TMMOB Makine Mühendisleri Odası (MMO) Burdur ili Temsilciliğince rekabetin engellendiği iddiası.

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat

ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK

B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Buket ARI

C. BAŞVURAN:…

Burdur

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILAN: TMMOB Makine Mühendisleri Odası Burdur Temsilciliği

…

E. DOSYA KONUSU: TMMOB Makine Mühendisleri Odası (MMO) Burdur ili Temsilciliğince rekabetin engellendiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru dilekçesinde özetle; Burdur’da faaliyet gösteren makine mühendislerinin üye oldukları Oda Temsilciliği bünyesinde havuz sistemi oluşturdukları, havuz kapsamında bir bankada hesap açıldığı, proje alan mühendislerin aldıkları ücreti bu hesaba yatırdıkları, belli günlerde havuzda biriken paranın üye mühendislere paylaştırıldığı, üye olmayanların ise projelerinin onaylanmaması tehdidi ile karşılaştıkları, bu suretle rekabetin engellendiği iddialarına yer verilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.05.2011 tarih ve 3784 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 27…..2011 tarih ve 2011-4-157/İİ-11-378 HG sayılı İlk İnceleme Raporu, 06.07.2011 tarih ve 10-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca düzenlenen 29.08.2011 tarih ve 2011-4-157/ÖA-11-258.KT sayılı Önaraştırma Raporu 12.09.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/423 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; başvuru konusu iddiayı destekler nitelikte yeterli kanıt bulunmadığından, ilgili teşebbüs birliği ve üyeleri hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

İncelemeye konu dosyanın içeriği ve şikâyet konusu iddiaların MMO’nun uygulamalarına yönelik olması nedeniyle, ilgili ürün pazarı “makine mühendisliği hizmetleri” olarak belirlenmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Başvuru konusu iddiaların Burdur ilindeki hizmetlere yönelik olması sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Burdur” olarak tespit edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler

I.2.1. Yapılan Görüşmeler

I.2.1.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşmeler

Başvuru sahibi Akan TOPCAN konuya ilişkin olarak, kendisinin Burdur’da serbest makine mühendisi olduğunu, TMMOB MMO Burdur temsilciliği bünyesinde bir havuz oluşturulduğunu, bu havuza her proje alan mühendisin para aktardığını, belli periyotlarda bu havuzdan havuz üyelerine para verildiğini, böylelikle proje almayan mühendislerin de eline para geçtiğini, bu durumun serbest piyasadaki rekabet kurallarına aykırılık teşkil ettiğini belirtmiştir.

Şikâyetçi, Kurum’a gönderdiği elektronik posta mesajında kendisiyle görüşülmek üzere bir müteahhidin telefon bilgisine yer vermiştir. Bunun dışında şikâyetçi iddialarını destekler mahiyette herhangi bir delil veya bilgi sunmamıştır.

I.2.1.2. TMMOB MMO Burdur İl Temsilcisi ile Yapılan Görüşmeler

TMMOB MMO Burdur İl Temsilcisi görüştüğü görevli raportörlere, Burdur’da kendisinin de makine mühendisi olarak görev yaptığını, Burdur Temsilciliğine kayıtlı 28 adet makine mühendisi olduğunu, ancak bunlardan bir kısmının serbest olarak çalıştığını, diğerlerinin de kamu kurumları bünyesinde görev yaptığını, bu nedenle üzerlerine kayıtlı proje bulunmadığını, Temsilcilik bünyesinde herhangi bir havuz oluşumu bulunmadığını, dolayısıyla paraların havuzda birikmesini sağlayan herhangi bir banka hesabı da olmadığını ifade etmiştir.

I.2.1.3. Müteahhit Turgay ÇARBOĞA ile Yapılan Görüşmeler

Turgay ÇARBOĞA, Burdur’da kendisinin müteahhit olarak görev yaptığını, geçen yıl eylül-ekim-kasım aylarında bir makine mühendisi ile proje konusunda anlaştığını, buna istinaden mühendise belli bir miktar para verdiğini, mühendisin parayı bankadaki ortak havuza yatırdığını düşündüğünü, ancak bu işleme dair dekontun veya her hangi bir belgenin olmadığını, hesabın hangi bankada ve kimin adına kayıtlı olduğunu bilmediğini, mühendislerin hepsinin ortak fiyat belirlemiş olduğunu düşündüğünü, çünkü belirli proje bedel/fiyatlarının altına inmediklerini ifade etmiştir.

