Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş., Emirates Telecommunications Corporation, Jordan Mobile Telephone…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Telecommunications Corporation, Jordan Mobile Telephone Services Company, Al Mouakhah Lil Khadamat Al Logistiah Wal Itisalalt, Etihad Etisalat Company, Jordan Telecommunications Company, Syrian Telecommunications Establishment arasında imzalanan anlaşma için menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.02.2011 tarih ve 1257 sayı ile giren ve eksiklikleri en son 30.05.2011 tarih ve 4083 sayılı yazı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 8. maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 30.06.2011 tarih ve 2011-2-73/MM-11-266.AOS sayılı Menfi

Tespit/Muafiyet Raporu, 01.07.2011 tarih ve REK.0.06.00.00-130/412 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu (EHK)’nun 7. maddesi uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)’ndan 08.03.2011 tarih ve 1361 sayılı yazı ile görüş talep edilmiş, görüş 02.05.2011 tarih ve 3356 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 16.12.2010 tarihinde imzalanan “RCN (Regional Cable Network- Bölgesel Kablo Ağı) Yapım ve Bakım Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilebileceği ifade edilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

Başvuru konusu; Birleşik Arap Emirlikleri’nde yerleşik Emirates Telecommunications Corporation (Etisalat), Ürdün’de yerleşik Jordan Mobile Telephone Services Company (Zain) ve Al Mouakhah Lil Khadamat Al Logistiah Wal Itisalalt (Mada), Suudi Arabistan’da yerleşik Etihad Etisalat Company (Mobily), Ürdün’de yerleşik Jordan Telecommunications Company (JTC), Suriye’de yerleşik Syrian Telecommunications Establishment (STE) ve

1

Türkiye’de yerleşik Superonline, arasında (taraflar) imzalanan Birleşik Arap Emirlikleri’ni, Suudi Arabistan Krallığı’nı, Ürdün Haşimi Krallığı’nı, Suriye ve Türkiye’yi karasal olarak birbirine bağlayacak fiber optik altyapının kurulmasına ilişkin anlaşmaya menfi tespit veya muafiyet verilmesi talebidir.

Taraflar arasında 16.12.2010 tarihinde “RCN (Regional Cable Network- Bölgesel Kablo Ağı) Yapım ve Bakım Sözleşmesi” (Sözleşme) imzalanmıştır. Sözleşme ile RCN’nin maliyet etkin bir biçimde planlanıp, düzenlenmesi, temini, yapımı, işletilmesi ve bakımına ilişkin şart ve hükümler düzenlenmektedir. 15 yıl süreli olarak imzalanan Sözleşme, taraflardan herhangi birince feshedilmedikçe en fazla iki yıllık dönemler için kendiliğinden yenilenecektir.

H.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Görüşü

Başvuru konusu ile ilgili olarak talep edilen BTK görüşünde özetle;

- Altyapı işletmeciliği hizmetleri sunmak üzere 64 işletmecinin, kullanım hakkı

almış altyapı işletmeciliği hizmetleri sunmak üzere 7 işletmecinin BTK tarafından

yetkilendirildiği,

- Superonline’ın BTK’dan kullanım hakkına sahip altyapı işletmeciliği yetkisi

aldığı,

- Superonline’ın toplam (…..) ilde Türk Telekomünikasyon A.Ş.’den (Türk

Telekom) tamamen bağımsız, kendisine ait şebekesini tamamladığı ve Türkiye

çapında yaygınlaşmaya devam ettiği,

- Superonline’ın Türkiye çapında kurduğu fiber optik altyapısını Bulgaristan

sınırına ulaştırarak Türkiye’ye ilk kez alternatif bir uluslararası transmisyon

şebekesi kazandırdığı,

- Superonline’ın 2008 yılında kiralık devre, Noktadan Noktaya Metro Ethernet,

Metro Ethernet İnternet gibi fiber optik bazlı servislerle kurumsal müşterilerine

teorik-sınırsız kapasitede hizmet sunmaya başladığı, bireysel müşterilerini “eve

kadar fiber hizmeti” olan fiber internet ile tanıştırdığı ve Türkiye’de ilk defa ev

kullanıcılarına 100 Mbps hızında genişbant internet hizmeti sunduğu,

1 Başvuru konusu anlaşmada taraf olarak, 30.12.2010 tarih ve 7719 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan değişiklikle ticari unvanı Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş. olarak değiştirilen Tellcom İletişim Hizmetleri A.Ş. yer almaktadır.

