Opet Petrolcülük A.Ş.'de Fikret Öztürk ve Nurten Öztürk'e ait toplam %50 oranındaki hissenin, Aygaz A.Ş.,…

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2002-1-137 (Devralma)

Karar Sayısı: 02-81/948-393

Karar Tarihi: 26.12.2002

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU

Üyeler: Dr. Kemal EROL, Nejdet KARACEHENNEM, A.Ersan GÖKMEN,

R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Mustafa PARLAK,

Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL

B- RAPORTÖRLER: F.Yeşim AKCOLLU, Şenol KOCAER

C- BİLDİRİMDE BULUNAN:

- Aygaz A.Ş.

Temsilcisi: İsmail Murat PEKSAVAŞ

Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 81207 Kuzguncuk İstanbul

D- TARAFLAR: - Aygaz A.Ş.

Büyükdere Cad. No:145/1 Aygaz Han Kat:5

Zincirlikuyu 34394 Şişli İstanbul

- Fikret ÖZTÜRK

Bulgurlu Mah. Sarıgazi Cad. No:47 81190 Üsküdar İstanbul

- Nurten ÖZTÜRK

Bulgurlu Mah. Sarıgazi Cad. No:47 81190 Üsküdar İstanbul

- Bursa Gaz ve Ticaret A.Ş.

A. Hamdi Tampınar Cad. No:14 Bursa

- Demir Export A.Ş.

İzmir Cad. No:25/7 Kızılay Ankara

- Mogaz Petrol Gazları A.Ş.

Büyükdere Cad. No:145/1 Zincirlikuyu İstanbul

- Beko Ticaret A.Ş.

Karaağaç Cad. Kanlı Sok. No:2-4 34445 Sütlüce İstanbul

E- DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş.'de Fikret Öztürk ve Nurten Öztürk'e ait toplam %50 oranındaki hissenin, Aygaz A.Ş., Bursa Gaz ve Ticaret A.Ş., Demir Export A.Ş., Mogaz Petrol Gazları A.Ş. ve Beko Ticaret A.Ş. tarafından devralınmasına izin verilmesi talebi.

F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.12.2002 tarih ve 5380 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.12.2002 tarih 2002-1-137/Öİ-02-FYA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu,

REKABET KURUMU 1

25.12.2002 tarih, REK.0.05.00.00/139 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-81 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Opet Petrolcülük A.Ş.’de Fikret Öztürk ve Nurten Öztürk’e ait toplam %50 oranındaki hissenin Koç Holding A.Ş.’nin iştirakleri olan Aygaz A.Ş., Bursa Gaz ve Ticaret A.Ş., Demir Export A.Ş., Mogaz Petrol Gazları A.Ş. ve Beko Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu, fakat söz konusu devralma işlemi sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen, bir hakim durumun yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesinin söz konusu olmadığı, bu nedenle anılan devralma işlemine izin verilmesinde herhangi bir sakıncanın bulunmadığı ifade edilmektedir.

H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Devreden Taraf

Opet Petrolcülük A.Ş.’nin devir öncesi ve sonrasındaki ortaklık yapısı aşağıda sunulmuştur.

Tablo 1- Opet Petrolcülük A.Ş.’nin, devir öncesi ve sonrası ortaklık yapısı

Hisse Sahibi Devir Öncesi Pay (%) Devir Sonrası Pay (%)

Fikret Öztürk 52,03 22,00

Opet Petrolcülük A.Ş. akaryakıt pazarındaki temel faaliyetlerinin yanısıra aşağıdaki şirketleri de kontrol etmektedir:

- Opet Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Turizm Sanayi İç ve Dış Ticaret A.Ş., (%98 payla ) - Rom Madeni Yağ ve Katkı Sanayi Ticaret ve Nak. A.Ş., (%72,60 payla)

- Opet Dış Ticaret Nakl. ve Akaryakıt A.Ş. ( % 99,67 payla )

- Opet Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ( %96 payla )

- Opay Akaryakıt Ticaret Ltd. Şti. ( %50 payla )

- TBS Denizcilik ve Petrol Üretim Dış Ticaret A.Ş. ( % 49 payla )

Opet Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Turizm Sanayi İç ve Dış Ticaret A.Ş., ABD tabiyetli"7 Eleven" perakendecilik zincirinden alınan lisans çerçevesinde, Rom

REKABET KURUMU 2

Pazarlama İç ve Dış Ticaret A.Ş. madeni yağ satışı, Rom Madeni Yağ ve Katkı Sanayi Ticaret ve Nak. A.Ş. ise madeni yağ üretimi ile ilgili olarak pazarda faaliyet göstermektedir.