I.2.2. Taraflardan Yazışmalar Vasıtasıyla Elde Edilen Bilgiler

I.2.2.1. TMMOB MMO Burdur Temsilciliği’nden Elde Edilen Belgeler

Burdur TMMOB MMO İl Temsilciliğinden alınan bilgiler aşağıdaki şekildedir:

- Burdur ilinde serbest çalışan makine mühendisi sayısının 28 olup, bunlardan 4’ü sadece doğalgaz üzerine, 5’i sadece araç LPG dönüşümü üzerine, 19’u da mekanik tesisat ve diğer alanlarda serbest olarak çalışmaktadır.

- Yapıların proje aşamasında sıhhi tesisat, ısı yalıtımı, havalandırma tesisatları, ısıtma tesisatları, soğutma tesisatları, asansör tesisatlarının tasarlaması yapılmakta olup, 200 m² den büyük projelerde yılbaşından sonra yapı denetim sorumluğuna geçilmiştir. Bunlar yapı denetim firmalarında çalışan proje ve proje uygulama alanında sorumlu makine mühendislerince denetlenmektedir.

- Temsilcilik bünyesinde, TMMOB Genel Merkezince belirlenen asgari ücret çizelgeleri bulunmaktadır. Çizelgenin amacının KDV kanunun uygulanması ve devletin vergi kaybını engellemek amacı ile o işin asgari fatura bedelini belirlemek olup, fatura bedeli asgari bedele eşit veya üzerinde olduğu sürece, mühendisin anlaştığı tutarın fatura tutarının altında veya üstünde olması Temsilciliği ilgilendirmemektedir.

- Temsilciliğe intikal eden projeler mekanik tesisat çizim standartlarına göre incelendikten sonra Temsilciliğin bilgi sistemine proje bilgileri ve fatura bilgileri girilmekte olup, eğer fatura tutarı bilgisayar yazılımın o proje için çıkarttığı fatura bedelinden büyük veya eşit ise proje sicil durum belgesi çıkartılıp mühendise projesi ile beraber teslim edilmektedir. Asgari ücret çizelgesinden daha az miktarda kesilen faturayı OBYS (oda bilgi sistemi) kabul etmemektedir.

- Temsilcilik, Burdur’daki makine mühendislerinin havuz sistemi ile çalıştıklarına dair haber, bilgi, şikâyet ve duyum almamıştır. Temsilcilik bünyesinde bu şekilde bir sıra veya dağıtım yoktur. Proje sahipleri serbest çalışan mühendisler ile kendileri anlaşarak proje çizdirmektedir.

Temsilcilikten alınan belgelere göre, TMMOB MMO Burdur İl Temsilciliğine kayıtlı

2 mühendislerin listesi, SMM durumu, yapmış oldukları mekanik tesisat projelerinin m toplamları ve kesmiş oldukları faturalara ait bilgiler aşağıdaki gibidir:

MEKANİK

……

5 9994 Musa KAZIM SAVRAN SMM

……

6 11162 Mehmet KAYAKÖZÜ SMM

……

SMM-ÜCRETLİ-

18 23081 Ali ZENGİN OTOGAZ

19 23397 Osman YILDIRIM

…… 20 23819 Şeref DİLMAÇ SMM

……

… 26 33633 Fethi KIRLI SMM

… 27 33748 Nuri AKTAN SMM

… 28 33884 Ömer ÜRKMEZ SMM…

… 29 34540 İsmail KOCAPINAR

…… 30 35017 Nihat ÇİFTCİ SMM

…… 31 35666 Akan TOPCAN SMM

32 36755 Ahmet SUBAŞI

SMM-ÜCRETLİ-

SMM-ÜCRETLİ- 53 66150 Ali ÜNSAL DOĞALGAZ

…… 54 66204 Görkem DEMER SMM

55 67471 Serkan USLU

SMM-ÜCRETLİ-

SMM-ÜCRETLİ-

SMM-ÜCRETLİ 71 78793 Mustafa ÇINAR OTOGAZ

SMM-ÜCRETLİ-

2011 Ocak ayından başlayarak Temsilcilik’ten geçen projelerin mühendislere göre dağılımı aşağıdaki gibidir:

Dağılımı

Akan TOPCAN Burdur

…………… Furkan ERDEMİR Burdur

…………… Görkem DEMER Burdur

…………… Harun ŞENSES Burdur

…………… Hüseyin DOĞAN Burdur

…………… Musa Kazım SAVRAN Burdur

…………… Nihat ÇİFTÇİ Burdur

…………… Okay KOCAPINAR Burdur

…………… Osman KISAOĞLU Burdur

…………… Ozan KISAOĞLU Burdur

…………… Ömer ÜRKMEZ Burdur

…………… Sabri ŞENER Burdur

…………… Şeref DİLMAÇ Burdur

…………… Yavuz Ethem DOLUNAY Burdur

…………… Hasan Ali TOLACI Burdur

…………… Mehmet KAYAKÖZÜ Burdur

…………… Hakan BOYACIOĞLU Burdur

…………… Fethi KIRLI Burdur

…………… Mehmet UYGUN Isparta

…………… Ramazan HALICI Ankara

Temsilcilik tarafından; kayıtlarında geçen mekanik tesisatın,

1) 1.sınıf -Ahır

2) 2. Sınıf –Sıhhi Tesisat

3) 3A- Kombi ve kat kaloriferi

4) 3B- Merkezi Isıtma sistemi

olarak çeşitli sınıfları kapsadığı, Mekanik Tesisat projeleri Temsilcilik tarafından onaylanırken;

1) Projelerin faturaları,

2

2) Mimarlar odasında onaylanmış, m ve sınıf gösterir mimari proje,

3) 5 takım imzalı ve ıslak kaşeli mekanik tesisat projesi

talep edildiği bildirilmektedir. Projeler merkez program olan OBYS programına

2

girilmekte; proje bilgileri girildikten sonra sistem m ye göre fatura ücretini belirlemekte ve asgari fatura ücretinin altında bulunan faturaları onaylamamaktadır. Asgari ücret çizelgesine uyulması mesleki denetimde zorunlu unsurlar arasında sayılmıştır.

120

2.4.2.2 Burdur Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğünden Elde edilen Bilgiler Müdürlüğün konu hakkındaki yazısında, Burdur ilinde Belediye için çalışan gösteren 9 makine mühendisi bulunduğu, bunlar dışında değişik işlerle uğraşan mesleği makine mühendisliği olan kişiler de olduğu, Burdur’da TMMOB MMO Temsilciliği bulunduğu, İmar Müdürlüğü’ne intikal eden projelerde Temsilciliğin proje numarasının talep edildiği, bu numaranın “Oda Vizesi” olarak anıldığı, Burdur’daki makine mühendislerinin havuz sistemi ile çalıştıklarına dair ellerinde herhangi bir bilgi olmadığı, Müdürlüğe sunulan projelerde herhangi bir dengeli dağılıma rastlanmadığı ve bu kapsamda Müdürlüğe herhangi bir şikâyet ulaşmadığı belirtilmiştir.

I.3. Değerlendirme

Şikâyet dilekçesinde Burdur’da faaliyet gösteren makine mühendislerinin havuz oluşturdukları ve bu şekilde rekabeti engelledikleri iddia edilmektedir. Söz konusu uygulama, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinde yasaklanan “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” ile (b) bendinde yasaklanan “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının ve unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” hükümleri çerçevesinde değerlendirilecektir.

I.3.1. Havuz Uygulamaları Hakkında Değerlendirmeler

Teşebbüsler arasında gerçekleştirilen havuz uygulamaları, fiyat birliği ve müşteri paylaşımı gibi rekabet hukuku bağlamında ihlal olarak değerlendirilen eylemlere yol açtığından yasaklanmıştır. Serbest müşavir mühendislerin (SMM) oluşturduğu havuz anlaşmaları hakkında Kurumumuza şimdiye kadar çok sayıda başvuru olmuş ve bazı şikâyetler doğrultusunda, söz konusu havuz uygulamalarına yönelik önaraştırmalar açılmıştır.

TMMOB tarafından yayımlanan asgari ücret tarifelerinin kaldırılmasına yönelik Rekabet Kurulu kararının yürütmesi Danıştay tarafından 2003/2564 ve 2003/2705 sayılı kararlarla

1 durdurulmuş, esasa ilişkin kararlar 08.07.2005 ve 14.11.2006 tarihlerinde verilmiştir. TMMOB’a bağlı meslek odaları, halen yürürlükte olan yönetmelikler gereği asgari ücret tarifeleri yayımlamakta ve üyelerinin tarifelerde yer alan tutarlara uymalarını sağlamak için fatura denetimi yapmaktadırlar. SMM’ler, üyesi oldukları Odalara ödemeleri gereken Mesleki Denetim Bedellerini ve KDV Kanunu uyarınca ödemeleri gereken KDV tutarlarını bu miktarlar üzerinden ödemek zorundadırlar. Ayrıca kesilen faturalar Asgari Ücret Tarifeleri’nde yer alan tutarlar üzerinden kesilmek zorunda olduğu için, SMM’ler gelir vergisi beyanlarını da bu tutarlar üzerinden yapmaktadırlar. Bununla birlikte fiilen daha düşük bir noktada oluşan piyasa fiyatlarından dolayı %50’ere varan fiyat indirimleri yapıldığı, SMM’ler ve müşteri konumundaki mimarlar tarafından ifade edilmiştir.