- Türk Telekom’un 2009 yıl sonu itibariyle (…..) km fiber optik altyapısının

bulunduğu, Superonline’nın fiber optik altyapı yatırımlarının (…..) km, diğer

işletmecilerin ise toplam (…..) km olduğu,

- Başvuru konusu Bölgesel Kablo Şebekesi (Regional Cable Network) ile

Fucayra’dan (Birleşik Arap Emirlikleri) başlayıp Riyad (Suudi Arabistan), Amman

(Ürdün) ve Tartus’tan (Suriye) geçerek İstanbul’a ulaşacak bir fiber optik kablo

hattının kurulacağı, söz konusu altyapının Körfez bölgesinin tamamını

kapsayacağı, kuş uçuşu uzunluğunun (…..) km olduğu ve yedekli yapısı ile

toplam (…..) km’yi bulacağı, projenin su altı ve fiber kabloların en yoğun

birleşme noktalarından biri olan Fucayra ve Batı arasında bölgenin en uzun

karasal fiber optik altyapısı olmasının beklendiği,

- Başvuru konusu projeye benzer şekilde Türk Telekom tarafından Cidde-

Amman-Şam ve İstanbul rotasında (…..) km fiber optik hat uzunluğunu

kapsayan JADİ Link Projesi’nin başlatıldığı,

- Superonline için yapılmış herhangi bir pazarda etkin piyasa gücüne sahip

işletmeci tespitinin bulunmadığı, bu nedenle elektronik haberleşme hizmet ve

şebekelerine ilişkin tarife ve erişim mevzuatı kapsamındaki genel yükümlülükler

dışında işletmeci özelinde herhangi bir ilave yükümlülük getirilmediği,

- Superonline’ın ülkemizde tanımlanmış olan kiralık devre ve veri iletim

pazarlarında etkin piyasa gücüne sahip işletmeci olmadığı, ülkemiz sınırlarında

taşınacak trafik açısından benzerinin alternatif olarak başka işletmeciler

tarafından da yapıldığı dikkate alındığında, söz konusu projenin mevcut veriler

itibariyle rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin bulunmadığının mütalaa edildiği

ifade edilmektedir.

H.2. İşlem Tarafları

RCN, Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye arasında kalan Suriye, Ürdün ve Suudi Arabistan’ın en önemli telekomünikasyon şirketlerini bir araya getirmektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre, işlem taraflarından Mobily, Suudi Arabistan’da GSM işletmeciliği alanında %(…..) pazar payıyla faaliyet göstermektedir. Birleşik Arap Emirlikleri’nden Etisalat ise hem GSM işletmeciliği hem de sabit hatlar üzerinden hizmet sunmaktadır. Söz konusu pazarlardaki payları ise sırasıyla %(…..) ve %(…..)’dir. STE ise altyapı hizmetleri bakımından Suriye’de %(…..) pazar payına sahip bir işletmecidir. Sözleşme taraflarından Mada-Zain Ortaklığı Ürdün’de faaliyet göstermektedir. Zain’in GSM işletmeciliği alanında %(…..) pazar payı bulunurken, genişbant kablosuz internet erişimi alanında faaliyet gösteren Mada’nın ölçümlenmiş önemli bir pazar payı bulunmamaktadır. JTC ise Ürdün’de genişbant internet erişim hizmetleri alanında %(…..), GSM işletmeciliği alanında %(…..) pazar payına sahiptir.

