BHC Haroshet Matechet Beit Hashita Ltd.'in Deere&Company tarafından, iştiraki Zvaim Investment Holding…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

10

Başkan: Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı

KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat

ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: İbrahim AYDEMİR, Ayşe Özlem UZUN, Nur Seda KÖKTÜRK C. BİLDİRİMDE: - Deere&Company

BULUNAN Temsilcisi: Av. Mehmet GÜN

Esentepe Mah. Kore Şehitleri Cad. No:17 34394Şişli-İstanbul D. TARAFLAR: - Deere&Company

One John Deere Place, Moline, Illinois 61265 ABD

- BHC Haroshet Matechet Beit Hashita Ltd.

Kibutz Beit Hashita 10801 İSRAİL

E. DOSYA KONUSU: BHC Haroshet Matechet Beit Hashita Ltd.’in Deere&Company tarafından, iştiraki Zvaim Investment Holding Company Ltd. aracılığıyla devralınması işlemine izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.02.2010 tarih ve 1260 sayı ile intikal eden ve eksiklikleri en son 1.3.2010 tarih ve 1809 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 26.02.2010 tarih ve 2010-2-42/Öİ-10-İA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 1.3.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-120/96 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-21 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; anılan devralma işleminin 4054 sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu, pazar payı eşiği bakımından 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut hakim durumu güçlendiren bir nitelik arz etmediği ifade edilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İşlemin Kapsamı

Bildirime konu işlem, Deere & Company (Deere) ile (Tasfiye Halinde) Haroshet Beit Hashita Ltd. (BHC) arasında imzalanan 14 Aralık 2009 tarihli Varlık Satın Alma Sözleşmesi uyarınca BHC’nin Pamuk Toplayıcı İşi’nde kullandığı bütün duran varlıkların, devralınan demirbaşlar, temlik edilen anlaşmalar, diğer tüm mülkiyet hakları ve varlıklar ile Tesis’e ilişkin tüm hak, mülkiyet ve menfaatlerin Deere tarafından, iştiraki Zvaim Investment Holding Company Ltd. aracılığıyla devralınması işlemine ilişkindir.

BHC, İsrail’de iflas aşamasında olan bir şirkettir. İflas Mahkemesi, 31 Ocak 2010 tarihli duruşma sırasında iflas işlemini onaylamıştır.

Deere’in BHC’yi devralmadaki amacının, özellikle Çin ve Hindistan gibi Asya’da gelişmekte olan pazarlara girişini kolaylaştırmak ve gelişmekte olan pazarlara sunulan pamuk toplama ekipmanlarının maliyetini düşürerek elle pamuk toplamaktan makineyle pamuk toplamaya geçişi teşvik etmek olduğu, BHC’nin amacının ise işini elinde tutabilmek ve bu şekilde işçilerinin işlerini korurken diğer taraftan da alacaklılarının alacaklarını karşılamak olduğu, BHC’nin tasfiyeden kurtulabilmesi için Deere dışında herhangi bir alıcının bulunmadığı belirtilmiştir.

H.2. Taraflar

H.2.1. Devralan: Deere

Deere; tarım ve tarla işleri, inşaat ve ormancılık ve kredi-finans işleri olmak üzere başlıca 3 iş dalında faaliyet gösteren Amerikan menşeili bir teşebbüstür. Şirket, tarım ve tarla işleri alanında dünyanın önde gelen çiftlik ekipmanı üreticilerinden biri olarak ortaya çıkmaktadır. Bu alanda, traktörler, biçerdöverler, pamuk toplama makineleri, ilaçlama makineleri gibi tarım makinelerinin yanı sıra çiftçilere çeşitli tarımsal çözüm yöntemleri de sunmaktadır. Deere’in 2009 yılında dünya çapındaki net satışlarından elde ettiği ciro (……….) Amerikan Dolarıdır.

New York Borsası’na kote edilmiş bir şirket olan Deere’in hisselerinin kontrolünü elinde bulunduran belirli bir şirket ya da şahıs bulunmamaktadır.

