Konya-Ankara arası yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının ortak hareket ederek bilet fiyatlarını…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,

Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,

Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Muhammed GÜNDOĞDU

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: - İsmin gizli tutulması talebi bulunmaktadır.

- Candemir ZOROĞLU

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü

06543 Ulus/Ankara

- Esin TAŞKIN

Bosna Hersek Mh. Pehlivan Sk. Tuba Sit. B Blok No:2/28

Selçuklu/Konya

- Mustafa KARAHAN

PTT Genel Müdürlüğü Teknik İşler ve Otm. Daire

Başkanlığı Ulus /ANKARA

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA

YAPILANLAR: - Kontur Turizm Nakliyat Petrol ve Dinl. Tesis. Ltd. Şti.

Ulubatlı Hasan Mh. Dokuyucu Sk. No:28 Konya

- Konya Metro Turizm Seyahat ve Tic. Ltd. Şti.

Şehirlerarası Otobüs Terminali Selçuklu/Konya

- Özkaymak Turizm Ltd. Şti.

Şehirlerarası Otobüs Terminali Selçuklu/Konya

- Konset Dinekli Tur. Sey. ve Tic. A.Ş.

Şehirlerarası Otobüs Terminali Selçuklu/Konya

E. DOSYA KONUSU : Konya-Ankara arası yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının ortak hareket ederek bilet fiyatlarını belirledikleri ve bu durumun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırılık teşkil ettiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçelerinde, Konya-Ankara hattında faaliyet gösteren otobüs firmalarının (Özkaymak Turizm, Kontur Turizm, Konset Turizm, Metro Turizm) ortak hareket ederek bilet fiyatlarını belirledikleri iddia edilmektedir. Dilekçelerde, Konya-Ankara arası bilet fiyatlarının otobüs firmaları tarafından 18 YTL.’den, 23 YTL.’ye yükseltildiği, hiçbir firma tarafından indirim yapılmadığı ve bu fiyatın çok yüksek olduğu belirtilmekte ve uygulamanın 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil ettiği ifade edilerek, gereğinin yapılması talep edilmektedir.

50

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.5.2008 tarih ve 2924 sayı, 12.5.2008 tarih ve 103 sayı, 16.5.2008 tarih ve 110 sayı, 12.6.2008 tarih ve 3679 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 16.6.2008 ve 2008-4-130/İİ-08-M.G. sayılı İlk İnceleme Raporu, 27.6.2008 tarih ve 08–41 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-41/550-M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 8.8.2008 tarih ve 2008–4–130/ÖA–08-M.O.A. sayılı Önaraştırma Raporu 17.7.2008 tarih ve REK.0.08.00.00-110/160 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyet konusu iddiayı destekler nitelikte yeterli kanıt bulunmadığından hakkında önaraştırma yapılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili ürün pazarı, haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate alınarak “karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarı” olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Önaraştırmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin, faaliyetlerini Konya İli merkezli olarak gerçekleştirdikleri göz önüne alınarak, coğrafi pazar “Konya- Ankara güzergahı” olarak tespit edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller

I.2.2. Şikâyet Konusuna İlişkin Tespitler

Önaraştırma aşamasında Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde edinilen bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:

1. Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali yetkilisi konuya ilişkin olarak, kendilerinin ücret ve zaman tarifelerine uymayan firmalara para cezası

verdiklerini, ilgili pazarda faaliyet gösteren firmalar arasında bir fiyat anlaşması yapıldığına ilişkin bilgisi bulunmadığını belirtmiştir.

2. Özkaymak Turizm Ltd. Şti. (Özkaymak Turizm) yetkilisi faaliyetlerinde sektörün içinde bulunduğu durum nedeniyle birçok zorlukla karşı karşıya bulunduklarını, akaryakıt maliyetlerinin çok yüksek olduğunu, ayrıca kaliteli hizmet vermeye çalıştıklarını ve bunun da maliyet anlamına geldiğini belirtmiş ve maliyetleri karşılayabilmeleri için bir seferi ortalama 25 (gidiş dönüş toplam 50) yolcu ile yapmaları gerektiğini ifade etmiştir. Kendi fiyatlarını kendilerinin belirlediklerini belirten firma yetkilisi geçen seneden bu yana akaryakıta gelen zamları fiyatlarına yansıtmak zorunda kaldıklarını ve son yaptıkları bilet ücretlerindeki zammı da bu sebeple yaptıklarını ifade etmiştir. Yolcusu az olan her seferin kendileri için zarar olduğunu söyleyen yetkili sektördeki en önemli sorunlardan birinin de korsan taşımacılık olduğunu iddia etmiştir. Yetkili son olarak korsan çalışan firmalar nedeniyle çok büyük zorluk yaşadıklarını ifade etmiştir.