Fikret Öztürk, Opet Petrolcülük A.Ş. dışında Güvenok Tur. Pet. Nak. ve İnş. Taahhüt San. ve Dış Tic. A.Ş.’de %50, Öztürkler Petrol Ür. Paz. Nak. ve Tic. Ltd. Şti.’de %59, Rom Pazarlama İç ve Dış Ticaret A.Ş.’de %20, Opet İnternational Ltd.’de %95 ve Opet Dış Tic. Nakl. ve Akaryakıt A.Ş.’de %0,13 paya sahiptir. Nurten Öztürk ise Opet Petrolcülük A.Ş. dışında Güvenok Tur. Pet. Nak. ve İnş. Taahhüt San. ve Dış Tic. A.Ş.’de %34, Öztürkler Petrol Ür. Paz. Nak. ve Tic. Ltd. Şti.’de %38, Rom Pazarlama İç ve Dış Tic. A.Ş.’de %20, Opet International Ltd.’de %5 paya sahiptir.

H.1.2. Devralan Taraf

Opet Petrolcülük A.Ş. hisselerinin %40’ı Aygaz A.Ş., %2’si Mogaz Petrol Gazları A.Ş., %2’si Bursa Gaz ve Ticaret A.Ş., % 4.67’si Demir Export A.Ş. ve %1.33’ü Beko Ticaret A.Ş. tarafından devralınacaktır.

Söz konusu şirketlerden Aygaz A.Ş. LPG (likit petrol gazı) dolum ve tevzii (tüplügaz), LPG dökme ve otogaz satışı, LPG tüp tank, regülatör, LPG soba ve yardımcı malzemeleri imalatı, satışı ve ihracatı; Bursa Gaz ve Ticaret A.Ş. LPG, akaryakıt ürünleri ve dayanıklı tüketim malları satışı; Demir Export A.Ş. madencilik, hafriyat, inşaat, taahhüt ve elektrik enerjisi üretimi, iletimi, dağıtımı, pazarlama; Mogaz Petrol Gazları A.Ş. LPG depolama, dolum ve dağıtımı; Beko Ticaret A.Ş. ise pörtföy yönetimi faaliyetleri ile iştigal etmektedir.

Dosya mevcudu bilgilerden, anılan şirketler ile sermayelerinde pay sahibi olan Temel Ticaret ve Yatırım A.Ş., Zer Madencilik ve Day. Mal. Yat. ve Paz. A.Ş. ile Nazar Dayanıklı ve Dayanıksız Mal. Paz. A.Ş.'nin doğrudan veya dolaylı olarak Koç ailesi ile Koç Holding A.Ş. tarafından kontrol edildikleri anlaşılmıştır.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

Bildirim konusu işlem Opet Petrolcülük A.Ş. ve kontrol ettiği şirketlerin faaliyette bulunduğu aşağıdaki ilgili ürün pazarlarında etkili olacaktır:

 Akaryakıt beyaz ürünler dağıtım pazarı,

 Akaryakıt siyah ürünler dağıtım pazarı,

 Madeni yağ üretim ve satış pazarı,

 İstasyon marketçiliği pazarı.

Akaryakıt beyaz ürünler dağıtım pazarı otomobillere yönelik akaryakıtların dağıtımı faaliyetlerini; akaryakıt siyah ürünler dağıtım pazarı konut, sanayi tesisi, deniz araçlarına yönelik akaryakıtların dağıtım faaliyetlerini; madeni yağ üretim ve satış pazarı madeni yağ üretimi ve üretici firmalar kontrolündeki dağıtıcı firmalarca pazarlanması faaliyetlerini; istasyon marketçiliği ise akaryakıt istasyonları içerisinde yer alan marketlerde yapılan satış faaliyetlerini kapsamaktadır.

REKABET KURUMU 3

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Söz konusu ilgili ürün pazarlarında teşebbüsler ürünlerini yaygın dağıtım ağı ve satış noktaları kanalıyla ülkenin her yerine ulaştırabilmektedirler. Bu nedenle, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

Koç Holding A.Ş., iştirakleri (Aygaz A.Ş., Bursa Gaz ve Ticaret A.Ş., Demir Export A.Ş. Mogaz Petrol Gazları A.Ş. ve Beko Ticaret A.Ş.) (birlikte Koç Grubu) vasıtasıyla Opet Petrolcülük A.Ş. hissedarlarından Fikret Öztürk ve Nurten Öztürk’e ait toplam %50 oranındaki hisseyi devralmaktadır.

