Elazığ Altınova Çimento San. Tic. A.Ş. ve Yurt Çimento San. ve Tic. A.Ş.

Rekabet Kurumu Başkanlığından;

(Yargı Kararları Üzerine Verilen)

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Kenan TÜRK (İkinci Başkan)

Üyeler: Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,

Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ

B. RAPORTÖRLER: Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Ekrem SOLMAZ, Hatice YAVUZ

C. BAŞVURUDA

BULUNANLAR: - Gizlilik Talebi Bulunmaktadır (3 Başvuru).

- Adana Ticaret Odası

Abidinpasa Cad. No:52 01010 Seyhan/Adana

D. İNCELENEN

TARAFLAR: - Yurt Çimento San. ve Tic. A.Ş

Temsilcisi: Av. Burcu GÖKDAĞ

Fevzi Çakmak 1. Sokak No:4/10 Kızılay Çankaya/Ankara

- Elazığ Altınova Çimento Sanayi Tic. A.Ş.

Temsilcisi: Av. Gönenç GÜRKAYNAK

Yıldız Mah. Çitlembik Sok. No:12 34349 Beşiktaş/İstanbul

(1) E. DOSYA KONUSU: Elazığ Altınova Çimento San. Tic. A.Ş. ve Yurt Çimento San. ve Tic. A.Ş. hakkında verilen 06.04.2012 tarih ve 12-17/499-140 sayılı Rekabet Kurulu kararının Ankara 2. İdare Mahkemesinin 25.11.2013 tarihli, 2012/1789 E., 2013/1723 K. ve 2012/619 E, 2013/1724 K. sayılı kararları ile iptali üzerine davacılar bakımından dosyanın yeniden değerlendirilmesi.

(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.09.2010 tarih ve 7264 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 14.10.2010 tarih ve 2010-2-239/İİ-10-372.ÜNÖ sayılı İlk İnceleme Raporu, 27.10.2010 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde çimento sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmediklerinin tespiti amacıyla önaraştırma yapılmasına 10-67/1421-M sayı ile karar verilmiştir.

(3) Yapılan önaraştırma sonunda hazırlanan 07.12.2010 tarih ve 2010-2-239/ÖA-10- 372.ÜNÖ sayılı Önaraştırma Raporu 16.12.2010 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek;

 Kars Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Kars Çimento),

 Aşkale Çimento San. T.A.Ş. (Aşkale Çimento),

 Yurt Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Yurt Çimento),

 Limak Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Limak Çimento),

 Elazığ Altınova Çimento Sanayi Tic. A.Ş. (Elazığ Çimento),

 Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş. (Çimko Çimento),

 Çimsa Çimento Sanayi ve Tic. A.Ş. (Çimsa Çimento),

 Adana Çimento Sanayii T.A.Ş. (Adana Çimento),

 KÇS Kahramanmaraş Çimento Beton San. ve Madencilik İşletmeleri A.Ş. (KÇS),

 Mardin Çimento Sanayii ve Ticaret A.Ş. (Mardin Çimento)

hakkında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmediklerinin tespiti amacıyla soruşturma açılmasına 10-78/1618-M sayı ile karar verilmiştir.

(4) Rekabet Kurulu tarafından, konusunu “Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri ile Adana ve Doğu Karadeniz bölümlerinde çimento sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin faaliyetlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmediklerini tespiti” nin teşkil ettiği soruşturma kapsamında 06.04.2012 tarih ve 12- 17/499-140 sayılı nihai karar alınmıştır. Söz konusu kararda bahse konu teşebbüslerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri tespit edilmiş ve haklarında idari para cezası tesis edilmiştir.

(5) Rekabet Kurulunun 12-17/499-140 sayılı bu kararında, soruşturma kapsamında tek bir ihlalin oluştuğu değerlendirilmekle birlikte, Yurt Çimento’da elde edilen belgelere konu olan “Yurt Çimento, Limak Çimento, Elazığ Çimento ve Aşkale Çimento” açısından temel para cezasının hesaplanmasında “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik”in (Yönetmelik) 5. maddesinin ikinci fıkrası dikkate alınmıştır. Böylelikle, söz konusu dört teşebbüse 2011 mali yılı sonunda oluşan ve Kurul tarafından belirlenen yıllık gayri safi gelirlerinin %3'ü oranında, diğer altı teşebbüse ise %2 oranında ceza verilmesine karar verilmiştir.

