELSA, ERENLER UN, GÜR UN, HİTİT UN, HÜSEYİNOVA, KOZLU, MİSAFİR UN, MERZİFON GÜLBAHAR, PAK PETROL, UNSAN, SARAY PETROL, USTA UN, TAFLAN UN, TEKSİN UN, TUNÇOGLU, ULUSOY, UNAY, ÜNSAN ÜNYE, YILMAZ UN, YÜKSEL UN ve ZAFER UN olmak üzere 33 KUSAD üyesi teşebbüse toplantı daveti gönderilmiştir (Belge- 287/24) [48], İlgili e - postada toplantı konusunun “buğday fiyatı, un fiyatları ve vadeleri” olacağı ifade edilmektedir. E - postada yer alan, “Toplantıya katılacak olan tüm üyelerimizin bu bilgileri kendi firmaları çerçevesinde toplantıda paylaşmalarını rica ederiz” ifadesi bulunmaktadır. Ardından 29.06.2013 tarihinde; AKMEHMET, AMASYA UN, AYSER BAK, EMİROĞLU, ERENLER UN, ELSA, HİTİT UN, HÜSEYİNOVA, KOZLU, MERZİFON GÜLBAHAR, MİSAFİR UN, SARAY PETROL, ŞİMŞEKLER [49], TAFLAN UN, TUNÇOĞLU, ULUSOY, UNAY, UNSAN, USTA UN ve YILMAZ UN olmak üzere 20 KUSAD üyesi teşebbüsün katıldığı [50] Çorum Katipler Konağı toplantısı gerçekleşmiştir.

(152) Söz konusu toplantı, Haziran 2013 sonu itibarıyla üyelerin fiyat politikalarına ilişkin bir araya gelerek görüşme iradelerinin uygulamaya geçmeye başladığına işaret etmektedir.

(153) Çorum toplantısında konuşulan fiyat artışının piyasadaki yansımaları, 03.07.2013 tarihinde AKMEHMET (.....)’nın KUSAD (.....) gönderdiği e - postada görülebilmektedir (Belge- 287/26). Söz konusu e - postada;

(.....),

ÇORUM TOPLANTISINDA KONUŞULDUĞU ÜZERE UN FİYATIMIZI 1. - TL ARTTIRDIK VE AŞAĞIDAKİ GİBİ YENİ FİYATIMIZ OLUŞTU.

EKMEKLİK UN FİYATIMIZ, 02/07/2013 DEN İTİBAREN FABRİKA TESLİMİ,( KDV VE NAKLİYE HARİÇ ) PEŞİN VE VADELİ OLARAK MÜŞTERİYE GÖRE VEYA ADET VE ÖDEME DURUMUNA GÖRE 50.50 TL – 51.50 TL ARALIĞINDA DEĞİŞTİRİLMİŞTİR.

BİLGİLERİNİZE ARZ EDERİZ.

SAYGILARIMIZLA,

(.....)

[48] 29.06.2013 tarihli toplantıya davet içeren “KUSD Çorum Toplantısı” konu başlıklı belge yerinde incelemelerde AKMEHMET, ALTINBAŞAK, AYSER BAK, BEŞGÖZ UN, HİTİT UN, MİSAFİR UN, TAFLAN UN, YÜKSEL UN’un bilgisayarında elde edilmiştir.

[49] 26.06.2013 tarihli e- postanın alıcısı değildir. Bununla birlikte, Çorum toplantısına katıldığı bildirilmiştir. 50 29.06.2013 Çorum toplantısına katılanların listesi KUSAD’dan talep edilmiştir. Gelen cevabi yazıda, resmi bir katılım listesinin ellerinde bulunmadığı, ancak o dönem çekilen fotoğraflardan yüz tanıma yöntemiyle kişilerin teşhis edilmesi sonucunda belirtilen 20 KUSAD üyesi teşebbüse ulaşıldığı ifade edilmiştir. Bu noktada, listede yer almayan ancak toplantı daveti gönderilen 10 teşebbüsün daha bulunduğu hatırlatılmalıdır (AKÇAABATLILAR, ALTINBAŞAK, BAFRA ERİŞ, BEŞGÖZ UN, BİRSAN, ÇİÇEK UN, DARICA UN, DERVİŞOĞLU, GÜR UN, PAK PETROL, TEKSİN UN, ÜNSAN ÜNYE, YÜKSEL UN, ZAFER UN).

AKMEHMET UN FABRİKASI – RİZE”

ifadeleri, 29.06.2013 tarihinde Çorum’da yapılan toplantıda teşebbüslerin ekmeklik buğday unu fiyatını arttırmaya ilişkin olarak görüştüklerini göstermektedir. Toplantıya katılan teşebbüslerden AKMEHMET, fiyatların 02.07.2013 tarihi itibarıyla artacağını bildirmekte ve yeni bir fiyat aralığına işaret etmektedir.

(154) Çorum toplantısına işaret eden diğer belge 02.07.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından 32 KUSAD üyesine gönderilen e - postadır. [51] 26.06.2013 tarihinde e - posta gönderilen üye teşebbüslerin tamamına [52] gönderilen e - postada “Çorum toplantısında da görüldüğü üzere” güncel un fiyatı listesinin derneğe iletilmesi talep edilmiştir (Belge - 287 /25). Söz konusu KUSAD talebine AKMEHMET tarafından yukarıda yer verilen e - postada cevap verilmiştir (Belge -287 /26).

(155) Benzer şekilde KUSAD’ın talebine ilişkin olarak AYSER BAK tarafından 02.07.2013 tarihli e- postada “şuan bakımdayız, tahminen 15 - 20 gün sürecek, üretimimiz şuan yok. Bakımdan sonra fiyatı bildireceğiz…” şeklinde yanıt verildiği (Belge -287 /50), aynı e - postaya 03.07.2013 tarihinde MİSAFİR UN yetkilisi (.....) verdiği yanıtta ise aynı gün tarihli (03.07.2013) MİSAFİR UN’a ait fiyat listesinin paylaşıldığı görülmektedir (Belge - 287 /59). Sonuç olarak KUSAD’ın, buğday unu fiyatlarının görüşüldüğü Çorum toplantısından sonra, üyelerden toplantıya katılan teşebbüslerin güncel fiyat listelerini oluşturarak KUSAD’a göndermeleri talebinde bulunduğu açık olup, yukarıda yer verilen üç teşebbüsün (AKMEHMET, AYSER BAK ve MİSAFİR UN) bu talebi yanıtladığı görülmektedir.

(156) Anılan Çorum toplantısı ve akabindeki KUSAD talebi ile bu talebe gelen cevapların, teşebbüslerin fiyat belirleme konusundaki iradelerini açık şekilde gösterdiği, dolayısıyla bu eylemlerin rekabeti kısıtlayıcı amacı açıkça ortaya koyduğu değerlendirilmektedir.

(157) Öte yandan, buğday unu fiyatlarında peşin ve vadeli satışlarda fiyat farklılığı oluşması, kredi kartı çekimlerindeki komisyon farkı, nakliye gibi unsurlar nedeniyle anlık olarak uygulanan fiyatlar, liste fiyatından farklılaşabilmektedir. Ayrıca, her teşebbüsün fiyat listesi yayımlamadığı, fiyat listesi yayımlayan teşebbüslerin ise bu eylemi düzenli olarak gerçekleştirmedikleri, hatta yılda sadece birkaç defa fiyat listesi yayımlayan teşebbüsler olduğu önemle belirtilmelidir. Dolayısıyla işbu soruşturma kapsamında teşebbüsler arası rekabeti kısıtlayıcı amaç unsurunu ortaya koyan, ortak iradeye işaret eden belgeler değerlendirmeye esas olarak alınacak, teşebbüslerin aylık ortalama fiyatları ise sadece belirgin artış trendi sergiledikleri durumlarda destekleyici olarak kullanılacaktır. Benzer gerekçeler, yukarıda yer verildiği üzere fiyat listeleri için de geçerlidir.

(158) Bu noktada, soruşturma tarafı 44 üretici içerisinde Çorum toplantısına katılmış olanlar ile toplantıya katılımı tespit edilmemiş [53] olmakla birlikte, davet e - postasını aldıkları 51 KUSAD’ın 02.07.2013 tarihli fiyat listesi talebini konu edinen belge, AKMEHMET’in yanı sıra, ALTINBAŞAK, AYSER BAK, BEŞGÖZ UN, HİTİT UN, MİSAFİR MİS BAŞAK UN, TAFLAN UN, YÜKSEL UN’da yapılan yerinde incelemelerde elde edilmiştir.

52 AKÇAABATLILAR, AKMEHMET, ALTINBAŞAK, AMASYA UN, AYSERBAK, BAFRA ERİŞ, BEŞGÖZ UN, BİRSAN, ÇİÇEK UN, ÇORUM HİTİT UN, DARICA UN, DERVİŞOĞLU, ELSA, EMİROĞLU, ERENLER UN, GÜR UN, HÜSEYİNOVA, KOZLU, MERZİFON GÜLBAHAR, MİSAFİR UN, PAK PETROL, SARAY PETROL, TAFLAN UN, TEKSİN, TUNÇOĞLU, UNAY UN, UNSAN, USTA UN, ÜNSAN ÜNYE, YILMAZ UN, YÜKSEL UN ve ZAFER UN.

53 KUSAD’ın toplantı katılımcı listelerini resmi olarak tutmadığı ve o dönem çekilmiş olan fotoğraflardan teşhis ederek katılımcı listesini bildirdiği önemle belirtilmelidir. Anılan nedenle, toplantı daveti gönderilen teşebbüslerin de rapor içerisinde ilgili yerlerde fiyat hareketleri ve fiyat listelerine ilişkin değerlendirmeler bulunmaktadır.

görülen teşebbüsler arasında, Haziran 2013 döneminden itibaren benzer fiyat hareketleri görülen 14 teşebbüsün ilgili dönem fiyatları, gözlem kolaylığı sağlanması bakımından iki ayrı grafikle aşağıda gösterilmektedir:

Grafik 8- Toplantı Daveti Alan ve Haziran 2013 Sonrası Fiyat Artışı Görülen Teşebbüsler - 1 (TL)

1040

1020

1000

980

960

940

Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki

2013

ULUSOY BAFRA ERİŞ UNSAN EMİROĞLU

BEŞGÖZ UN YÜKSEL UN USTA UN BİRSAN Grafik 9- Toplantı Daveti Alan ve Haziran 2013 Sonrası Fiyat Artışı Görülen Teşebbüsler - 2 (TL)

1080

1060

1040

1020

1000

980

960

940

920

900

880

860

Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki

AKMEHMET TAFLAN PAK PETROL 2013 UNAY ÜNSAN ÜNYE ALTINBAŞAK UN

(159) Yukarıda yer verilen, ULUSOY, EMİROĞLU, BEŞGÖZ UN, YÜKSEL UN, USTA UN ve BİRSAN ve UNSAN’ın yer aldığı ilk grafik ve BAFRA ERİŞ, UNAY, AKMEHMET, ALTINBAŞAK, ÜNSAN ÜNYE, PAK PETROL ve TAFLAN’ın yer aldığı ikinci grafik incelendiğinde, her iki grafikte Ağustos 2013’e doğru fiyatların artarak birbirine yakınlaştığı görülmektedir. Özellikle ilk grafikte USTA UN [54], ULUSOY ve UNSAN, ikinci grafikte ise UNAY 55 ve ALTINBAŞAK fiyatlarının, benzer şekilde PAK PETROL 56 ile AKMEHMET fiyatlarının Ağustos 2013’te birbirine oldukça yaklaştığı göze çarpmaktadır.

(160) Yukarıda ifade edildiği üzere fiyatların seyrini etkileyen çok sayıda etken bulunmasına rağmen, toplantıyı izleyen aylarda ortalama satış fiyatlarının yükseldiği ve birbirine

[54] USTA UN Ağustos ayı ortalama ton fiyatı (.....) TL, ULUSOY Ağustos ayı ortalama ton fiyatı (.....) TL, UNSAN Ağustos ayı ortalama ton fiyatı (.....) TL olarak gerçekleşmiştir.

55 UNAY Ağustos ayı ortalama ton fiyatı ve ALTINBAŞAK Ağustos ayı ortalama ton fiyatı aynı olup, (.....) TL olarak gerçekleşmiştir.

56 PAK PETROL Ağustos ayı ortalama fiyatları (.....) TL, AKMEHMET Ağustos ayı ortalama fiyatları (.....) TL olarak gerçekleşmiştir.

yakınlaştığı grafiklerde görülebilmektedir. [57] Öte yandan, fiyat grafiklerinin destekleyici rolü hatırda tutularak, Haziran 2013 Çorum toplantısına katılmayan KUSAD üyesi altı teşebbüsün fiyat hareketleri de incelenmiştir.

Grafik 10- Toplantıya Davet E - Postası Almış Ancak Toplantıya Katılım Sağlamamış Teşebbüslerin Haziran 2013 Sonrası Fiyatları [58] (TL)

1200

1180

1160

1140

1120

1100

1080

1060

1040

1020

1000

980

960

940

920

Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki

2013

ZAFER UN AKÇAABATLILAR DERVİŞOĞLU UN

TEKSİN UN DARICA UN ÇİÇEK UN

(161) 2013 Haziran Çorum toplantısına katılmadığı bilgisi bulunan AKÇAABATLILAR, ÇİÇEK UN, DARICA UN, DERVİŞOĞLU, TEKSİN UN ve ZAFER UN’un aynı dönem fiyatları incelendiğinde, yukarıdaki diğer grafiklerden farklı olarak Haziran, Temmuz ve Ağustos ayları fiyatlarında belirgin bir artış gözlenmemektedir [59]. Grafiklerden görüldüğü üzere toplantıya katılan teşebbüslerin fiyatlarının kendi içinde birbirine yakın seyrettiği, ek olarak toplantıya katılmayan teşebbüslerden bazılarının fiyatlarının da toplantıya katılan teşebbüslerin fiyatlarına gözle görülür şekilde yakınsadığı anlaşılmaktadır.

(162) 02.07.2013 tarihinde KUSAD’ın üyelerden fiyat listesi talebinin ardından, 22.07.2013 tarihinde KUSAD’ın teşebbüslere tekrar e - posta göndererek, talebi tekrarladığı anlaşılmaktadır. AKÇAABATLILAR, AKMEHMET, ALTINBAŞAK, AMASYA UN, AYSER BAK, BAFRA ERİŞ, BEŞGÖZ UN, BİRSAN, ÇİÇEK UN, DARICA UN, DERVİŞOĞLU, ELSA, EMİROĞLU, ERENLER UN, GÜR UN, HİTİT UN, HÜSEYİNOVA, KOZLU, MERZİFON GÜLBAHAR, MİSAFİR UN, PAK PETROL, SARAY PETROL, TAFLAN UN, TEKSİN UN, TUNÇOĞLU, ULUSOY, UNAY, UNSAN, USTA UN, ÜNSAN ÜNYE, YILMAZ UN, YÜKSEL UN ve ZAFER UN’a gönderilen e - 57 Haziran 2013’de gerçekleşen Çorum toplantısına katılan beş teşebbüs daha bulunmakta olup bunlar; MİSAFİR UN, SARAY PETROL, YILMAZ UN, ELSA VE HÜSEYİNOVA’dır. Toplantıya katıldıkları sabit olan teşebbüsler açısından veriler sağlıklı ve karşılaştırılabilir olmadığından, bu dönem için fiyat grafikleri oluşturulmamıştır. Diğer teşebbüsler ERENLER UN, KOZLU ve AMASYA UN’un belirtilen dönemde verisi bulunmamaktadır. TUNÇOĞLU, HİTİT UN, MERZİFON GÜLBAHAR, AYSER BAK ve ŞİMŞEKLER’in fiyatlarında belirgin bir artış gözlenmemiştir.

58 Yukarıda yer verilen üç grafik haricinde, soruşturma tarafı olup, 2013 yılına ilişkin düzenli veri bulunmadığı için fiyat grafiği oluşturulamamış olan AMASYA UN, ELSA, ERENLER UN, GÜR UN, HÜSEYİNOVA, KOZLU, MERZİFON GÜLBAHAR, MİSAFİR UN, SARAY PETROL, TUNÇOĞLU UN ve YILMAZ UN olmak üzere 11 teşebbüs bulunmaktadır.

59 ÇİÇEK UN ve DARICA UN’un fiyat hesaplama yönteminden kaynaklı olarak, gerçekleşen fiyatların grafikte gözlenen fiyatlardan farklılık gösterebileceği kanaatine varılmaktadır.

postada, “İşletmelere ait güncel un fiyatlarının liste şeklinde derneğe iletilmesi” rica edilmektedir (Belge - 287/40).

(163) 02.07.2013 tarihindeki KUSAD fiyat listesi talebine benzer şekilde, 22.07.2013 tarihinde KUSAD’ın güncel un fiyat talebinin ardından iki saat sonra MİSAFİR MİS BAŞAK UN’un, yine 22.07.2013 tarihini taşıyan fiyat listesini KUSAD’a göndermesi (Belge- 287/60) dikkat çekicidir.

(164) 2013 yılı Temmuz ayında yukarıdaki gelişmelerin yaşanmasının ardından, 01.08.2013 tarihinde KUSAD tarafından AKMEHMET, ALAYBEYİ, BAFRA ERİŞ, KOZLU, MİSAFİR UN, TAFLAN UN, ULUSOY, UNAY, UNSAN, USTA UN, YÜKSEL UN’a ait 60 28.06.2013-22.07.2013 tarihleri arasındaki son yayımladıkları güncel fiyat listelerinin, ALAYBEYİ hariç olmak üzere ekte fiyat listesi bulunan tüm teşebbüslere toplu olarak gönderildiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, KUSAD’ın yukarıda bahsi geçen fiyat listesi gönderme talebinin, teşebbüsler nezdinde karşılık bulduğu görülmektedir. E - postada KUSAD’ın “Dosya sadece listesini derneğimize gönderen üyelerimiz arasında paylaşılmaktadır. …” notu, KUSAD’ın fiyat listelerinin teşebbüsler arasında karşılıklı paylaşılmasına ilişkin bir kontrol mekanizması kurmaya çalıştığını göstermektedir (Belge- 287/41).