3. Kontur Turizm Nakliyat Petrol ve Dinl. Tesis. Ltd. Şti. (Kontur Turizm) yetkilisi yüksek maliyetlerle hizmet verdiklerini; müşterilerin haberdar olmadığı akaryakıt maliyetleri, terminal giriş çıkış ücretleri, vergi, amortisman giderleri ve hizmet maliyetleri gibi birçok maliyet kalemi bulunduğunu; kendilerinin mümkün olduğunca hizmetin en iyisini vermeye çalıştıklarını ancak bunların hepsinin ayrı bir maliyet anlamına geldiğini ve aslında şu an uyguladıkları fiyatların dahi yeterince kar etmelerine imkân vermediğini söylemiştir.

4. Raportörlerin görüştüğü Konya Metro Turizm Seyahat ve Tic. Ltd. Şti. (Metro Turizm) yetilisi, fiyatları Bakanlığın kurallarına uygun olarak ve piyasanın şartlarına göre firma olarak kendilerinin belirlediklerini ve müşterilerden pazarlık yapanlara düşük ücretle bilet sattıklarını, fiyat belirleme anlamında hiçbir firma ile bağlantıları olmadığını belirtmiş ve anlaşma niyetinde olsalar öncelikle hareket saatlerinde anlaşmalarının anlamlı olduğunu ifade etmiştir.

5. Konset Dinekli Tur. Sey. ve Tic. A.Ş. (Konset Turizm) yetkilisi kendi fiyatlarını firma olarak kendilerinin belirlediklerini ve müşterilerden pazarlık yapanlara düşük ücretle bilet sattıklarını, akaryakıtın yanında terminal giriş çıkış ücretleri, vergi, amortisman giderleri veya hizmet maliyetleri gibi birçok maliyet kalemiyle hizmet verdiklerini, otobüs firmaları olarak anlaşmaları halinde öncelikle hareket saatlerinde anlaşmalarının daha doğru olacağını ve zaten hareket saatlerinde anlaşma yapıılmış olsa fiyat konusunda anlaşmaya gerek kalmayacağını belirtmiştir.

6. Ulaştırma Bakanlığı’nın yayınladığı Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’de, uygulanacak olan taban ücret tarifesi aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

7. Dosya mevcudu bilgilerden, teşebbüslerin Konya-Ankara güzergâhına ait bilet

fiyatlarının aşağıdaki gibi olduğu alınan örnekler aracılığıyla tespit edilmiştir:

Firma Tarih Fiyat (YTL) Kontur 8.7.2008 (….)

130

8. Yerinde inceleme sırasında Terminal yetkilisinden Konya terminalinde faaliyet

gösteren ve incelemeye konu olan firmaların Konya-Ankara ve Ankara-Konya

güzergahlarına ait hareket saatlerini gösterir Ulaştırma Bakanlığı onaylı belgeler

elde edilmiştir:

140

Metro Konya-İstanbul (Ankara) 07:30

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK

Şikâyetin konusunu, Konya-Ankara arasındar yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının, yolcu taşıma fiyatlarını birlikte belirlemek suretiyle, rekabeti ortadan kaldırdıkları iddiası oluşturmaktadır. Bu çerçevede, önaraştırma sürecinde edinilen bilgi ve belgeler 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin “Belirli bir mal veya hizmet piyasasından doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” şeklindeki birinci fıkrası ve özelikle de anılan maddenin “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki (a) bendi çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Esasen, Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali’nde yazıhanesi bulunan seyahat firmalarında Raportörlerce yapılan yerinde inceleme esnasında bilet fiyatlarının belirlenmesine yönelik bir anlaşmaya ilişkin tespite ulaşılmamıştır. Terminal yetkilisinin ifadesi de, haklarında inceleme yapılan teşebbüslerin aralarında anlaşma yapmadıkları yönündedir. Belirtilmesi gereken diğer bir husus da başvuru sahibi bireysel tüketicilerin şikâyet yazıları ekinde şikâyet konusuna ilişkin herhangi bir belge bulunmamasıdır.