Sözleşme’nin Türkiye’de yerleşik tek tarafı olan ve 1996 yılında faaliyetine başlayan Superonline ise bireysel ve kurumsal kullanıcılara ses, data, genişbant internet erişimi, toplu ses taşıma ve kiralık veri hattı hizmetleri ve katma değerli servisler sunmaktadır. Kendi IP (Internet Protokol) omurgasını oluşturmak üzere fiber optik altyapı yatırımında bulunan Superonline hisselerinin %(…..)’u Turktell Bilişim Servisleri A.Ş.’ye aittir. Turktell Bilişim Servisleri A.Ş. ise Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından kontrol edilmektedir.

H.3. İşlemin Amacı

Sözleşme, anlaşmaya taraf ülkelerden başlayan/başlamayan ve anlaşmaya taraf ülkelerde sonlanan/sonlanmayan data ve ses trafiğinin taşınmasının koşullarını düzenlemektedir. Söz konusu hizmet hâlihazırda çoğunluğu Akdeniz havzasında Fransa, İspanya, İtalya gibi ülkelere bağlantılı olan ve Süveyş kanalından geçmek suretiyle Ortadoğu’nun ilgili merkezlerine uğrayarak Uzakdoğu’ya doğru tesis edilmiş olan su altı fiber optik kabloları üzerinden verilmektedir. Bu bağlamda Sözleşme ile, arıza, tamir ve bakım süreleri görece daha uzun olan Akdeniz havzasında Mısır-İtalya, Mısır-Fransa rotalarında var olan denizaltı fiber optik kablolarına alternatif bir güzergah oluşturulması amaçlanmaktadır.

H.4. RCN’nin Yapısı ve İşleyişi

Dosya mevcudu bilgilere göre RCN, sözleşmede tanımlanmış bulunan kapasite ve tasarım kapasitesine uygun olarak yedekli iki adet fiber çiftinden oluşacak, Fucayra ve İstanbul’da ekleme/çıkarma terminal istasyonları ve sırasıyla Fucayra, Riyad, Amman, Tartus ve İstanbul’da ekleme/çıkarma ara istasyonlarına sahip bir altyapı olacaktır. Bu altyapı, İstanbul’un ötesine (Avrupa’ya kadar) Superonline veya bir başka üçüncü tarafça temin edilen fiber çiftleri vasıtasıyla genişletilecektir.

Sözleşme uyarınca taraflar kendi ülkelerinde yer alan alt bölümleri, yurtiçi tesisleri ve terminal/ara istasyon donanımları inşa etmek, sahip olmak, işletmek ve bakımını gerçekleştirmek ve Sözleşme kapsamındaki tüm yükümlülükleri gerçekleştirebilmek için gerekli izin ve yetkilere sahip olmak zorundadır. Taraflar RCN donanımının sadece sistem için kullanılmasını sağlamakla da yükümlü tutulmuştur.

Sözleşme kapsamında toplam (…..) kapasite kullanıma açılacak olup, bu kapasitenin (…..) kısmı (havuz kapasite) taraf ülkelerde başlamayan ve bitmeyen transit trafik için hizmete açılacak ve geliri aşağıdaki gibi paylaşılacaktır.

Tarafların ilk yatırım maliyetlerini paylaşımı ise aşağıdaki gibi olacaktır.

RCN’nin operasyonu ve ticari yönetimi, tarafların her birinin tayin ettiği birer temsilciden oluşan Yönetim Kurulu tarafından yürütülecektir. Yönetim Kurulu başkanı, ilk iki yıllık dönem için dönüşümlü olarak seçilecektir. Devam eden süreçte ise, başkan ve başkan yardımcısı unvanları yine dönüşümlü olarak iki yıllık süre için sırasıyla verilecektir.

Yönetim Kurulu yılda en az bir kez aşağıdaki tabloda belirtilen oy hakkına sahip toplam payların en az üçte birini temsil eden tarafların talebiyle gerçekleştirilecektir.