(165) Öte yandan, Temmuz ayında yayımlanan fiyat listeleri incelendiğinde, AKMEHMET’in KUSAD’a gönderdiği 03.07.2013 tarihli e - postada bahsetmiş olduğu “02/07/2013 DEN İTİBAREN FABRİKA TESLİMİ,( KDV VE NAKLİYE HARİÇ) PEŞİN VE VADELİ OLARAK MÜŞTERİYE GÖRE VEYA ADET VE ÖDEME DURUMUNA GÖRE 50.50 TL – 51.50 TL” aralığına getirme çağrısı akabinde ilgili teşebbüslerin fiyatları aşağıda gösterilmektedir:

Tablo 21- Temmuz 2013 Döneminde Yayımlanan Fiyat Listeleri (TL)

Eski Fiyat [61] Listesi Yeni Fiyat Listesi

Teşebbüs Eski Fiyat Yeni Fiyat

(166) Yukarıda yer verilen 01.08.2013 tarihli e - postanın, ertesi gün 02.08.2013 tarihinde aynı fiyat listelerinin teşebbüslere;

“…Revize un fiyat listesi ektedir

sizden güncel fiyat listeleri geldikçe, Un Fiyat Listemizi güncelleyip sizlerle paylaşacağız. ….”

notuyla iletildiği görülmektedir. Bu sefer KUSAD, aynı teşebbüslere EMİROĞLU’nu da dahil ederek güncel fiyat listelerini tekrar göndermiştir. Benzer şekilde e - posta ekinde AKMEHMET, ALAYBEYİ, BAFRA ERİŞ, EMİROĞLU, KOZLU, MİSAFİR UN, TAFLAN UN [62], ULUSOY, UNAY, UNSAN, USTA UN ve YÜKSEL UN fiyat listeleri bulunmaktadır.

(167) KUSAD’ın 02.07.2013 tarihli e - posta ile başlamış olduğu, un üreticilerinin güncel fiyatlarını takip etme amacıyla fiyat listelerini toplama ve teşebbüslere e - posta yoluyla 60 TAFLAN UN ve USTA UN, fiyatlarını liste şeklinde paylaşmak yerine Excel belgeselini doldurmak suretiyle fiyatlarını göndermişlerdir.

61 Tarafların ekmeklik buğday unu ürünlerinden 50 kg paketlik ürünlerinin fiyatları fiyat listeleri ve faturalarından alınarak grafikleştirilmiştir.

62 TAFLAN’ın, 15.08.2013, 29.10.2013, 14.11.2013 tarihlerinde KUSAD’a fiyat listelerini gönderdiği anlaşılmaktadır.

yeniden iletme şeklindeki eyleminin, Ekim ayında devam ettiği görülmektedir. 12.10.2013 tarihinde KUSAD (.....) tarafından AKMEHMET, BAFRA ERİŞ, KOZLU, MİSAFİR UN, UNSAN, USTA UN, TAFLAN UN, ULUSOY, UNAY UN, YÜKSEL UN’a gönderilen e - postanın içeriğinde

“… Derneğimize ulaşan son fiyat listelerine göre hazırlanan ek bilginize sunulur. Fiyatlarında değişiklik olan üyelerimizin listelerini derneğimize iletmelerini rica ederiz. …”

ifadesi yer almakta olup, belge ekinde AKMEHMET, ALAYBEYİ, BAFRA ERİŞ, EMİROĞLU, KOZLU, MİSAFİR UN, TAFLAN UN, ULUSOY, UNAY, UNSAN, USTA UN ve YÜKSEL UN fiyat listeleri bulunmaktadır. Söz konusu teşebbüslerin ilgili döneme ilişkin fiyat listelerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

Tablo 32- Ekim 2013 Döneminde Yayımlanan Fiyat Listeleri (TL)

Eski Fiyat [63] Listesi Yeni Fiyat Listesi

Teşebbüs Eski Fiyat Yeni Fiyatı

Tarihi Tarihi

AKMEHMET 14.08.2013 53,46 12.10.2013 53,50

(168) 30.10.2013 tarihine ait bir başka e - postada ise, KUSAD tarafından, sadece ULUSOY ve UNAY’ın 28.10.2013 tarihinde yayımladığı fiyat listelerinin; AKÇAABATLILAR, AKMEHMET, ALTINBAŞAK, AMASYA UN, AYSER BAK, BAFRA (ERİŞ), BİRSAN, BEŞGÖZ UN, DARICA UN, ÇİÇEK UN, ÇORUM UN [64], DERVİŞOĞLU, ELSA, EMİROĞLU, ERENLER UN, GÜR UN, HİTİT UN, KOZLU, MERZİFON GÜLBAHAR, , PAK (BAFRA) UN, USTA UN, TAFLAN UN, TEKSİN UN, TUNÇOĞLU, UNAY UN, UNSAN, ÜNSAN ÜNYE, YILMAZ UN, YÜKSEL UN ve ZAFER UN olmak üzere toplam 30 üye teşebbüse gönderildiği görülmektedir [65] (Belge 287/27). Belge içeriğinde;

“…

Henüz fiyat listesini bizlere ulaştırmayan üyelerimizin de derneğimiz tarafından yürütülen bu faaliyete katılmalarını temenni ediyoruz.”

ifadesi yer almaktadır.

(169) Bu noktada, KUSAD ile yukarıda yer verilen teşebbüsler arasında 01.08.2013 ila 30.10.2013 tarihleri arasındaki iki aylık bir dönemde beş ayrı tarihte fiyat listesi paylaşımı yapıldığı anlaşılmaktadır.

(170) 2013 Ağustos ve Ekim aylarında yapılan fiyat listesi paylaşımlarına benzer şekilde, 11.11.2013 tarihinde KUSAD tarafından ULUSOY’a ait 11.11.2013 tarihli güncel fiyat listesi, AKMEHMET, BAFRA (ERİŞ), EMİROĞLU, KOZLU, MİSAFİR UN, UNSAN,/USTA UN, TAFLAN UN, UNAY, UNSAN, ÜNSAN ÜNYE ve YÜKSEL UN’a gönderilmiştir (Belge - 287/38). Belgede;

“Sayın üyelerimiz, listemizdeki Ulusoy Un fiyat listesi güncellenmiştir”

63 Tarafların ekmeklik buğday unu ürünlerinden 50 kg paketlik ürünlerinin fiyatları, fiyat listeleri ve faturalarından alınarak grafikleştirilmiştir.

64 Soruşturma tarafı değildir.

65 Yapılan yerinde incelemelerde AKMEHMET, BEŞGÖZ UN ve DARICA UN olmak üzere üç teşebbüste de söz konusu belge elde edilmiştir.

ifadesi yer almaktadır.

(171) TAFLAN UN, KUSAD’ın ULUSOY fiyat listesini paylaştığı 11.11.2013 tarihinden üç gün

sonra KUSAD’a güncel fiyat listesini göndermiştir. Gerek yukarıda 30.10.2013 tarihli e -

postanın alıcısı konumundaki teşebbüsler, gerekse 11.11.2013 tarihli e - postanın

içinde bulunduğu dönem bakımından, ilgili [66] teşebbüslerin fiyat hareketleri

incelenmiştir.

Grafik 11- Mayıs 2013 - Şubat 2014 Dönemine İlişkin Soruşturma Tarafı Teşebbüslerin Ekmeklik Buğday

Unu Satış Fiyatları (ton/TL)

1200

1180

1160

1140

1120

1100

1080

1060

1040

1020

1000

980

Ağu Eyl Eki Kas Ara Oca Şub

2013 2014

ULUSOY ÜNSAN ÜNYE UNSAN BEŞGÖZ UN

BİRSAN USTA UN EMİROĞLU

[66] E- postanın alıcısı konumunda olan soruşturma taraflarından AMASYA UN, ERENLER UN ve KOZLU

verilerinin temin edilememesi nedeniyle grafiğe dâhil edilmemiştir. MİSAFİR UN, MERZİFON

GÜLBAHAR, AYSER BAK ve TAFLAN UN verileri bulunmakla birlikte söz konusu verilerden herhangi

bir çıkarımda bulunmak mümkün olmamıştır.

Grafik 12- Mayıs 2013 - Şubat 2014 Dönemine İlişkin Soruşturma Tarafı Teşebbüslerin Ekmeklik Buğday

Unu Satış Fiyatları (ton/TL)

1240

1220

1200

1180

1160

1140

1120

1100

1080

1060

1040

1020

1000

980

960

940

920

Ağu Eyl Eki Kas Ara Oca Şub

2013 2014

AKMEHMET DERVİŞOĞLU UN YÜKSEL UN ALTINBAŞAK UN

ZAFER UN GÜR UN BAFRA ERİŞ

Grafik 13- Mayıs 2013 - Şubat 2014 Dönemine İlişkin Soruşturma Tarafı Teşebbüslerin Ekmeklik Buğday

Unu Satış Fiyatları (ton/TL)

1220

1200

1180

1160

1140

1120

1100

1080

1060

1040

1020

1000

980

960

940

Ağu Eyl Eki Kas Ara Oca Şub

2013 2014

HİTİT UN PAK PETROL ELSA AKÇAABATLILAR

DARICA UN YILMAZ UN TUNÇOĞLU UN

(172) Söz konusu grafikler, Ekim - Kasım 2013 döneminde fiyatların belirgin şekilde

yükseldiğine işaret etmektedir.

(173) Öte yandan, ULUSOY ve UNAY fiyatlarının güncellenerek AKMEHMET, BAFRA

(ERİŞ), EMİROĞLU, KOZLU, MİSAFİR UN, UNSAN, USTA UN, TAFLAN UN, UNAY,

ÜNSAN ÜNYE ve YÜKSEL UN’a gönderildiği 11.11.2013 tarihi bakımından, aşağıda

ilgili dönem fiyat listesi incelendiğinde AKMEHMET, UNSAN ve USTA UN’un ULUSOY

ile aynı gün, TAFLAN UN’un ise ULUSOY’dan dört gün sonra 15.11.2013 tarihinde

fiyat listesi değişikliği yaptığı görülmektedir. Ayrıca yukarıda ifade edildiği üzere,

TAFLAN UN’un 14.11.2013 tarihinde ileri tarihli fiyat listesini (15.11.2013) KUSAD’a

göndermiş olması dikkat çekicidir. Aşağıda bu tarihi de içine alan dönemde, liste yayımlamış teşebbüsler bakımından fiyat listesi değişiklikleri gösterilmektedir:

Tablo 43- Kasım 2013 Döneminde Yayımlanan Fiyat Listeleri (TL)

Eski Fiyat [67] Listesi Yeni Fiyat Listesi

Teşebbüs Eski Fiyat Yeni Fiyatı

Tarihi Tarihi

AKMEHMET 30.10.2013 56,00 11.11.2013 58,50

(174) ULUSOY’un fiyat listesini güncelleyerek teşebbüslere gönderildiği 11.11.2013 tarihinde AKMEHMET, ALAYBEYİ, UNSAN, BAFRA ERİŞ VE USTA UN’un ULUSOY ile aynı gün fiyat değişikliği yaptığı göze çarpmaktadır.

(175) 2013 yılına ilişkin son belge ise 19.12.2013 tarihinde AKMEHMET tarafından KUSAD’a iletilen e - postadır (Belge - 287/28). Adı geçen belgede;

“SAYIN (.....)

(.....).

DOLARDAKİ TIRMANIŞ ÜRKÜTÜCÜ BOYUTLARDA.

UN FİYATLARI HALA ÇOK DÜŞÜK, NE YAPACAĞIZ.

HERGÜN ALEYHİMİZE İŞLİYOR.

ŞU AN İTİBARİYLE EN AZ 3.50 TL İLE 4.00 TL ARASINDA UN ÇUVAL

FİYATLARINI ARTTIRALIM.

ÖNCÜLÜK YAPMANIZI VE ACİLEN HAREKETE GEÇMENİZİ RİCA EDİYORUZ

SELAMLAR,

(.....)”

ifadeleri yer almaktadır.

(176) Anılan belgede, AKMEHMET tarafından, 2013 sonu itibarıyla KUSAD (.....) ve aynı zamanda ULUSOY (.....) olan (.....) zam konusunda öncülük yapmasının talep edildiği görülmektedir.

(177) Bu talebin ardından, 2014 yılı başında, 08.01.2014 tarihinde Samsun’da KUSAD üyesi teşebbüslerin tekrar bir toplantı düzenledikleri anlaşılmaktadır (Belge - 361). KUSAD’dan gelen bilgilere göre ilgili toplantıya ULUSOY, AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TUNÇOĞLU, AKMEHMET, BEŞGÖZ UN, YILMAZ UN, ERUN, ŞİMŞEKLER, ELSA, TAFLAN UN, KOZLU, DERVİŞOĞLU, AYSER BAK, YÜKSEL UN, EMİROĞLU, HÜSEYİNOVA, ERENLER UN, HİTİT UN, USTA UN, ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN, UNAY ve UNSAN’ın katıldığı bildirilmiştir.

(178) 08.01.2014 toplantısına ilişkin ilk belge, 09.01.2014 tarihinde KUSAD (.....) tarafından BİRSAN, BEŞGÖZ UN, UNSAN, GÜR UN, TAFLAN UN, ZAFER UN, TEKSİN UN, AKMEHMET UN, DARICA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, DERVİŞOĞLU, ÜNSAN ÜNYE, KOZLU, PAK PETROL, EMİROĞLU, AKÇAABATLILAR, EJDER UN, UNAY, ERENLER UN, ÇORUM UN, YÜKSEL UN, HİTİT UN, ELSA, ALTINBAŞAK, USTA 67 Tarafların ekmeklik buğday unu ürünlerinden 50 kg paketlik ürünlerinin fiyatları fiyat listeleri ve faturalarından alınarak grafikleştirilmiştir.

UN, AMASYA UN, TUNÇOĞLU, ÇİÇEK UN, AYSER BAK, HÜSEYİNOVA, YILMAZ UN, MİSAFİR UN, ŞİMŞEKLER, BAFRA ERİŞ, ERUN, AKKAR UN, TAFLAN UN, SARAY PETROL ve ULUSOY’a gönderilen e - postadır (Belge - 287/48). Söz konusu e - postada:

“Sayın Üyelerimiz,

Dün gerçekleştirdiğimiz toplantıda da kullanılan un maliyet tablosu ekte bilginize sunulur.”

ifadesi yer almaktadır. Söz konusu e - postada yer alan ifadeler, un üreticileri tarafından fiyat listelerinin yanı sıra maliyet hesaplarının da görüşüldüğü ve paylaşıldığını da göstermesi bakımından önemlidir. E- postanın gönderildiği teşebbüsler arasında, daha önceki tarihli e - postalarda adı geçmeyen AKKAR UN, ŞİMŞEKLER, ERUN ve SARAY PETROL unvanlı teşebbüsler de bulunmaktadır. Söz konusu dört teşebbüsün diğer e - postaların alıcısı olmadığı gibi, teşebbüsler arası fiyat listeleri paylaşımlarının da tarafı konumunda olmadığı belirtilmelidir.

(179) Anılan e - postayla bağlantılı olarak, yukarıda adı geçen 39 teşebbüse 11.01.2014 tarihinde gönderilen e- postanın ekinde AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TUNÇOĞLU, AKMEHMET, BEŞGÖZ UN, YILMAZ UN, ERUN, HASAŞ HASUN, ŞİMŞEKLER, ELSA, [68] HASAN USTA, TAFLAN UN, KOZLU [69], AYSER BAK [70], YÜKSEL UN, EMİROĞLU, HÜSEYİNOVA, ERENLER UN, HİTİT UN, USTA UN, ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN, ULUSOY, UNSAN ve DERVİŞOĞLU’na ait güncel fiyatlar yer almaktadır [71].

(180) Ayrıca söz konusu e- postada aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir (Belge - 287/49): “Sayın Üyelerimiz,

Ekte, 8 ocak tarihinde yapılan toplantımızda, katılan meslektaşlarımızın verdiği fabrika satış teslimi fiyatları yer almaktadır.

Toplantıya katılan meslektaşlarımız arasında, yükselen buğday fiyatları ve döviz kurlarındaki artışın devam edeceği beklentileri sebebi ile, fiyatların fabrika teslimi 60 tl vadeli seviyesine gelmesi gerektiği konusunda görüş birliği bulunmaktadır…”

ifadeleri yer almaktadır. E- postanın ekinde yer alan Excel verisi aşağıda sunulmaktadır:

68 Söz konusu Excel dosyasında ZEYBEK UN olarak geçmektedir. ZEYBEK UN, ELSA’nın markasıdır. 69 Söz konusu Excel dosyasında MİSUN olarak geçmektedir. MİSUN, KOZLU’nun markasıdır

70 Söz konusu Excel dosyasında SİVAS BEYİ UN olarak geçmektedir. SİVAS BEYİ UN, AYSERBAK’ın markasıdır.

71 HASAŞ HASUN ve HASAN USTA soruşturmaya taraf değillerdir.

(181) Söz konusu belgenin ekinde yer alan fiyatların birbirine yakın seyrettiği görülmektedir. Bu durum KUSAD’ın önceki belgelerde gösterilmiş olan fiyatları takip etme çabasının bir sonucu olarak değerlendirilmektedir. Yukarıda yer verilen toplantı sonrasında teşebbüslere gönderilen e - postada geçen “fiyatların fabrika teslimi 60 tl vadeli seviyesine gelmesi gerektiği konusunda görüş birliğine varıldığı” şeklindeki ifade, teşebbüslerin doğrudan iletişim kurarak, fiyat belirlemeyi amaçladıklarına işaret etmektedir. Nitekim aşağıda sunulan, teşebbüslerin Ocak 2014 döneminde yayımladıkları fiyat listeleri, e - postada ifade edilen “fiyatların 60 tl seviyesine gelmesi” yönündeki görüş birliği ile paralellik arz etmektedir.

Tablo 54- Ocak 2014 Döneminde Yayımlanan Fiyat Listeleri (TL)

Eski Fiyat Yeni Fiyat Listesi

Teşebbüs [72] Eski Fiyat Yeni Fiyatı

Listesi Tarihi Tarihi

AKMEHMET 11.11.2013 51,50 06.01.2014 61,50

(182) Söz konusu KUSAD e - postaları ve teşebbüslerin yayımladıkları fiyat listeleri ile KUSAD’a iletilen güncel fiyatlar birlikte değerlendirildiğinde, Ekim 2013 - Ocak 2014 arası dönemde anılan teşebbüslerin fiyatlarını aralarında görüştükleri tespit edilmiştir.

(183) 2014 yılına ilişkin bir sonraki belge 03.07.2014 tarihinde KUSAD’ın, ALAYBEYİ, BAFRA ERİŞ, TAFLAN UN, ULUSOY, UNAY ve UNSAN’a ait güncel fiyat listelerini 72 Tarafların ekmeklik buğday unu ürünlerinden 50 kg paketlik ürünlerinin fiyatları, fiyat listelerinden alınarak grafikleştirilmiştir.