Deere, Türkiye’de iştiraki John Deere Makinaları Ltd. Şti. (John Deere) aracılığıyla faaliyet göstermektedir. Söz konusu şirket, John Deere markalı tarımsal ekipmanların pazarlanması, dağıtımı, ithalatı, ihracatı, perakende ve toptan satışı ve bakımı ile yedek parçalarının satışı faaliyetlerini yürütmektedir. Deere’in 2009 yılında Türkiye pazarından elde ettiği ciro (……….) dir.

H.2.2. Zvaim Investment Holding Company Ltd. (Zvaim)

BHC’nin varlıklarını devralmak ve Deere’in İsrail’de devam eden pamuk toplayıcılığı işini işletmek için 24 Ocak 2010 tarihinde İsrail’de kurulmuş olan Deere iştirakidir. Mevcut durumda herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.

H.2.3. Devreden: BHC

BHC, pamuk toplama ekipmanları için tambur, bu tamburlar için yedek parça ve biçerdöverler, diğer tarımsal mekanik ekipmanlar ve muhtelif boyama faaliyetleri için parçalar üretmek amacıyla İsrail’de kurulmuş bir şirkettir. Şirketin faaliyet kolları iki

başlık altında toplanmaktadır: Krom kaplama ve metal menevişleme iş kolu ile pamuk toplayıcı iş kolu.

Dosya konusu devralma işleminin gerçekleştiği “Pamuk Toplayıcıları İş Kolu” bünyesinde, mekanize pamuk toplayıcılar için şerit üniteleri, bu şerit üniteleri için yedek parçalar, diğer tarımsal mekanik ekipmanlar ve muhtelif boyama faaliyetleri için kullanılan parçaların üretimi yapılmaktadır.

Mevcut durumda, Nazareth İsrail Bölge Mahkemesi’nde devam eden tasfiye işlemleri nedeniyle şirketin faaliyetleri, 9 Haziran 2009 tarihinden itibaren durdurulmuştur. Bu tarihten beri şirketin yönetim kurulunun ve hissedarlarının BHC üzerinde tasarruf yetkisi bulunmamaktadır. Devir işlemine ilişkin sözleşme mahkeme tarafından atanmış kayyumun imzasını taşımaktadır. Yetkili kayyumun yukarıdaki ifadelerinde de yer aldığı gibi, devir işleminin gerçekleşmemesi halinde BHC’nin tasfiye edileceği ve faaliyetlerine son vereceği ifade edilmiştir.

BHC’nin ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:

BHC, 2009 yılında, dünya çapında (……….) Amerikan Doları ciro elde etmiştir.

Türkiye pazarında faaliyet gösteren bir iştiraki bulunmayan BHC’nin Türkiye’de pamuk toplayıcısı servis parçaları sattığı Ar-na Gıda İnşaat Oto. Taş. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti (Ar-Na) adlı bir adet müşterisi bulunmaktadır. Şirketin Ar-Na vasıtasıyla 2009 yılında Türkiye’de elde ettiği ciro (……….) olarak bildirilmiştir. Ar-Na’nın internet sitesinde yer alan bilgilere göre firma, BHC’nin Türkiye'deki tek temsilcisi olarak Türkiye çapında toptan ve perakende satışlar gerçekleştirmektedir.

H.3. İlgili Pazar

H.3.1. Pazar Hakkında Genel Bilgiler

Dünyada, pamuk hasatı elle veya makine ile olmak üzere başlıca iki yöntemle yapılmaktadır. Makine bazlı hasat işlemi pamuk toplama makineleri ile yapılmakta ve söz konusu faaliyet alanı “mekanize pamuk toplama” olarak adlandırılmaktadır. Mekanize pamuk toplama iş kolunun mekanize pamuk toplayıcılığı ile ilgili ekipman ve parçaların üretimi, dağıtımı, satışı ve servisi ile ilgili işi kapsadığı belirtilmiştir.

