United Technologies International Corporation (UTIC) ve Türk Hava Yolları Teknik A.Ş.

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,

Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Esin AYGÜN, Recep GÜNDÜZ

E. DOSYA KONUSU: United Technologies International Corporation (UTIC) ve Türk Hava Yolları Teknik A.Ş. (THYT) arasında kurulacak olan Pratt & Whitney THY Teknik Uçak Motoru Bakım Merkezi Ltd. Şti. aracılığıyla motor bakım, tamir ve onarım merkezi kurulması işlemine izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 14.5.2008 tarih, 3019 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 29.5.2008 tarih, 2008-4-93/Öİ-08-KT sayılı Ortak Girişim Ön İnceleme Raporu 30.5.2008 tarih, REK.0.08.00.00-120/141 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-37 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;

- bildirimi yapılan devralma işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olduğu, ancak devir sonucunda ilgili pazarda hakim durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi, böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmayacağı,

- “Ortak Girişim Sözleşmesi”nin (…) maddesinde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün yan sınırlama sayılabileceği ve söz konusu kısıtlamaya ortak girişimim kurulması işlemi ile birlikte izin verilebileceği

görüşlerine yer verilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İlgili Pazar

60

H.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün/hizmet pazarı “ticari jet motorlarına yönelik MRO hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Oluşturulacak yeni şirket aracılığıyla sunulacak MRO hizmetleri ülke genelinde faaliyet gösteren tüm hava yolu şirketlerinin sahip olduğu/işlettiği uçaklara yönelik olduğundan, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak tespit edilmiştir.

70

H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.2.1. Taraflara İlişkin Bilgiler

H.2.1.1. UTIC

UTIC, hisselerinin tamamına United Technologies Corporation (UTC)’ın sahip olduğu bir bağlı şirkettir ve hisseleri New York Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem görmektedir. UTC’nin, ayrı bir tüzel kişiliği bulunmayan Pratt&Whitney birimi, UTIC’i Amerika Birleşik Devletleri dışında iş yapmak için kullanmaktadır. H.2.1.2. Türk Hava Yolları Teknik A.Ş.

THYT, hisselerinin tamamına Türk Hava Yolları A.O. (THY)’nın sahip olduğu bir şirkettir. THYT, Yeşilköy Atatürk Uluslararası Havalimanı’nda hem THY’nin hem de üçüncü şahısların filolarına, Boeing ve Airbus uçak gövdelerinin, motorlarının, yedek güç ünitelerinin, iniş takımlarının ve parçalarının MRO hizmetlerini sağlamaktadır. Uçak motorları için sağlanan MRO hizmetlerinden elde edilen ciro, THYT’nin toplam cirosunun %30’undan azını temsil etmektedir. Söz konusu motor bakım hizmetleri mevcut durumda CFM56 ve CF6-80 motorlarından

ibarettir. Henüz tamamlanmamış olmakla beraber THYT, V2500 tipi motorlar için de MRO hizmetleri sunabilme kapasitesini geliştirme aşamasındadır.

H.2.2. İşleme Konu Yeni Şirket

Pratt & Whitney THY Teknik Uçak Motoru Bakım Merkezi Ltd. Şti. (P&W-THYT) Yeşilköy Atatürk Uluslararası Havalimanı’ndaki tesislerde hava yolu müşterilerine ve uçak kiralama şirketlerine CFM56 ve V2500 motorları için MRO hizmetleri sunacaktır. Şirket, (………....) ABD Doları’nın YTL. karşılığı başlangıç sermayesi ile limited şirket şeklinde kurulacaktır. Kayıtlı sermayenin %51’ine UTIC ve %49’una THYT sahip olacaktır.

Taraflar arasında imzalanan “Ortak Girişim Sözleşmesi” hükümlerine göre yeni şirket Asya ve Güney Pasifik dışındaki ülkelerde bulunan müşterilere atölyeye alma, sökme, teknik muayene, montaj ve onarılan motorların denenmesi ve teslimatı gibi MRO hizmetleri verecek; Asya ve Güney Pasifik’te bulunan müşterilere ise herhangi bir pazarlama çabası olmaksızın talep geldiği hallerde bu hizmetleri sunabilecektir.