AKMEHMET, AMASYA UN, BAFRA ERİŞ, EMİROĞLU, KOZLU, UNSAN, TAFLAN UN, TEKSİN UN, ULUSOY, UNAY, USTA UN, ÜNSAN ÜNYE, YÜKSEL UN’a gönderilmesidir. ULUSOY’da yapılan yerinde incelemede elde edilen bu belgede, 2013 yılına benzer şekilde, fiyat güncellemesi yapılan listelerin teşebbüsler arasında paylaşıldığı görülmektedir. Belgede:

“Güncel un fiyat listesi ekte bilginize sunulur. Listede Taflan Un firmasının fiyatları güncellenmiştir.”

ifadesi yer almaktadır.

(184) 2015 yılına ilişkin ilk belgede, Ocak ayında fiyatları arttırmak konusunda bir hareket başlatılması için ULUSOY’a talepte bulunulduğu görülmektedir.

(185) 29.01.2015 tarihinde (.....) ULUSOY Yönetim Kurulu Üyesi (.....) ve(.....) gönderilen “DOLAR ARTIŞI VE UN FİYATLARI” konulu e - postada (Belge - 287/29);

“… DOLAR HER AN SAATLİ BOMBA.… SİZLERİNDE UN FİYATLARINA MÜDAHALE ETMENİZ … SAYIN (.....), SEVGİLİ (.....) LÜTFEN ACİL BİR ÇÖZÜM BULALIM.

BÖYLE OLMAZ, BÖYLE GİTMEYECEĞİNİ HEPİMİZ BİLİYORUZ.

İLGİNİZİ VE GEREĞİNİ RİCA EDİYORUM. …”

ifadesi, aynı tarihte (.....) tarafından;

“Değerli (.....),

Bu serzenişine hepimiz katılıyoruz,

Ama öncü olacak birini bir türlü bulamıyoruz.

Hepimiz korkuyoruz mal satamamaktan.

Talebin de yavaşladığı bir dönemde, zam yapmak zorlaşıyor.

Ama sonuç olarak zararına çalışılmış oluyor.

Bir hareket başlatmak için,

müsaadenle aşağıdaki mailini yönetim kurulundaki arkadaşlarla paylaşmak istiyorum.” olarak yanıtlanmıştır.

(186) E- postanın devamında (.....) cevaben;

“(.....),

Öncelikle samimiyetine ve ilgine teşekkür ederim.

Gönderdiğim maili yönetimdeki arkadaşlarla paylaş tabii ki, memnun olurum üstelik, yeterki sonuç alalım, doğru olanı yapalım.

Zira hem üretiyor ve hemde kendimiz satıyoruz, para kazanalım istiyoruz.

Sevgilerimle,”

ifadesini kullanmıştır.

(187) Ardından (.....), söz konusu paylaşımı KUSAD, KOZLU, AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TAFLAN UN, TUNÇOĞLU UN ve YÜKSEL UN’a aşağıdaki ifadelerle iletmektedir:

“Değerli Yönetim Kurulu arkadaşlarım,

(.....) serzenişini ve talebini size aşağıda iletiyorum.

Elimizden ne gelir bilemiyorum ama, bize öncülük edecek, zam yapıp arkasında duracak bir firmaya ihtiyaç var anladığım kadarıyla.

En azından fikren buna hazırlanmak açısından, görüşlerinizi rica ederim.

Sevgi ve Saygılarımla

(.....)”

(188) Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin, KUSAD’dan buğday unu fiyatlarını yükseltme konusunda bir beklenti içerisinde oldukları, bu noktada KUSAD’ın teşebbüslerin fiyat taleplerini toplayıcı ve belirlenen fiyatları yeniden üyelere dağıtıcı bir işlev gösterdiği, KUSAD’ın (.....) ve aynı zamanda ULUSOY’un (.....) olan (.....) fiyat artırımı taleplerini reddetmediği ve fiyatların yükseltilmesi için aynı zamanda KUSAD Yönetim Kurulu üyesi olan diğer rakip teşebbüslerle (KOZLU, AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TAFLAN UN, TUNÇOĞLU UN ve YÜKSEL UN) doğrudan iletişime geçtiği tespit edilmektedir. KUSAD raporun önceki bölümlerinde yer verildiği üzere üreticilerden yayımladıkları fiyat listelerini talep etmiş olup çeşitli tarihlerde fiyat ve maliyetlerin görüşüldüğü toplantılar düzenlemiştir. Söz konusu belgeler bir arada değerlendirildiğinde KUSAD’a iletilen bu talebin sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin beklentilerini ve KUSAD’ın rolünü açıkça gösterdiği anlaşılmaktadır.

(189) Bu yazışmalardan bir süre sonra 11.02.2015 tarihinde, ULUSOY’un AMASYA UN’a, ULUSOY ve UNAY UN’a ait 02.02.2015 tarihli güncel fiyat listesini gönderdiği görülmektedir (Belge - 287/31). “FW: ULUSOY UN VE UNAY UN 02.02.2015 TARİHLİ REVZE EDİLMEİŞ FİYAT LİSTESİ” konulu e- posta ekinde ULUSOY ve UNAY’a ait 02.02.2015 tarihli fiyat listeleri bulunmaktadır. Aynı gün, ULUSOY yetkilisinin AMASYA UN [73] yetkilisine “FW:” konulu e - posta ekinde UNSAN’a ait 02.02.2015 tarihli fiyat listesini göndermiş olması dikkat çekicidir.

(190) Söz konusu belgelerde ULUSOY ve UNAY ile UNSAN’ın fiyatlarını aynı gün, 02.02.2015 tarihinde revize etmiş olmaları bakımından önemlidir. İki teşebbüsün 02.02.2015 tarihinde 50 kg lık ekmeklik un fiyatlarını 63 TL olarak eşitledikleri görülmektedir. Nitekim yukarıda ifade edildiği üzere, 11.10.2013, 28.10.2013 ve 11.11.2013 tarihlerinde ULUSOY, UNAY ve UNSAN’ın aynı gün fiyat listelerini revize ettikleri gösterilmiştir. Dolayısıyla teşebbüsler arası iletişimin 2013 yılından beri devam ettiğini söylemek mümkündür.

(191) Söz konusu fiyat listelerinin revize tarihi olan 02.02.2015 tarihinin öncesi ve sonrası bakımından ULUSOY ve UNSAN başta olmak üzere diğer teşebbüslerin fiyat listesi değişikliklerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

(192) MERZİFON GÜLBAHAR’da yapılan yerinde incelemede bulunan belgede ise, ULUSOY ve UNAY’ın 19.10.2015 tarihinde revize ettiği fiyat listesinin, ULUSOY yetkilisi tarafından aynı gün AMASYA UN ve MERZİFON GÜLBAHAR’a gönderildiği görülmektedir (Belge- 287/58).

(193) Öte yandan, bazı teşebbüslerin birbirleri ile ileri tarihli fiyat listelerini de paylaşabildikleri görülmektedir. 28.11.2015 tarihinde NİHORUZ’un, MİSAFİR UN’a ileri tarihli (01.12.2015) fiyat listesi paylaşımında bulunduğu anlaşılmaktadır (Belge - 287/61). Söz konusu fiyat listesinin doğrudan rakipler arasında paylaşılması ve ileriye dönük olması, teşebbüslerin gelecekte uygulayacakları fiyatları da rakiplerine ilettiklerini göstermektedir.

[73] AMASYA UN’un Eylül 2015 öncesi dönem bakımından fiyat listesi bulunmamaktadır.

(194) 29.11.2016 tarihinde ULUSOY yetkilisi (.....) tarafından “RE: FİYAT GEÇİŞ BİLDİRİMİ / 28.11.16 tarihli Fiyat Listeleri” konulu e - posta ULUSOY yetkililerine gönderilmiş olup, söz konusu iç yazışma ekinde “UNSAN/OSMANLI UN” fiyat listesi bulunmaktadır (Belge-287 /6).

(195) Benzer şekilde, 01.12.2016 tarihinde UNSAN’dan ZAFER UN (.....) gönderilen “Fiyat Listesi” konulu e- postanın ekinde 29.11.2016 tarihine ait UNSAN fiyat listeleri yer almaktadır (Belge -287 /46). Bu noktada, UNSAN’ın fiyat listesinin aynı gün hem ULUSOY içinde paylaşıldığı, hem de UNSAN’ın listesini ZAFER UN’a gönderdiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla belge, rakipler arası doğrudan iletişimin 2016 yılında da sürdüğüne işaret etmektedir.

(196) Aşağıdaki tabloda UNSAN’ın (OSMANLI) ve ULUSOY’un bir gün arayla fiyat listelerini güncelledikleri ve aynı kategorideki benzer ürünlerinin fiyatlarını eşitledikleri görülmektedir:

Tablo 1 5- Kasım 2016 Döneminde Yayımlanan Fiyat Listeleri (TL)

Teşebbüs Eski Fiyat Eski Fiyat Yeni Fiyat Listesi Yeni Fiyatı

Listesi Tarihi Tarihi

UNSAN 28.09.2016 65 29.11.2016 69

ULUSOY 05.10.2016 67 28.11.2016 69

(197) Fiyat geçişlerinin uygulamadaki yansımaları, Aralık 2016’da yapılan ULUSOY iç yazışmasında görülebilmektedir. 05.12.2016 tarihinde ULUSOY yetkilileri arasında yapılan yazışmada,

“Geçtiğimiz haftayı ani bastıran zam ile geçirdik diyebiliriz üst segment unlar direk fiyat geçişini uygulamalarına rağmen alt ve orta segment unlarda bu geçiş ara fiyat uygulamaları ile devam ediyor gözükmekte…..ekmeklik unları 66 - 69 olmasına rağmen Kota adı altında 64 - 67 listesinden devam ediyorlar bu ay için …”

ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu e - posta, fiyat geçişlerinde açıklanan liste fiyatlarının kimi zaman geçiş anında uygulanmayabildiğini, liste yayımlanmasından itibaren bir süre eski fiyatların devam edebildiğini göstermektedir.

(198) 2017 yılına gelindiğinde, 20.03.2017 tarihinde PAK PETROL’ün ULUSOY’a beş gün önceki fiyat listesini gönderdiği, ULUSOY’un ise PAK PETROL listesini aynı gün ZAFER UN [74] ve UNSAN’a gönderdiği görülmektedir (Belge - 287/9).

Tablo 66- Mart 2017 Döneminde Yayımlanan Fiyat Listeleri

Teşebbüs Eski Fiyat listesi Eski fiyat Yeni fiyat listesi Yeni fiyat

tarihi tarihi

(199) 22.03.2017 tarihinde KUSAD tarafından Samsun’da düzenlenen toplantıya, USTA UN, ULUSOY, ALTINBAŞAK, KOZLU, DARICA UN, TUNÇOĞLU, BEŞGÖZ UN, MERZİFON GÜLBAHAR, YILMAZ UN, TAFLAN UN, ZAFER UN, PAK PETROL, UNAY, HÜSEYİNOVA, ERUN, UNSAN, EMİROĞLU ve ELSA’nın katıldığı toplantıdır. Söz konusu toplantının içeriğine ilişkin 23.03.2017 tarihli ELSA iç yazışmasında (Belge-287 /56);

“Toplantıda başta Ulusoy, Osmanlı, Som, Cesur, Mis tüm bölge firmaları patron düzeyinde toplantıya katıldı. Toplantıda TUSAF (Türkiye Un Sanayicileri Federasyon) 74 Fiyat listesi bulunamadığı için ZAFER UN tabloya alınmamıştır.

(.....) tarafından sunum yapıldı. … Gelinen durumda, Türkiye Rusya’dan buğday ithalatını yasaklamış durumda. Bu durum kısa zamanda çözülemeyecek görülüyor. …

Sonuç:

3) Geçen hafta yapılan 3 TL fiyat zammını tavizsiz uygulamamız gerekecek.

4) Vadeli satışlardan uzak durmalıyız.

…

5) Fiyat artışı 3 TL üzerine de çıkabilir müşterileri bu konuda bilinçlendirin.

6) Bu dönemde müşteri kaybedebileceğimiz gibi rakip firmalar da müşteri

kaybedecektir, bunu unutmayın. Sağlam, dürüst olarak gözlemlediğiniz bu

müşterilere ziyaret gerçekleştirerek fırsat kollamalısınız. Çünkü bu dönemde bazen

rasyonaliteden ziyade duygusallık ön plana çıkabiliyor.

…

Stratejiyi özgüvenli olarak sahaya yansıtmamız gerekir. Bazı firmaların kısa

dönemli taktikleri olabilir sizi yanıltmasın.

ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu belge, toplantıda fiyat artışlarının görüşüldüğünü açıkça göstermektedir. Nitekim yukarıda yer verilen tabloda belirtildiği üzere, belge tarihinden yaklaşık bir hafta önce UNSAN, ULUSOY’un 3 TL zam yaptığı, PAK PETROL’ün ise aynı zaman diliminde yeni fiyat listesi yayımladığı görülmektedir. Ayrıca belge incelendiğinde, rakip teşebbüslerin kısa dönemli fiyat indirimleri yapabileceği ancak bunun bir strateji olduğu, genel zamdan taviz verilmemesi gerektiği vurgulanmıştır.

(200) 2018 yılına ait ilk belge, 05.03.2018 tarihinde PAK PETROL iç yazışmasında

ULUSOY maliyet tablosunun paylaşılmasıdır (Belge -287 /35). Belgede;

“(.....)

İstemiş olduğunuz maliyet tabloları ekte bilginize sunulmuştur,

Pak un ve Ulusoy olmak üzere iki firmanın tablolarını paylaştım bilginize

…”

ifadesi yer almaktadır.

(201) Söz konusu belge, teşebbüslerin güncel veya ileriye dönük fiyat listeleri yanında birbirlerinin maliyet tablolarını da edinebildiklerine işaret etmektedir.

(202) Yukarıda yer verilen rakibe ait maliyet tablosu içeren e - posta tarihinden yaklaşık bir ay sonra, 09.04.2018 tarihinde, KUSAD (.....)’dan bir kez daha un fiyatlarına müdahale etmesinin talep edildiği görülmektedir (Belge -287 /11). AKMEHMET UN yetkilisinin müdahale talebine karşılık KUSAD (.....) ve aynı zamanda ULUSOY (.....) “Maliyetler üzerine tartışılacak bir toplantıyı acil olarak düzenleyecekleri“şeklinde olumlu cevap verdiği anlaşılmaktadır.

(203) Nitekim bu yazışmadan yaklaşık bir ay sonra, 14.05.2018 tarihinde KOZLU yetkilileri arasında yapılan iç yazışmada;

“… (.....) ve (.....) müşterileri aramış 3 - 4 tl zam gelecek demişler ama uygulama günü belli değilmiş”

ifadesi yer almaktadır (Belge - 287/1).

(204) Söz konusu belgenin içinde bulunduğu dönem olan Mayıs 2018 bakımından, 14.05.2018 tarihine yakın dönemde fiyat listesi yayımlayan teşebbüsler aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

Tablo 177- Mayıs 2018 Döneminde Yayımlanan Fiyat Listeleri (TL)

Önemli Görülen Teşebbüs Eski Fiyat Eski Yeni Fiyat Listesi Yeni

Tarih [75] Listesi Fiyat Tarihi Fiyatı

Tarihi

(205) İlgili dönemde ULUSOY, UNAY, UNSAN, USTA UN, TUNÇOĞLU ve DERVİŞOĞLU’nun aynı gün, AKMEHMET, KOZLU ve ALTINBAŞAK’ın çok yakın tarihlerde yeni fiyat listeleri yayımlamış olmaları dikkat çekicidir. 77

(206) 14.05.2018 fiyat geçişini destekleyen bir başka belge, 06.06.2018 tarihli ULUSOY iç yazışması incelendiğinde teyit edilebilmektedir. “RAKİP FİRMA FİYAT GEÇİŞİ SONRASI PİYASA UYGULAMALARI” konulu e - postada şu hususlar yer almaktadır (Belge- 287/13):

“14 Mayıs tarihinde gerçekleştirdiğimiz fiyat geçişi sonrası bölgemizde tüm fabrikaların bizim ile birlikte fiyat geçişini deklare ettiğini ve uygulamaya başladığını takip ediyoruz ancak, zaman zaman deklare edilen uygulamaların bozulduğunu deklare edilen dışı satışlar olduğunu tespit etsek de genele yayılmadığını gözlemleyebiliyoruz.

Piyasalarda Ulusoy Un ve (.....) un ne kadar dik durduğu özellikle takip edilmekte olup, diğer oyuncular bu iki firmanın hareketlerini takip ettiği de açıkça ortada. Ulusoy Un olarak bizler kesinlikle hiçbir konuda ( Fiyat, vade vs. ) taviz vermeden deklare ettiğimiz uygulamaları yapmaya devam ediyoruz. …

Bu tespitlere bizim ekibimize söylediğimiz (.....) un ve biz oyun kurucuyuz merak etmeyin ya sahte bilgidir ya da (.....) unun talimatı dışı bir harekettir, …

Kısaca (.....) unun tüm bölgelerinde peşin ön ödemeli fiyatı (.....) gün ödeme vadelerine kadar uzattığı görülmekte olup, diğer görüştüğümüz firmalarda aynı durum tespitini bize aktarmaktadırlar. “Hayır böyle bir uygulama yapmıyorlar” diyerek bizler savunmaya geçiyoruz olsak da bu tespitlerde dik durmaya çalışan diğer firmalara malzeme olup, (.....) ve Ulusoy dik durmazsa biz ne yapalım diyerek aba altından sopa gösteren ifadeler kullanmaktalar.

Biz Ulusoy olarak yayınladığımız tüm kuralları eksiksiz uygulamaya devam etmekteyiz…“

ifadeleri yer almaktadır.

(207) Söz konusu belge, 14.05.2018 tarihinde teşebbüslerin fiyat geçişi yaptığı ve bölgede tüm fabrikaların fiyat geçişini deklare ettiğine işaret etmektedir. Benzer şekilde 14.05.2018 tarihinde AKMEHMET içerisinde yapılan iç yazışmada USTA UN’un aynı gün tarihli (14.05.2018) ve PAK PETROL’ün 10.05.2018 tarihli fiyat listeleri paylaşılmıştır (Belge - 287/65).

75 Tarafların ekmeklik buğday unu ürünlerinden 50 kg paketlik ürünlerinin fiyatları fiyat listelerinde alınarak tablolaştırılmıştır.