Pamuk toplama makineleri, çekme tipli toplayıcılar ve kendinden hareketli toplayıcılar olarak ikiye ayrılmaktadır. Söz konusu toplayıcıların temel farkı, farklı kaynaklardan güç sağlamalarıdır. Çekme tipli toplayıcılar arkasına bağlı oldukları bir traktörden güç sağlarken kendinden hareketli toplayıcılar bu gücü dahili bir motordan almaktadırlar. İki tip pamuk toplama makinesinde de bulunan toplama başlığı, pamuk kozasını bitkisinden hasat etme işlevi görmektedir. Toplama başlığı, pamuğu bitkiden ayırıp toplayan birçok şerit ünitesinden oluşmaktadır. Pamuk toplama şerit üniteleri, tüm mekanize pamuk toplayıcıların en önemli parçası olarak nitelendirilmektedir. Pamukla doğrudan temas etmeleri sebebiyle şerit ünitelerinin parçaları çok fazla yıpranma ve aşınmaya maruz kalmakta, bu sebeple bu parçaların düzenli bir şekilde

değiştirilmesi gerekmektedir. Belirli bir marka pamuk toplama makinesi için üretilmiş olan parçalar bir diğer marka makinede genellikle kullanılamamaktadır.

Deere, hem tamamen mekanize pamuk toplayıcıları (şerit üniteleri de dahil olmak üzere) ve ilgili servis parçalarını üretirken, BHC sadece pamuk toplayıcıları şerit üniteleri ve servis parçalarını üretmektedir.

Klasik bir pamuk toplayıcıda bulunan her bir şerit ünitesinin 3000’den fazla parçadan oluştuğu, bu parçalardan bir kısmının hasat esnasında aşınma ve yıpranmaya maruz kalmaları sebebiyle diğer parçalara kıyasla daha sık değiştirilmeleri gerektiği, bunun yanında bazı parçaların ise pamuk toplayıcının ömrü boyunca neredeyse hiç değiştirilmesi gerekmediği tarafça belirtilmiştir.

140

H.3.2. İlgili Ürün Pazarı

Deere Türkiye’de, mekanize pamuk toplayıcılarının (Deere marka) üretimi, satış sonrası parça ve servis temini pazarlarında faaliyet göstermektedir. Öte yandan BHC’nin global alandaki faaliyeti Deere’in de dahil olduğu orijinal ekipman üreticileri için makinenin üretiminde kullanılmak üzere şerit üniteleri üretimi ve üretimi tamamlanmış makinelerin şerit üniteleri için yedek parça üretimi iken, Türkiye’deki faaliyeti yalnızca pamuk toplama makinelerinde ihtiyaç duyulan satış sonrası şerit üniteleri parçalarının teminidir. Söz konusu satış sonrası parçalar hem Deere hem de diğer pamuk toplama makinesi üreticileri için üretilmekte ise de şirketin Türkiye’deki tüm satışları Deere pamuk toplayıcıları için satış sonrası parçalar olarak gerçekleşmiştir. Devralma işlemi ertesinde Deere’in, diğer pamuk toplama makinesi üreticileri de dahil olmak üzere, BHC’nin mevcut tüm müşterilerine de parça sağlamaya devam etmeyi planladığı belirtilmiştir.

Pamuk toplama makinesi gibi ekipmanların içerisinde yer aldığı pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle, “birincil” veya “öncül” pazarlar olarak; yedek parça, sarf malzemesi, tamir, bakım-onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan ürün ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise “ikincil” veya “ardıl”

1

pazarlar olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda konu ile ilgili rekabet hukuku kapsamında ele alınması gereken hususlar i) söz konusu ürün ve hizmetlerin aynı pazara dahil edilip edilemeyeceği, ii) edilmezse ikincil ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların marka-spesifik olarak tanımlanıp tanımlanamayacağıdır.

Sonuç olarak yedek parça bağlamında ilgili pazar, orijinal ekipman (pamuk toplayıcı), yedek parça ve servisten oluşan bir sistem pazarı, tüm markaların yedek parçalarının bulunduğu bir yedek parça pazarı veya herhangi bir markaya ait yedek parça/servis pazarı olarak tanımlanabilecektir.

1 Örneğin, bir araba sahibi arabayı satın alışından sonraki bir tarihte, bakım ya da yedek parça gibi, arabanın etkin kullanımı için gerekli olan ürün ve hizmetlere ihtiyaç duyacaktır. Bu örnekte araba birincil ürün, yedek parça, servis gibi satış sonrası ürün ve hizmetler ise ikincil ürünler olarak ifade edilebilir.