Yeni şirkette %49 hissesi bulunan THYT, CFM 56 motorları için mevcut MRO hizmetleri kapasitesini Yeni Şirket’e devredecektir. Bununla beraber V2500 motorları için MRO hizmetleri sağlama kapasitesini geliştirme aşamasında olan ancak hali hazırda bu kapasiteye sahip olmayan THYT, Yeni Şirket faaliyetine başlamadan önce bu kapasiteye erişirse bunu da Yeni Şirket’e devredecektir. Yeni şirkette çoğunluk hissesini elinde bulunduracak olan UTIC, yeni şirkete P&W ve iştiraklerinin V2500 motorları ve bunun yanı sıra CFM56 motorlarının bakımıyla ilgili olarak geliştirmiş oldukları bilgileri sağlayacaktır. Yeni Şirket’in kapasitesinin THYT’nin mevcut kapasitesini aşması amacıyla da, UTIC ve bağlı şirketleri belirli patent ve lisansları ve/veya teknik bilgileri söz konusu şirketin kullanımına sunacaktır.

H.2.3. 1997/1 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme

Bildirimin konusu, UTIC ve THYT arasında kurulacak olan Pratt & Whitney THY Teknik Uçak Motoru Bakım Merkezi Ltd. Şti. aracılığıyla motor bakım, tamir ve onarım merkezi kurulması işlemine izin verilmesi talebinden ibarettir.

1997/1 sayılı Tebliğ'in “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller” başlıklı 2. maddesinin (c) bendine göre, “Amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint-venture)” 4054 sayılı Kanun"un 7. maddesi çerçevesinde teşebbüsler arası birleşme ve devralma olarak kabul edilmektedir.

Esasen, teşebbüsler arası bir işlemin birleşme ve devralma sayılabilmesi için taşıması gereken unsurlar şunlardır:

- Ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması,

- Ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması,

- Ortak girişimin, taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisinin olmaması.

- Ortak Kontrol

Ortak girişimlerde aranan birinci koşul, işleme konu şirketin kurucu firmalar tarafından ortak kontrol altında tutuluyor olmasıdır. Bildirim formunda yer verilen P&W-THYT’nin işlem sonrası hissedarlık yapısının incelenmesinden, kayıtlı sermayenin %51’ine UTIC’in ve %49’una THYT’nin sahip olacağı anlaşılmaktadır. Ortak kontolün en belirleyici unsuru olan karar alma ve yönetim mekanizması ile ilgili olarak, Ortak Girişim Sözleşmesi’nde aşağıdaki hususlar düzenlenmiştir:

Sözleşme’nin “Genel Kurullar” başlıklı (….) maddesine göre, Sözleşme’de aksi belirtilen ya da Türk yasalarının aksini gerektirdiği haller haricinde Genel Kurul nisabı Ortak Girişim Şirketi’nin sermayesinin en az %60’ını elinde bulunduran Tarafların toplantıda bizzat veya vekaleten hazır bulunmasıyla sağlanacaktır. Bütün Genel Kurul Kararları, Ortak Girişim Şirketi’nin sermayesinin en az %60’ını elinde bulunduran Tarafların karar lehinde oy kullanmasıyla yürürlüğe konulacaktır. (…) maddede bundan başka “Genel Kurul Kararı Gerektiren Önemli İşler” düzenlenmiştir. Buna göre, Türk Ticaret Kanunu’nda daha yüksek nisabın belirlendiği haller saklı kalmak üzere, aşağıda sıralanan işlemler yalnızca Genel Kurul Kararı ile karara bağlanacaktır ve Genel Kurul, Ortak Girişim’in sermayesinin en az %66.6’sını elinde bulunduran Tarafların onayıyla önceden karar almadıkça, Ortak Girişim Şirketi söz konusu hiçbir işlemi yapmayacaktır. “a) (………….TİCARİ SIR……………)

b) (………….TİCARİ SIR……………)

c) (………….TİCARİ SIR……………)

