Avivasa Emeklilik ve Hayat A.Ş. ile Odea Bank A.Ş. arasında akdedilen “Acentelik Sözleşmesi”ne bireysel…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Ömer TORLAK

Üyeler: Arslan NARİN (İkinci Başkan), Fevzi ÖZKAN,

Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN

B. RAPORTÖRLER: Fatma ATAÇ, Hatice CESUR

C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: Avivasa Emeklilik ve Hayat A.Ş.

Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN

Mete Cad. No:12/7-8 34437 Taksim/İstanbul

(1) D. DOSYA KONUSU: Avivasa Emeklilik ve Hayat A.Ş. ile Odea Bank A.Ş. arasında akdedilen “Acentelik Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınması talebi.

(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 21.12.2016 tarih ve 7322 sayı ile giren ve eksikleri en son 05.04.2017 tarihinde tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 09.05.2017 tarih ve 2017-4-57/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; bildirim konusu Acentelik Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesi kapsamında olduğu, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığı, ancak Sözleşme’ye bireysel muafiyet verilebileceği ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

(4) İlgili başvuruda, Avivasa Emeklilik ve Hayat A.Ş. (AVIVASA) ile Odea Bank A.Ş. (ODEABANK) arasında imzalanan Acentelik Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinden muaf tutulması ve Acentelik Sözleşmesi’ne Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınması talep edilmiştir. AVIVASA hayat ve ferdi kaza sigorta branşı ürünleri ile emeklilik ürünlerinin satışına ilişkin olarak ODEABANK’ı tüm şubeleri ve dağıtım ağı ile birlikte münhasır acentesi olarak tayin etmiştir. Bu acentelik sözleşmesi ile AVIVASA söz konusu ürünlerin tedarikçisi konumuna gelmektedir. Acentelik Sözleşmesi AVIVASA’nın finansal danışmanları ve diğer dağıtım kanalları yoluyla sözleşmeye konu ürünlerin satışını ve dağıtımını gerçekleştirmesini yasaklamazken, ODEABANK bakımından rekabet etmeme yükümlülüğü içermektedir.

(5) Acentelik Sözleşmesi ile ODEABANK, bazı istisnalar dışında münhasır olarak AVIVASA ürünlerini sunmayı taahhüt etmektedir. ODEABANK için getirilen bu rekabet etmeme yükümlülüğünün istisnalarından biri Acentelik Sözleşmesi’nin 4.2. maddesinde düzenlenmekte olup, söz konusu maddede ODEABANK’ın AVIVASA tarafından temin edilenlerden farklı hayat sigortası veya emeklilik ürünleri satmak istemesi halinde, bu yeni ürünleri öncelikle AVIVASA’dan talep edeceği öngörülmektedir. AVIVASA’nın bu talebe bir ay içinde olumlu cevap vermesi halinde ODEABANK, yeni ürünleri münhasıran AVIVASA’dan temin edecektir. Öte yandan ODEABANK, AVIVASA’nın sağlayamayacağı yeni ürünleri, başka bir hayat sigortası veya emeklilik şirketinden temin edebilmektedir.

(6) Bununla birlikte AVIVASA, Türkiye genelinde ODEABANK dışında ürün ve hizmetlerini kendi acentelik ağı ve acente olarak faaliyet gösteren Akbank T.A.Ş. (AKBANK) aracılığı ile sunmaya devam edecektir. AVIVASA, ürünlerin satışı ve dağıtımı konusunda ODEABANK harici bir taraf ile çalışmakta serbest olsa da, ODEABANK’ın bankacılık ve finansal hizmetler alanındaki rakipleri ile kurulacak olan ilişkilerin, ürünlerin koşulları ve komisyon koşulları yönünden ODEABANK’ın sahip olduğu koşullardan daha avantajlı olamayacağı öngörülmektedir.

(7) Başvuruya konu Acentelik Sözleşmesi, 08.08.2016 tarihinde imzalanmış olup, bu tarihten itibaren 10 yıl süreyle yürürlükte kalacak, sürenin bitiminde de kendiliğinden sona erecektir.

(8) İlgili ürün pazarı, teşebbüslerin akdettikleri sözleşmenin etki edeceği pazar olup, bildirime konu Acentelik Sözleşmesi’nin AVIVASA’nın hayat ve ferdi kaza sigortaları ile emeklilik ürünleri için ODEABANK’ı acentesi olarak atamasını konu edindiği dikkate alınarak, “’hayat’, ‘ferdi kaza’ ve ‘bireysel emeklilik’ ürünlerinde acentelik hizmetleri pazarı” olarak tanımlanmıştır. Bununla birlikte, bankaların serbest acentelere nazaran geniş müşteri kitlesine daha az maliyetle ulaşma ve çapraz satış yapma imkânlarına sahip olması nedeniyle ve pazarın olası en dar tanımında dahi Sözleşme’nin rekabet endişesine sebebiyet verip vermediğinin görülebilmesi bakımından hayat, ferdi kaza ve bireysel emeklilik ürünlerinde banka sigortacılığı hizmetleri pazarları ayrı ayrı olmak üzere ele alınmıştır.