Dosya konusuna ilişkin değerlendirmelerde tüm markaların şerit üniteleri satış sonrası yedek parçaları pazarı hakkındaki veriler esas alınmakla beraber, pazarın dar ya da geniş tanımlanması sonucu değiştirmeyeceğinden, herhangi bir pazar tanımlanmamıştır.

H.3.3. İlgili Coğrafi Pazar

İşlem açısından ilgili ürün pazarında ülkenin herhangi bir bölgesindeki rekabet koşullarının diğer bölgelerden farklılık göstermemesi, bir başka deyişle rekabet koşullarının ülkenin tamamında homojen bir yapı sergilemesi nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

H.4. Değerlendirme

H.4.1. İşlemin Niteliği Açısından Yapılan Değerlendirme

1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in (Tebliğ) 2(b) maddesine göre “Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol etmesi” teşebbüsler arası birleşme ve devralma olarak kabul edilmektedir.

Yukarıda da belirtildiği gibi dosya konusu devralma işlemi esas olarak, BHC’nin pamuk toplayıcı iş koluna ait bütün duran varlıkların, devralınan demirbaşlar, temlik edilen anlaşmalar, diğer tüm mülkiyet hakları ve varlıklar ile Tesis’e ilişkin tüm hak, mülkiyet ve menfaatlerin Deere tarafından devralınmasına ilişkindir. Devralma işlemi neticesinde kontrolün Deere’e geçecek olması sebebiyle başvuru konusu işlemin, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendi kapsamında bir devralma işlemi olduğu anlaşılmıştır.

H.4.2. Eşikler Açısından Yapılan Değerlendirme

Söz konusu devralma işleminin aynı Tebliğ’in, İzne Tabi Birleşme veya Devralmalar başlığı altındaki 4. maddesinin; “Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirasını aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.” Hükmü uyarınca, Tebliğ’de belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerini aşıp aşmadığının incelenmesi gerekmektedir.

Bildirim formunda yer alan bilgilere göre BHC’nin yalnızca pamuk toplayıcıları şerit üniteleri satış sonrası yedek parçaları pazarından Türkiye’de elde edilen toplam cirosu 2009 yılında (……….), Deere’in aynı pazarda Türkiye’deki 2009 yılı cirosu (……….) ve tarafların ciroları toplamı (……….) olarak gerçekleşmiştir. Yukarıda yer verilen ciro tutarlarının 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen ciro eşiğini aşamadığı görülmektedir.

Öte yandan pazar payları açısından değerlendirildiğinde işlemin izne tabi bir nitelik arz ettiği görülmektedir. Bildirim Formu’nda yer verilen bilgilere göre BHC ve Deere’in Türkiye’de pamuk toplayıcıları şerit üniteleri satış sonrası yedek parça pazarı pazar payları aşağıdaki şekildedir.

210

payları

Görüldüğü gibi işlem taraflarının (Deere markalı) pamuk toplayıcıları şerit üniteleri satış sonrası yedek parça pazarındaki toplam pazar payları % (….)’ye ulaşmaktadır. Dolayısıyla söz konusu pazar payları, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen pazar payı eşiğini aşmaktadır.

H.4.3. 4054 Sayılı Kanun’un 7. maddesi Açısından Değerlendirme

Bilindiği gibi, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır” demek suretiyle hakim durum doğuran ya da mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda rekabetin önemli ölçüde azalmasına yol açan birleşme ve devralmaları yasaklamaktadır.

Bir devralma işleminin rekabeti engelleyen ya da kısıtlayan etkilerinin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılan kriterlerden ilki pazar payıdır. BHC ve Deere’in son 3 yıl içinde ilgili pazarda elde ettikleri pazar payları ve ciroları aşağıda Tablo 3’te yer almaktadır.

Ciroları

Pazar Payı (%), Ciro (ABD Doları)

Taraflar

Öte yandan ilgili pazarda faaliyet gösteren rakiplerin 2009 yılına ilişkin pazar payları ise aşağıdaki gibidir:

DCT Tarım (R.M. King tarafından üretilmektedir) (….)