Yönetim Kurulu’nun toplanması için yukarıdaki tabloda belirtilen oy hakkına sahip toplam payların en az %75’ini temsil eden tarafların hazırda bulunması gerekmektedir. Yönetim Kurulu kararları ise bu tabloda belirtilen oy hakkına sahip toplam payların %75’inden fazlasının olumlu oyu ile alınabilecektir. Aşağıda yer verilen hususlara ilişkin olarak alınacak kararlar ise tüm tarafların oybirliği ile onayını gerektirmektedir:

- Herhangi bir tarafın tahsis edilen kapasite ile iktisap edilen kapasitesinin tasarım

kapasitesinin %30’unu aşması sonucuna yol açabilecek herhangi bir yükseltmeye

ilişkin kararlar,

- Herhangi bir üçüncü tarafın Sözleşme’ye yeni bir taraf olarak kabul edilmesine

ilişkin kararlar,

- Sözleşme çerçevesinde herhangi bir finansal taahhüt altına girilmesine yol

açabilecek tüm yeni yatırım kararları,

- Yeni alt bölümler veya yeni bölümler ilave edilmesine ilişkin kararlar,

- Kapasite havuzunun yönetilmesine ilişkin ticari şartlar, kurallar ve prosedürler,

- RCN’in Avrupa’ya genişletilmesi, bölüm ve alt bölümlerin içerikleri ve kapasite

havuzuna ilişkin kararlar.

H.5. Değerlendirme

Bir elektronik haberleşme hizmeti sunan işletmecinin kullanıcılarında sonlanmak üzere yurtiçinden ve yurtdışından gelen trafik (ses, data vb.) ile kullanıcılarından başlayarak yurtiçi ve yurtdışındaki kullanıcılarda sonlanacak olan trafiğin, bu şebekeler arasında taşınabilmesi için söz konusu şebekeler arasında irtibat kurulması gerekmektedir. Herhangi iki şebeke arasında doğrudan irtibat kurulabileceği gibi bu şebekelerin bir veya birden çok şebeke üzerinden transit şekilde dolaylı olarak irtibatlandırılabilmesi de mümkündür. Bu çerçevede yerleşik işletmecilerle yurtdışında elektronik haberleşme alanında faaliyet gösteren işletmeciler arasında uluslararası ses ve data trafiğinin transit olarak taşınması için sözleşmeler yapılmaktadır.

Başvuru konusu Sözleşme ile taraf ülkelerden başlayan veya başlamayan ve anlaşmaya taraf ülkelerde sonlanan veya sonlanmayan data ve ses trafiğinin taşınması için bir fiber optik altyapı oluşturulacaktır. Bu anlamda Sözleşme transit kiralık devre servisine ilişkindir. Transit devrenin kapsamı ise Sözleşme’ye üye olan ülkelerin dışında başlayan ve sonlanan veri trafiğidir. Sözleşme ile üyelerin kendi aralarındaki iletişim ihtiyaçlarına yönelik iletişim altyapısının tesisi de gerçekleşecektir. Dosya mevcudu bilgilere göre, oluşturulacak bu altyapıyla;

- kaliteli, rota yedekliği olan ve daha hızlı servis sunulması mümkün olan, Akdeniz ve

Kızıldeniz koridorlarına alternatif tamamıyla karasal güzergahlar üzerinden

transmisyonun sağlanması,

- denizaltı kablo sisteminde oluşan arızalara müdahalenin zorluğu nedeniyle

yaşanan iletişim kesintilerine engel olunarak kıtalar ve uluslararası data ve internet

