Deniz Çimento İnşaat ve Denizcilik San. ve Tic. A.Ş.'ye ait çimento öğütme ve paketleme tesisi ile özel liman…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

10

Başkan: Mustafa PARLAK

Üyeler: Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,

Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.

B. RAPORTÖRLER: Murat ÇETİNKAYA, Ekrem KALKAN, Evrim Özgül KAZAK

C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: - Bolu Çimento Sanayi A.Ş.

Temsilcisi: Bülent ÇAMLICA

Maya Akar Center, Büyükdere Cd. 100/10

Esentepe 34394-İstanbul

D. TARAFLAR: - Bolu Çimento Sanayi A.Ş.

Mengen Yolu Üzeri Çaydurt, 14250- Bolu

- Deniz Çimento İnşaat ve Denizcilik San. ve Tic. A.Ş.

Balı Mah. Erdem Cad. No:3 Karadeniz Ereğli/Zonguldak

E. DOSYA KONUSU: Deniz Çimento İnşaat ve Denizcilik San. ve Tic. A.Ş.’ye ait çimento öğütme ve paketleme tesisi ile özel liman tesisinin Bolu Çimento Sanayi A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 6.2.2007 tarih ve 963 sayı ile intikal eden bildirimin incelenmesi sonucunda dosyada eksikliği tespit edilen bazı bilgiler taraflardan 20.2.2007 tarih ve 646 sayılı yazı ile istenmiş, tarafların cevabi yazısı 09.3.2007 tarih ve 1817 sayı ile Kuruma intikal etmiştir. Söz konusu yazının incelenmesi sonucunda devralma kapsamındaki liman tesisi ile ilgili işlemin ayrıca 4. Daire Başkanlığınca değerlendirilmesi gerektiği anlaşılarak 2. Daire Başkanlığının 15.3.2007 tarih ve 231 sayılı yazısı ile 4. Daire Başkanlığına konuyla ilgili görüş sorulmuştur. 4. Daire Başkanlığının görüşü 12.4.2007 tarih ve 292 sayı ile hazırlanan bilgi notuyla birlikte 2. Daire Başkanlığına intikal etmiştir. 20.2.2007 tarih ve muhtelif sayılı yazılar ile çimento sektöründe faaliyet gösteren ve bildirim tarafı olmayan 18 teşebbüsten bilgi talep edilmiştir. Bu teşebbüslerden en son bilgi 30.3.2007 tarih ve 2457 sayı ile Kuruma intikal etmiştir. 3.4.2007 tarih ve 1178 sayılı yazı ile Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği’nden sektörel bilgi talep edilmiş, söz konusu bilgiler 11.4.2007 tarihinde Kuruma intikal etmiştir.Bunun üzerine raportörlerce hazırlanan 13.4.2007 tarih ve 2007-2-17 / Öİ-07-MÇ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 16.4.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-120/122 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-34 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da ve liman hizmetlerinin değerlendirildiği ilgili mesleki dairenin bilgi notunda; bildirim konusu işlemin Rekabet Kurulu’nun iznine tabi bir işlemi olduğu, ancak devralma işlemi sonucunda ilgili pazarlarda hakim durumun yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılması söz konusu olmadığından işleme izin verilmesinde bir sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Bolu Çimento Sanayii A.Ş. (Bolu Çimento)

Bolu Çimento, %(….) oranındaki hisse ile Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) tarafından kontrol edilmektedir. OYAK, çimento pazarında Bolu Çimento’nun yanı sıra Adana Çimento Sanayi T.A.Ş.(Adana Çimento), Ünye Çimento San. ve Tic. A.Ş. ve Mardin Çimento San. ve Tic. A.Ş.’yi, kağıt torba pazarında OYAK Kağıt Ambalaj San. ve Tic. A.Ş.’yi ve hazır beton pazarında Oyak Beton San. ve Tic. A.Ş.’yi kontrol etmektedir. Bunlarla birlikte bir OYAK iştiraki olan Adana Çimento’nun Sabancı Topluluğu’na bağlı olan Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’de (Çimsa) %(…) oranında hissesi bulunmaktadır. Söz konusu azınlık hissesi Adana Çimento’ya Çimsa üzerinde herhangi bir kontrol hakkı sağlamamaktadır.