G.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme

(9) Söz konusu ilişkide AVIVASA Acentelik Sözleşmesi’ne konu ürünlerin münhasır tedarikçiliğini, ODEABANK ise acentelik görevini üstlendiğinden taraflar arasındaki ilgili Sözleşme dikey bir anlaşma niteliğindedir

(10) Rekabet Kurulunun çıkardığı Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz), müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye getirilen sınırlamaların genellikle Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmadıkları, dolayısıyla prensip olarak muafiyet rejiminin de konusunu oluşturmadıkları kabul edilmektedir. Bu kapsamda söz konusu sınırlamaların Kanun’un 4. maddesi kapsamında olup olmadığını belirleyen faktör, acentenin müvekkil tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir risk alıp almaması olarak belirlenmiştir. Acentenin bir mali veya ticari risk taşımaması durumunda faaliyetlerinin müvekkil teşebbüsün faaliyetlerinin bir parçası olarak değerlendirileceği, aksi halde, yani acentenin risk üstlenmesi durumunda, kendi yapmış olduğu yatırımların geri dönüşünü sağlayabilmesi için pazarlama stratejisini özgürce belirleyebilmesi gerektiği ve bu durumda, söz konusu sınırlamaların Kanun’un 4. maddesi kapsamına girebileceği ifade edilmektedir.

(11) Bu bağlamda ODEABANK’ın AVIVASA’nın faaliyetlerine aracılık ettiği, dolayısıyla Kılavuz’da açıklanan mali veya ticari riskleri taşımadığı anlaşıldığından, ODEABANK’a AVIVASA hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak getirilen sınırlamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

(12) Kılavuz’da acentelik sözleşmelerinin müvekkilin sözleşme konusu işlemler için müşteri veya bölge düzeyinde başka acente atamasını engelleyen (münhasır acente şartı) ve/veya acentenin rakip teşebbüslerin acenteliğini, dağıtıcılığını yapmasını engelleyen (rekabet etmeme şartı) sınırlamaları içerebileceği belirtilmektedir. Münhasır acentelik şartının marka içi rekabetle ilgili olduğu ve genellikle rekabeti sınırlamadığı kabul edilmekle beraber, rekabet etmeme yükümlülüğünün markalar arası rekabet ile ilgili olduğu ve rekabeti sınırlayıcı etki doğurabildiği ifade edilmektedir.

(13) AVIVASA ferdi ve hayat sigorta ürünleri ile bireysel emeklilik ürünlerinin ODEABANK’ın dağıtım ağı vasıtasıyla pazarlanması, satışı ve dağıtımına ilişkin münhasır bir hak elde etmektedir. Söz konusu rekabet etmeme yükümlülüğü nedeniyle Acentelik Sözleşmesi’nin, tarafı ODEABANK’ın ticari karar almadaki özgürlüğünü kısıtlayıcı nitelik taşıdığı, bu açıdan rekabeti kısıtlayıcı etki doğurma riski taşıdığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu anlaşılmıştır.

(14) Acentelik Sözleşmesi, rakipler arası olmayan bir dikey anlaşma niteliğinde olduğundan 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulup tutulamayacağının anlaşılması için öncelikle 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen koşulları taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

G.2. 2002/2 Sayılı Tebliğ Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme

(15) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesine göre üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler arasındaki dikey anlaşmalar, bu Tebliğ’de belirtilen koşulları taşıması kaydıyla, Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan Kanun’un 5. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulabilmektedir.

(16) AVIVASA, bireysel emeklilik ile hayat ve ferdi kaza sigorta alanlarında; ODEABANK ise temel bankacılık ile bireysel, ticari ve kurumsal bankacılık hizmetleri alanında faaliyet göstermektedir. Bu çerçevede değerlendirme, hayat sigortası, ferdi kaza sigortası ve bireysel emeklilik ile bu alanların alt branşları ve bankasürans [1] faaliyetleri çerçevesinde yapılmıştır.

(17) AVIVASA’nın hayat (birikim), hayat (koruma), ferdi kaza ve bireysel emeklilik ürünlerinde 2015 yılında gerçekleşen pazar payları sırasıyla %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..) [2] şeklindedir. Şirketin 2015 yılında bankasürans hayat (birikim) sigortaları pazar payı %(…..), bankasürans hayat (koruma) sigortaları pazar payı %(…..), bankasürans ferdi kaza sigortaları pazar payı %(…..)ve bankasürans bireysel emeklilik sigortaları pazar payı %(…..) [3] olarak gerçekleşmiştir. Bu çerçevede AVIVASA’nın pazar paylarının 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %40 eşiğinin altında olduğu anlaşılmıştır.

