bayiliğinden [17] oluşmaktadır. Bu düzenleme kapsamında yer verilmeyen, diğer bir
deyişle piyasa faaliyeti olarak nitelendirilmeyen arama ve üretim faaliyetleri ise 6491
sayılı Petrol Kanunu’nda düzenlenmektedir. Bu doğrultuda, petrol sanayi nin, petrolün
aranıp çıkarılması, taşınması, rafinerilerde işlenmesi ve üretilen ürünlerin dağıtım
şirketleri aracılığıyla bayilere ulaştırılması ve bayiler tarafından da perakende satışa
sunulması aşamalarını içeren kademeli bir yapıya sahip olduğu görülm ektedir.
(20) Aşağıdaki tabloda Türkiye petrol piyasası genel görünümüne ilişkin bilgiler içeren
2018 yılına ait üretim, ithalat, ihracat, yurtiçi satış ile toplam arz ve talep miktarları
bulunmaktadır.
Tablo-2: Petrol Piyasası 2018 Yılı Genel Görünümü (Ton)
[20] Toplam Arz Toplam Talep
Ürün 18 19 Yurtiçi Satışlar
Üretim İthalat İhracat (Rafineri Üretimi (Yurtiçi Satışlar +
Türü (Tüketim)
+ İthalat) İhracat)
Benzin
4.684.111,715 - 2.439.858,428 2.329.919,637 4.684.111,715 4.769.778,065
Türleri
Motorin
9.292.050,653 13.749.186,751 145.962,4 23.576.884,037 23.041.237,404 23.722.846,437
Türleri
Fuel Oil
61.205,398 553.552,338 235.830,116 595.749,479 614.757,736 595.749,479
Türleri
Havacılık
4.786.243,721 481.734,191 3.874.908,672 1.280.674,987 5.267.977,912 5.155.583,659
Yakıtları
Denizcilik
1.766.076,826 10.254,421 1.785.549,925 43.805,210 1.776.331,247 1.829.355,135
Yakıtları
Toplam 20.589.688,313 14.791.727,701 8.482.109,541 27.591.203,234 35.384.416,014 36.073.312,775 Kaynak: EPDK Petrol Piyasası 2018 yılı Sektör Raporu
(21) Petrol piyasasında fiyat oluşumu Petrol Piyasası Kanunu’nun 10. maddesinde
düzenlenmektedir. Buna göre petrol alım satımında fiyatlar en yakın erişilebilir dünya
serbest piyasa koşullarına göre oluşmakta; yerli ham petrol için, teslim yeri olan en
yakın liman ya da rafineride teşekkül eden “Piyasa Fiyatı” olarak kabul edilmektedir.
(22) Bu piyasa fiyatı, Türkiye’de üretilen ham petrolün Türkiye içinde veya dışında en
yakın erişilebilir dünya piyasasında, evsaf ve izafi ağırlık bakımından normal olarak
mutat ayarlamalara göre tespit edilmiş emsal petrolün belirlenen serbest rekabet
fiyatına, aynı evsafta ham petrolün dünya piyasasından Türkiye’de teslim yeri olan
limana veya rafineriye kadar getirilmesi için gerekli bütün giderlerin tamamının
eklenmesi ve fakat Süveyş Kanalı geçişi ile Batman veya civarında üretilen ham
petrolün Batman rafinerisinde oluşan piyasa fiyatına Batman - Dörtyol Boru Hattı geçiş
ücreti dâhil oluşan fiyat veya erişilebilir dünya piyasası mevcut olmadığı takdirde
[14] İhrakiye, ülkenin karasuları ve/veya karasuları bitişiğinde deniz vasıtalarına veya hava
meydanlarında yerli ve yabancı uçaklara vergili veya vergisiz sağlanan akaryakıtı ve madeni yağı
ifade etmektedir.
[15] Taşıma, ham petrol ve akaryakıtların, kabotaj kapsamında denizyolu ve demiryolu taşıma
araçlarıyla yapılan nakil faaliyetleridir.
16 Dağıtım, serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış ve ikmal
faaliyetlerinin bütününü ifade etmektedir.
17 Bayilik, karşılıklı yükümlülüklerin ekinde fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt dağıtım
şirketleri tarafından gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisi verilmesi işlemidir.
18 Rafineri ithalatı, dağıtıcı ve ihrakiye teslim lisansı sahiplerinin ithalatını kapsamaktadır.
19 Rafineri ithalatı, dağıtıcı ve ihrakiye teslim lisansı sahiplerinin ihracatını kapsamaktadır.
20 Rafinerici lisansı sahiplerinin, son kullanıcılara yaptığı satışları, dağıtıcı lisansı sahiplerinin, bayilere,
serbest kullanıcılara yaptıkları satışlar ile son kullanıcılara yaptıkları satışları ve ihrakiye teslim lisansı
sahiplerinin satışlarını kapsamaktadır.