Bolu Çimento’nun Bolu’da entegre çimento fabrikası, Ankara’da öğütme ve paketleme tesisi ve İstanbul–Samandıra’daki çimento paketleme tesisi bulunmaktadır. Ana faaliyet alanı çimento üretimi olan Bolu Çimento’nun, hazır beton, mıcır ve klinker üretimi de bulunmaktadır. Bolu Çimento 2006 yılında çimento satışından (………..) YTL, klinker satışından (………..) YTLgelir elde etmiştir.

H.1.2. Deniz Çimento İnş. ve Denizcilik San. ve Tic. A.Ş. (Deniz Çimento)

Deniz Çimento, %(…) oranındaki hisse ile İrfan Erdem tarafından kontrol edilmektedir. Deniz Çimento’nun Karadeniz Ereğli’de bulunan öğütme ve paketleme tesisi dışında herhangi bir üretim ve satış birimi bulunmamaktadır. Çimento sektörü içinde herhangi bir iştiraki veya ortaklığı bulunmayan Deniz Çimento, 2005 yılında (……….) ton iç satış ve (……….) ton dış satış olmak üzere toplam (……….) ton çimento satışı gerçekleştirmiştir. 2006 yılında ise iç pazara satış gerçekleşmemiş olup (……….) ton dış satış yapılmıştır. Bununla birlikte Deniz Çimento, Karadeniz Ereğli Liman Başkanlığı’na bağlı limanlardan birisi olan Erdem Limanı’nın işletme iznine sahiptir. Erdem Limanı 50.000 ton genel kargo ve 50.000 ton dökme kuru yük kapasitesine sahiptir. İskelesi 23.1.2005 tarihinde hasar görmüş olup, mevcut hali ile kullanılamamaktadır. Deniz Çimento’nun 2006 yılında net satış geliri (……………) YTL olarak gerçekleşmiştir.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarları

Bildirim konusu işlemde Deniz Çimento’ya ait çimento öğütme ve paketleme tesisi ile yine bu teşebbüsün işletme iznine sahip olduğu liman tesisi Bolu Çimento’ya devredilmektedir. Bolu Çimento da çimento üretimi ve satışı alanıda faaliyet göstermektedir. Dolayısıyla söz konusu devralma işlemi çerçevesinde ilgili ürün pazarları “çimento pazarı” ve “liman işletmeciliği pazarı” olarak tanımlanmıştır.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazarlar

H.2.2.1. Çimento Pazarı Açısından

İşlem neticesinde Bolu Çimento’ya devredilmesi düşünülen Deniz Çimento’ya ait çimento öğütme fabrikası Karadeniz Ereğli’de bulunmaktadır. Deniz Çimento 2006 yılında yurt içine satış yapmamıştır. Bu durum karşısında Karadeniz Ereğli’de kurulu herhangi bir çimento tesisinin coğrafi pazarını belirleyebilmek amacıyla Karadeniz Ereğli’de ve yakın bölgelerdeki diğer tesislerin satış yaptıkları bölgeler dikkate alınabilir. Karadeniz Ereğli’de Lafarge Ereğli Çimento San. ve Tic. A.Ş.’ye ait, Karabük’te Karçimsa Çimento San. ve Tic. A.Ş.’ye ait ve Bartın’da Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş.’ye ait çimento fabrikaları bulunmaktadır.

Dosya konusu işlemde ilgili coğrafi pazarın tanımlanmasının ilk aşamasında Bolu Çimento’nun satış yaptığı bölgeler ile Ereğli, Karabük ve Bartın’da kurulu tesislerden satış yapılan bölgeler yoğunlaşma işleminden etkilenecek iki ayrı coğrafi pazarın çizilmesinde başlangıç noktaları olarak kabul edilebilir.

Bu açıdan değerlendirildiğinde “olası” birinci ilgili coğrafi pazar, Bolu Çimento’nun satış yaptığı iller olan “Adapazarı, Ankara, Balıkesir, Bartın, Bilecik, Bolu, Bursa, Çankırı, Çorum, Düzce, Eskişehir, Giresun, İstanbul, Karabük, Kastamonu, Kırıkkale, Kocaeli, Rize, Yozgat, Zonguldak illerinin birlikte oluşturduğu alan” olarak incelemeye tabi tutulabilir.