160

d) (………….TİCARİ SIR……………)

e) (………….TİCARİ SIR……………)

Bundan başka, Yönetim Kurulu’na ilişkin düzenlemeler de Sözleşme’nin (…) ila (…) maddeleri arasında yer almaktadır. (…) maddede yer alan hüküm uyarınca

Yönetim Kurulu beş üyeden oluşacaktır. THYT’nin aralarından 1’i Yönetim Kurulu Başkanı olacak şekilde 2 kişiyi aday gösterme hakkı olacaktır. THYT’nin aday gösterdiği kişiler, P&W’nin görüşü alındıktan sonra atanacaktır. P&W’nin aralarından 1’i Yönetim Kurulu Başkan Vekili olacak şekilde, üç aday gösterme hakkı olacaktır. P&W’nin aday gösterdiği kişiler, THYT’nin görüşü alındıktan sonra atanacaktır. Yönetim Kurulu, Sözleşmenin (…) maddesi uyarınca, Ortak Girişim Şirketi’yle ilgili önemli bütün konularda, ilgili kanunlara uygun olarak karar verecektir. Yönetim Kurulu toplantı ve karar nisabı, Sözleşme’nin (…) maddesinde düzenlenmiştir. Bu kapsamda, toplantı nisabı ilk toplantıda en az dört üyenin hazır bulunmasıyla sağlanacaktır. Yönetim Kurulu Başkanı da dahil olmak üzere tüm üyelerin alınacak kararlarda bir oy hakkı olacaktır. Yönetim Kurulu Kararları, nisabın sağlandığı bir toplantıda hazır bulunan üyelerin en az 3’ünün karar lehinde oy kullanılması kaydıyla onaylanacaktır. Sözleşme’nin 31. maddesi ise “Yönetim Kurulu Kararı Gerektiren Önemli İşlerde Toplantı ve Karar Nisabı”nı düzenlemiştir. Buna göre, (…) maddeye uygun olarak nisabın sağlandığı bir toplantıda hazır bulunan P&W’nin aday gösterdiği en az bir üyenin ve THYT’nin aday gösterdiği bir üyenin lehte oyuyla Yönetim Kurulu önceden karar almadıkça, Ortak Girişim Şirketi’nin aşağıdaki hiçbir işlemi yapmaması karara bağlanmıştır:

“(i) (………….TİCARİ SIR……………)

190

(ii) (………….TİCARİ SIR……………)

(iii) (………….TİCARİ SIR……………)

(iv) (………….TİCARİ SIR……………)

(v) (………….TİCARİ SIR……………)

(vi) (………….TİCARİ SIR……………)

(vii) (………….TİCARİ SIR……………)

(viii) (………….TİCARİ SIR……………)

(ix) (………….TİCARİ SIR……………)

(x) (………….TİCARİ SIR……………)

(xi) (………….TİCARİ SIR……………)

(xii) (………….TİCARİ SIR……………)

(xiii) (………….TİCARİ SIR……………)

(xiv) (………….TİCARİ SIR……………)

230

Maddede ayrıca Ortak Girişim Şirketi’nin yıllık ve uzun vadeli faaliyet planları ve bütçesinin daima Yönetim Kurulu toplantılarında görüşüleceği ve Yönetim Kurulu’nun THYT’nin atadığı üyelerin bunlarla ilgili tavsiyelerini, Genel Kurul’a sunduğu tekliflerde dikkate alacağı düzenlenmiştir.

“Yönetim Teşkilatı”nın düzenlendiği (…), (…), ve (…) maddelerde; Genel Müdür’ün Yönetim Kurulu’nun çeşitli kararlarını uygulamak üzere bir üst yönetim kadrosu oluşturmaktan, Ortak Girişim Şirketi’nin bakım ve onarım hizmetlerinin pazarlanmasını, satışını ve tedarikini sevk ve idare etmekten sorumlu olacağı hususları yer almaktadır. Maddelerde ayrıca üst yönetim kadrosunda en az, hepsi doğrudan doğruya Genel Müdür’e bağlı olarak çalışacak olan Finans Müdürü, Planlama Müdürü ve Operasyon Müdürü’nün bulunacağı kabul edilmiştir.