(18) Bununla birlikte, Acentelik Sözleşmesi’nin “SÖZLEŞMENİN SÜRESİ” başlıklı 3. maddesinde öngörülen 10 yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü süresinin Tebliğ kapsamında öngörülen beş yıllık süreyi aşması nedeniyle, sözleşmenin grup muafiyetinden yararlanamadığı, dolayısıyla ilgili Sözleşme’ye ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.

[1] Bankasürans (bancassurance), finans kuruluşları arasında ortaya çıkan yakınlaşmalar neticesinde finans hizmetlerinin çoğunun branşlar üstü bir biçimde tek elden sunulmasıdır. Aralarında yakınlaşma başlayan kuruluşlar, başta bankalar ve sigorta şirketleri olmak üzere finansal kiralama, faktoring vb diğer finansal sektör kurumlarıdır. Türkiye’de ise bankasürans kavramı ile genel olarak banka şubelerinin sigorta acentesi olarak kullanıldığı dağıtım yapısı ifade edilmektedir.

2 Katılımcı sayısı bakımından AVIVASA’nın bireysel emeklilik pazarındaki payını ifade etmektedir.

3 AVIVASA’nın banka aracılığıyla gerçekleştirdiği bireysel emeklilik satışının, pazardaki toplam bireysel emeklilik satışına oranını ifade etmektedir.

G.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi

(19) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi, “Kurul, aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4 üncü madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir:

a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve

iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,

b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,

c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,

d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması” hükmünü haizdir.

a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması:

(20) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için öncelikle anlaşma konusu malın üretimi ve dağıtımı ile ilgili olarak bir gelişme veya iyileşme olması ya da ekonomik veya teknik gelişme sağlanması gerekmektedir. İlgili bentte kastedilen iyileşme ve gelişmelerin, sadece teşebbüslerin kendi açılarından sağlayacakları menfaat veya kazanç şeklinde değil; aynı zamanda bunların ekonomiye yapacakları somut katkı şeklinde anlaşılması gerekmektedir. Bu kapsamda somut olayın özelliklerine göre değişmekle birlikte genel olarak üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi hallerin varlığı halinde muafiyetin ilk koşulunun sağlandığı değerlendirilmektedir.

(21) Bu çerçevede Bildirim Formunda ve ek bilgi ve belgelerde, AVIVASA’nın hem sigortacılık hem de ürünlerin pazarlama yöntemleri hakkında ODEABANK personeline eğitim vereceği, ayrıca ODEABANK’ın AVIVASA’nın ürünlerine odaklanmasıyla sahadan gelen geri bildirimler ile birlikte tüketicilere daha iyi hizmet sunulması için iyileştirme ve geliştirmelerde bulunabilme imkânına sahip olacağı belirtilmiştir. Bu bakımdan münhasırlık ilişkisinin taraflar açısından hem daha teknolojik hem de daha kurumsal yatırımlara temel oluşturacağı ifade edilerek, tüketicinin ihtiyacına yanıt veren yeni ürünler üretilmesine katkı sağlayacağı dile getirilmiştir. Buna ilaveten, bankalar ile sigorta şirketleri arasındaki acentelik ilişkisinin kapsam ve ölçek ekonomisine imkân sağladığı, bunun yanı sıra sigortacının banka müşterilerine erişerek çapraz satış olanaklarını mümkün kıldığı eklenmiştir.

(22) İlgili rekabet etmeme düzenlemesi ile aynı zamanda ODEABANK personelinin, birçok sigortacının değişik amaçlara hizmet eden veya değişik genel şartlar içeren ürünlerinin hepsine odaklanmak yerine tek bir sigortacının ürünlerine hâkim olması sağlanarak, tüketicilere daha doğru bilgi ve daha doğru ürün sunabilme imkânına sahip olunacağı ifade edilmiştir.

(23) Açıklamalar çerçevesinde, sözleşmenin ve sözleşmede yer verilen rekabet etmeme yükümlülüğünün uygulanması ile ODEABANK’ın AVIVASA’nın ürünlerine ilişkin sunacağı hizmetin kalitesinin artacağı, ayrıca tarafların teknolojik ve kurumsal yatırım yapma imkânına sahip olacağı görülmüştür. Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer verilen koşul sağlanmaktadır.

b)Tüketicinin bundan yarar sağlaması:

(24) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için aranan ikinci koşul ise aynı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan koşulun gerçeklemesi sonucunda ortaya çıkan faydadan tüketicilerin de yarar sağlamasıdır. Nitekim fiyat seviyesinde yaşanan düşüş, satış sonrası hizmetin etkinleşmesi, ürün çeşitliğinin artması, tüketicinin ürüne erişiminin kolaylaşması, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi haller tüketicinin elde edeceği yarar kapsamında değerlendirilebilmektedir.