İkinci “olası” ilgili coğrafi pazar ise Ereğli, Karabük ve Bartın’da kurulu tesislerden satış yapılan bölgeler olan “İstanbul, Kocaeli, Adapazarı, Düzce, Bolu, Zonguldak, Ankara, Bartın, Karabük, Çankırı, Kastamonu, Yalova ve Sinop illerinin birlikte kapladığı alan” olarak değerlendirmeye alınabilir.

Ancak bu alanların içinde bulunan illerde söz konusu firmaların pazar paylarının çok düşük olduğu durumlarda bu illerin ilgili coğrafi pazarın dışında tutulabileceği düşünülmektedir. Benzer şekilde, bir firmanın belli bir ile yaptığı satışların firmanın toplam satışları içinde oldukça düşük kaldığı durumlarda da söz konusu ilin coğrafi pazar dışında tutulabileceği kanaatine varılmıştır. Her iki değerlendirme kriterinde uygulanmak üzere “oldukça düşük” olarak kabul edilebilecek bir oran olarak %10 eşiği dikkate alınabilir. Bu durumda yukarıda yer verilen “olası” coğrafi pazarlardan bazı illeri çıkarmak gerekmektedir. Yukarıda açıklanan bu yöntemle yoğunlaşma açısından en riskli coğrafi pazarın belirlenmesi hedeflenmiştir.

2005 yılına ait hesaplamalarda Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği’nden elde edilen il bazında çimento tüketim verileri kullanılmıştır. 2006 yılına ait hesaplamalarda ise bu verilerin henüz hazır olmaması sebebiyle, dosya konusu devralmadan etkilenebilecek iller temel alınarak çimento sektöründe faaliyet gösteren 18 firmanın satış miktarlarına ilişkin veriler kullanılmıştır.

Böylece Bolu Çimento merkezli ilgili coğrafi pazar “Adapazarı, Ankara, Bartın, Bilecik, Bolu, Düzce, İstanbul, Karabük, Kastamonu, Kocaeli, Zonguldak illerinin birlikte oluşturduğu alan” olarak kabul edilmiştir.

Deniz Çimento’nun merkez olarak alındığı ilgili coğrafi pazarın tanımlanmasında ise aşağıdaki değerlendirmeler yapılmıştır. Yıllık (……….) ton kapasitesi bulunan Deniz Çimento’nun 2005 yılında sadece (……….) ton iç satış yaptığı ve bu satışların sadece Karadeniz Ereğli’ye yapıldığı bilgisine ulaşılmıştır. Bu durumda Deniz Çimento ile aynı veya yakın bölgelerde bulunan Lafarge, Çimko ve Karçimsa firmalarından satış yapılan illere Deniz Çimento’nun (……….) ton kapasitesinin tamamını satması söz konusu olduğunda Deniz Çimento satışlarının bu illerdeki tüketimin yüzde kaçını teşkil edeceği hesaplanmıştır. %10 eşiğinin dikkate alınması

durumunda Deniz Çimento’nun merkez olarak alındığı ilgili coğrafi pazar “Adapazarı, Bartın, Bolu, Çankırı, Düzce, Karabük, Kastamonu, Kocaeli, Sinop, Yalova ve Zonguldak illerinin birlikte kapladığı alan” olarak kabul edilmiştir.

H.2.2.2. Liman İşletmeciliği Açısından

Liman işletmeciliği ilgili ürün pazarı için ilgili coğrafi pazar en dar anlamda “Karadeniz Ereğli’de yer alan limanların hinterlandı” şeklinde tespit edilmiştir.

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.3.1. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 2. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme

Dosya konusu olayda Deniz Çimento’ya ait çimento öğütme ve paketleme tesisinin Bolu Çimento tarafından devralınacağı bildirilmektedir. Söz konusu devralma işlemi çerçevesinde İrfan Erdem’in kontrolü altında bulunan öğütme ve paketleme tesisi OYAK grubuna bağlı bulunan Bolu Çimento’nun kontrolü altına geçecektir. İlgili işlemde 1997/1 sayılı Tebliğ anlamında bir kontrol değişikliğinin söz konusu olması sebebiyle Deniz Çimento’ya ait malvarlığının Bolu Çimento’ya devredilmesi işleminin Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi olduğu anlaşılmıştır.