76 ULUSOY rakip fiyat listeleri klasöründe de elde edilmiştir.

77 TUNÇOĞLU, AKMEHMET, KOZLU ve ALTINBAŞAK’ın ilgili döneme ilişkin fiyat listeleri, ULUSOY’da yapılan yerinde incelemede bulunan “Rakip Fiyat Listeleri” adlı klasörde elde edilmiştir.

(208) Yukarıda yer verilen 14.05.2018 tarihli fiyat geçişine, 01.07.2018 tarihli ULUSOY iç yazışmasında ise “mayıs 15 fiyat geçişi“ ifadesiyle atıf yapılmaktadır (Belge - 287/14). Anılan belgede ULUSOY yetkilileri, “mayıs 15 fiyat geçişinden sonra işlerin düştüğü, rakiplerin ULUSOY’un arkasından geldiği, bazılarının fiyat değişikliği yapmadığını “ ifade etmektedir. Bu noktada, belgedeki ifadeler yukarıda yer verilen 06.06.2018 tarihli belgedeki UNSAN ve ULUSOY‘un oyun kurucu olduğu yönündeki tespitle uyumludur. Yukarıda yer verildiği üzere, ULUSOY ve UNSAN 11.10.2013, 28.10.2013, 11.11.2013, 02.02.2015 tarihlerinde aynı gün fiyat listesi yayımlamışlardır. Bununla birlikte, söz konusu iki teşebbüsün fiyat listelerinin 28 - 29.11.2016 tarihlerinde birer gün arayla, Mart 2017 döneminde ise on gün arayla yayımlandığı, bu fiyat listelerinde ise 50 kg lık ekmeklik buğday unu fiyatlarının eşitlendiği görülmektedir.

(209) 18.07.2018 tarihli ULUSOY iç yazışmasında ise Mayıs 2018 fiyat geçişine atıf yapılmaktadır (Belge - 287/15). Yazışmada ULUSOY yetkilileri tarafından yapılan değerlendirmede:

“Arkadaşlar,

Gönderilen dosyaları zip formatında açamayan arkadaşlar için excel ve word formatında tekrar gönderiyorum.

Piyasada fiyat geçişini hemen hemen her bölge fabrikası uyguluyor. Fiyat söylemekten çekinmeyin.

Şuan fabrikadayım zam yapan fabrikalar bile yeni zamlı listeler gönderiyorlar birbirlerine, tam anlamı ile benim gördüğüm kaos ortamı.

O yüzden dik durun sadece biz zam yapıyoruz gibi bir algıya sakın girmeyin“

ifadeleri dikkat çekicidir.

(210) Söz konusu 18.07.2018 tarihli belge, fiyat geçişini firmaların birbirinden haberdar şekilde ve koordineli olarak uyguladığı hususunu teyit etmektedir. Belgenin diğer bir önemli çıkarımı ise, özellikle ULUSOY’un rakip teşebbüslerin fiyat geçişinin uygulanıp uygulanmadığına ilişkin kontrol mekanizması oluşturduğudur. Nitekim, ULUSOY’da yapılan yerinde incelemede, işbu raporda yer verilen e - postalar haricinde ULUSOY yetkililerinin bilgisayarlarında “Rakip Firma Fiyat Listeleri“ adlı klasörde, 10 yıllık bir dönem boyunca rakip firmaların ayrı ayrı dosyalanmış şekilde fiyat listelerine rastlanmıştır.

(211) 2018 yılına ilişkin bir diğer fiyat listesi değişimi, 29.08.2018 tarihinde ULUSOY’un aynı gün (29.08.2018) uygulamaya geçecek olan fiyat listesini AMASYA UN’a bildirdiği e - postadır (Belge - 287/16). 29.08.2018 tarihine ilişkin ikinci belgede; AKMEHMET çalışanı, aynı gün yayımlanmış olan ULUSOY ve UNSAN fiyat listesini, çalıştığı şirket olan AKMEHMET içerisinde paylaşmıştır (Belge - 287/30).

Tablo 1 8- Ağustos 2018 Döneminde Yayımlanan Fiyat Listeleri [78] (TL)

Önemli Görülen Tarih Teşebbüs Eski Fiyat Eski Yeni Fiyat Yeni

Listesi Tarihi Fiyat Listesi Tarihi Fiyatı

ULUSOY 16.08.2018 91 29.08.2018 100

78 Tarafların 50 kg paketli ekmeklik buğday unu fiyatları, fiyat listelerinden alınarak tablolaştırılmıştır.

USTA UN 16.08.2018 92 30.08.2018 96

(212) Ağustos 2018 döneminde çok sayıda rakip teşebbüsün fiyat listesi yayımladığı görülmektedir. Bu döneme ilişkin dikkat çekici bir husus, ULUSOY ile UNSAN’ın, yukarıda yer verilen fiyat birlikteliğinin 2018 döneminde de devam etmiş olmasıdır.

(213) 2019 yılına ilişkin olarak, PAK PETROL’ün, 18.01.2019 tarihinde, ileri tarihli fiyat listesini ULUSOY yöneticisine gönderdiği, aynı gün ULUSOY yöneticisinin listeleri BİRSAN yöneticisine ilettiği tespit edilmektedir (Belge - 287/19).

Tablo 19- Ocak 2019 Döneminde Yayımlanan Fiyat Listeleri [79] (TL)

Önemli Görülen Teşebbüs Eski Fiyat Eski Yeni Fiyat Yeni

Tarih Listesi Tarihi Fiyat Listesi Tarihi Fiyatı

ULUSOY 16.01.2019 94 25.01.2019 96

(214) Teşebbüslerin Ocak 2019 dönemi fiyat listeleri incelendiğinde, PAK PETROL’ün ileri tarihli fiyat listesini ULUSOY yöneticisine göndermesinin ardından üç gün sonra, UNSAN, USTA UN ve AKMEHMET’in aynı gün tarihli yeni fiyat listesi yayımladığı görülmektedir.

I.4.2. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde Genel Değerlendirme

(215) Soruşturma sonucu elde edilen belgelere ilişkin yukarıda yer verilen tespitler incelendiğinde, belgelerin piyasaya ilişkin verilerle uyumlu bir tablo ortaya koyduğu görülmektedir. Aşağıda detaylı olarak özetlenecek olmakla birlikte, bir ön tespit olarak, s oruşturma taraflarından KUSAD’a üye olan teşebbüslerin önemli bir bölümünün, ekmeklik buğday unu fiyatlarını belirlemeye yönelik temaslarının 2013 yılı Haziran ayında başladığı ve bu temasların zaman içerisinde dönemsel olarak azalmakla birlikte, 2019 yılı başına kadar devam ettiği anlaşılmaktadır.

(216) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrası, “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” şeklindedir. Görüldüğü üzere, rekabetin sınırlandırılması amaçlı veya bu etkiyi doğuran ya da doğurabilecek olan anlaşma, eylem ve kararlar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında yasaklanmıştır.

(217) Anılan madde kapsamında ihlal tespitinde bulunabilmek için, amaç ve etki unsurlarından birinin ortaya konulması yeterlidir. Maddenin (a) bendinde, satım fiyatının belirlenmesi, madde kapsamındaki haller arasında sayılmıştır. Aşağıda açıklanacağı üzere, üreticilerin birlikte fiyat belirlemesi veya fiyatları aralarında doğrudan veya dolaylı iletişimlerle yükseltmeyi amaçlaması, anılan bentte verilen örneğe uygun olup Kanun’un 4. maddesi kapsamındadır.

(218) İncelemeler sonucunda elde edilen belgelere göre, soruşturma kapsamında tespit edilen ilk temas, ağırlıklı olarak Karadeniz bölgesinde faaliyet gösteren ve KUSAD’a üye olan bir grup buğday unu üreticisinin, 2013 yılı Haziran ayında teşebbüs birliği niteliğindeki bölgesel bir dernek olan KUSAD tarafından, Amasya toplantısına davet 79 Tarafların 50 kg paketli ekmeklik buğday unu fiyatları, fiyat listelerinden alınarak tablolaştırılmıştır.

edilmesidir. 16.06.2013 tarihli Amasya toplantısında, “üyelerin fiyatlama politikalarına ilişkin olarak her hafta bir araya gelip değerlendirme yapmalarının önemine” işaret edilmiştir. Bu nedenle anılan toplantının, rakiplerin fiyatlama politikalarını birlikte belirleme ve piyasada fiyata ilişkin belirsizlikleri azaltma yönünde sergiledikleri iradenin başlangıç noktasını teşkil ettiği değerlendirilmektedir.

(219) Amasya toplantısının ardından, teşebbüsler 26.06.2013 tarihinde KUSAD tarafından, 29.06.2013 tarihinde Çorum’da yapılması planlanan toplantıya davet edilmişlerdir. KUSAD’dan edinilen bilgilere göre, 29.06.2013 tarihli Çorum toplantısına soruşturma taraflarından AKMEHMET, AMASYA UN, AYSER BAK, EMİROĞLU, ERENLER UN, ELSA, HİTİT UN, HÜSEYİNOVA, KOZLU, MERZİFON GÜLBAHAR, MİSAFİR MİS BAŞAK UN, SARAY PETROL, SOM UN/USTA UN, ŞİMŞEKLER [80], TAFLAN UN, TUNÇOĞLU, ULUSOY, UNAY UN, UNSAN ve YILMAZ UN olmak üzere 20 teşebbüs katılmıştır. 81

(220) 29.06.2013 tarihinde Çorum’da gerçekleştirilen toplantıda, fiyata ilişkin görüşmeler yapıldığına işaret eden iki temel belge bulunmaktadır. Bunların ilki; KUSAD tarafından üye teşebbüslere [82] 02.07.2013 tarihinde gönderilen e - postadır. Bu e - postada yer alan “Çorum toplantısında da görüşüldüğü üzere güncel un fiyatı listesinin derneğe iletilmesi talebi” şeklindeki ifadeden söz konusu toplantıda fiyata ilişkin görüşmelerin yapıldığı anlaşılmaktadır.

(221) İkinci belge 03.07.2013 tarihinde AKMEHMET (.....) tarafından KUSAD (.....) gönderilen e - postadır. Bu e - postada, Çorum toplantısında konuşulduğu üzere 50 kg un fiyatının 1 TL artırılacağı ve 02.07.2013 tarihinden itibaren peşin ve vadeli olarak müşteriye göre veya adet ve ödeme durumuna göre 50,50 TL – 51,50 TL aralığında değişeceğinden bahsedilmektedir. Belgede rakiplerin bir araya gelerek fiyatlara ilişkin görüştükleri açıkça görülmektedir.

(222) Yukarıda yer verilmiş olan, Çorum toplantısında güncel un fiyatlarının KUSAD’a iletilmesi çağrısı üzerine; iki ayrı teşebbüsün bu çağrıya verdikleri yanıta ilişkin belgelere de ulaşılmıştır. AYSER BAK bu çağrıyı “şuan bakımdayız, tahminen 15 - 20 gün sürecek, üretimimiz şuan yok. Bakımdan sonra fiyatı bildireceğiz…” şeklinde yanıtlarken, MİSAFİR UN yetkilisi (.....) çağrının yapıldığı gün olan 03.07.2013 tarihinde un fiyat listesini KUSAD’a iletmiştir. Diğer teşebbüslerin ise toplantıya katıldıklarının aksini kanıtlar nitelikte herhangi bir bilgi ya da belge bulunmamaktadır.

(223) Anılan teşebbüslerin fiyatların görüşüldüğü toplantılara katılmalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında amaç unsuru bakımından ihlalin oluşumunda temel kriter olduğu değerlendirilmektedir. Bunun yanı sıra, fiyat hareketlerini tespit etmenin zor olması ve listelerin anlık uygulamaları yansıtmaması nedenleriyle fiyat hareketleri ikincil bir değerlendirme kriteri olabilecektir. Bu çerçevede aşağıdaki değerlendirme kapsamında fiyata ilişkin görüşmeler yapılan toplantılara [83] katılan teşebbüslerin yanı

[80] 29.06.2013 tarihli e- postanın alıcısı olmamasına karşın, Çorum toplantısına katıldığı bildirilmiştir. 81 KUSAD’dan alınan bilgilere göre, toplantıya ilişkin resmi katılım listesi bulunmadığından, katılımcılar toplantıda çekilen fotoğraflar incelenerek belirlenmiştir.

82 AKÇAABATLILAR, AKMEHMET, ALTINBAŞAK, AMASYA UN, AYSERBAK, BAFRA ERİŞ, BEŞGÖZ UN, BİRSAN, ÇİÇEK UN, ÇORUM HİTİT UN, DARICA UN, DERVİŞOĞLU, ELSA, EMİROĞLU, ERENLER UN, GÜR UN, HÜSEYİNOVA, KOZLU, MERZİFON GÜLBAHAR, MİSAFİR UN, PAK PETROL, SARAY PETROL, TAFLAN UN, TEKSİN, TUNÇOĞLU, UNAY UN, UNSAN, USTA UN, ÜNSAN ÜNYE, YILMAZ UN, YÜKSEL UN ve ZAFER UN.

83 29.06.2013 ve 08.01.2014 tarihli toplantılar fiyat görüşmelerinin yapıldığının açık bir şekilde görülmesi nedeniyle esas alınacaktır.

sıra, toplantıya katılımdan bağımsız olarak rakip teşebbüslerin fiyat listeleri kendilerine iletilmiş olan teşebbüsler, ilgili dönem için ihlale taraf olarak kabul edilebilecektir.

(224) 01.08.2013 tarihinde KUSAD tarafından AKMEHMET UN, ALAYBEYİ UN, BAFRA ERİŞ, EMİROĞLU, KOZLU, MİSAFİR MİS BAŞAK UN, TAFLAN UN, ULUSOY, UNAY, UNSAN (OSMANLI UN), USTA UN, YÜKSEL UN’a ait [84] 28.06.2013- 22.07.2013 tarihleri arasında yayımladıkları güncel fiyat listelerinin, ALAYBEYİ hariç olmak üzere ekte fiyat listesi bulunan diğer teşebbüslere toplu olarak gönderildiği anlaşılmaktadır [85]. E- postada yer alan KUSAD’ın “Dosya sadece listesini derneğimize gönderen üyelerimiz arasında paylaşılmaktadır.…” notu ile KUSAD’ın bu ve sonraki toplantıları bakımından fiyat listelerinin karşılıklı paylaşımı yoluyla, hem KUSAD’ın hem teşebbüslerin rakip fiyatlarını kolaylıkla takibine ilişkin bir kontrol mekanizması kurduğu, kendi fiyat listesini KUSAD’a göndermeyen teşebbüslerin rakiplerinin fiyat listesine de ulaşamayacağı anlaşılmaktadır.

(225) KUSAD ile yukarıda yer verilen teşebbüsler arasında 02.08.2013 -30.10.2013 tarihleri arası iki aylık dönemde beş ayrı tarihte fiyat listesi paylaşımı yapıldığı tespit edilmiştir. Haziran - Ekim 2013 dönemi bakımından KUSAD’a üye olan ve 29.06.2013 tarihli Çorum toplantısına katılan teşebbüsler şunlardır: AKMEHMET, AMASYA UN, AYSER BAK, HİTİT UN, SARAY PETROL, ELSA, EMİROĞLU, ERENLER UN, HÜSEYİNOVA, KOZLU, MERZİFON GÜLBAHAR, MİSAFİR UN, ŞİMŞEKLER, TAFLAN UN, TUNÇOĞLU, ULUSOY, UNAY UNSAN, USTA UN, YILMAZ UN.

(226) Öte yandan, toplantıya katılıp katılmadığından bağımsız bir şekilde, KUSAD aracılığıyla ya da doğrudan, rakibin fiyat listelerinin kendilerine 02.08.2013, 12.10.2013 ve 11.11.2013 tarihlerinde e - posta yoluyla gönderildiği teşebbüsler şu şekildedir: KOZLU, UNSAN, YÜKSEL UN, MİSAFİR UN, AKMEHMET, USTA UN, UNAY, EMİROĞLU, TAFLAN UN, ÜNSAN ÜNYE, BAFRA ERİŞ ve ULUSOY.

(227) Fiyat listeleri incelendiğinde, ULUSOY ve UNAY fiyatlarının güncellenerek AKMEHMET, BAFRA (ERİŞ) UN, EMİROĞLU UN, KOZLU, MİSAFİR UN, OSMANLI UN, SOM UN/USTA UN, TAFLAN UN, UNAY UN, ÜNSAN ÜNYE, YÜKSEL UN’a gönderildiği 11.11.2013 tarihi bakımından, AKMEHMET, ALAYBEYİ, UNSAN, UNAY, BAFRA ERİŞ ve USTA UN’un ULUSOY ile aynı gün, YÜKSEL UN’un sonraki gün (12.11.2013), TAFLAN UN’un ise ULUSOY’dan dört gün sonra 15.11.2013 tarihinde fiyat listesi değişikliği yaptığı görülmektedir.

(228) Ayrıca yukarıda ifade edildiği üzere, TAFLAN UN 14.11.2013 tarihinde ileri tarihli fiyat listesini (15.11.2013) KUSAD’a göndermiştir. Teşebbüslerden BAFRA ERİŞ, ÜNSAN ÜNYE ve YÜKSEL UN hariç tümünün aynı zamanda Çorum toplantısı katılımcısı oldukları tespit edilmiştir. BAFRA ERİŞ, ÜNSAN ÜNYE ve YÜKSEL UN ise ilk defa 11.11.2013 dönemindeki bilgi değişimine taraf olmuştur. Kasım 2013 tarihinde, Haziran - Ekim 2013 dönemindeki ihlal tespitini değiştirecek bir husus bulunmamakta olup BAFRA ERİŞ, ÜNSAN ÜNYE ve YÜKSEL UN’un ihlale katıldığı tespit edilmektedir.

(229) AKMEHMET tarafından 19.12.2013 tarihinde KUSAD’a iletilen e - postada KUSAD (.....) ve aynı zamanda ULUSOY (.....) olan (.....)’dan “un fiyatlarının 3.50 TL ile 4.00 TL arasında arttırılması” talep edilmiştir. Ardından, 08.01.2014 tarihinde Samsun’da 84 TAFLAN UN ve USTA UN, fiyatlarını liste şeklinde paylaşmak yerine Excel’i doldurmak suretiyle göndermişlerdir

[85] 02.08.2013 tarihli KUSAD paylaşımında da AKMEHMET UN, ALAYBEYİ UN, BAFRA ERİŞ, EMİROĞLU, KOZLU, MİSAFİR UN, TAFLAN UN, ULUSOY, UNAY, UNSAN, USTA UN ve YÜKSEL UN güncel fiyatları bulunmaktadır.