(25) Bildirim Formunda, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer verilen koşulun gerçekleşmesiyle beraber ortaya çıkacak olan kazanımların ve yaratılan iyileştirmelerin tüketicilere doğrudan yansıtılabileceği, uzmanlaşmaya paralel olarak tüketicilere daha kesin bilgiler içeren açıklamalar verilebileceği ve ODEABANK’ın müşterilerinin de kapsamlı sigortacılık ürünlerine erişebileceği ifade edilmiştir. Ek olarak, ODEABANK’ın sunduğu bankacılık ürünlerinin yanında banka müşterilerinin AVIVASA ürünlerine de aynı kaynaktan erişebilecek olması ve ilerleyen dönemde ortaya çıkacak müşteri ihtiyaçlarına özel ürün/süreç çalışmalarının tüketicilere sunulacak faydalara eklenebileceği belirtilmiştir.

(26) Bildirime konu sözleşme sayesinde bankalar tarafından tüketiciye sunulan hizmetin maliyetinin düşeceği, münhasırlık sonucunda ortaya çıkan uzmanlaşma ile birlikte tüketici ihtiyaçlarının daha etkin bir şekilde karşılanabileceği, sigorta şirketlerinin diğer pazarlardaki tecrübelerinin müşterilere yeni çözümler üretmekte faydalı olacağı; ayrıca, banka şubelerinin bağımsız acentelere nazaran daha geniş bir coğrafi yelpazeye yayılmış olması sayesinde tüketicinin sigorta ürünlerine ulaşmasının kolaylaşacağı göz önüne alınarak 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer verilen koşulun da karşılandığı kanaatine ulaşılmıştır.

c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması:

(27) İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığı değerlendirilirken dikkate alınması gereken en önemli husus, anlaşma taraflarının ilgili pazardaki gücü ve pazarın anlaşma öncesindeki yapısıdır. Bu çerçevede, bir teşebbüsün pazardaki gücünü değerlendirirken, ilgili teşebbüsün ve rakiplerinin pazar payı ve pazar payının istikrarı, rakiplerin sayısı, pazara giriş ve pazarda büyüme engellerinin olup olmadığı ve alıcıların gücü önem kazanmaktadır. Aşağıda her bir ilgili ürün pazarı için ayrı ayrı inceleme yapılmıştır.

i) Hayat Sigortası Pazarı

(28) Hayat sigortası (birikim+koruma) branşında faaliyet gösteren ve pazar payı büyüklüğü bakımından 2013-2016 dönemine ilişkin AVIVASA ve rakiplerinin pazar payı bilgilerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.

Tablo 1: Hayat (Koruma+Birikim) Sigortası Pazarında Teşebbüslerin Pazar Payları

Teşebbüs Adı 2013 (%) 2014 (%) 2015 (%) 2016 [4] (%)

Ziraat Hayat ve Emeklilik A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..)

Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler.

(29) Yukarıdaki tablodan, ilgili branşta AVIVASA’nın pazar payı büyüklüğü bakımından yedinci sırada olduğu, dolayısıyla fazla sayıda ve güçlü rakiplere karşı faaliyet göstermekte olduğu görülmektedir. Bununla birlikte hayat branşı birikimli ve koruma olmak üzere iki başlık altında ele alınabilmektedir. Bu kapsamda bakıldığında, birikim alanında 2015 yılı içerisinde (…..) TL; 2016 [5] yılı içerisinde (…..) TL prim üretimi gerçekleşmiş iken, koruma alanında 2015 yılı içerisinde (…..) TL; 2016 [6] yılı içerisinde (…..) TL prim üretiminin gerçekleştiği, dolayısıyla koruma pazarının birikim pazarına nazaran daha büyük olduğu görülmektedir. Yine de AVIVASA’nın ve rakiplerinin pazardaki konumunun daha net görülebilmesi, olası en dar pazar tanımında dahi rekabetçi endişelerin ortaya çıkıp çıkmadığının değerlendirilebilmesi adına aşağıda öncelikle birikimli, akabinde koruma hayat sigortası alanında üretim gerçekleştiren AVIVASA ve rakiplerinin pazar payı bilgilerine yer verilmektedir.

Tablo 2: Hayat (Birikim) Sigortaları Branşında Teşebbüslerin Pazar Payları

Teşebbüs Adı 2013 (%) 2014 (%) 2015 (%) 2016 [7] (%)

Aegon Hayat ve Emeklilik A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..)

Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler.

4 Kasım 2016.

5 Kasım 2016.

6 Kasım 2016.

7 Kasım 2016.

(30) Tablo incelendiğinde, Aegon Hayat ve Emeklilik A.Ş.’nin hayat birikim alanında sahip olduğu pazar payını yıllar itibarıyla artırdığı, nitekim 2015 yılında %(…..) olan pazar payını Kasım 2016’da %(…..)’ye çıkardığı görülmektedir. Pazarın ikinci önemli payına sahip olan ancak, yıllar itibarıyla pazardaki payı azalan Anadolu Hayat Emeklilik A.Ş.’nin pazardaki gücünü Aegon Hayat ve Emeklilik A.Ş.’ye bıraktığı anlaşılmaktadır. Yine de Anadolu Hayat Emeklilik A.Ş. ve Aegon Hayat ve Emeklilik A.Ş.’nin söz konusu pazarın 2015 yılında %(…..)’ünü; Kasım 2016’ya gelindiğinde ise %(…..)’ini temsil ettiği görülmektedir. Bu anlamda, ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüs sayısı dikkate alındığında, iki teşebbüsün ulaştığı pazar payı büyüklüğü ile pazarda yoğunlaşmanın yüksek olduğu ve yıllar itibarıyla bu yoğunlaşma oranın arttığı anlaşılmaktadır. Neticede birikim hayat sigortası alanında AVIVASA’nın güçlü rakipler ile karşı karşıya kalmaya devam edeceği anlaşılmaktadır.