Bu koşullar altında aldıkları ücretlerin yaklaşık yarısını vergi olarak ödeyen SMM’ler, tahsil ettikleri ücretleri asgari ücret tarifesinde yer alan tutarlara yaklaştırmak için bu tür uygulamalara gitmektedirler. Esasen, pazar ve müşteri paylaşımına yol açmayan, yalnızca asgari ücreti tahsil etmek amacıyla oluşturulan havuz uygulamaları 4054 Kanun’u ihlal etmemektedirler.

1 Danıştay 13. Daire’nin 2005/916 E., 2005/3436 K. Ve 08.07.2005 T ile 2005/1668 E., 2006/4329 K. ve 14.11.2006 T. Kararları.

I.3.2. Başvuruya Konu Havuz İddiasının Değerlendirilmesi

TMMOB, Kamu Kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olmakla faaliyet alanına giren konularda genel düzenleyici işlemler tesis etme yetkisine sahiptir. Bu kapsamda, mühendislerin uygulayacağı asgari ücretlere ilişkin çıkarılan yönetmelik vergi kaybının önlenmesine hizmet etmekte olup, vasfı itibariyle idare hukuku ışığında değerlendirilmesi gereken bir idari işlem özelliği taşımaktadır. Dolayısıyla, kamu otoritelerinin tesis ettiği işlemlere karşı başvuru mercii ilgili otoritelerle idari yargı yerleri olarak tanımlanmaktadır. Yönetmelik hükümlerinin, kanunlar hiyerarşisi içinde, üst normlara aykırılık teşkil etmesi, idari işlemleri denetlemeye yetkili mahkemeler nezdinde çözümlenecek sorunlardandır. Rekabet Kurumunun yetkisi rekabeti olumsuz yönde etkileyen anlaşma, karar ve teşebbüs birliği kararları ile sınırlıdır.

Buna karşılık, bir coğrafi pazarda faaliyet gösteren firmaların havuz oluşturarak ve piyasadaki rakiplerin hizmet kalitesini devre dışı bırakarak rekabet koşullarının etkisiz hale getirmeleri 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinde yasaklanan “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” ile (b) bendinde yasaklanan “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının ve unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” hükümleri çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Pazarda serbest… gösteren makine mühendislerinin bir araya gelerek bir havuz sistemi kurması, proje alan her mühendisin proje karşılığında tahsil ettiği ücretin belli bir kısmını havuza yatırması, havuzda biriken paranın belirli periyotlarla proje alsa da almasa da bütün havuz üyeleri arasında paylaştırılması, mesleki dayanışmanın ötesinde, söz konusu piyasada gerçekleşmesi beklenen rekabet koşullarını olumsuz yönde etkileyebilecek bir uygulamadır. Havuz uygulamasının 4054 Sayılı Kanun kapsamında yasaklanabilmesinin koşulu bu uygulamanın rakipler arasında pazar yahut müşteri paylaşımına yol açmasıdır. Önaraştırma kapsamında elde edilen delillere ve öne sürülen iddialara bakıldığında, rakipler arasında müşteri ya da pazar paylaşımına ilişkin bir bilgi göze çarpmamaktadır. Yazılı olarak Kuruma intikal eden proje bilgi ve detaylarından edinilen bilgilere göre müşteriler dilediği makine mühendisiyle birlikte çalışabilmekte; mühendisler ise mevzuat uyarınca tahsil etmek durumunda olduğu asgari ücreti müşteriden talep etmektedir. Projelerin merkez program olan OBYS programına

2

girilmesi proje bilgileri girildikten sonra sistemin m ye göre fatura ücretini belirlemesi ve asgari fatura ücretinin altında bulunan faturaları onaylamaması sebebiyle Burdur’da faaliyet gösteren makine mühendislerinin fiyat rekabetine girememelerinin şikâyetçinin iddialarına temel oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bunun yanında iddia edilen havuz oluşumu hakkında başvuru sahibinin iddiasını destekler nitelikte her türlü şüpheden uzak somut bir delil elde edilememiştir.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.