KUSAD üyesi teşebbüsler tarafından tekrar bir toplantı düzenlenmiştir. KUSAD tarafından Ocak 2014 Samsun toplantısına ULUSOY, AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TUNÇOĞLU, AKMEHMET, BEŞGÖZ UN, YILMAZ UN, ERUN, ŞİMŞEKLER, ELSA, TAFLAN UN, KOZLU, DERVİŞOĞLU, AYSER BAK, YÜKSEL UN, EMİROĞLU, HÜSEYİNOVA, ERENLER UN, HİTİT UN, USTA UN, ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN, UNAY ve UNSAN’ın katıldığı bildirilmiştir.

(230) Ocak 2014’te Samsun’da gerçekleştirilen toplantının ardından KUSAD tarafından 39 86 teşebbüse, AMASYA UN, GÜLBAHAR UN, TUNÇOĞLU UN, AKMEHMET UN, BEŞGÖZ UN, YILMAZ UN, ERUN, ŞİMŞEKLER, ELSA, HASAN USTA [87], TAFLAN UN, MİSUN (KOZLU), YÜKSEL UN, EMİROĞLU UN, ŞİRİN UN [88], ERENLER UN, ÇORUM HİTİT UN, SOM UN (USTA UN), ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN, ULUSOY, UNSAN (OSMANLI UN) ve DERVİŞOĞLU’na ait güncel fiyatlar gönderilmiştir.

(231) Ocak 2014 dönemi bakımından, Samsun toplantısına katılan, KUSAD üyesi olma ve rakip teşebbüslere ait güncel fiyat listelerinin alıcısı konumunda bulunma kriterlerini sağlayan teşebbüsler olan ULUSOY, AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TUNÇOĞLU, AKMEHMET, BEŞGÖZ UN, YILMAZ UN, ERUN, ŞİMŞEKLER, ELSA, TAFLAN UN, KOZLU, DERVİŞOĞLU, AYSER BAK, YÜKSEL UN, EMİROĞLU, HÜSEYİNOVA, ERENLER UN, HİTİT UN, USTA UN, ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN, UNAY ve UNSAN (OSMANLI)’ın ihlalden sorumlu olduğu değerlendirilmektedir.

(232) Ocak 2014 döneminde güncel fiyat listesi rakip teşebbüslerle paylaşılmış olan teşebbüslerin tümü aynı zamanda Samsun toplantısına katılmış olduğundan, bu dönem için fiyat listesi paylaşımı nedeniyle ilave herhangi bir teşebbüse ihlal isnat edilmemektedir. Öte yandan, Samsun toplantısına katılmış teşebbüslerden BEŞGÖZ UN, ERUN, DERVİŞOĞLU, ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN ve YÜKSEL UN, yukarıda sayıldığı üzere Çorum toplantısına katılmamışlar, ancak Samsun toplantısına katılmışlardır. Dolayısıyla BEŞGÖZ UN, ERUN, DERVİŞOĞLU, ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN’a ilk kez 08.01.2014 tarihinde Samsun toplantısı ile ihlal isnat edilmiş bulunmaktadır.

(233) Ayrıca, 11.01.2014 tarihli KUSAD e - postasında yer alan, “fiyatların fabrika teslimi 60 tl vadeli seviyesine gelmesi gerektiği konusunda görüş birliği bulunduğu” ifadesini içeren e- posta ve içeriğinde paylaşılan toplulaştırılmış fiyatların, piyasayı şeffaflaştırmaya yönelik önemli bir girişim olduğu değerlendirilmektedir. Söz konusu e - postada “toplantıya katılan meslektaşların verdiği fabrika teslim fiyatlarının yer aldığı” ifade edilmektedir. Söz konu e - posta ekinde fiyatları toplulaştırılmış teşebbüslerin tümü, 08.01.2014 tarihli Samsun toplantısına katılan, KUSAD üyesi olma ve rakip teşebbüslere ait güncel fiyat listelerinin alıcısı konumunda bulunma kriterlerini sağlayan teşebbüslerdir.

(234) 03.07.2014 tarihinde KUSAD tarafından, ALAYBEYİ, BAFRA ERİŞ, TAFLAN UN, ULUSOY, UNAY ve UNSAN’a ait güncel fiyat listeleri; AKMEHMET, AMASYA UN, BAFRA ERİŞ, EMİROĞLU, KOZLU, UNSAN (OSMANLI), TAFLAN UN [89], TEKSİN UN, 86 BİRSAN, BEŞGÖZ UN, OSMANLI UN, GÜR UN, TAFLAN UN, ZAFER UN, TEKSİN UN, AKMEHMET UN, CESUR UN, MERZİFON GÜLBAHAR UN, DERVİŞOĞLU, ÜNSAN ÜNYE, KOZLU UN, PAK PETROL, EMİROĞLU UN, AKÇAABATLILAR, EJDER UN, UNAY UN, ERENLER UN, ÇORUM UN, YÜKSEL UN, HİTİT UN, ELSA/ZEYBEK UN, ALTINBAŞAK, USTA UN, AMASYA UN, TUNÇOĞLU UN, ÇİÇEK UN, AYSER BAK, HÜSEYİNOVA, YILMAZ UN, MİS BAŞAK UN, ŞİMŞEKLER GRUP, BAFRA ERİŞ, ERUN, AKKAR UN, TAFLAN UN, SARAY PETROL, ULUSOY.

87 Soruşturma tarafı değildir.

88 Soruşturma tarafı değildir.

89 Belgede hem fiyat listesi gönderilen, hem alıcı konumundadır.

ULUSOY, UNAY UN, USTA UN, ÜNSAN ÜNYE, YÜKSEL UN’a gönderilmiştir. Söz konusu teşebbüsler, hâlihazırda Çorum toplantısının gerçekleştiği Haziran - Kasım 2013 ve Samsun toplantısının gerçekleştiği Ocak 2014 dönemleri bakımından ihlale taraf kabul edilmişlerdir.

(235) 29.01.2015 tarihinde Mehmet AKMEHMET’ten ULUSOY Yönetim Kurulu Üyesi (.....) ve (.....) gönderilen fiyatlara müdahale talebi (.....) tarafından olumlu karşılanmıştır. Söz konusu talebe ilişkin olarak (.....) KOZLU, AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TAFLAN UN, TUNÇOĞLU UN ve YÜKSEL UN’a e - posta göndererek bu teşebbüslerle doğrudan iletişime geçtiği tespit edilmiştir. Söz konusu belgede adı geçen tüm teşebbüsler olan AKMEHMET, ULUSOY, KOZLU, KUSAD, AMASYA UN, MERZİFON GÜLBAHAR, TAFLAN UN, TUNÇOĞLU UN ve YÜKSEL UN’un rekabeti kısıtlayıcı amaca işaret eden doğrudan iletişimi görülmüştür. Söz konusu sekiz teşebbüs ile KUSAD’ın, aynı zamanda 2013 ve 2014 yılında da ihlalin doğrudan tarafı konumunda oldukları anlaşılmaktadır.

(236) 11.02.2015 tarihinde, ULUSOY tarafından AMASYA UN’a, ULUSOY ve UNAY’ın dokuz gün önceki güncel fiyat listesi ile UNSAN’a ait fiyat listesi gönderilmiştir. Söz konusu belge ULUSOY, UNAY, AMASYA UN ve UNSAN (OSMANLI) arasında rekabeti kısıtlayıcı güncel bilgi değişimi yapıldığını göstermektedir.

(237) Söz konusu belgeler, ULUSOY ve UNAY ile UNSAN’ın fiyatlarını 02.02.2015 tarihinde birlikte revize etmiş olmaları bakımından önemlidir. Teşebbüslerin 02.02.2015 tarihinde 50 kg’lık ekmeklik un fiyatlarını 63 TL olarak eşitledikleri görülmektedir. İşbu değerlendirmenin önceki bölümlerinde, ULUSOY, UNAY ve UNSAN’ın 11.10.2013, 28.10.2013 ve 11.11.2013 tarihlerinde yine birlikte hareket ederek fiyat listelerini revize ettikleri tespit edilmiştir. Dolayısıyla teşebbüsler arası iletişimin 2013 yılından beri devam ettiğini söylemek mümkündür.

(238) Bu çerçevede ULUSOY, UNAY, AMASYA UN ve UNSAN (OSMANLI)’ın 2013 ve 2014 yılları bakımından ihlalin doğrudan tarafı oldukları belirlenmiş olup söz konusu Şubat 2015 dönemi bakımından bu teşebbüsler adına ilave bir tespit yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

(239) 19.10.2015 tarihinde ULUSOY ve UNAY UN’un revize ettiği fiyat listesi, ULUSOY yetkilisi tarafından aynı gün AMASYA UN ve MERZİFON GÜLBAHAR UN’a gönderilmiştir. MERZİFON GÜLBAHAR UN’da yapılan yerinde incelemede elde edilen belge, teşebbüslerin fiyat listelerini hazırladıkları gün doğrudan rakiplerine bilgi akışı sağladıklarını göstermektedir. Söz konusu dört teşebbüs, 2013 ve 2014 yılında ihlalin doğrudan tarafı konumundadır.

(240) 28.11.2015 tarihinde NİHORUZ’un, MİSAFİR UN ile ileri tarihli (01.12.2015) fiyat listesini paylaştığı anlaşılmaktadır. Söz konusu fiyat listesinin doğrudan rakipler arasında paylaşılması ve ileriye dönük olması, teşebbüslerin gelecekte uygulayacakları fiyatları da rakiplerine ilettiklerini göstermektedir. Söz konusu belgede bilgi değişimine taraf olan MİSAFİR UN, aynı zamanda 2013 ve 2014 döneminde ihlale taraftır. Mevcut veriler doğrultusunda ise, NİHORUZ’a ilişkin ihlalin başlangıcının 28.11.2015 tarihi o lduğu değerlendirilmektedir.

(241) 2016 yılına ilişkin olarak, 29.11.2016 tarihinde ULUSOY iç yazışmasında, OSMANLI UN’a ait bir gün önceki güncel fiyat listesinin teşebbüs içinde paylaşıldığı görülmektedir. Söz konusu belge tek başına ihlale dayanak teşkil etmemektedir. Ancak ULUSOY ile UNSAN’nın (OSMANLI) durumu, yukarıda kronolojik sıralamaya göre belirtilen 2013 ve 2014 toplantıları ile aşağıda yer verilecek diğer doğrudan iletişimlerle

birlikte ele alınmalıdır. Dolayısıyla, söz konusu iki teşebbüs bakımından ilave bir değerlendirme yapılmasına gerek görülmemiştir.

(242) 01.12.2016 tarihinde UNSAN, ZAFER UN’a iki gün öncesi fiyat listesini göndermiştir. Bu noktada, UNSAN’ın fiyat listesinin aynı gün hem ULUSOY içinde paylaşıldığı hem de UNSAN’ın listesini ZAFER UN’a gönderdiği anlaşılmaktadır. Hem UNSAN tarafından 29.11.2016 tarihli fiyat listesi ile kırmızı ekmeklik buğday ununun hem de ULUSOY tarafından 28.11.2016 tarihli fiyat listesinde aynı kategorideki ekmeklik buğday unu olan plus 2 ürünü fiyatının 69 TL olarak belirlenmesi, UNSAN ve ULUSOY UN’un doğrudan rekabeti kısıtlayıcı bilgi değişimi yapmak suretiyle fiyat belirlediklerini göstermektedir. Belgeden UNSAN, ZAFER UN ve ULUSOY ile UNSAN ve ULUSOY’un kendi aralarında rekabeti kısıtlayıcı bilgi değişiminde bulundukları tespit edilmektedir.

(243) UNSAN ve ULUSOY, aynı zamanda 2013, 2014 ve 2015 yılları bakımından toplantı ve doğrudan/dolaylı bilgi değişimleri yoluyla ihlale taraftır. ZAFER UN ise 2013 yılında Çorum toplantısına davet e - postası gönderilen teşebbüslerden biri olmakla birlikte anılan teşebbüsün Çorum 2013 toplantısına katıldığı tespit edilememiş; Ocak 2014 Samsun toplantısına katılmamış ve ayrıca yukarıda sayılan diğer iletişimlerde bulunmamıştır. Bununla beraber ZAFER UN’un 01.12.2016 tarihi itibarıyla bilgi değişiminin tarafı olarak ihlale katıldığı değerlendirilmektedir.

(244) 05.12.2016 tarihinde ULUSOY’un “geçen haftanın ani bastıran zamlar ile geçtiği, üst segment unların direk fiyat geçişini uygulamalarına rağmen alt ve orta segment unlarda bu geçiş ara fiyat uygulamaları ile devam ediyor gözüktüğü” yönündeki iç raporlaması, söz konusu ifadelerin doğrudan bir iletişime işaret etmemesi nedeniyle Aralık 2016 başı ve öncesi dönem bakımından yayımlanan fiyat listeleri ile birlikte değerlendirilmiştir.

(245) 2017 yılında rakip teşebbüsler arası tespit edilen ilk temas, 20.03.2017 tarihinde PAK PETROL’ün kendi fiyat listesini ULUSOY’a gönderdiği e - postadır. ULUSOY’un PAK PETROL listesini aynı gün ZAFER UN ve UNSAN’a ilettiği görülmektedir. Söz konusu dönemde 10.03.2017- 20.03.2017 tarihleri arasında ULUSOY, OSMANLI UN, UNAY, PAK PETROL ve ZAFER UN arasında yoğun bir bilgi değişimi gerçekleştiği ve bu teşebbüslerin standart ekmeklik buğday ürünlerindeki fiyatlarının eşit olduğu görülmektedir. ULUSOY, UNAY, UNSAN (OSMANLI) için ilk ihlal tespiti Haziran - Ekim 2013 döneminde yapılmıştır.

(246) PAK PETROL’ün rakip teşebbüslerle doğrudan iletişimini içeren ilk belge, Mart 2017 dönemine aittir. 2013 Çorum ve 2014 Samsun toplantılarına katılmamış olan PAK PETROL’ün, Mart 2017 tarihinden itibaren ihlale taraf olduğu değerlendirilmektedir. ZAFER UN’un ise yukarıda yer verildiği üzere ilk kez, 01.12.2016 tarihindeki doğrudan bilgi değişiminin tarafı olarak ihlale katıldığı değerlendirilmektedir.

(247) 22.03.2017 tarihinde Samsun’da KUSAD’ın toplantı düzenlediği görülmektedir. 2017 Samsun toplantısına soruşturma taraflarından USTA UN, ALTINBAŞAK, KOZLU, DARICA UN, TUNÇOĞLU, BEŞGÖZ UN, MERZİFON, YILMAZ UN, TAFLAN UN, ZAFER UN, PAK PETROL, UNAY UN, HÜSEYİNOVA, ERUN, UNSAN (OSMANLI UN), EMİROĞLU ve ELSA ZEYBEK UN’un katıldığı bilgisi edinilmiştir.

(248) 2013 yılı Çorum ve 2014 yılı Samsun toplantılarından farklı olarak, yapılan yerinde incelemelerde 2017 yılı Samsun toplantısına ilişkin olarak KUSAD tarafından teşebbüslere toplu olarak gönderilen bir e - posta elde edilmemiştir. Bununla birlikte, ELSA ZEYBEK UN’da yapılan yerinde incelemede 23.03.2017 tarihli ELSA ZEYBEK UN iç yazışması elde edilmiştir. İşbu belgede, 22.03.2017 tarihli KUSAD toplantısına

atıf yapılarak, “başta Ulusoy, Osmanlı, Som, Cesur, Mis tüm bölge firmalarının patron düzeyinde toplantıya katıldığı, toplantıda TUSAF(Türkiye Un Sanayicileri Federasyon) (.....) tarafından sunum yapıldığı” belirtilmiş, ayrıca “Geçen hafta yapılan 3 TL fiyat zammını tavizsiz uygulamaları gerekeceği” ifade edilmiştir. Nitekim Mart 2017’de yayımlanmış liste fiyatları incelendiğinde, 10 gün arayla OSMANLI UN’un kırmızı ekmeklik buğday unu ve ULUSOY’un plus 2 ekmeklik buğday unu fiyatının bir önceki liste fiyatlarından 3 TL artışla 69 TL’den 72 TL’ye yükseldiği tespit edilmiştir.

(249) 2018 yılında tespit edilebilen ilk belge 05.03.2018 tarihli PAK PETROL iç yazışması olup PAK PETROL’ün şirket içerisinde kendi maliyet tablosu ile rakibi ULUSOY’un maliyet tablolarını paylaştığı görülmektedir. Söz konusu belge, teşebbüslerin güncel veya ileriye dönük fiyat listeleri yanında birbirlerinin maliyet tablolarını da edinebildiklerini göstermektedir.

(250) Bu noktada, rakip teşebbüse ait maliyet tablosunun ULUSOY ya da KUSAD’dan edinilmiş olabileceği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte ULUSOY’un Haziran - Ekim 2013 döneminden itibaren, PAK PETROL’ün ise Mart 2017 tarihinden itibaren ihlale taraf olduğuna ilişkin yukarıda yer verilen tespitin ışığında, bu belge yönünden ilave bir değerlendirme yapılmamıştır.

(251) 09.04.2018 tarihinde, AKMEHMET tarafından KUSAD (.....)’dan bir kez daha un fiyatlarına müdahale etmesinin talep edildiği, KUSAD (.....) ve aynı zamanda ULUSOY (.....)’un “Maliyetler üzerine tartışılacak bir toplantıyı acil olarak düzenleyecekleri “ şeklinde olumlu cevap verdiği yazışma elde edilmiştir.

(252) Söz konusu yazışmadan yaklaşık bir ay sonra 14.05.2018 tarihinde KOZLU yetkilileri arasında yapılan iç yazışmada “… (.....) müşterileri aramış 3 - 4 tl zam gelecek demişler ama uygulama günü belli değilmiş” ifadesine ilişkin olarak, söz konusu Mayıs 2018 dönemi bakımından teşebbüslerin fiyat listelerindeki değişiklikler tespit edilmeye çalışılmıştır. Fiyat listeleri incelendiğinde, ULUSOY, UNSAN, USTA UN, DERVİŞOĞLU, UNAY ve TUNÇOĞLU’nun 14.05.2018, AKMEHMET ve KOZLU’nun 15.05.2018, ALTINBAŞAK’ın 16.05.2018, BİRSAN’ın ise 21.05.2018 tarihlerinde fiyat listesi yayımladıkları tespit edilmiştir. Bu noktada özellikle birden fazla rakibin aynı tarihli fiyat listesi değişiklikleri, ihlal isnadı bakımından tek başına kullanılmamakla birlikte, yukarıda yer verilen toplantılar ve rakipler arası doğrudan rekabete duyarlı hassas bilgi değişimlerine dayanılarak yapılan tespitleri güçlendirmektedir. Öte yandan, fiyat geçişi yapmış söz konusu teşebbüslerin tümünün daha önceki tarihlerde ihlale taraf oldukları tespiti mevcuttu r.