(6) Hukuk Müşavirliği’nin 27.01.2014 tarih, 1077 sayı ve 28.01.2014 tarih, 1129 sayılı yazıları ekinde yer alan sırasıyla Ankara 2. İdare Mahkemesi’nin 25.11.2013 tarihli, 2012/1789 E., 2013/1723 K. ve 2012/619 E, 2013/1724 K. sayılı kararları ile Rekabet Kurulu’nun 06.04.2012 tarih ve 12-17/499-140 sayılı nihai kararı Elazığ Çimento ve Yurt Çimento bakımından iptal edilmiştir.

(7) Yurt Çimento tarafından Ankara 2. İdare Mahkemesinin 2012/619 E. sayısında açılan dava kapsamında alınan 25.11.2013 tarih ve 2013/1724 K. sayılı kararda"... davalı idarece davacıya piyasadaki gücü nispetinde gayri safi gelirinin %3'ü oranında para cezası verilmiş ise de üretim kapasitesi ve piyasadaki yeri gibi hususlar dikkate alındığında davacının aynı soruşturma kapsamında %2 oranında para cezası verilen teşebbüslerden farklı olarak piyasada etkin bir gücü bulunmadığı anlaşıldığından gayri safi gelirin %2 oranında idari para cezası tesis edilmeyen dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmamaktadır." hükmüne varılmıştır. Aynı hükmün Elazığ Çimento tarafından Ankara 2. İdare Mahkemesinin 2012/1789 E. sayısında açılan davada 25.11.2013 tarih ve 2013/1723 K. sayılı kararda da yer aldığı görülmektedir. Bu iptal üzerine hazırlanan 06.02.2014 tarih 2010-2-239/BN sayılı rapor görüşülerek karara bağlanmış ve ceza yeniden takdir edilmiştir.

G. İDDİALARIN ÖZETİ:

(8) Dosya kapsamında değerlendirilen iddialar genel olarak Türkiye’nin doğu ve güneydoğu kesiminde, çimento sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin söz konusu ürüne ilişkin uygulamalarına yöneliktir.

(9) Kurum kayıtlarına 20.09.2010 tarih ve 7264 sayı ile giren gizlilik kayıtlı başvuruda özetle;

 Van ilinin içinde bulunduğu Doğu Anadolu Bölgesi’nin özellikle inşaat sektöründe

faaliyet gösteren hazır beton imalatçıları, beton yapı elemanı üreticileri, briket,

bims ve benzeri çimento hammaddesi tüketen firmalarının kendilerine yaptıkları

yazılı ve sözlü başvuruların sektörde ciddi bir haksız rekabet ortamının varlığını

ortaya koyduğu,

 Bölgedeki coğrafi koşullar nedeniyle inşaat sektörünün Mayıs ayı başında

faaliyete başladığı ve 15 Kasım itibarıyla imalat ve üretim sezonunun kapandığı,  Çimento firmalarının, hiçbir üretimin gerçekleşmediği beş aylık dönemde çimento

hammaddesini alıp, sözleşmelerini gerçekleştirerek tüketicinin ihtiyacı olan talebi

kış aylarında sabit fiyat ile sözleşme akdine dönüştürdükleri,

 Bu kapsamda, uzun yıllar boyunca üretim ve imalat sezonuna denk gelen ticari

anlaşmaların sabit fiyat çerçevesinde işlem gördüğü, sektörün üretim ve

istihdamını bunu dikkate alarak gerçekleştirdiği,

 Ancak, son dönemde Van ili ve bölgede bulunan çimento fabrikalarının (Kars

Çimento, Aşkale Çimento, Yurt Çimento firmaları ile Limak Çimento Kurtalan ve

Bitlis fabrikaları) aralarında anlaşma yaparak son 45 günde (08.07.2010-

23.08.2010) iki kez zam yaptıkları,

 Sabit fiyat ile sözleşme yapan ve hiçbir koşulda iptali söz konusu olmayan

sözleşmeler ile imalatçıya mal tedarikinde bulunan firmaların, çimento

fabrikalarının uyguladığı zam karşısında taahhüdünü aldıkları özel ve kamu

kurumlarından fiyat farkı alamamaları nedeniyle büyük zorluklar ile karşı karşıya