Ortak kontrolün varlığının gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit ederken ana teşebbüslerin eşit oy hakkına sahip olması veya karar organlarında eşit üyeyle temsil edilmesi, ana teşebbüslerden bazılarının azınlık paylarına sahip olmasına rağmen veto haklarını elinde bulundurması, oylamalarda ortak hareket edilmesi belirleyici olmaktadır. Dosya konusu olay bakımından ana teşebbüslerin veto hakkına sahip olması konusu önem taşımaktadır. Veto hakları konusunda temel belirleyici unsur, ana teşebbüslerin ortak girişimin stratejik ticari davranışları üzerinde belirleyici etki sağlayıp sağlamadığıdır. Ortak girişimin bütçesinin onaylanması, iş planının tasdik edilmesi, önemli yatırımlar, üst düzey yöneticilerin atanması konuları stratejik nitelikte olup, ortak kontrolün varlığına işaret etmektedir.

Sözleşme’nin ilgili hükümleri uyarınca, ortak girişimin üst düzey yönetiminin bağlı olarak çalışacağı Genel Müdür’ün atanması veya görevden alınması, ana sözleşmesinde değişiklik, sermaye harcamaları gibi konularda her iki tarafa da veto hakkı tanındığı anlaşılmış ve P&W-THYT üzerinde tarafların ortak kontrole sahip olacakları yönünde kanaate ulaşılmıştır.

- Bağımsız İktisadi Varlık Olması

Ortak girişim işleminin yoğunlaşma doğurucu olup olmadığını gösteren kriterlerden bir diğeri de söz konusu işletmenin bağımsız bir iktisadi varlık niteliği taşımasıdır. Bu kriter ile ifade edilen temel amaç, kurulacak olan ortak girişimin kurucularından bağımsız olarak ilgili pazarda faaliyetlerini sürdürebilen ayrı bir teşebbüs olarak tanımlanabilmesini sağlamaktır. Ortak girişim, pazarda faaliyet gösteren diğer firmaların gerçekleştirdiği üretim, dağıtım gibi tüm faaliyetlerde bulunmalı ve tam işlevsel firmalarda olduğu gibi kendine ait muhasebe, personel, idare ve yönetim organına sahip olmalıdır. Ortak Girişim Sözleşmesi’nin (…) maddesinde yer alan ifadelere göre, Ortak Girişim Şirketi, kendisi açısından yeterli kâr seviyesiyle hizmet verebilmek amacıyla sağlam ve yasal ticari ilkelere dayanacak ve faaliyette bulunacaktır. Ortak Girişim Sözleşmesi’nde P&W- THYT’nin yönetim ve denetim kurullarının belirlenme ve çalışma yöntemlerine ilişkin ayrıntılı düzenlemelerin olması, ayrıca P&W-THYT’nin faaliyetlerinin yürütülmesinin, bütçe hazırlanmasının, hisse devrinin usullerinin tespit edilmiş olması, bu şirketin bağımsız bir teşebbüs olarak faaliyet gösterip karar alabileceğini göstermektedir.

- Rekabeti Sınırlayıcı Amaç veya Etkinin Olmaması

Bu şarta göre, işlemin, ortak girişimin kurucusu olan şirketler arasında veya bu şirketlerle ortak girişim arasında rekabetçi davranışların koordinasyonuna neden olma riski taşımıyor olması gerekir.

Buna göre;

- Ana teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet göstereceği ilgili ürün pazarındaki etkinliklerinin önemsiz seviyede kalması veya ana teşebbüslerden sadece birinin ilgili ürün pazarındaki faaliyetlerine devam etmesi,

- Ana teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet göstereceği ilgili ürün pazarındaki tüm faaliyetlerini ortak girişime devretmeleri,

hallerinde söz konusu risk bulunmamaktadır.