(253) 06.06.2018 tarihli ULUSOY iç yazışmasında, 14.05.2018 tarihli fiyat geçişine ilişkin olarak bazı tespitler yapılabilecektir. “RAKİP FİRMA FİYAT GEÇİŞİ SONRASI PİYASA UYGULAMALARI” konu başlıklı e - postada, “14 Mayıs tarihinde gerçekleştirilen fiyat geçişi sonrası bölgede tüm fabrikaların ULUSOY ile birlikte fiyat geçişini deklare ettiği ve uygulamaya başladığı ancak, zaman zaman deklare edilen uygulamaların bozulduğu, deklare edilen dışı satışlar olduğunu tespit edilse de genele yayılmadığı, piyasalarda ULUSOY UN ve OSMANLI UN‘un ne kadar dik durduğu hususunun özellikle takip edildiği, diğer oyuncuların bu iki firmanın hareketlerini takip ettiği, Ulusoy Un hiçbir konuda ( Fiyat, vade vs. ) taviz vermeden deklare ettiği uygulamaları yapmaya devam ettiği, OSMANLI UN ve ULUSOY‘un oyun kurucu olduğu“yönündeki ifadelerin, piyasanın işleyişine ilişkin önemli ipucu niteliğinde bilgiler içerdiği değerlendirilmektedir.

(254) 14.05.2018 tarihi, aynı zamanda AKMEHMET içerisinde yapılan iç yazışmada öne çıkmaktadır. USTA UN’un yine 14.05.2018 tarihli ve PAK PETROL’ün 10.05.2018

tarihli fiyat listelerinin 14.05.2018 tarihinde AKMEHMET içerisinde paylaşılması, rakip teşebbüslerin rekabete duyarlı bilgileri hızlı şekilde aralarında değiştirdiklerini ve piyasayı şeffaflaştırdığını göstermektedir. Söz konusu Mayıs 2018 dönemi bakımından yukarıda isimleri geçen AKMEHMET, PAK PETROL ve USTA UN için daha önceki tarihten itibaren ihlalin tarafı oldukları tespit edilmiş olup bu belge kapsamında teşebbüslere ilişkin ilave bir değerlendirme yapılmamıştır.

(255) Söz konusu bilgi değişiminin iki hafta ertesinde, 29.05.2018 tarihinde Çorum’da soruşturma taraflarından 17 teşebbüsün katıldığı bir toplantı daha düzenlendiği tespit edilmiştir. Bu toplantıya ilişkin bu tespitin haricinde herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılmamıştır.

(256) Güncel fiyat listesi paylaşımına örnek teşkil eden bir diğer belgede, 29.08.2018 tarihinde ULUSOY, AMASYA UN’a aynı gün uygulamaya geçecek olan fiyat listesini bildirmektedir. Öte yandan, AKMEHMET çalışanı, 29.08.2018 tarihinde yine aynı gün tarihli ULUSOY ve UNSAN (OSMANLI) fiyat listesini çalıştığı şirket içerisinde paylaşmıştır. Söz konusu belgeler, teşebbüslerin bilgi değişimi yoluyla anlık olarak rakiplerini takip ettiğini ve üst düzey yöneticiler arası iletişim kurulmak suretiyle, birbirlerinin fiyatlama davranışları üzerinde kontrol mekanizması oluşturduklarını göstermektedir. Anılan 29.08.2018 tarihi bakımından belgede adı geçen teşebbüsler için yukarıda daha önce ihlal tespiti yapılmış olup bu belge bazında ilave bir tespitte bulunulmamaktadır.

(257) 2019 yılının başında, yukarıda oldukça fazla sayıda örneğine yer verilmiş olan teşebbüsler arası fiyat listesi bildirimlerine yeniden rastlanmaktadır. Yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgelere göre; 18.01.2019 tarihinde, ertesi gün (19.01.2019 tarihi) itibarıyla uygulanmaya başlanacak PAK PETROL fiyat listelerinin, teşebbüs tarafından ULUSOY yöneticisine gönderildiği, aynı gün bu yöneticinin listeleri BİRSAN yöneticisine ilettiği tespit edilmiştir. Söz konusu belge, PAK PETROL, ULUSOY ve BİRSAN bakımından doğrudan bilgi değişimi niteliği taşımaktadır. Yukarıda yer verildiği üzere ULUSOY bakımından Haziran - Ekim 2013, PAK PETROL bakımından Mart 2017 döneminden itibaren ihlal gösterilebilmektedir. BİRSAN’ın yukarıda bahsi geçen Çorum ve Samsun toplantılarının hiçbirine katılmadığı görülmektedir. BİRSAN’ın doğrudan bilgi değişiminde bulunduğu ilk tarih 2019 yılı olmaktadır.

(258) Söz konusu tespitler doğrultusunda, öncelikle tarafların 2013 yılı Haziran ayı sonlarından 2019 yılı Ocak ayına kadar fiyat belirlemeye yönelik olarak temas halinde olduğu, maliyet ve fiyatların görüşüldüğü toplantıların yanı sıra, yönetim seviyesinde doğrudan iletişimle piyasa şeffaflaştırılarak rekabetçi parametreleri ortadan kaldırmak iradesinin sergilendiği değerlendirilmektedir. Dolayısıyla amaç unsuru, ortak iradenin varlığı ve bu yönde gerçekleştirilen iletişim/işbirliği bakımından, açıkça ortaya konulmuştur.

(259) İhlalin varlığı sonucuna varabilmek için amaç unsurunu göstermek yeterli olmakla birlikte, soruşturma konusu bilgi değişiminin piyasadaki etkisi de tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu noktada Soruşturma Raporu’nda ayrıntılı olarak yer verildiği üzere, liste fiyatlarının peşin ve vadeli fiyata göre değişmesi, bölgesel fiyatlamaların mevcudiyeti, kredi kartı komisyonu ve nakliye gibi unsurlar nedeniyle liste fiyatlarının saha uygulamasında gecikme ile birlikte farklı uygulamalar görülebilmektedir. Yine de raporda yer verilen bazı deliller bakımından, piyasayı şeffaflaştırarak rekabetçi parametreleri ortadan kaldırma iradesinin, teşebbüslerin fiyatlama davranışlarına olan etkileri de ortaya konulabilmektedir. Nitekim teşebbüslerin aynı tarihlerde fiyat artırdıkları listeleri yayımlamış olmaları, bilgi değişiminin piyasada etki gösterdiğini

ortaya koymak için yeterlidir. Özetle soruşturma konusu bilgi değişiminin amaç ve etki yönüyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu değerlendirilmektedir.

(260) Yukarıda KUSAD’a ilişkin başlıkta belirtildiği üzere, 2012 - 2019 yılları arası dönemde KUSAD’ın (.....) görevini [90], aynı zamanda bir dönem ULUSOY’un (.....) yapan, mevcut durumda ULUSOY (.....) olan (.....) yürütmektedir. KUSAD ofisinin ULUSOY binasında olduğu bilgisi ile birlikte, Günhan ULUSOY’un KUSAD faaliyetlerinde birinci derecede aktif olarak rol aldığı değerlendirilmektedir. Dolayısıyla, Amasya ve Çorum toplantılarının yanı sıra sonraki tarihlerde yapılan toplantılar bakımından da, e - postaların doğrudan alıcısı konumunda olmadığı toplantılar da dâhil olmak üzere KUSAD’ın düzenlediği toplantılara ULUSOY’un katıldığı ve dolayısıyla alınan kararlardan haberdar olduğu varsayılmıştır.

(261) KUSAD’ın dönem dönem değişmekle birlikte, üç onursal üye ile birlikte mevcut durumda 48 üyesi bulunmakta olup, bu üyelerin 30’u soruşturma kapsamında incelenmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde faaliyet gösteren un üreticilerinin teşebbüs birliği konumundaki GUSAD’ın 96 üyesi bulunmakta olup, beşi üretici soruşturma kapsamında incelenmiştir. Yukarıda ayrıntılı olarak tespit edildiği üzere KUSAD’ın, üyeleriyle birlikte un satış fiyatlarının görüşüldüğü toplantılar düzenlediği, toplantılar sonrasında üyelerinin buğday unu satış fiyatlarını içeren fiyat listelerini düzenli olarak topladığı, topladığı fiyat listelerini üyelere yeniden gönderdiği, söz konusu faaliyetin teşebbüsler arası fiyatların kontrolünü sağlamaya yönelik olduğu tespit edilmektedir.

(262) Öte yandan, Güneydoğu Anadolu Bölgesi bakımından yapılan değerlendirmede, KUSAD ve üyelerinden farklı olarak, rakipler arası temasa işaret eden bir bilgi ya da belge elde edilmemiştir. Ayrıca, yine KUSAD’dan farklı olarak, teşebbüs birliği olan GUSAD’ın, bölgedeki un üreticilerinin fiyat listelerini toplamak ya da fiyatlama politikalarını takip etmek gibi bir işlevi bulunduğuna dair herhangi bir bilgi ya da belge bulunmamaktadır. Bununla birlikte üye teşebbüslerin fiyat hareketleri incelendiğinde, KUSAD üyelerinin aksine GUSAD üyelerinin fiyatlarında benzerlik tespit edilmemiştir. Bu çerçevede, GUSAD’ın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ele alınabilecek bir eyleminin bulunmadığı, dolayısıyla 5. madde kapsamında muafiyet değerlendirmesine tabi olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Bu tespitler doğrultusunda aşağıda, KUSAD ve soruşturma tarafı teşebbüsler için 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet değerlendirmesi yapılmıştır.

I.4.3. 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesi Kapsamında Değerlendirme

(263) Yatay işbirliği niteliğinde olan teşebbüsler arası anlaşmalar, teşebbüs birliği kararları ve uyumlu eylemlerin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ve 5. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesinde dikkate alınacak ilkeleri belirleyen Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’a (Yatay Kılavuz) göre, mevcut ya da potansiyel rakipler arasında yapılan bir anlaşma söz konusu ise, işbirliği “yatay” bir niteliğe sahiptir.

(264) Yatay Kılavuz’a göre, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 5. maddeleri çerçevesinde yapılan değerlendirme iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşama, teşebbüsler arası anlaşmanın 4. madde kapsamında, rekabeti bozucu bir amacının veya rekabeti kısıtlamaya dönük fiili ya da potansiyel bir etkisinin bulunup bulunmadığının değerlendirilmesidir. Anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı olduğunun tespit edilmesi halinde ikinci aşamaya geçilmekte ve bu aşamada anlaşma sonucunda ortaya

[90] (.....).

çıkacak rekabetçi faydalar ve rekabeti kısıtlayıcı etkiler dikkate alınarak 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet değerlendirilmesi yapılmaktadır.

(265) Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz’da (Muafiyet Kılavuzu) da açıklandığı üzere, gerek hukuken gerek iktisadi olarak doğası gereği rekabeti aşırı ölçüde sınırlandıran ve rekabet üzerindeki olumsuz etkilerini bertaraf edecek nitelikte ekonomik faydalar yaratmaları pek de mümkün görünmeyen anlaşmalar muafiyet koşullarını da sağlayamamış olacaktır. Rakipler arasında yapılan fiyat tespiti, bölge ve müşteri paylaşımı gibi sınırlamalar bu kısıtlamalardandır.

(266) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan bir anlaşma, ancak 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki koşulların tümünün sağlanması halinde 4. maddenin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasında muafiyet koşulları şu şekilde sayılmıştır:

a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,

fazla sınırlanmaması.”

(267) Yukarıda ifade edildiği üzere, soruşturma taraf olan bazı teşebbüslerin dönemsel olarak buğday unu fiyatlarına ilişkin olarak görüştükleri ve fiyat tespit ettiklerine işaret eden belgelere ulaşılmıştır. AB Antlaşması’nın 101. maddesinin Yatay İşbirliği Anlaşmalarına Uygulanabilirliğine Dair Kılavuzuda [91], rekabeti kısıtlama amacına dönük her türlü bilgi değişiminin, “rekabetin amaç bakımından kısıtlanması” olarak değerlendirileceği belirtilmektedir.

(268) Bilgi değişimi, pazardaki şeffaflığı yapay olarak artırarak teşebbüsler arasında rekabetçi davranışların koordinasyonunu kolaylaştırıp rekabeti kısıtlayıcı etkiler doğurabilir. Öte yandan, rekabet hukuku literatüründe taraflar arasında rekabete duyarlı bilgi değişiminin hem fiyat belirleme anlaşmasının bir kanıtı, hem de bağımsız bir ihlal olarak değerlendirilebileceği bilinmektedir.

(269) Bu noktada, teşebbüslerin 2013 yılından başlayarak toplantılar ve/veya doğrudan iletişim yoluyla aralarında un satış fiyatına ilişkin görüştükleri ve sonrasında fiyat listelerinin güncellenerek fiyatların yükseltildiği görülebilmektedir. Bu noktada, rekabeti kısıtlayıcı amacı gösteren söz konusu doğrudan temasların, etkisini fiyat listelerinde gösterdiğini söylemek mümkündür. Fiyat listelerinin ötesinde, teşebbüslerin iç yazışmalarında da görülebildiği üzere, fiili olarak uygulanan fiyatların bölgesel, dönemsel ve ödeme şekline göre değişebildiği tespiti göz önüne alındığında, teşebbüslerin fiyat duyurularındaki eş anlı hareketler, koordinasyona ilişkin etkiyi de göstermektedir.

(270) Yatay Kılavuz’da bilgi değişiminin, rakipler arasındaki doğrudan bir bilgi paylaşımı şeklinde ortaya çıkabileceği gibi, teşebbüs birlikleri gibi ortak bir kurum, pazar araştırma firmaları gibi üçüncü taraflar ya da sağlayıcılar veya bayiler aracılığıyla dolaylı şekilde de gerçekleştirilebileceği belirtilmektedir. Bu noktada, teşebbüslerin güncel fiyat verilerinin KUSAD aracılığıyla veya birbirlerine doğrudan paylaşılması, bilgi değişiminin sıklığı göz önüne alındığında, teşebbüslerin gelecekte izlemesi muhtemel davranışların tahminini kolaylaştırmaktadır. Bu noktada, birbirine yakın 91 Guidelines on the Applicability of Article 101 of the Treaty on the Functioning of the European Union to Horizontal Co - operation Agreements.

coğrafi bölgelerde faaliyet gösteren rakip un üreticilerinin söz konusu bilgi değişiminin, rekabetçi bir piyasada olması gereken stratejik belirsizliği tamamen ortadan kaldırdığı değerlendirilmektedir. Bu noktada, ilk bakışta Türkiye pazarının tümü bakımından teşebbüs sayısının fazlalığı nedeniyle, soruşturma konusu teşebbüs davranışlarının etki doğurma potansiyelinin düşük olduğu akla gelebilecektir. Ancak literatürde, koordinasyon riskinin düşük olduğu pazarlarda dahi, bilgi değişiminin pazardaki şeffaflığı artırarak, pazarın karmaşıklığını düşürerek, dengesizliği azaltarak ve asimetrileri telafi ederek, pazarın yapısını işbirliğine uygun bir hale getirebileceği vurgulanmaktadır.

(271) Öte yandan, rakiplerinin stratejik verileri kendisine ulaşan firmalar, bu bilgilerin kendilerine ulaşmasını istemediklerini rakiplerine açık bir şekilde bildirmedikleri takdirde, rakiplerce açıklanan bilgileri kabul etmiş ve pazar davranışlarını buna göre uyarlamış sayılacaklardır. Bilgi değişimi teşebbüslerin, koordinasyonun koşullarına ilişkin olarak ortak bir anlayışa varmalarını sağlayabilmektedir. Bu durum ortada açık bir anlaşma bulunmasa dahi pazarda anlaşmalı sonuçlara neden olabilmektedir.

(272) Bu tür bir bilgi değişimi, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında açık ihlal oluşturan haller arasındadır. Teşebbüs birliği olan KUSAD aracılığıyla buğday unu üreticilerinin satış fiyatlarını yükseltmesi ve/veya satış fiyatlarını belirlemesi sonucunda, herhangi bir gelişme veya iyileşmenin söz konusu olmayacağı ve tüketicilerin bundan faydalanmayacağı kuşkusuzdur. Nitekim birinci yazılı savunmalarda ve taraflarla yapılan diğer yazışmalarda da bu yönde herhangi bir açıklama gündeme getirilmemiştir. Dolayısıyla soruşturma konusu rekabeti kısıtlayıcı bilgi değişiminin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulamayacağı sonucuna varılmıştır.

(273) Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde, soruşturmaya taraf teşebbüsler, gerçekleştirdikleri ihlalin başlangıç tarihlerine göre gruplanmıştır. Buna göre;

- AKMEHMET, AMASYA UN, AYSER BAK, EMİROĞLU, ERENLER UN, ELSA, HİTİT UN, HÜSEYİNOVA, KOZLU, MERZİFON GÜLBAHAR, MİSAFİR MİS BAŞAK UN, SARAY PETROL, USTA UN, ŞİMŞEKLER, TAFLAN UN, TUNÇOĞLU, ULUSOY, UNAY UN, UNSAN (OSMANLI), YILMAZ UN ve KUSAD adlı teşebbüsler ile teşebbüs birliğinin Haziran 2013,

- BAFRA ERİŞ, ÜNSAN ÜNYE ve YÜKSEL UN adlı teşebbüslerin Kasım 2013,

- BEŞGÖZ UN, ERUN, DERVİŞOĞLU, ALTINBAŞAK, ÇİÇEK UN ve TEKSİN UN adlı teşebbüslerin Ocak 2014,

tarihlerinden itibaren buğday unu fiyatlarına ilişkin toplantı ve/veya doğrudan iletişimler yoluyla piyasayı şeffaflaştırmak suretiyle rekabeti kısıtlayarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır.