Taraflar arasında 17.12.2002 tarihinde imzalanmış olan Ortaklık Anlaşması’nın yönetim organizasyonunu düzenleyen 11. maddesi aşağıda sunulmuştur:

“Şirket ve ilgili şirketlerle ilgili önemli konuları görüşerek karara bağlamak amacıyla resmi niteliği haiz olmayan bir “Ortaklar Kurulu” oluşturulacaktır. Bu komite, 2’si Öztürk Grubu hissedarlarca, diğer 2’si Koç Grubu hissedarlarca gösterilen adaylardan olmak üzere seçilen 4 üyeden oluşacaktır.

…

Ortaklar Kurulu toplantıları, Öztürk Grubu’nu ve Koç Grubu’nu temsil eden en az 1’er üyenin katılımıyla yapılır. Kararlar toplantıya katılan üyelerin tamamının oy kullanımı ile alınır. Aşağıdaki hususlarda Ortaklar Kurulu kararı aranır:

(i) Şirket ve ilgili şirketlerde sermaye artırımı,

(ii) Dağıtılacak temettü,

(iii) Şirket alım veya satımları,

(iv) Çözümsüzlük halleri,

(v) Mevcutlar dışında yeni iş alanlarına girilmesi ve

(vi) Şirket ve ilgili şirketlerin yönetim kurulu üyelerine yapılacak ödemeler.”

Söz konusu Ortaklık Anlaşması'nın 11.2. maddesinde Yönlendirme Komitesi'ne ilişkin olarak aşağıdaki hükme yer verilmiştir:

“Şirket ve ilgili şirketlerin faaliyetlerinin verimli ve etkin bir şekilde yürütülmesini sağlamak, önemli konuları görüşerek karara bağlamak amacıyla bir Yönlendirme Komitesi oluşturulacaktır. Bu komite 3’ü Öztürk Grubu hissedarlarca, diğer 3’ü Koç Grubu hissedarlarca gösterilen adaylardan olmak üzere seçilen 6 üyeden oluşur. …

Taraflar, Şirket ve ilgili şirketlerin faaliyetleri ile ilgili stratejik, kritik ve önem arz eden kararları Yönlendirme Komitesinde alacak ve bunların ilgili Genel Kurul ve Yönetim Kurulu kararları haline getirilmesi doğrultusunda söz konusu toplantılarda oy kullanacaklardır. Yönlendirme Komitesi toplantıları, Öztürk Hissedarlarını ve Koç Hissedarlarını temsil eden üye sayılarının 2’şerden az olmaması kaydıyla ve en az 4 üyenin katılımıyla yapılır. Karar alımlarında Öztürk Grubu'nun 1 oy, Koç Grubu'nun 1 oy hakkı olup kararlar her iki grubun olumlu oy kullanması ile alınır.

REKABET KURUMU 4

Yönlendirme Komitesi, aşağıdaki temel hususlar başta olmak üzere ve bunlarla sınırlı olmamak üzere Şirket ve ilgili şirketleri ilgilendiren her türlü konuyu görüşebilir ve gerekli kararları alabilir. Ortaklar Kurulu kararları Yönlendirme Komitesi kararlarına göre üstün olup uyuşmazlık halinde Ortaklar Kurulu kararları uygulanacaktır.

(i) İş planı, bütçeler, finans planları ve revizyonlar,

(ii) Stratejik planlar,

(iii) Yönetim kadroları ve özlük hakları,

(iv) Şirket ve ilgili şirketler arasında ve ilgili şirketlerin birbirleri arasındaki işlemler ve

boyutları,

(v) İlgili şirketlerdeki hisse devirleri,

(vi) Şirket ve ilgili şirketlerin muhasebe ve finansman politikalarındaki önemli

değişiklikler,

(vii) Yönetim Kurulu kararını gerektiren diğer konular”.

Ortaklık Anlaşması'nın 11.3. maddesinde Yönetim Kurulu’na ilişkin olarak aşağıdaki ifade yer almaktadır:

“… Şirket 5’i Öztürk, diğer 5’i Koç tarafından gösterilen adaylardan olmak üzere seçilen 10 üyeden oluşan Yönetim Kurulu tarafından Türk Ticaret Kanunu hükümlerine uygun olarak idare ve temsil edilir.