servislerine olan yoğun talebin hızlı bir şekilde karşılanabilmesi,

- İstanbul’dan Avrupa ve ötesine, Fucayra’dan Güney Asya ve ötesine kapasite

erişimi sağlanması nedeniyle dünya üzerinde önemli bir link oluşturulması

mümkün olacaktır. Sözleşme’nin Türkiye’de yerleşik tek tarafı olan Superonline, BTK tarafından yetkilendirilmiş bir internet servis sağlayıcı olarak kurumsal ve bireysel müşterilerine hizmet sağlamakla birlikte, BTK tarafından altyapı işletmeciliği hizmeti alanında yapılan yetkilendirmeler çerçevesinde yetkilendirilmiş bir işletmeci olarak elektronik haberleşme endüstrisinde faaliyet gösteren pek çok sayıdaki işletmeciye de transmisyon hizmetleri için altyapı sağlamaktadır. Superonline’ın Mart 2011 sonu itibarıyla (…..) km fiber optik altyapı yatırımı bulunmaktadır.

BTK tarafından yapılan yetkilendirmeler neticesinde Superonline da dahil olmak üzere altyapı işletmeciliği alanında faaliyet göstermek üzere yetkilendirilen toplam 28 işletmeci

2

bulunmakla birlikte, söz konusu işletmecilerden önemli bir kısmı fiilen hizmet sunmamaktadır. Hizmet sunan işletmecilerin fiber optik altyapı yatırımları ise oldukça düşük seviyelerdedir. 2010 yıl sonu itibarıyla işletmecilerin sahip oldukları fiber optik kablo uzunlukları aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.

MTCTR Memorex (…..)

Tele Komünikasyon Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.

Kaynak: BTK Görüş Yazısı

Türk Telekom’un ise 2009 yıl sonu itibarıyla (…..) km fiber optik altyapısı bulunmaktadır. Türk Telekom, BTK’nın 07.01.2010 tarih ve 2010/DK–10/19 sayılı Kararı’yla, toptan kiralık devrelere ilişkin ilgili piyasada etkin piyasa gücüne sahip işletmeci olarak belirlenmiş, söz konusu karar uyarınca bu pazarda erişim sağlama, ayrım gözetmeme, şeffaflık, referans erişim teklifi hazırlama ve yayımlama, tarife düzenlemelerine tabi olma, hesap ayırımı ve maliyet muhasebesi ile ortak yerleşim sağlama yükümlülüklerine tabi kılınmıştır. Bu çerçevede Türk Telekom’un toptan kiralık devre tarifeleri BTK tarafından onaylanmaktadır.

Türk Telekom, fiber optik altyapı yatırımlarını ülkemiz sınırları dışında da sürdürmektedir. Bu duruma örnek olarak başvuru konusuna benzer bir yapı göstermesi nedeniyle gerek

3 bildirim formu gerekse BTK görüş yazısında belirtilen JADİ Link Projesi verilebilir. Bu proje Türkiye’den Türk Telekom ile Suudi Arabistan’dan Saudi Telecom Company, Ürdün’den Jordan Telecom Group ve Suriye’den STE arasında 13 Mayıs 2010 tarihinde 2

http://www.tk.gov.tr/doc/lisans/Kismialtyapi_giris_bildirim.htm

3

Bu bölümde sunulan bilgiler için Türk Telekom’un internet sayfasından yararlanılmıştır.

imzalanan sözleşmeyle yürütülmektedir. Adını Suudi Arabistan'ın Cidde (Jeddah), Ürdün'ün Amman, Suriye'nin Şam (Damascus) ve Türkiye'nin İstanbul şehirlerinin baş harflerinden alan JADI Link projesiyle Orta Doğu, Güney Asya ve Uzak Doğu arasında birleşik çok geçişli fiber optik ağ kurulması amaçlanmaktadır. JADİ Link sırasıyla Türkiye, Suriye, Ürdün ve Suudi Arabistan'dan geçmekte ve proje için ülkelerin hâlihazırdaki fiber optik altyapıları kullanılmaktadır. Proje kapsamında oluşturulacak karasal fiber optik ağ ile hâlihazırda Akdeniz-Kızıldeniz koridorundaki deniz tabanı havzasında, üç büyük fay hattının olduğu bölgeden geçen ve bu nedenle depremlerden, sarsıntılardan sık zarar gören kablo sistemlerine güvenli ve sağlam bir alternatif sunulması ve söz konusu bölgede uluslararası veri ve internet hizmetleri alanında hızla artan talebin karşılanabilmesi amaçlanmaktadır. JADİ Link projesi kapsamında Cidde-Frankfurt arasında ilk data servisi Eylül 2010 tarihinde, (…..) data ve ses taşıma kapasitesinin tamamı ise 2010 yılı üçüncü çeyreği içinde gerçekleştirilmiş, (…..) data devresi ise Aralık 2010 tarihinde aktive edilmiştir.