Raporda incelenmesi gereken önemli bir husus, şikâyet edilen hatta uygulanan bilet ücretlerinin iddia edildiği gibi 23 YTL. düzeyinde sabitlenip sabitlenmediğidir. Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde elde edilen bilet örnekleri, ücretlerin iddia edildiği gibi tek bir fiyat düzeyinde yoğunlaşmadığını, aksine geniş bir fiyat

aralığında dalgalandığını göstermektedir. Nitekim şikâyet edilen teşebbüslerin uyguladıkları ücretler oran olarak aşağıdaki gibidir:

Tablo: Otobüs Firmalarının Konya-Ankara Güzergâhındaki Bilet Fiyatlarının Oransal Dağılımı.

Metro Kontur Özkaymak Konset

Fiyat (YTL) %Fiyat (YTL) %Fiyat (YTL) %Fiyat (YTL) %

170

Tabloda açıkça görüleceği üzere teşebbüslerin uyguladıkları fiyatlar iddia edilenin aksine 23 YTL. düzeyinden oldukça farklılık göstermektedir. Gerek her bir teşebbüsün uyguladığı ücretlerin belli bir düzeyde yoğunlaşmayarak dalgalanma göstermesi ve gerekse teşebbüslerin birbirleriyle karşılaştırılan bilet ücretlerinin de paralellik arz etmemesi, teşebbüsler arasında fiyatı belli bir düzeyde sabitleyerek ilgili pazardaki rekabeti ortadan kaldırmaya yönelik bir anlaşma olmadığını açıkça göstermektedir.

İncelenmesi gereken diğer bir husus da teşebbüsler arasında bir uyumlu eylemin olup olmadığıdır. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrasında; “Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder.” hükmü yer almaktadır. Kanun’un anılan maddesinin üçüncü fıkrası ise; “Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.” şeklindedir.

Karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarının yapısı sebebiyle seyahat firmaları birbirlerinin uyguladıkları bilet fiyatlarından haberdardır. Ayrıca seyahat firmalarının aynı maliyet kalemlerine (mazot gibi) sahip oldukları göz önünde bulundurulduğunda fiyatların birbirine yakın olması normal karşılanmalıdır. Yapılan yerinde incelemelerde edinilen bilgilere göre, şikâyet edilen hatta Özkaymak Turizm, Kontur Turizm, Metro Turizm ve Konset Turizm firmaları faaliyet göstermektedir. Tespitler kısmında yer verildiği ve yukarıda belirtildiği üzere bu teşebbüslerin şikâyet edilen hatta uyguladıkları ücretler paralellik içermemektedir. Bir uyumlu eylemin ispatlanmasının en büyük kanıtının fiyat hareketleri olduğu düşünüldüğünde teşebbüsler arası bir uyumlu eylemin var olduğundan da bahsetmenin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.

Ayrıca, firma yetkilileri tarafından da ifade edildiği üzere, doluluk oranlarının düşük olduğu şehirlerde fiyat anlaşmaları gerçekleştirmek yerine otobüs hareket saatlerini yüksek doluluk oranı sağlayacak şekilde düzenlemek teşebbüsler açısından daha anlamlı olacaktır. Yukarıda, “Tespitler” bölümünde yer verilen hareket çizelgeleri ise şikayet edilen teşebbüslerin aynı güzergahta hizmet veren otobüslerin faaliyetlerini aynı saatte gerçekleştirdiklerini ortaya koymaktadır. Bu durum ise, şikayet edilen teşebbüsler arasında ilgili pazardaki rekabeti ortadan kaldırmaya yönelik anlaşmanın veya uyumlu eylemin bulunmadığı düşüncesini destekler niteliktedir.

K. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, şikayet konusu iddialara yönelik olarak, 4054 sayılı Kanun’un kapsamında herhangi bir ihlal tespit edilemediğine, bu nedenle haklarında önaraştırma yürütülen teşebbüsler hakkında aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.