Tablo 3: Hayat (Koruma) Sigortası Branşında Teşebbüslerin Pazar Payları

Teşebbüs Adı 2013 (%) 2014 (%) 2015 (%) 2016 [8] (%)

Ziraat Hayat ve Emeklilik A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..)

Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler.

(31) Hayat koruma sigortaları pazarına ilişkin pazar payı bilgileri incelendiğinde, hayat birikim sigortaları pazarından farklılaşarak, teşebbüslerin pazar paylarının birbirine daha yakın olduğu ve bir bakıma bu paylarının yıllar itibarıyla istikrarını koruduğu görülmektedir. Aynı zamanda, AVIVASA’nın 2013-2016 dönemine ait pazar payları bakımından ilgili pazarda sekizinci sırada yer aldığı, dolayısıyla daha fazla sayıda kendisi ile denk ya da daha güçlü rakibe sahip olduğu görülmektedir. Sonuç olarak, birikim hayat sigortası alanında olduğu gibi koruma hayat alanında da AVIVASA’nın güçlü rakipler ile karşı karşıya kalmaya devam edeceği anlaşılmaktadır.

(32) Bildirime konu sözleşme, AVIVASA’nın hayat ve ferdi kaza sigortası ürünleri ile emeklilik ürünlerinin ODEABANK aracılığıyla satışına ilişkin olduğundan, söz konusu ürünlere ilişkin satış kanalı bazında rakiplerin hâlihazırda pazardaki konumları ile anlaşmanın akabinde muhtemel konumlarına değinmek gerekmektedir. Bu açıdan aşağıda, hayat sigortasına ilişkin yukarıda olduğu gibi birikimli ve koruma ayrı ayrı olmak üzere banka sigortacılığı aracılığıyla gerçekleştirilen satış bakımından başlıca teşebbüslerin pazar payları bilgisine yer verilmektedir.

8 Kasım 2016.

Tablo 4: Hayat (Birikim) Sigortası Branşında Teşebbüslerin Bankasürans Pazar Payı

Teşebbüs Adı 2013 (%) 2014 (%) 2015 (%) 2016 [9] (%)

Aegon Hayat ve Emeklilik A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..)

Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler.

(33) Teşebbüslerin hayat (birikim) sigortacılığı alanında banka sigortacılığı yoluyla sahip oldukları pazar paylarının Tablo 2’dekine benzer bir durum sergilediği, ilgili pazarda Aegon Hayat ve Emeklilik A.Ş. ile Anadolu Hayat Emeklilik A.Ş.’nin önemli bir paya sahip olduğu görülmektedir. AVIVASA’nın ise rakiplerine nazaran çok daha düşük pazar payına sahip olduğu, bu anlamda dosya konusu sözleşmenin ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde kısıtlanması sonucunu doğurmayacağı anlaşılmaktadır.

Tablo 5: Hayat (Koruma) Sigortası Branşında Teşebbüslerin Bankasürans Pazar Payı

Teşebbüs Adı 2013 (%) 2014 (%) 2015 (%)

Allianz Hayat ve Emeklilik A.Ş. (…..) (…..) (…..)

(34) Koruma hayat sigortasına ilişkin teşebbüslerin banka sigortacılığı bakımından pazar paylarına bakıldığında Tablo 3’tekine benzer olduğu, AVIVASA’nın fazla sayıda kendisi ile denk ya da daha güçlü rakibinin bulunduğu görülmektedir. Bununla birlikte AVIVASA’nın ürünlerini ODEABANK aracılığıyla satacağı dikkate alındığında, ODEABANK’ın da ilgili pazardaki payı önem kazanmaktadır. Bu sebeple aşağıdaki tabloda banka kaynaklı prim üretimleri baz alınarak ODEABANK’ın hayat sigortası alanında sahip olduğu pazar payı bilgisine yer verilmektedir.

Tablo 6: Hayat Sigortası (Birikim+Koruma) Alanında ODEABANK’ın Pazar Payı 10

Teşebbüs Adı 2013 (%) 2014 (%) 2015 (%) 2016 [11] (%)

ODEABANK (…..) (…..) (…..) (…..)

Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler.