Yukarıda yer verilen bilgilerden görüldüğü üzere, başvuru konusu işlem neticesinde Superonline tarafından gerçekleştirilecek olan fiber optik altyapılar bakımından ülkemizde Türk Telekom lider konumda bulunmaktadır. Türk Telekom bu altyapılar vasıtasıyla sağlanan kiralık devrelere ilişkin piyasalarda BTK tarafından etkin piyasa gücüne sahip işletmeci olarak belirlenmiş ve birtakım yükümlülüklere tabi kılınmış iken, Türk Telekom ile karşılaştırıldığında oldukça düşük seviyelerde fiber optik yatırımı bulunan Superonline’a ilişkin olarak herhangi bir pazarda yapılmış etkin piyasa gücüne sahip işletmeci değerlendirmesi bulunmamaktadır. Bu çerçevede başvuru konusu Sözleşme’nin başta elektronik haberleşme hizmetlerinin sunulması için gerekli altyapılar olmak üzere, herhangi bir pazar bakımından rekabeti kısıtlayacağından bahsedebilmek mümkün görünmemektedir. Aksine söz konusu Sözleşme’yle, Superonline tarafından ülkemizde yeni fiber optik yatırımları gerçekleştirilecek, hâlihazırdaki altyapı seçenekleri arttırılarak, kiralık devre hizmeti sunulması bakımından önemli bir güce sahip bulunan yerleşik işletmeci, Türk Telekom üzerinde rekabetçi baskı oluşturabilecektir.

Bununla birlikte, Sözleşme kapsamındaki coğrafyada herhangi bir sonlanma noktasına ulaşmak için altyapı ihtiyacı olan işletmeciler, söz konusu hizmeti, Superonline’dan alabilecekleri gibi Türk Telekom’dan da temin edebileceklerdir. Sözleşme kapsamındaki coğrafyaya, diğer komşu ülkelerde yer alan işletmecilerle veya sözleşme taraflarının ülkelerinde bulunan işletmecilerle veya taraflarla arabağlantılar yaparak ulaşmak da mümkündür. Nitekim başvuru konusu Sözleşme, üçüncü taraflarca yapacakları anlaşma/ortaklıklar bakımından taraflara herhangi bir sınırlama getirmemektedir. Örneğin Sözleşme taraflarından STE aynı zamanda JADİ Link projesinde de yer almaktadır.

Bu bağlamda, elde bulunan veriler çerçevesinde, söz konusu anlaşmanın herhangi bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olmadığı, söz konusu anlaşmanın herhangi bir mal veya hizmet piyasasında taraflardan biri ya da birden fazlasının hâkim duruma gelmesi veya hâkim durumunu güçlendirmek suretiyle, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmadığı ve dolayısıyla söz konusu anlaşmaya menfi tespit belgesi verilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş., Emirates Telecommunications Corporation, Jordan Mobile Telephone Services

Company, Al Mouakhah Lil Khadamat Al Logistiah Wal Itisalalt, Etihad Etisalat Company, Jordan Telecommunications Company, Syrian Telecommunications Establishment arasında 16.12.2010 tarihinde imzalanan "RCN (Regional Cable NetworkBölgesel Kablo Ağı) Yapım ve Bakım Sözleşmesi"ne menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.