I.4.4. Yazılı Savunmaların Değerlendirilmesi

I.4.4.1. Yazılı Savunmalarda Teşebbüsler Tarafından ileri Sürülen Ortak Hususlar Önaraştırmanın süresi içinde tamamlanmadığı itirazı

(274) 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinde yer alan “Önaraştırma yapılmasına karar verildiği takdirde Kurul Başkanı, meslek personeli uzmanlardan bir ya da birkaçını

raportör olarak görevlendirir. Önaraştırma yapmakla görevlendirilen raportör 30 gün içinde elde ettiği bilgileri, her türlü delilleri ve konu hakkındaki görüşlerini Kurula yazılı olarak bildirir.” hükmü çerçevesinde, önaraştırma süreci görevlendirme tarihi itibarıyla başlamaktadır. Mevcut durumda Kurulun 17.10.2018 tarihli ve 18 - 39/636 - M sayılı toplantısında önaraştırma yapılmasına ilişkin olarak aldığı karar çerçevesinde, Başkanlık Makamının 26.04.2019 tarihli ve 5103 sayılı yazısı uyarınca, önaraştırma yapmak üzere raportörler 30.04.2019 tarihinden itibaren görevlendirilmiş olup, Önaraştırma Raporu 29.05.2019 tarihinde öngörülen süre içinde teslim edilmiştir. Soruşturma açılmasına ise, Kurulun 13.06.2019 tarihli toplantısında karar verilmiştir. Soruşturma kapsamında delillerin tebliğ edilmediği, uyumlu eylem, anlaşma veya teşebbüs birliği kararı şeklinde somut bir ihlal tanımlaması yapılmadığı, önaraştırma açılmasına ilişkin karar ve önaraştırma raporunun, soruşturma açılmasına dair karar ve varsa karşı oyların gönderilmemesinin; Soruşturma Bildirimi’nde yapılan karartmaların savunma hakkını kısıtladığı itirazı.

(275) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesine göre; “Kurul, başlattığı soruşturmaları, soruşturmaya başlanması kararının verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde ilgili taraflara bildirir ve tarafların ilk yazılı savunmalarını 30 gün içinde göndermelerini ister. Taraflara tanınan ilk yazılı cevap süresinin başlayabilmesi için Kurulun bu bildirim yazısı ile birlikte, iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgiyi ilgili taraflara göndermesi gerekir.”

(276) 4054 sayılı Kanun’un ilgili hükmünden de anlaşılacağı üzere yapılan bildirimde Kurul kararının taraflara bildirilmesi gibi bir yükümlülük bulunmamaktadır. Ayrıca söz konusu Kurul kararına ilişkin muhalif üye görüşü bulunmamakla birlikte, bulunsaydı dahi muhalif görüşün taraflara gönderilmemesi, iddia edildiği gibi savunma hakkını engelleyecek bir durum oluşturmamaktadır. Öte yandan, soruşturma açılmasına temel teşkil eden bilgi ve belgelere, ticari sırların korunmasına özen gösterilmek suretiyle soruşturma bildiriminde yer verilmiştir.

İlgili pazarda rekabeti sını rlay ı c ı bir anlaşma zemini bulunmadığı, pazarın rekabetçi bir yapı gösterdiği, sektörde işgücü transferinin ve çalışanlar arası iletişimin yüksek olması nedeniyle firmaların birbirine ait fiyat, pazarlama, üretim ve satış prensiplerini öğrenmelerinin çok kolay ve pazarın şeffaf olduğu, ürünlerin fiyatlarının, fiyat listelerinin maliyetlere ve piyasa koşullarına göre serbestçe belirlendiği savunması.

(277) İlgili pazarda firmaların birbirlerine ait fiyat ve diğer rekabete duyarlı stratejilerini piyasadan öğrenmek yerine doğrudan birbirleri ile paylaştıkları ve fiyat oluşum süreçlerine dahil olarak, rakip teşebbüslerin fiyatlama politikaları üzerinde kontrol mekanizması oluşturdukları tespit edilebilmektedir. Söz konusu pazarda ihlale temel teşkil eden davranış, rekabetçi bir piyasada olması gerekenden farklı olarak, teşebbüslerin birbirlerinin anlık fiyatlama davranışlarını takip etmeleri ve ortak bir iradeyi uygulamaya geçirmek amacıyla piyasayı şeffaflaştırmalarıdır.

Soruşturma tarafı teşebbüslerin ülke geneli toplam pazar paylarının %3’ü geçmediği, bu nedenle 4. madde ihlalinin fiilen mümkün olmadığı savunması.

(278) Teşebbüslerin pazar payları ile 4054 sayılı Kanun’un 4. madde kapsamında bir ihlal arasında doğrudan bir ilişki kurulması hatalı sonuçlara sebep olabilecektir. Ülke genelinde çok fazla sayıda un üreticisi teşebbüs olmakla birlikte, teşebbüslerin bölgesel uygulamalarla fiyatların yönünün belirleyebilme potansiyellerinin olduğu anlaşılmaktadır.

2018 yılı yaz döneminde yaşanan ani döviz dalgalanması yaşandığı ve bu durumun maliyetleri ve fiyat istikrarını etkilediği, fiyatların bu nedenle arttığı, ayrıca teşebbüslerin farklı fiyattan satış yaptıkları hususunun fiyat listeleri ve faturalar incelendiğinde görülebileceği savunması.

(279) 2018 yaz döneminde döviz dalgalanması gerçekleştiği bilinmekte olup, dosya kapsamında bu durumun aksini iddia eden bir tespitte bulunulmamıştır. Ancak soruşturmaya konu edilen husus, maliyetler nedeniyle fiyatlarda yaşanan artış olmayıp, buğday unu fiyatlarına ilişkin toplantı ve/veya doğrudan iletişimler yoluyla piyasayı şeffaflaştırmak suretiyle rekabeti kısıtlayarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal etmeleridir.

Fiyat listelerinin KUSAD ya da rakiplerle paylaşılmadığı, kaldı ki fiyat listelerinin teşebbüslerin kendi insiyatifleri dışında pazardan elde edebileceği, KUSAD tarafından gönderilen e - posta/e - postalara herhangi bir cevap verilmediği yönündeki savunmalar.

(280) Soruşturma tarafı teşebbüslerin önemli bir çoğunluğunun fiyat listelerini KUSAD’a ya da birbirlerine doğrudan göndermiş olduğu, inceleme kapsamında elde edilen bilgi ve belgelerden tespit edilebilmektedir. Teşebbüslerin fiyat listelerini piyasadan elde edebilme ihtimali her sektörde olduğu gibi un sektöründe de mevcuttur. Bununla birlikte, soruşturma kapsamında elde edilen belgeler incelendiğinde, teşebbüslerin en üst düzeydeki yöneticilerinin, birbirlerine fiyat listelerini yayımlandığı gün gönderdikleri h atta bazı durumlarda ileri tarihli fiyat listesinin paylaşılabildiği tespit edilmektedir. Öte yandan, KUSAD tarafından gelen e - postalar, diğer iletişimlerle birlikte desteklenerek incelenmiş ve değerlendirilmiştir.

Kurulun benzer nitelikteki bazı konularda soruşturma dahi açmaması, bu nedenle 4054 sayılı Kanun'un 9/3. maddesinin uygulandığı emsal kararların olası bir ihlalin varlığı halinde dikkate alınması gerektiği savunması.

(281) Soruşturma kapsamında teşebbüslerin tümü ihlalden sorumlu tutulmayıp, rakiplerle iletişimleri ve fiyat belirleme iradesine katılımları göz önüne alınarak birden fazla değerlendirme yapılmıştır.

29.06.2013 tarihinde Çorum Katipler Konağında düzenlenen toplantıya katılım sağlandığı, ancak toplantıda sektörel sorunların konuşulduğu ve un fiyatları üzerinde herhangi bir anlaşmaya varılmadığı savunması.

(282) Anılan toplantının içeriği, yukarıda teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgeler kısmında yer verilen e - postalardan ve devamında rakip teşebbüslerin iç raporlamalarında açıkça anlaşılabilmektedir.

08.01.2014 tarihli toplantı sonrası KUSAD tarafından taraflara gönderilen e - postada un fiyatlarının 60 TL seviyesinde olmasının tavsiye edildiği, ancak teşebbüsün o dönemde bu fiyattan farklı bir fiyattan satış yaptığı, bunun faturalarla sabit olduğu yönündeki savunmalar

(283) Yukarıda ayrıntılı olarak ifade edildiği üzere, fiyat belirleme iradesinin varlığı esastır. KUSAD’ın e - postasında belirtilen fiyattan satış yapılıyor olup olmamasının, ihlal konusu inceleme bakımından önemi bulunmamaktadır.

I.4.4.2. Savunmalarda Bazı Teşebbüsler Tarafından İleri Sürülen Diğer Hususlar KUSAD toplantılarına iştirak edilse dahi orada alınan tüm kararların onaylanmadığı, teşebbüse ait fiyat listelerinin derneğin bilgisine sunulup paylaşılmadığı, KUSAD tarafından gönderilen maliyet çalışma tablosunun kendi

maliyetlerini kontrol etmek ve pratik olması nedeniyle bilgisayarlara indirildiği, söz konusu tablonun piyasada ortak bir fiyat belirleme amacıyla kullanılmadığı gibi kendi fiyatlarını belirlemede de tek etken olmadığı, şayet ortada bir anlaşma ya da uzlaşma olsa idi alınan kararlara uyulmaması halinde KUSAD tarafından teşebbüse yaptırım ya da baskı uygulanması gerektiği savunması.

(284) Dosya kapsamında elde edilen ve yukarıda ilgili kısımlarına yer verilen belgelerde, toplantılarda zam, fiyat gibi geleceğe yönelik, rekabete duyarlı stratejik bilgilerin rakipler arasında görüşüldüğü, ayrıca, en azından mevcut tespitlere göre, e - posta ara cılığıyla doğrudan iletişime konu olduğu tespit edilmiştir. Rakibinden rekabete duyarlı bilgiyi alan teşebbüsün böyle bir bilgiyi almak istemediğine dair net karşılık vermemesi durumunda, teşebbüsün bu bilgiyi kabul ettiği ve pazardaki davranışlarını buna göre değiştirdiği varsayılmaktadır. Bu noktada, rekabete duyarlı bilgi değişimine ilişkin Yatay Kılavuz’daki açıklamalar, rakipler arasında değiştirilen bilginin niteliğinden bağımsız olarak katı bir yaklaşımı yansıtmaktadır. Dolayısıyla toplantıdaki görüşmelerin onaylanmadığı şeklinde bir yaklaşımın kabulü mümkün görünmemektedir.

I.4.4.2.1. ÜNSAN ÜNYE’nin Yazılı Savunması ve Değerlendirme

5236 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamında belirlenen soruşturma zamanaşımı süresi dolduktan sonra soruşturmaya başlandığı, önaraştırmadaki 30 günlük süreye uyulmadığı, bu nedenle soruşturmanın taraflar açısından düşmesi gerektiği savunması.

(285) 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinde yer alan “Önaraştırma yapılmasına karar verildiği takdirde Kurul Başkanı, meslek personeli uzmanlardan bir ya da birkaçını raportör olarak görevlendirir. Önaraştırma yapmakla görevlendirilen raportör 30 gün içinde elde ettiği bilgileri, her türlü delilleri ve konu hakkındaki görüşlerini Kurula yazılı olarak bildirir.” hükmü çerçevesinde, önaraştırma süreci görevlendirme tarihi itibarıyla başlamaktadır. Mevcut durumda Kurulun 17.10.2018 tarihli ve 18 - 39/636 - M sayılı toplantısında önaraştırma yapılmasına ilişkin olarak aldığı karar çerçevesinde, Başkanlık Makamının 26.04.2019 tarihli ve 5103 sayılı yazısı uyarınca, önaraştırma yapmak üzere raportörler 30.04.2019 tarihinden itibaren görevlendirilmiş olup Önaraştırma Raporu 29.05.2019 tarihinde öngörülen süre içinde teslim edilmiştir. Soruşturma açılmasına ise, Kurulun 13.06.2019 tarihli toplantısında karar verilmiştir. İşaret edilen mevzuat hükümleri dikkate alındığında, 4054 Kanun’da öngörülen sürelere riayet edildiği açıktır.

(286) Öte yandan, soruşturma kapsamında AKSU, AYDINGÜLER, BAFRA ERİŞ, BİRSAN, DAYIOĞLU, GÖZELİ, GUSAD, KOZLU, NİHORUZ, ÖZMERCAN, ULUSOY ve UNSAN’da yapılan yerinde incelemelerde, soruşturma tarafı olmayan teşebbüsler hakkında rekabet ihlali şüphesi doğuran bazı yazışmalara ve bilgi paylaşımlarına rastlanmıştır.

(287) Söz konusu bilgi ve belgelerin değerlendirilebilmesi amacıyla Kurulun 24.10.2019 tarih ve 19 - 36/540 - M sayılı kararı ile hâlihazırda soruşturma tarafı olmayan ÜNSAN ÜNYE hakkında soruşturma açılmasına ve bu soruşturmanın 13.06.2019 tarih ve 19 - 21/305 - M sayılı Kurul kararıyla açılan soruşturma ile birleştirilerek yürütülmesine karar verilmiştir.

ÜNSAN ÜNYE’nin 2013 - 2014 yılları arasında hangi eylemlerle piyasayı şeffaflaştırarak 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiklerinin Soruşturma Raporu’nda açıkça belirtilmediği savunması.

(288) Söz konusu pazarda ihlale temel teşkil eden davranış, rekabetçi bir piyasada olması gerekenden farklı olarak, teşebbüslerin birbirlerinin anlık fiyatlama davranışlarını takip etmeleri ve ortak bir iradeyi uygulamaya geçirmek amacıyla piyasayı şeffaflaştırmalarıdır. ÜNSAN ÜNYE’NİN 2013 - 2014 yılları arası dönemde buğday unu fiyatlarına ilişkin toplantı ve/veya doğrudan iletişimler yoluyla piyasayı şeffaflaştırmak suretiyle rekabeti kısıtlayarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır. İhlale işaret eden belgelere yukarıda I.3. numaralı bölümde detaylı olarak yer verilmiştir.

ÜNSAN ÜNYE’nin kendisine ait fiyat listesi ya da piyasayı şeffaflaştıracak herhangi bir bilgiyi KUSAD ve rakipleriyle paylaşmadığının görüldüğü savunması.

(289) ÜNSAN ÜNYE’nin KUSAD tarafından rakiplere ait fiyat listeleri içeren e - postaların alıcısı konumunda bulunduğu ve bu kapsamda rakipler arasında iletişimin sağlandığı ve rekabete duyarlı bilgi paylaşımının gerçekleştiğine işaret eden belgelere yukarıda detaylı olarak yer verilmiştir.

11.11.2013 tarihli e - postanın ekinde kendilerine ait olduğu belirtilen 31.10.2013 tarihli un fiyat listesinin var olduğu ancak böyle bir fiyat listesinin kendileri tarafından herhangi bir kimse ile paylaşılmadığı, nitekim raporda kendilerinin fiyat listelerinin paylaşıldığına dair bir delilin bulunmadığı, raporda yer verilen 287/38 numaralı belgede böyle bir e - postanın olduğundan bahsedildiği ama kendilerine tebliğ edilen raporun ekinde e - postaya ilişkin belge eklerinin yer almadığı savunması.

(290) Yukarıda I.3 numaralı bölümde yer verilen belgelerden, toplantılarda gelecekte uygulanacak fiyat bilgisi gibi rekabete duyarlı stratejik bilgilerin rakipler arasında paylaşıldığı, ayrıca e - postalar aracılığıyla doğrudan iletişime konu olduğu tespit edilmiştir. Belge 287/38 tarafa ek görüş ekinde gönderilmiştir.

KUSAD’a toplantı veya fiyat listelerinin gönderilmesi hususunda bir taleplerinin olmadığı, bilgileri dışında çalışanlarına gönderilmiş olan e - postaların isnat delili olabilmesinin hukuken mümkün olmadığı, keza rapordan e - postalarının hangi çalışanlarına gönderildiği hususunda bilgi yer almadığı, bu nedenle e - postaların isnat delili olamayacağı, KUSAD toplantılarına katılmadıkları, fiyat listelerini KUSAD ve rakipleri ile paylaşmadıkları, anlaşmanın iki taraflı icap ve kabul ile oluşan bir hukuki işlem olduğu kendilerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklanmış eylemlerde bulunmak üzere KUSAD ve rakipleri ile aralarında açık ya da kapalı nitelikte bir anlaşmanın bulunmadığı, kendilerinin 2013 ve 2014 yıllarında yapılan bir anlaşmanın içerisinde olması halinde 2013 ve 2014 yıllarında yapılan toplantılara katılmış olması gerektiğinin aşikar olduğu, ancak 2014 yılında toplantılara davet edilmedikleri, bu durumun ihlal olarak nitelendirilebilecek bir anlaşmanın içerisinde olmadıklarını ortaya koyduğu, KUSAD’ın 02.07.2013 tarihli e - postalarına geri dönüş yapılmadığı ve fiyat listelerinin gönderilmediği bu durumda rakipleri ile ihlal olarak nitelendirilebilecek bir anlaşmanın içerisinde olmadıklarını ortaya koyduğu savunması.

(291) ÜNSAN ÜNYE’ye gönderilmiş olan e - postalar, kime gönderdiği bilgisi görünecek şekilde tarafa ek görüş kapsamında gönderilmiştir. Yukarıda I.3. numaralı bölümde yer verilen belgelerde, toplantılarda zam, fiyat gibi geleceğe yönelik, rekabete duyarlı stratejik bilgilerin rakipler arasında görüşüldüğü, ayrıca, en azından mevcut tespitlere göre, e - posta aracılığıyla doğrudan iletişime konu olduğu tespit edilmiştir. Rakibinden

rekabete duyarlı bilgiyi alan teşebbüsün böyle bir bilgiyi almak istemediğine dair net karşılık vermemesi durumunda, teşebbüsün bu bilgiyi kabul ettiği ve pazardaki davranışlarını buna göre değiştirdiği varsayılmaktadır. Bu noktada, rekabete duyarlı bilgi değişimine ilişkin Kılavuz’daki ifadeler, rakipler arasında değiştirilen bilginin niteliğinden bağımsız olarak katı bir yaklaşımı yansıtmaktadır.