(35) Tablodan da anlaşılacağı üzere, ODEABANK hayat sigortası alanında oldukça küçük bir paya sahiptir. Sonuç olarak hayat (birikim+koruma) pazarında faaliyet gösteren ve ilk beş sırada yer alan firmaların 2013-2015 dönemine ait toplam pazar paylarının ortalama %80-90 aralığında olması karşısında AVIVASA’nın pazar payının ortalama %(…..); banka sigortacılığında ise ortalama %(…..) aralığında değiştiği ve ODEABANK’ın hayat sigortası alanında oldukça küçük bir paya sahip olduğu dikkate alındığında rekabet etmeme yükümlülüğünün bu pazarda kapama etkisi yaratmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.

9 Eylül 2016.

10 Hayat sigortaları branşında ODEABANK Sözleşme öncesi dönemde, MetLife Emeklilik ve Hayat A.Ş. ile üretim yapmıştır.

11 Kasım 2016.

ii) Ferdi Kaza Sigortası Pazarı

(36) Acentelik Sözleşmesi kapsamındaki bir diğer sigorta ürünü olan ferdi kaza sigortası, hayat dışı şirketler ile hayat/emeklilik şirketleri tarafından sunuluyor oluşu nedeniyle 55 ila 58 arasında olmak üzere fazla sayıda teşebbüs tarafından üretilen bir üründür. Bu kapsamda aşağıdaki tabloda ferdi kaza sigortası branşında faaliyet gösteren teşebbüslerin sahip olduğu pazar payı bilgisine yer verilmektedir.

Tablo 7: Ferdi Kaza Sigortası Branşında Teşebbüslerin Pazar Payı

Teşebbüs Adı 2014 (%) 2015 (%) 2016 (%)

Metlife Emeklilik ve Hayat A.Ş. 8,37 8,44 9,99

Kaynak: TSB 2014, 2015 ve 2016 Endirekt Primler Raporları doğrultusunda raportörlerce

hesaplanmıştır.

(37) Ferdi kaza sigortası branşında faaliyet gösteren teşebbüs sayısının 55 ila 58 arasında değişmesinin bir sonucu olarak pazardaki rekabetin yoğun olduğu ve %10’un üzerinde pazar payına sahip olan bir teşebbüsün bulunmadığı görülmektedir. Nitekim %5’in üzerinde pazar payına sahip teşebbüs sayısının 2014 ve 2015 yılında altı; 2016 yılında ise yedi olduğu, geriye kalan ve AVIVASA’nın da içerisinde bulunduğu teşebbüslerin %5’in altında pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Dolayısıyla rekabetin ve rakip sayısının fazla olduğu bu pazarda AVIVASA’nın kendisi ile denk ya da kendisinden daha güçlü rakipler karşısında faaliyet gösterdiği ifade edilebilecektir. Acentelik Sözleşmesi’nin konusu gereği ilgili pazarda AVIVASA’nın ve rakiplerinin bankasürans pazar payına ise aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.

Tablo 8: Ferdi Kaza Sigortası Branşında Teşebbüslerin Bankasürans Pazar Payı

Teşebbüs Adı 2014 (%) 2015 (%) 2016 (%)

Metlife Emeklilik ve Hayat A.Ş. 13,98 14,29 17,64

Kaynak: TSB 2014, 2015 ve 2016 Satış Kanalı Bazında Primler Raporları doğrultusunda

raportörlerce hesaplanmıştır.

(38) Banka sigortacılığı aracılığıyla gerçekleşen ferdi kaza sigortası pazarında, toplam ferdi kaza sigortası pazarından farklı olarak yoğunlaşmanın görece yükseldiği görülmektedir. Her ne kadar 56 şirket anılan pazarda faaliyet gösteriyor olsa da bu durumun, her sigorta şirketinin banka sigortacılığı kanalını tercih etmemesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Tablodaki verilerden ilk beş şirketin yaklaşık olarak 2014 yılı için %55,99; 2015 yılı için %54,96; 2016 yılı için %63,06 oranında pay sahibi olduğu ve AVIVASA’nın banka sigortacılığı bakımından ilk beş şirket içerisinde yer aldığı görülmektedir.

(39) ODEABANK ferdi kaza sigortası alanında 2016 yılı itibarıyla faaliyette bulunmaya başlamıştır. Pazara yeni girmesinin bir sonucu olarak 2016 yılı itibarıyla %(…..) gibi çok düşük bir pazar payına sahiptir. Gerek ODEABANK’ın pazarda kayda değer bir payının bulunmaması, gerekse pazarın rekabetçi ve çok aktörlü olması sebebiyle, bildirime konu Sözleşme dolayısıyla ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin kısıtlanmayacağı kanaati oluşmaktadır. AVIVASA’nın, banka sigortacılığı aracılığıyla gerçekleşen ferdi kaza sigortası pazarında ilk beş şirket içerisinde yer alıyor olsa da, toplam ferdi kaza sigortası pazarındaki payının düşüklüğü bu kanaati desteklemektedir. iii) Bireysel Emeklilik Ürünü Pazarı

