H.1. Yerinde İnceleme Sürecinde Elde Edilen Belgelerin 4054 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi
(7) Trendyol’un yazılımlarına ve algoritmasına yönelik olarak gerçekleştirilen yerinde incelemede elde edilen belgeler Trendyol’un,
i. Perakendeci rolüyle satışa sunduğu ürünlerine avantaj sağlayacak şekilde
algoritmaya müdahale ettiğini ve “ertesi gün teslim” imkanını yalnızca kendi
ürünlerine sağladığını,
ii. Yine kendi perakende faaliyetine avantaj sağlayacak şekilde pazarlama/tasarım
stratejisinin oluşturulmasında pazaryerinde satış yapan satıcıların verilerini
kullandığını,
iii. Algoritmaya yapılan müdahaleler ve sponsorlu ürünlere yönelik şeffaflık eksikliği
vasıtasıyla pazaryerinde satış yapan satıcılar arasında ayrımcılık yaptığını
göstermektedir. Bu belgelere, aşağıda belgenin ilgili olduğu rekabet karşıtı davranış altında sırasıyla yer verilmiştir. Bu çerçevede elde edilen belgeler, kendini kayırma ve ayrımcılık başlıkları altında incelenmiştir.
H.1.1. Trendyol’un Kendi Perakende Faaliyetini Kayırması
(8) Dijital pazarların gelişimi ile birlikte tartışılmaya başlanan kendini kayırma davranışı, hakim durumdaki teşebbüslerin, kendi ürün veya hizmetlerini, aynı platform hizmeti temelinde rekabet ettiği rakiplerininkine kıyasla daha avantajlı konuma getirmesi olarak tanımlanmaktadır. [1] Kendini kayırma davranışının rekabet hukuku perspektifinde endişe doğurmasının sebebi, bir platform hizmetinde hakim durumdaki teşebbüslerin, kendini kayırarak sahip oldukları pazar gücünü, ilişkili başka bir pazara aktararak haksız bir rekabetçi üstünlük elde etmesidir [2].
(9) Kendini kayırma davranışının dijital platformların gelişimi ile birlikte daha görünür olmasının sebebi ise bu pazarların sahip olduğu ağ etkisi, ölçek ekonomisi, dikey entegrasyonun kolaylığı gibi iktisadi özelliklere dayalı olarak pazar gücünün çok daha kısa sürede ve çok daha kolay ve maliyetsiz şekilde aktarımının mümkün olması ve bu nedenle pazarın farklı tarafları bakımından daha iyi/düşük fiyatlı rakip hizmetlerin/ürünlerin pazara girişinin engellenebilmesi riskinin daha yüksek olmasıdır [3]. Kendini kayırma eylemleri, dinamik etkinlik ve tüketici faydası yönünden de belirsizlik ve endişe doğurmaktadır. [4] Bu çerçevede, herhangi bir rekabetçi faydanın, inovasyonun ve/veya tüketici faydasının sağlanmadığı ve salt pazar gücünün genişletilmesi niteliğinde görünen eylemlerin ihlal olarak değerlendirilme olasılığı da çok daha yüksek olmaktadır. [5] Hem Rekabet Kurulunun hem diğer ülke otoriterinin kararları da bu anlayışı doğrulamaktadır. Örneğin, Rekabet Kurulu ve Komisyon’un Google Shopping kararlarında, Google’ın genel arama hizmetleri pazarındaki pazar gücüne dayanarak arama sonuçlarında kendi dikey hizmetine (fiyat karşılaştırma hizmetine/Google Shopping), rakip alışveriş karşılaştırma sitelerine kıyasla avantaj sağladığı, başka bir deyişle kendi hizmetini kayırdığı tespit edilmiş ve Google’ın kendini kayırmasının, rakip alışveriş karşılaştırma sitelerinin Google genel arama sonuçlarındaki görünürlüğünü 1 CREMER, J., vd, (2019), “Competition Policy for the Digital Era”, p.7.
[2] CREMER, J., vd, 2019), “Competition Policy for the Digital Era”, p.7. AYHAN Betül, (2020), Rekabet Hukuku Perspektifinden Çevrim içi Platformlarda Kendini Kayırma Sorunu ve Çözüm Önerileri, Rekabet Kurumu, Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi, Ankara, s.1.
3 GRAEF, I., (2019), “Differentiated Treatment in Platform-to-Business Relations: EU Competition Law and Economic Dependence”, p.450, SARIÇİÇEK C., (2020), “Me, Myself and Amazon” 32-33.
4 KRÄMER, J., vd, “Internet Platforms and Non-Discrimination Project Report”, CERRE, (2017), p.51-52. 5 CREMER, J., vd, (2019), Competition Policy for the Digital Era, p.7.