Un fiyatlarının görüşülmesi ve güncel fiyat listelerinin paylaşılmasının 4. madde kapsamında olan bir eylem olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, fiyat listelerinin tamamının güncel olduğu, bu bilgilerin stratejik ve rekabeti engelleyecek nitelikte olmadığı, inceleme konusu ürün homojen olduğundan üreticilerin ürünlerini rakiplerinden farklılaştırarak kendilerine avantaj sağlayamayacakları, reklam faaliyeti yoluyla pazar payını artıramayacakları, marka bağımlılığının oluşturulmasının mümkün olmayacağı, fiyatın müşteri tercihlerinde önemli bir husus olduğu, en küçük fiyat farklılaşmasının pazarın kaybedileceği bir piyasada firmalarının paralel fiyat sergilemeleri uyumlu eylem olarak değerlendirilemeyeceği, ihlalin varlığından bahsedilmesi için bilgi paylaşımının çok sık olması gerektiği ve kamuya açık bir bilgi olmaması gerektiği, kendilerinin incelenen döneme ilişkin olarak bilgi değişimlerinin az olduğu, güncel fiyat listelerinin kamuya açık bilgiler olduğu, bu nedenle kamuya açık nitelikte bulunan bilgilerin paylaşılmasının ihlal olarak değerlendirilemeyeceği, anılan nedenlerle ÜNSAN ÜNYE’ye cezai müeyyide uygulanmaması gerektiği savunması.

(292) Rekabete duyarlı bilgi değişimi, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ele alınmaktadır. Yatay Kılavuz’un 18. paragrafında “Rekabeti kısıtlama amacı bulunan bir anlaşma doğası gereği 4. madde kapsamında ihlal teşkil ettiğinden, söz konusu anlaşmanın pazardaki fiili veya potansiyel etkilerinin incelenmesine gerek bulunmamaktadır…” açıklaması yer almaktadır. Dosya kapsamında yapılan değerlendirmelerde rekabete duyarlı bilgilerin değişimin amaç bakımından ihlal oluşturduğu vurgulanmış ve ek olarak bilgi paylaşımının fiili etkisi de ortaya konmuştur.

(293) Anılan Kılavuz’un 46. paragrafında ise “… Örneğin, bir teşebbüsün fiyatlama politikasının rakiplere açıklandığı bir toplantıya yalnızca katılmış olmak bile - fiyatları artırmak üzere bir uzlaşmaya varılmamış olsa dahi - Kanun’un 4. maddesi kapsamına girebilecektir. Bir teşebbüse, rakibi tarafından herhangi bir şekilde rekabete duyarlı bir bilgi gönderildiğinde, ilgili teşebbüs böyle bir bilgiyi almak istemediğine dair net bir karşılık vermiyor ise, teşebbüsün bu bilgiyi kabul ettiği ve pazardaki davranışlarını buna göre değiştirdiği varsayılacaktır.” açıklaması yer almaktadır. ÜNSAN ÜNYE’nin kendisine rekabete duyarlı bilgi gönderilmesi akabinde bu bilgiyi almak istemediğine dair net olarak karşılık vermediği görülmektedir.

Un pazarında 700 fabrikanın bulunduğu, bilgi paylaşımında bulunulduğu iddia edilen işletmelerin Karadeniz Bölgesinde ve Türkiye’de pazarın önemli bir bölümünü kapsamadığı, bu nedenle bilgi paylaşımı yoluyla yapılan bir ihlalin varlığından bahsedilmesinin hukuken mümkün olmadığı savunması.

(294) Teşebbüslerin pazar payları ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlal arasında doğrudan bir ilişki kurulması hatalı sonuçlara sebep olabilecektir. Ülke genelinde çok fazla sayıda un üreticisi teşebbüs olmakla birlikte, teşebbüslerin bölgesel uygulamalarla fiyatların yönünü belirleyebilme potansiyellerinin olduğu anlaşılmaktadır.

I.4.5. İdari Para Cezasına İlişkin Değerlendirme

(295) ÜNSAN ÜNYE tarafından soruşturma kararının iptali istemiyle açılan davada; Ankara

4. İdare Mahkemesi davaların reddine karar vermiş, ilgili teşebbüs tarafından istinaf

başvurusunda bulunması üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi

istinaf başvurularının reddine karar vermiştir. Bu kararlara karşı davacı tarafından

temyiz talebinde bulunulması üzerine Danıştay 13. Dairesinin 08.12.2025 tarih ve

2023/ 221 E. 2025/384 6 K. sayılı kararları ile Kurul kararının bozulmasına ve yeniden

karar verilmek üzere Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesine

gönderilmesine karar verilmiştir. Bunun üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari

Dava Dairesinin almış olduğu kararda;

- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun “Zaman bakımından uygulama" başlıklı 5. maddesinde, 26/09/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağı, kabahatler karşılığında öngörülen idari yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından derhal uygulama kuralının geçerli olduğu; bu maddenin atıf yaptığı 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağının kurala bağlandığı,

- 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un"Lehe olan hükümlerin uygulanmasında usul" başlıklı 9. maddesinin üçüncü fıkrasında, lehe olan hükmün, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya uygulanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması suretiyle belirleneceğinin kurala bağlandığı, öğretide lehe kanunun tespitinde önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümlerinin dikkate alınacağı ve lehe olduğu belirlenen kanunun olaya bütün olarak uygulanacağının kabul edildiği,

- Dava konusu kararın tesis edildiği 28.03.2019 tarihinde, Mülga Ceza Yönetmeliği’nin yürürlükte olduğu ancak Yeni Ceza Yönetmeliği ile 15.02.2009 tarihli yönetmeliğin mülga olduğu, Mülga Ceza Yönetmeliği ile Yeni Ceza Yönetmeliği’nin bir bütün olarak karşılaştırılmasından, Yeni Ceza Yönetmeliği’nin Mülga Ceza Yönetmeliğine kıyasen lehe olabilecek düzenlemeler içerdiği,

- Bu doğrultuda Rekabet Kurulunca her iki yönetmelik dikkate alınmak ve kıyaslanmak suretiyle (temel ve sonuç) aleyhe karar verme yasağını ihlal etmeyecek şekilde idari para cezası oranlarının yeniden belirlenmesi ve lehe düzenleme niteliği taşıyan kuralların davacı teşebbüslere uygulanabilmesi için dava konusu Kurul kararının iptaline karar verildiği ve

- Rekabet Kurulu tarafından da bu temel yaptırım hukuku ilkesine riayet edildiği, Yeni Ceza Yönetmeliği ile Mülga Ceza Yönetmeliğini kıyaslandığı ve Yeni Ceza Yönetmeliği yürürlüğe girdikten sonra lehe hüküm ilkesine riayet etmek suretiyle kararlar verildiği

ifade e t miştir.

I.4.5.1. Mülga Ceza Yönetmeliği ve Yeni Ceza Yönetmeliği Kapsamında Lehe Olan

Yönetmeliğin Uygulanması İlkesinin Değerlendirilmesi

(296) Kurul kararı uyarınca idari para cezasının uygulandığı tarihte yürürlükte bulunan

düzenleme Mülga Ceza Yönetmeliği olmakla birlikte mahkemenin bozma gerekçesi

Yeni Ceza Yönetmeliği’nin teşebbüslerin lehine olup olmadığının Mülga Ceza

Yönetmeliği ile karşılaştırılarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğine ilişkindir. Bu karşılaştırma yapılırken dikkat edilecek husus lehe olan hükümlerin uygulanması ilkesinin göz önünde bulundurulmasıdır.

(297) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrasında “Bu Kanun’un 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yılsonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir” hükmüne yer verilmiştir. Aynı Kanun maddesinin son fıkrasıysa “Bu maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar, işbirliği halinde para cezasından bağışıklık veya indirim şartları, işbirliğine ilişkin usul ve esaslar Kurulca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.” hükmünü amirdir.

(298) Bahse konu son fıkra uyarınca, 15.02.2009 tarih ve 27142 sayı ile Resmî Gazete’de yayımlanmış olan Mülga Ceza Yönetmeliği, aynı fıkra uyarınca 27.12.2024 tarihli ve 32765 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren Yeni Ceza Yönetmeliği ile güncellenmiştir.

(299) Bu doğrultuda lehe kanun ilkesi gereğince işbu kararın konusunu oluşturan mahkeme kararının yerine getirilmesini teminen, somut olay bakımından Mülga Ceza Yönetmeliği ve Yeni Ceza Yönetmeliği hükümlerinin karşılaştırılması gerekmektedir. [92] Konunun bütününe ilişkin yapılan hukuki çerçeve ve yukarıda aktarılan hususlar birlikte ele alındığında, Kurulun 07.01.2021 tarihli ve 21 - 01/18 - 8 sayılı kararında belirlenen ve ÜNSAN ÜNYE’ye 303.305,20 TL olarak tayin edilen idari para ceza s ının aleyhe bozmama ilkesi kapsamında üst limit olarak baz alınması gerektiği değerlendirilmektedir.

(300) Kurul kararı uyarınca idari para cezasının uygulandığı tarihte yürürlükte bulunan düzenleme Mülga Ceza Yönetmeliği olmakla birlikte mahkemenin bozma gerekçesi Yeni Ceza Yönetmeliği’nin davacı teşebbüsler lehine olup olmadığının Mülga Ceza Yönetmeliği ile karşılaştırılarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğine ilişkindir. Bu karşılaştırma yapılırken dikkat edilecek husus lehe olan hükümlerin uygulanması ilkesinin göz önünde bulundurulmasıdır.

(301) Somut dosyada davacı teşebbüsün bilgi değişiminde bulunmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği değerlendirilmiş, Danıştay tarafından söz konusu Kurul Kararında ihlal tespiti yönünden hukuka aykırılığın bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

(302) ÜNSAN ÜNYE hakkında uygulanan Mülga Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin birinci fıkrası uyarınca başlangıç ceza oranı, üçüncü fıkrası uyarınca ceza artırımı, 6. maddesi uyarınca ağırlaştırıcı unsurlar, 7. maddesi uyarınca hafifletici unsurlara aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

Tablo 20- Davacı Teşebbüse Uygulanan, Mülga Ceza Yönetmeliği Kapsamında İdari Para Cezası Oranı

Temel Süreden Nihai

İhlal İhlal Ağırlaştırıcı Hafifletici

Teşebbüs Para Kaynaklı Ceza

Dönemi Süresi Unsurlar Unsurlar

Cezası Artırım Oranı 92 Detay için bkz. KAPLAN, O. (2021), “Danıştay Kararları Çerçevesinde İdari Yaptırımlarda Lehe Hükmün Uygulanması İlkesi,” Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, S. 2, s. 445 - 486; ÖZKAN, G. (2020), “İdari Yaptırımlar, Lehe Kanun Uygulaması ve Yargıya Güven,” International Conference On Eurasian Economies 2020,” Session 6A: Hukuk, s. 175 -185.

ÜNSAN

%(.....) 2013-2014 Süre<1 Yok Yok Yok %(.....)

ÜNYE

(303) Kurulun 07.01.2021 tarihli ve 21 - 01/18 - 8 sayılı kararında ihlal isnadında bulunulan tüm teşebbüslere ve dava açan teşebbüse Mülga Ceza Yönetmeliği’nin 3. maddesinde yer alan “diğer ihlaller” tanımı kapsamında en düşük temel para cezası oranının uyguladığı anlaşılmaktadır. İhlal süresi bakımından yapılan değerlendirmede ise ÜNSAN ÜNYE’nin ihlal süresinin bir yıldan kısa olduğu dolayısıyla temel para cezasında herhangi bir artırıma gidilmediği anlaşılmaktadır. Öte yandan dosyada temel para cezasına herhangi bir ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurun uygulanmadığı görülmektedir.

(304) Yeni Ceza Yönetmeliği ile birlikte temel ceza oranının yalnızca “kartel” ve “diğer ihlaller” şeklinde sınıflandırılmış ihlal türlerine bağlı olarak belirlendiği yaklaşımdan vazgeçilmiş olup özellikle ihlalin niteliğinin ve rekabet üzerindeki olumsuz etkisinin dikkate alındığı yeni bir yöntem benimsenmiştir. Buna paralel olarak temel ceza oranının belirlenmesinde “kartel” ve “diğer ihlaller” ayrımına bağlı olarak getirilmiş olan alt ve üst sınırlar kaldırılmıştır. Bu kapsamda başlangıç ceza oranı olarak teşebbüs açısından %(.....) takdir edilmiştir. Öte yandan Yeni Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; ÜNSAN ÜNYE’nin ihlal süresinin bir yıldan kısa olmasından dolayı temel para cezasında herhangi bir artırıma gidilmesine gerek bulunmadığı değerlendirilmektedir.

(305) Teşebbüslere verilecek idari para cezalarının tayininde temel ceza oranının belirlenmesinden sonraki ikinci aşamayı Yeni Ceza Yönetmeliği’nin 6. maddesinde düzenlenen ağırlaştırıcı unsurlar ve/veya 7. maddesindeki hafifletici unsurlar değerlendirilerek nihai ceza oranının belirlenmesi oluşturmaktadır.

(306) Kurul ilgili kararında herhangi bir ağırlaştırıcı veya hafifletici unsurun somut olay nezdinde gerçekleşmediğini değerlendirmiştir. Yeni Ceza Yönetmeliği kapsamında ağırlaştırıcı ve hafifletici sebeplere ilişkin çeşitli değişiklikler yapılmış olup, davacı teşebbüse uygulanan idari para cezasının anılan düzenlemeler çerçevesinde ağırlaştırıcı ve hafifletici sebepler yönünden ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

(307) Mülga Ceza Yönetmeliği’nin ağırlaştırıcı unsurlar başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında temel para cezasının a) ihlalin tekerrürü halinde, her bir tekrar için, b) soruşturma kararının tebliğinden sonra kartele devam edilmesi halinde yarısından bir katına kadar artırılacağı düzenlenmiştir. Mülga Ceza Yönetmeliği’nin ikinci fıkrasında ise a) Kanunun 4. veya 6. maddeleri kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik olarak verilen taahhütlere uyulmaması halinde, yarısından bir katına kadar, b) incelemeye yardımcı olunmaması halinde yarısına kadar, c) diğer teşebbüslerin ihlale zorlanması gibi hallerde dörtte bir katına kadar artırılabileceği düzenlenmektedir.

(308) Yeni Ceza Yönetmeliği’nin ağırlaştırıcı unsurlar başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında “Kanunun 4. ve/veya 6. maddesinin ihlal edildiğinin Kurul tarafından tespit edilmesinden sonra aynı teşebbüs veya teşebbüs birliği tarafından Kanunun 4. ve/veya 6. maddesinin tekrar ihlal edilmesi halinde temel ceza oranı bir katına kadar artırılır.” hükmü yer almakta i ken, ikinci fıkrasında ise “soruşturma kararının tebliğinden sonra ihlale devam edilmesi, ihlalde belirleyici etkinin bulunması, Uzlaşma Yönetmeliği’ni n 12. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan gizlilik yükümlülüğünün ihlal edilmesi halinde temel ceza oranı bir katına kadar artırılabilir.” hükmü yer almaktadır.

(309) Bu kapsamda davacı teşebbüs e ihlale konu eylemleri bakımından ilgili hükümler çerçevesinde herhangi bir ağırlaştırıcı nedenin sübut etmediği anlaşılmakta olup Kurul

kararında yer alan ağırlaştırıcı unsurun olmadığı yönündeki değerlendirmenin korunması gerektiği değerlendirilmektedir.

(310) Her iki yönetmelikte hafifletici unsurlar tadadi olarak sayılmakla birlikte, Yeni Ceza Yönetmeliği’nin Mülga Ceza Yönetmeliği’ne kıyasla hem kapsam hem de uygulanabilirlik bakımından daha geniş bir çerçeve sunduğu anlaşılmaktadır. Diğer taraftan Yeni Ceza Yönetmeliği, hafifletici unsurlar kapsamındaki indirim oranına ilişkin alt ve üst sınırı tamamen kaldırarak, Mülga Ceza Yönetmeliği’nin dörtte bir ile beşte üç arasında belirlediği sınırlamaların dışına çıkılmasına da olanak sağlamıştır. Bununla beraber teşebbüs bakımından hafifletici neden indirimi uygulanmasına yer olmadığına karar verilmiştir.

(311) Yeni Ceza Yönetmeliği kapsamında davacı teşebbüs hakkında takdir edilen idari para cezası oranını gösteren tabloy a aşağıda yer verilmektedir:

Tablo 21- Yeni Ceza Yönetmeliği Kapsamında İdari Para Cezası Oranı

%(.....) 2013-2014 Süre<1 Yok Yok Yok %(.....)

ÜNYE

(312) Yukarıda yer verilen açıklamalar kapsamında, Yeni Ceza Yönetmeliği ve Mülga Ceza Yönetmeliğinin karşılaştırılması sonucunda ÜNSAN ÜNYE’nin cezai durumunda oransal olarak herhangi bir değişikliğin olmayacağı anlaşılmaktadır.

(313) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrasında “Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir.” hükmü yer almaktadır. Nihai karar tarihine en yakın mali yıl olan 2024 yılının cirosu esas alınarak takdiren ÜNSAN ÜNYE bakımından %(.....) oranında idari para cezası uygulanması uygun görülmüş olup 1.864.556,51 TL idari para cezasına tekabül etmektedir. Bununla birlikte “aleyhe hüküm verme yasağı” ilkesi de nazara alınarak idari para cezası miktarının 303.305,20 TL’yi aşmayacak şekilde tesis edilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

J. SONUÇ

(314) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesinin 17.03.2026 tarihli ve 2026/451 E. 2026/537 K. sayılı kararının gereğinin yerine getirilmesini teminen;

I. Ünsan Ünye Un San. ve Tic. AŞ’nin rakipleriyle bilgi alışverişi yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine,

II. Bu nedenle; 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve 27.12.2024 tarih ve 32765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar İle Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik”in 5. maddesinin birinci fıkrası ve ikinci fıkrası uyarınca Kurul tarafından belirlenen 2024 yılı gayri safi gelirleri üzerinden %(.....) oranından olmak üzere, Ünsan Ünye Un San. ve Tic. AŞ’ye 1.864.556,51- TL tutarında idari para cezası uygulanması gerekmekle birlikte; 27.12.2024 tarih ve 32765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar İle Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” ile 15.02.2009 tarih ve 27142 sayılı Resmi Gazete’de

yayımlanan mülga “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar İle Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” hükümlerinin ayrı ayrı uygulanması neticesinde ulaşılan sonuç cezalar kıyaslandığında ve “aleyhe hüküm verme yasağı” ilkesi de nazara alınmak suretiyle mülga yönetmelik uyarınca verilen idari para cezasının Ünsan Ünye Un San. ve Tic. AŞ bakımından lehe olduğu anlaşıldığından, Ünsan Ünye Un San. ve Tic. AŞ’ye 07.01.2021 tarihli ve 21- 01/18 -8 sayılı kararda tespit edilen 303.305,20 TL tutarında idari para cezası uygulanmasına

gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.