(40) Bireysel emeklilik, yukarıda da ifade edildiği üzere kişinin bireysel emekliliği üzerine akdedilen uzun süreli bir birikim sözleşmesidir. Bu kapsamda bireysel emeklilik sözleşmesi diğer ürünlerden farklılaşarak daha uzun süreli bir zamanı kapsamakta ve bu süre zarfında kişinin düzenli şekilde ödeme yapması beklenmektedir. Bu sebeple bir emeklilik şirketinin ilgili pazardaki payının, her yıl kaç katılımcı ile bireysel emeklilik sözleşmesi akdettiğinden çok portföyünde bulunan toplam katılımcı sayısı ile bu katılımcılardan elde edilen toplam fon tutarı, katkı payı veya yatırıma yönlenen tutar bakımından ele alınması daha doğru olacaktır [12]. Bu doğrultuda aşağıda bireysel emeklilik ürünü pazarında faaliyet gösteren en büyük beş şirketin pazar payı bilgilerine yer verilmektedir.

Tablo 9: Bireysel Emeklilik Branşında Teşebbüslerin Pazar Payı

Toplam

Katılımcı Yatırıma

Katılımcı Katkı Sözleşme

(%)

AVIVASA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler.

12 Bir emeklilik şirketinin ilgili pazardaki payına; katılımcı sayısı, katkı payı, sözleşme ve sertifika toplamı (ya da bireysel emeklilik sözleşmeleri, gruba bağlı bireysel emeklilik sözleşmeleri ve işveren grup emeklilik sertifikaları özelinde), katılımcı toplam fon tutarı (ya da devlet katkısı hariç veya sadece devlet katkısı özelinde), yatırıma yönlenen toplam tutar ve emekli olan katılımcı sayısı bazında bakılabilmektedir.

(41) 19 şirketin aktif olarak faaliyet gösterdiği bireysel emeklilik pazarında ilk beş şirketin pazarın yaklaşık dörtte üçünü oluşturduğu görülmektedir. AVIVASA’nın da katkı payı, katılımcı toplam fon tutarı ve yatırıma yönelen tutar kriterleri bazında hesaplanan pazar paylarına göre ilgili pazarda ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Yıllar itibarıyla AVIVASA’nın ilgili pazarda sahip olduğu pazar payları ise aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.

Tablo 10: AVIVASA’nın Yıllar İtibarıyla Bireysel Emeklilik Branşındaki Pazar Payı

Katılımcı

Yatırıma

Katılımcı Katkı Payı Sözleşme Toplam

Yıllar Yönlenen

Sayısı (%) (%) Sayısı (%) Fon Tutarı

Tutar (%)

(%)

Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler.

(42) Tablodan görüleceği üzere, AVIVASA’nın ilgili pazardaki payında yıllar itibarıyla önemli bir değişim yaşanmamaktadır. Muafiyete konu anlaşma bireysel emeklilik ürününün banka sigortacılığı kanalıyla satışını kapsadığından asıl önemli olan teşebbüslerin banka sigortacılığı aracılığıyla gerçekleşen bireysel emeklilik pazarındaki payıdır. AVIVASA’nın bugüne kadar (…..) adet bireysel emeklilik satışını banka sigortacılığı aracılığı ile gerçekleştirdiği, banka sigortacılığı aracılığıyla gerçekleşen toplam bireysel emeklilik ürünü satışının (…..) adet olduğu, dolayısıyla AVIVASA’nın ilgili pazardaki payının yaklaşık olarak %(…..) oranında olduğu görülmektedir. Bu veriler, aşağıda sunulan ODEABANK’ın ilgili pazardaki payı ile birlikte değerlendirildiğinde, Acentelik Sözleşmesi’nin ilgili pazardaki rekabeti önemli ölçüde sınırlandırmayacağı kanaatine varılmaktadır.

Tablo 11: Bireysel Emeklilik Branşında ODEABANK’ın Pazar Payı

2014 2015 2016

Teşebbüs Adı Katılımcı Katılımcı Katılımcı Katılımcı Katılımcı

Katılımcı Fon

Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler.

(43) Yukarıda yer verilen açıklama ve değerlendirmeler çerçevesinde, banka sigortacılığı pazarında sigorta ürünü özelinde pazar yapısının değiştiği görülmektedir. Sigorta ürünü özelinde teşebbüslerin pazar paylarında değişiklikler olsa da AVIVASA’nın kendisine çok yakın rakiplerinin baskısı altında faaliyet göstermeye devam edeceği anlaşılmaktadır. Öte yandan, Acentelik Sözleşmesi’nin 4.2. maddesinde yeni ürünlere ilişkin ODEABANK’ın taleplerinin AVIVASA tarafından karşılanmaması halinde rakip teşebbüslerin ürünlerinin satılmasına imkân veren düzenleme de başvuru konusu münhasırlığın kapsamını daraltmaktadır.