…

Yönetim Kurulu en az 6 üyenin katılımıyla toplanır ve kararlarını en az 6 üyenin olumlu oyu ile alır.”

Ortaklık Anlaşması'nın 11.3.8. maddesinde ilgili şirketlerin Yönetim Kurulları’na ilişkin olarak aşağıdaki ifade yer almaktadır:

“İlgili şirketler yönetim kurulları, ilgili şirketlerden TBS dışındakilerin yönetim kurullarının oluşturulması, toplantı ve karar mekanizmaları, çalışma prensipleri, üyeleriyle ilgili hususlar ve diğer tüm konularla ilgili olarak Tarafların üzerinde mutabık kaldığı esaslar geçerli olacaktır. TBS’de Şirketin gösterme hakkına sahip olduğu 2 yönetim kurulu üyesi adayından 1’i Öztürk, 1’i de Koç tarafından gösterilecek ve bu adayların seçimi doğrultusunda oy kullanılacaktır.”

Ortaklık Anlaşması'nın anılan maddelerinden de anlaşılacağı üzere, taraflar (Öztürk Ailesi ve Koç Grubu) Yönetim Kurulu, Ortaklar Kurulu, Yönlendirme Komitesi ve ilgili şirketlerin yönetim kurullarında eşit sayıda üye ile temsil edilmektedir. Devralma sonrasında Opet Petrolcülük A.Ş.’de stratejik kararların alınmasında her iki tarafın da olumlu oy kullanması gerekmektedir, dolayısıyla taraflardan herhangi birisinin veto etmesi durumunda söz konusu kararın gerçekleştirilmesi mümkün olmamamaktadır.

Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, tarafların stratejik kararların alınmasında ortak kontrole sahip oldukları, daha önce Öztürk ailesi tarafından kontrol edilmekte olan Opet Petrolcülük A.Ş.’de tek kontrolden ortak kontrole geçeceği anlaşılmıştır.

Ortaklık Anlaşması'nın münhasırlık ve rekabet yasağını düzenleyen 9. maddesi aşağıdaki şekildedir:

REKABET KURUMU 5

“Taraflar, şirket ve ilgili şirketlerin ana faaliyet konularını teşkil eden;

(i) Beyaz ve siyah ürünlerden (benzin türleri, gaz yağı, jet yakıtı, motorin türleri ve

fuel oil türleri) oluşan akaryakıt ürünlerini dağıtımı ve pazarlaması,

(ii) Akaryakıt ürünleri iç ve dış ticareti,

(iii) Deniz taşıma araçlarına yakıt pazarlaması,

(iv) İstasyon marketçiliği,

Alanlarındaki faaliyetlerini münhasıran şirket ve/veya ilgili şirketler vasıtası ile gerçekleştireceklerini, bu konuda kendi başlarında bir faaliyette bulunmayacaklarını ve üçüncü kişilerle bu konuda faaliyette bulunmak üzere herhangi bir anlaşma imzalamayacaklarını ve bunlarla beraber bu tür bir faaliyette bulunmayacaklarını ve bu konuda hem kendilerini hem de grup kişilerini taahhüt altına soktuklarını beyan, kabul ve taahhüt ederler.

Ancak Koç ve/veya Koç Grubu kişilerinin (i) mevcut ve gelecekte LPG (otogaz dahil) alanında (ii) mevcut ve gelecekte tüketim malları parekendeciliği alanında (iii) (ana iştigal konusu olmamak kaydıyla) mevcut ve gelecekte madeni yağ ithalat, dağıtım ve pazarlama alanında ve (iv) mevcut ve gelecekte akaryakıt ana dağıtım faaliyeti dışındaki akaryakıt toptancılığı ve bayiliği alanında gerçekleştirdikleri faaliyetlerin, işbu Anlaşma ile getirilen kısıtlamaların haricinde kaldığı ve bunlarda herhangi bir kısıtlamanın sözkonusu olmadığı konusunda Taraflar mutabıktırlar.

Ayrıca Öztürk ve/veya Öztürk Grubu kişilerinin (i) (ana iştigal konusu olmamak kaydıyla) mevcut ve gelecekte madeni yağ ithalat, dağıtım ve pazarlama alanında ve (ii) mevcut ve gelecekte akaryakıt ana dağıtım faaliyeti dışındaki akaryakıt toptancılığı ve bayiliği alanında gerçekleştirdikleri faaliyetlerin, işbu Anlaşma ile getirilen kısıtlamaların haricinde kaldığı ve bunlarda herhangi bir kısıtlamanın söz konusu olmadığı konusunda Taraflar mutabıktırlar”.