Bildirim konusu işlem kapsamında yer alan liman tesisi Karadeniz Ereğli Liman Başkanlığı’na bağlı olan ve bir özel liman niteliğinde bulunan Erdem Limanı’dır. Erdem Limanı’na ilişkin işletme izni Denizcilik Müsteşarlığı tarafından Erdem Ereğli Çimento İnşaat ve Denizcilik San. ve Tic. A.Ş.’ye verilmiştir. Erdem Ereğli Çimento İnşaat ve Denizcilik San. ve Tic. A.Ş.’nin ticaret unvanı Deniz Çimento İnşaat ve Denizcilik Sanayi ve Ticaret A.Ş. olarak değiştirilmiştir. Dolayısıyla Erdem Limanı’nın şu andaki işletme izni işbu bildirim taraflarından Deniz Çimento’ya aittir. Bildirime konu işlem ile Erdem Limanı’nın ve ilgili işletme izninin Deniz Çimento’dan Bolu Çimento’ya devredilmesi amaçlanmaktadır. Bildirim konusu işlemde liman tesisi açısından 1997/1 sayılı Tebliğ anlamında bir kontrol değişikliği söz konusu olması sebebiyle söz konusu devir işleminin Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

H.3.2. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 4. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme

1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde, bir birleşme veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş milyon Yeni Türk Lirasını aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.

Dosyadaki bilgilere göre, 2006 yılında ilgili coğrafi pazarlarda çimento satışlarından Bolu Çimento’nun (……………) YTL, Deniz Çimento’nun ise (……………) YTL gelir elde ettiği tespit edilmiştir. Bildirime konu devralma işlemi taraflarının toplam cirolarının Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen eşiği aşması nedeniyle, söz konusu işlemin Rekabet Kurulu’nun iznine tabi bir işlem olduğu anlaşılmaktadır.

Karadeniz Ereğli Liman Bölge Müdürlüğü’ne bağlı 4 liman bulunmaktadır. Bunlar Erdem Limanı, Erdemir Limanı, Belediye İskelesi ve Türkiye Taş Kömürü İşletmeleri Limanı’dır. Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’ne ait Erdemir Limanı Bolu Çimento’nun bağlı bulunduğu OYAK grubu tarafından kontrol edilmektedir.

Bu limanların her biri münhasır olmayan biçimde işletilmekte ve üçüncü kişilere hizmet verebilmektedir. Aşağıdaki tabloda anılan limanların kapasite ve elleçleme verilerine yer verilmektedir:

İskelesi

Kapasitesi Dökme 50.000 8.000.000 360.000 300.000

Kuru Yük

Genel 50.000 4.000.000 - -

Kargo

Elleçlenen Dökme - 7.430.000 102 315.000

Yük Miktarı Kuru Yük

(2004)

Genel 29.008 3.526.000 - -

Kargo

Uğrayan Dökme - 369 56 87

Gemi Sayısı Kuru Yük

(2004)

Genel 14 969 - -

Kargo

Kapasitesi Dökme Kuru

Yük

0,6 91,8 4,1 3,4

Genel Kargo

1,2 98,8 0,0 0,0

Elleçlenen Dökme Kuru

Yük Miktarı Yük

(2004) 0,0 95,9 0,0 4,1

Genel Kargo

0,8 99,2 0,0 0,0

Uğrayan Dökme Kuru

Gemi Sayısı Yük

(2004) 0,0 72,1 10,9 17,0

Genel Kargo

1,4 98,6 0,0 0,0 Erdemir Limanı’nın OYAK grubu tarafından kontrol ediliyor olması ve yukarıdaki tablolarda yer verildiği üzere tek başına anılan Tebliğ’de belirtilen pazar payı eşiklerini aşıyor olması nedeniyle bildirim konusu işlemin izne tabi bir işlem olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