(44) İlaveten, 13.03.2015 tarih ve 29294 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin “İyiniyet” başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasında “Kredi kullananın sigorta şirketini seçme hakkı sınırlandırılamaz. Sigorta sözleşmesine veya kredi sözleşmesine sigortanın belirli bir sigorta şirketine yaptırılmasına ilişkin konan her türlü şart hükümsüzdür. Kredi kuruluşu, kredi kullananın başka bir sigorta şirketi veya sigorta aracısı yoluyla yaptırdığı, talep edilen teminat ile süre şartlarını sağlayan ve dain- i mürtehini kredi kuruluşu olan sigorta poliçesini kabul etmek zorundadır.” ifadelerine yer verilmektedir. Bu çerçevede, ODEABANK’tan kredi kullanan bir tüketicinin ODEABANK’ın ürünlerinin dağıtıcısı olduğu AVIVASA haricindeki bir sigorta şirketi ile çalışma serbestisi ve seçim hakkı mevcuttur.

(45) Yukarıda Acentelik Sözleşmesi’nin ilgili pazardaki rekabeti sınırlandırmayacağı değerlendirmesi yapılmış olmakla birlikte, pazarda benzer sözleşmelerin yer alması sonucunda paralel ağlar vasıtasıyla pazarın yeni girişlere kapanması söz konusu olabilecektir. Hayat sigortalarının yaklaşık %82,92’sinin banka kanalı ile dağıtılmakta olması bu etkilerin özellikle değerlendirilmesini gerektirmektedir [13].

(46) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 120. paragrafında, bir sağlayıcının bağlı pazar payının %5’ten az olması durumunda, grup muafiyeti kapsamındaki bir anlaşma nedeniyle, söz konusu sağlayıcının birikimli kapama etkisine önemli bir katkısının bulunmadığının kabul edildiği belirtilmiştir. AVIVASA’nın hayat (koruma+birikim) ve ferdi kaza sigortası ürünleri toplamının 2015 yılı pazar payı %(…..) olup, söz konusu ürünlerin %(…..)’si bağlı pazar olan banka acenteliği vasıtasıyla dağıtılmaktadır. Buradan hareketle, AVIVASA’nın bağlı pazar payı yaklaşık %(…..) olarak hesaplanmaktadır. Sonuç olarak, bildirime konu Acentelik Sözleşmesi sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı değerlendirilerek, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer verilen koşulun da karşılandığı kanaatine ulaşılmıştır.

d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması:

(47) Teşebbüsler anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler. Bu noktada, yapılan anlaşma çerçevesinde elde edilmesi planlanan fayda ile meydana gelen rekabet kısıtlamaları arasında bir denge kurulması gerekmektedir.

(48) Bildirim Formunda Sözleşme’nin tarafları arasında know-how transferi olduğuna, nitekim Acentelik Sözleşmesi’nin 8.12. maddesinde AVIVASA tarafından ODEABANK çalışanlarına düzenli olarak satış eğitimleri verileceğine, bu eğitimlerin sigorta sektörünün dinamikleri ve sigorta ürünlerinin satış ve pazarlama usullerine ilişkin know- how niteliğinde önemli ve gizli bilgiler içerdiğine yer verilmiştir. Ek olarak, ilgili pazarda birçok rakip sigorta şirketinin faaliyet göstermesi nedeniyle, markalar arası rekabetin son derece yoğun olduğu, ürün çeşitliliğinin arttığı ve Sözleşme konusu sigorta branşlarında banka sigortacılığı dağıtım kanallarının nispeten düşük bir paya sahip olduğu belirtilmiştir.

13 Söz konusu veri, TSB’nin internet sayfasında yayımlanan 2017 Satış Kanalı Bazlı Primler adlı raporundan elde edilmiştir.

(49) Konuya ilişkin geçmiş tarihli Kurul kararlarında da, münhasırlık içeren acentelik sözleşmelerine 15 veya 20 yıllık sürelerle dahi bireysel muafiyet tanınabildiği görülmektedir [14]. Dolayısıyla sigortacılık pazarında münhasırlık içeren acentelik sözleşmelerinin 15-20 yılla sınırlı olması durumunda dahi ilgili pazarda rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmadığı kabul edilebilmektedir. Sonuç olarak, Acentelik Sözleşmesi’nde yer alan 10 yıl ile sınırlı münhasırlık hükmünün rekabeti gereğinden fazla sınırlandırmayacağı, pazarın kapanmasına yol açmayacağı, bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer verilen koşulun da karşılandığı sonucuna ulaşılmıştır.

H. SONUÇ

(50) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,

 Avivasa Emeklilik ve Hayat A.Ş. ile Odea Bank A.Ş. arasında, 08.08.2016

tarihinde imzalanan Acentelik Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi

kapsamında olduğuna,

 Söz konusu Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti

Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığına,

 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasında sayılan şartların tamamının

karşılanması nedeniyle Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınmasına

gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

14 11-28/582-183, 11-47/1165-411, 13-40/521-230, 13-17/252-126, 14-50/892-408, 14-37/714-319 sayılı Kurul kararları.