kaldıkları,

 Çimento tüketiminin yüksek olduğu söz konusu bölgede en pahalı çimentonun

satışa sunulduğu ve bu durumun acil bir müdahale gerektirdiği,

 Çimento üreticilerinin bölgede uyguladığı fiyat spekülasyonunun inşaat

sektöründe ciddi sorunlar yarattığı yılın beş ayında hiçbir üretim yapamayan

sektörün düştüğü zor durumu ortadan kaldıracak tedbirlerin alınması gerektiği ifade edilmiştir.

(10) Ayrıca, Kurum kayıtlarına 02.11.2010 tarih ve 8332 sayı ile intikal eden ve gizlilik kayıtlı başvuruda özetle;

 Şikâyetçinin faaliyete başladığından bu tarafa, çimentoda keyfi zamlara maruz

kaldığı,

 Çimsa tarafından son olarak fabrika çıkışı 102 TL olan çimento fiyatının 112 TL’ye

çıkarıldığı ve bu fiyat artışına ilişkin bir gerekçe gösterilmediği

ifade edilmiş ve 4054 sayılı Kanun kapsamında gerekli yaptırımların uygulanması talep edilmiştir. Başvuru konusu iddialara ilişkin daha ayrıntılı bilgi alınabilmesi amacıyla başvuru sahibi ile yapılan görüşmede, Adana Çimento’dan çimento talep edildiği ancak bir cevap alınamadığı, Adana Çimento ve Çimsa’nın aralarında anlaştığından şüphelenildiği ifade edilmiştir.

(11) Kurum kayıtlarına 25.01.2011 tarih ve 759 sayı ile giren Adana Ticaret Odası tarafından yapılan diğer bir başvuruda ise özetle, hazır beton fiyatlarındaki aşırı fiyat artışı nedeniyle inşaat sektörü ve direkt etki alanındaki 200’ü aşkın alt sektörün olumsuz etkilendiği ifade edilmiştir. Başvuruya ilişkin Adana Ticaret Odası yetkilileri ile yapılan görüşmelerde, Çimsa ve Adana Çimento’nun aralarında anlaşarak çimento fiyatlarını belirlediği iddia edilmiştir.

(12) Bunların yanı sıra, Kurum kayıtlarına 02.05.2011 tarih ve 3331 sayı ile giren, gizlilik kayıtlı şikayette özetle;

 Şikayetçi tarafından Adana ilinde briket asmolen üretimi yapıldığı ve en büyük

sorunlarının Adana, Mersin, İskenderun ve Gaziantep’teki çimento fiyatlarının

yüksekliği olduğu,

 Narlı’da iki adet fabrika olmasına rağmen fiyatların yüksek olduğu,

 Çimsa Mersin Fabrikası ve Adana Çimento firmalarının aralarında anlaşmak

suretiyle çimento fiyatlarına zam yaptıkları ve bu durumun küçük işletmecileri zor

durumda bıraktığı

iddia edilmektedir. Başvuru konusu iddialara ilişkin daha ayrıntılı bilgi alabilmek amacıyla başvuru sahibi ile yapılan görüşmede, Adana ilinde KDV dâhil 5 TL olan torba çimento fiyatlarının 2010 yılı içerisinde 7,5 TL’ye yükseldiği, bölgede faaliyet gösteren Adana Çimento’nun Adana ve İskenderun fabrikalarının, Çimsa’nın Mersin fabrikasının, Çimko Narlı fabrikasının ve KÇS Narlı fabrikasının aralarında anlaşarak yaklaşık olarak ikişer gün aralıklarla çimentoya zam yaptıkları, söz konusu firma bayilerinin yapılacak zamları önceden bildikleri ve müşterilerine anlaşmalı zamlar hakkında önceden bilgi verdikleri, söz konusu firmaların Adana’ya kendileri dışında başka firmalardan mal girişine engel oldukları ifade edilmiştir.