H.3.3. Yoğunlaşma Açısından Yapılan Değerlendirme

H.3.3.1. Çimento Pazarı Açısından

Dosya kapsamında çimento üretimine ilişkin olarak iki ayrı ilgili coğrafi pazar tanımlanmıştır. Dosya konusu devralma işleminin bu pazarlarda yoğunlaşma anlamında yaratacağı etkilerin incelenebilmesi amacıyla öncelikle bu pazarlardaki illerdeki toplam çimento tüketimi hesaplanmıştır. Daha sonra Bolu Çimento’nun bu

pazarlardaki pazar payı hesaplanmıştır. İşlemle birlikte Bolu Çimento’nun kontrolüne girecek olan Deniz Çimento’nun sadece (……….) ton yurt içi satışı bulunmaktadır. Dosya konusu işlemin bu ilgili pazarlar üzerinde yoğunlaşma açısından etkisinin değerlendirilebilmesi amacıyla Deniz Çimento’nun toplam üretim kapasitesinin tamamı Bolu Çimento’nun pazar payına eklenmiştir. Bu açıklamalar çerçevesinde işlem öncesinde ve sonrasında tarafların tahmini pazar payları aşağıdaki gibidir:

Bolu Çimento (………..) (………..) (….)

merkezli coğrafi pazar

Deniz Çimento

merkezli coğrafi pazar (………..) (………..) (….)

210

Bolu Çimento

merkezli coğrafi pazar (………..) (………..) (….)

Deniz Çimento

merkezli coğrafi pazar (………..) (………..) (….) Dosya konusu işlem çerçevesinde belirlenen iki ilgili coğrafi pazardan birincisinde işlem öncesinde %(…) olan Bolu Çimento’nun pazar payı işlem sonrasında Deniz Çimento’nun (………..) tonluk kapasitesinin tamamının Bolu Çimento’nun satışlarına eklenmesi sonucunda devralma sonrasında %(…)’ye ulaşacaktır. Deniz Çimento merkezli olarak tanımlanan ikinci coğrafi pazarda ise işlem taraflarının toplam pazar paylarının % (…)’den en fazla %(…)’ye çıkacağı tahmin edilmektedir.

Ayrıca Karadeniz Ereğli bölgesinde ve ona komşu iller olan Bartın ve Karabük ‘te Deniz Çimento’ya rakip olan üç ayrı çimento tesisi bulunmaktadır. Bu tesislerin kapasiteleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

Tablo-5: Deniz Çimento merkezli ilgili coğrafi pazardaki rakip tesislerin kapasiteleri

Tesisler Kapasiteler (ton/yıl)

Lafarge Ereğli (………)

Çimko (Bartın) (………)

Karçimsa (Karabük) (………)

Deniz Çimento’nun civarındaki rakip çimento tesislerinin kapasitelerinin Deniz Çimento merkezli ilgili coğrafi pazardaki tüketimin yaklaşık yarısını karşılamaya yeterli olduğu anlaşılmaktadır.

Yukarıdaki veriler ışığında, Deniz Çimento’ya ait çimento tesisinin Bolu Çimento tarafından devralınması sonucunda, tanımlanan ilgili pazarlarda herhangi bir hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır.

H.3.3.2. Liman İşletmeciliği Açısından

Yukarıda yer verilen liman kapasite miktar ve oranları Erdemir Limanının kendi ardalanına sunulan limancılık hizmetleri bakımından hakim durumda olabileceğine işaret etmektedir. Erdem Limanı ise halihazırda önemli oranda kullanılmaz durumda

bulunmakta olup bu limanda 2006 yılında sadece (……..) ton elleçleme yapılabilmiştir. Erdem Limanı’nın işler duruma getirilmesi için önemli miktarda yatırıma ihtiyaç duyulmaktadır. Erdem Limanı’nın hasarlı olması ve verimli kullanılamaması nedeniyle Erdemir Limanı’na karşı halihazırda rekabetçi baskı oluşturması söz konusu değildir. Bu tespitler ışığında Karadeniz Ereğlisi ve ardalanına sunulan limancılık hizmetleri pazarında varolan hakim durumun daha da güçlendirilmesi yoluyla rekabetin önemli ölçüde kısıtlanması muhtemel görülmemektedir.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapor, bilgi notu ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, ancak işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.