CFM56 motorlarına ilişkin MRO faaliyetlerini ve tamamlanması halinde V2500 model MRO hizmetleriyle ilgili geliştirmiş olduğu tüm varlıklarını P&W-THYT’ye devreden THYT, bundan sonra CFM56 ve V2500 motorları için MRO hizmetleri sağlamayacaktır. Dolayısıyla, P&W-THYT’nin faaliyetleri ile THYT’nin faaliyetleri arasında her hangi bir örtüşme yaşanmayacağı bildirilmiştir. Bundan başka, Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre, P&W-THYT, THY haricindeki 3. kişi havayolu şirketleri ve leasing şirketlerinin uçakları için de motor bakım, tamir ve onarım hizmetleri sunacaktır.

Yukarıda yapılan değerlendirmeler sonucunda, bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir işlem olarak kabul edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Öte yandan, 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi gereğince, “Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşme ve devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirası (yirmi beş milyon Yeni Türk Lirası)'nı aşması halinde Rekabet Kurulundan izin almaları zorunludur”. Dosya mevcudu bilgilere göre, THYT’nin 2007 yılında motorlar için sağlanan MRO hizmetlerinden elde ettiği ciro (…………….) YTL.’dir. Bu çerçevede bildirim konusu devralma işleminin, ciro yönüyle Kurul’un iznine tabi olduğu kanaatine varılmıştır.

Diğer taraftan, dosya mevcudu bilgilere göre, P&W’nin, Türkiye’de ilgili ürün pazarındaki faaliyeti sınırlıdır. Bu hususun yanı sıra bildirim konusu işlem neticesinde THY dışındaki uçaklara da bakım onarım hizmeti verileceği ve ilgili pazarda toplam pazar payında önemli bir artış olmayacağı tespit edildiğinden, bildirim konusu işlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu daha da güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

H.2.4. Bildirime Konu Anlaşmada Yer Alan Rekabet Yasakları Açısından Değerlendirme

Bildirime konu “Ortak Girişim Sözleşmesi”nin (…) maddesi, aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

“Madde (…). P&W ve THYT aşağıdaki hususları karara bağlamışlarıdır:

i) (………….TİCARİ SIR……………)

ii) (………….TİCARİ SIR……………)

330

iii) (………….TİCARİ SIR……………)

iv) (………….TİCARİ SIR……………)

340

b) (………….TİCARİ SIR……………)

c) (………….TİCARİ SIR……………)

Birleşme ve devralma işlemine ilişkin bir rekabet yasağının yan sınırlama olarak kabul edilmesi ve bu çerçevede işlemle birlikte değerlendirilmesi için söz konusu yasağın “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma”, “sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” kriterlerini sağlaması gerekmektedir. Yukarıda aktarılan rekabet yasaklarının, yoğunlaşma işlemi ile doğrudan ilgili ve gerekli oldukları ve sadece taraflar bakımından bağlayıcı oldukları kanaatine varılmıştır. Ayrıca, orantılılık kriteri açısından bakıldığında, taraflara getirilen rekabet yasaklarının yalnızca devre konu hizmetleri kapsadığı ve öngörülen iki yıllık sürenin makul olduğu anlaşılmıştır.

Bu çerçevede, “Satış ve Satınalma Sözleşmesi”nde yer alan rekabet yasaklarının yan sınırlama olarak kabul edilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

Bu noktada değinilmesi gereken son husus; ömrü (….) olarak belirlenen Ortak Girişim Şirketi’nin ilk 12 yıllık döneminde taraflardan herhangi biri tarafından potansiyel rakip yatırımlarının yapılmasına kalkışılması halinde diğer tarafın öncelikli teklif alma hakkının olmasıdır. Bu yöndeki düzenleme halihazırda

rekabeti arttırma olanaklarının var olduğunun bir göstergesi olarak kabul edilebilir. Bununla birlikte yapılacak yatırımlar sonucunda tarafların yeni ortak girişimler kurarak faaliyet göstermelerinin pazarda yaratacağı etkilerin şu aşamada değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, yapılacak yatırımlara ve kurulacak şirketlere göre konunun ileride değerlendirilebileceği kanaatine varılmıştır.

370

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.