240

Kuruma intikal eden ek bilgi yazılarında, Söke Yağ’ın kendi basit parçalarını ürettiği, bazı parçalarını DCT Tarım’dan (bunları RM King üretmektedir) ve bazılarını ise Ar- Na’dan aldığı, RM King’in Deere toplayıcıları için parça ürettiği bildirilmiştir.

Tabloların ortaya koyduğu üzere devir işlemi ertesinde Deere, ilgili pazarda en yüksek paya sahip firma olacaktır. Bununla beraber, Tablo 4’ten görüldüğü gibi pamuk toplayıcıları şerit üniteleri ve satış sonrası yedek parçaları pazarında faaliyet göstermekte olan oyuncuların bulunması, pazara girişi engelleyecek bir engelin bulunmadığının, orijinal ekipman ve satış sonrası değiştirilebilir parçaların serbest piyasada kolayca bulunabildiğinin taraflarca taahhüt edilmesi ve bu bilgiyi destekleyecek biçimde Pamak firmasının 2001 yılında, Uzel Makine’nın 2006 yılında pazara giriş yapmış olması, inceleme konusu devralma işleminin ilgili pazarda hakim durum yaratan bir yapı arz etmeyeceği kanaatini uyandırmaktadır. Nitekim Deere’in özellikle 2007 yılında pazarda hakim duruma işaret edebilecek %60’lık payı, daha sonraki yıllarda farklı kaynaklardan arzın artması ile düşüş göstermiştir. Bu durumun, pazarın rekabetçi yapısına işaret ettiği görülmektedir. Bunun gibi, Pamak ve Uzel’e ek olarak pazara mal sağlaması beklendiği ifade edilen aşağıdaki firmaların arza geçmeleri halinde pazardaki rekabet daha da artacaktır.

 Arjantin’den Dolbi firması, Fransız, Brezilyalı, Rus ve Latin Amerikalı

müşterileri hedef almaktadır.

 Çin’den GuiZhou Aviation Industry Import/Export Co. Firması, eski Sovyet

ülkelerindeki müşterileri hedef almaktadır.

 Brezilya’dan Montana firması

 Hindistan’dan Mahindra&Mahindra firması

Pamuk toplayıcı şerit üniteleri yedek parçalarının patent hakkı ya da başka bir fikri mülkiyet hakkı korunmayan ve sofistike olmayan parçalar olduğu ifade edilmiştir. Bunun yanında parçaların üretimi için gerekli olan materyaller ve makineler de kolayca bulunabilir durumdadır. Dolayısıyla pazara giriş önünde patent haklarından ve üretimin karmaşıklığından kaynaklanan herhangi bir engel bulunmamaktadır. Bu noktada, genellikle yedek parça pazarlarında faaliyet göstermenin önünde önemli bir engel olan fikri mülkiyet haklarının ilgili pazarda söz konusu olmaması önemli bir husus olarak ortaya çıkmaktadır.

Son olarak belirtilmelidir ki, yukarıda da ifade edildiği üzere BHC 9 Haziran 2009’dan beri tasfiye halinde olan ve İsrail İflas Mahkemesi’nin 31 Ocak 2010’da iflas işlemini onaylamış olduğu bir şirkettir. BHC’nin pamuk toplayıcı iş kolunun Deere tarafından devralınması ile BHC finansal sorumluluklarını yerine getirebilecek ve geri kalan faaliyetlerine devam edebilmek için bir kaynağa sahip olmuş olacaktır. İşlemin gerçekleşmemesi halinde ise şirketin, finansal kaynakları tükeneceğinden ve daha fazla işletme sermayesi bulamadığından, tasfiye edileceği ve piyasadan silineceği ifade edilmektedir. Bunun yanında tarafça sağlanan bilgilere göre BHC’nin söz konusu iş kolu için başka bir alıcı bulunmamaktadır ve Deere mahkemenin BHC’nin işlerini yürütmek için zorunlu kıldığı şartları sağlayan tek şirkettir.

I.SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde

belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.