Taraflar devralmanın konusunu oluşturan ana faaliyet konularında (beyaz ve siyah ürünlerin dağıtımı ve pazarlaması, akaryakıt ürünleri iç ve dış ticareti, deniz taşıma araçlarına yakıt pazarlaması ve istasyon marketçiliği) münhasıran Opet Petrolcülük A.Ş. ve/veya ilgili şirketler vasıtası ile faaliyet göstereceklerini, bu konuda kendi başlarına ve/veya üçüncü kişilerle faaliyette bulunmayacaklarını taahhüt etmektedirler.

Aynı maddeden, Koç Holding A.Ş.’nin veya grup şirketlerinin mevcut durumda ve gelecekte LPG (otogaz) pazarında faaliyette bulunabilecekleri anlaşılmaktadır. Koç Holding A.Ş.’nin söz konusu faaliyeti yürütmesi herhangi bir koordinasyon riski yaratmamaktadır. Çünkü hem talep hem de arz ikameleri göz önünde bulundurulduğunda otogaz LPG’nin akaryakıt beyaz ürünleri içerisinde yer alan benzin türleri ile ilgili ürün pazarında olmadığı anlaşılmıştır.

Ortaklık anlaşmasının 9. maddesinde de belirtildiği üzere, taraflar devralmanın konusunu oluşturan ana faaliyet alanlarında faaliyet gösteremeyeceklerinden bir koordinasyon riski söz konusu olmayacaktır. Bu çerçevede, söz konusu devralma işleminin sonucunda yoğunlaşma doğurucu bir ortak girişimin ortaya çıkacağı kanaatine varılmıştır.

REKABET KURUMU 6

Tarafların ilgili ürün pazarlarına ilişkin ayrı ayrı ve toplam pazar payları aşağıdaki gibidir:

Tablo 2- Pazar payları

Pazar Payı (%)

1- Koç Holding AŞ. iştirakleri vasıtası ile otogaz LPG pazarında faaliyet göstermektedir. Fakat otogaz LPG akaryakıt beyaz ürünleri ile aynı ilgili ürün pazarında olmadığı için söz konusu iştiraklerin pazar payları bu tabloda belirtilmemiştir.

2- Toplam: …. (Aygaz:… + Mogaz:…. + Lipet: ….)

3- Otomotiv Lastikleri Tevzi A.Ş. vasıtasıyla

Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, beyaz akaryakıt ürünleri ve siyah akaryakıt ürünleri pazarlarında Opet Petrolcülük A.Ş.’nin tek başına cirosunun …… trilyon TL’nin üzerinde olduğu, madeni yağ üretim ve satış pazarında Opet Petrolcülük A.Ş.’nin cirosunun ise…… trilyon TL olduğu, istasyon marketçiliği pazarında ise Opet Petrolcülük A.Ş.’nin cirosunun 25 trilyon TL’nin altında kaldığı anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla söz konusu devralmada,

 akaryakıt beyaz ürünler dağıtım pazarı ve akaryakıt siyah ürünler dağıtım pazarlarında 1997/1 sayılı Tebliğin 4. maddesinde belirtilen pazar payı eşiğinin aşılmamasına rağmen ciro eşiğinin aşıldığı, dolayısıyla bu devirlerin anılan Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu;

 madeni yağ üretim ve satış, istasyon marketçiliği pazarlarında ise ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılmadığı; dolayısıyla bu devirlerin söz konusu Tebliğ kapsamında izne tabi olmadığı

anlaşılmıştır.

Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, anılan işlem sonucunda hakim durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve bunun sonucunda ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun ortaya çıkmayacağı kanaatine varılmıştır.

İ- SONUÇ

Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin ışığında;

Opet Petrolcülük A.Ş.’de Fikret Öztürk ve Nurten Öztürk’e ait toplam %50 oranındaki hissenin Koç Holding A.Ş.’nin iştirakleri olan Aygaz A.Ş., Bursa Gaz ve Ticaret A.Ş., Demir Export A.Ş., Mogaz Petrol Gazları A.Ş. ve Beko Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğuna; bununla birlikte 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir

REKABET KURUMU 7

hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte bir devralma olmadığına, dolayısıyla söz konusu devralma işlemine izin verilmesine OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

REKABET KURUMU 8