(13) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle, Ankara 2. İdare Mahkemesi’nin 25.11.2013 tarihli, 2012/1789 E., 2013/1723 K. ve 2012/619 E, 2013/1724 K. sayılı kararlarının gereğinin yerine getirilmesi için Elazığ Çimento ve Yurt Çimento’ya uygulanan ceza oranlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüsler

Elazığ Çimento

(14) Elazığ Çimento, 2006 yılında hisselerinin tamamının Çimentaş Grubu tarafından devralınması ile söz konusu grubun kontrolü altına girmiştir.

Yurt Çimento

(15) Yurt Çimento 2008 yılı sonlarında Muş’ta kurulmuştur. Şirketin hissedarları Cem SAK (%74,911), Mustafa SAK (%25), Yusuf TOP (0,013) ve Ali TURGUT (%0,001) adlı gerçek kişiler ile Ado Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. (%0,075)’dir. Yurt Çimento yıllık 740.000 ton klinker ve 1.000.000 ton çimento üretim kapasitesine sahiptir.

I.2. Yapılan İnceleme ve Tespitler

(16) Dosya kapsamında Yurt Çimento’nun Muş’ta bulunan fabrikasında, Yurt Çimento’nun Elazığ Şubesi’nde, Yurt Çimento’nun İstanbul irtibat ofisinde ve şirket Yönetim Kurulu Başkanı Cem SAK’ın Ado Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş.’de bulunan ofisinde, Elazığ Çimento’da

(17) Ayrıca dosya kapsamında, Van, Kahramanmaraş, Adıyaman, Şanlıurfa ve Gaziantep illerinde faaliyet gösteren tüketiciler ile görüşmeler yapılmış, soruşturma kapsamındaki inceleme ve değerlendirmelerde kullanmak üzere teşebbüslerden bilgi talep edilmiştir.

I.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler

(18) Çimento ürünü yüksek yatırım maliyetlerinin önemli bir giriş engeli yarattığı, genellikle düşük kapasite kullanım oranları ile çalışan ve homojen bir niteliğe sahip olan

özellikleri ile öne çıkmaktadır. Dosya kapsamında değerlendirilen iddialar genel olarak Türkiye’nin doğu ve güneydoğu kesiminde, çimento sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin söz konusu ürüne ilişkin uygulamalarına yöneliktir.

(19) Anılan teşebbüslerin illere göre 2010 yılı satışları Tablo 1’de yer almaktadır. Aşağıda yer verilen tablodan, çimentonun satıldığı bölgenin genellikle tesisin bulunduğu il ve çevre iller olduğu görülmektedir. Bu durum çimento ürününün yükte ağır pahada hafif niteliği nedeniyle ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterlant oluşturarak genellikle belli bir uzaklığı geçememesinden kaynaklanmaktadır. Tablo 1’de yer alan satış rakamları dikkate alınarak hesaplanan il bazında pazar payları ise Tablo 2’de sunulmuştur [1].

1 Pazar payları hesaplanırken tabloda yer alan illere, soruşturmaya konu teşebbüsler dışında yapılan satışlar dikkate alınmamış, bahse konu teşebbüslere ait satışların kendi aralarındaki ağırlıkları karşılaştırılmıştır.

Tablo 1- Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüslerin İllere Göre 2010 Yılı Satışları (Ton)

Çimento

Tesisleri Aşkale Aşkale Aşkale Aşkale

Satışın Adana Çimento- Çimento- Çimento- Çimento- Çimko- Çimko- Çimko- Çimko- Çimsa Elazığ Kars Limak- Limak- Limak- Limak- Limak- Limak- Mardin Van Yurt Genel Yapıldığı İl Çimento Erzincan Erzurum Gümüşhane Trabzon Adıyaman Gaziantep Kilis Narlı Mersin Çimento Çimento KÇS Bitlis Ergani Gaziantep Kurtalan Mardin Şanlıurfa Çimento Çimento Çimento Toplam Adana (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Adıyaman (…..) (…..) (…..) (…..) Ağrı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Batman (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Bayburt (…..) (…..) (…..) (…..) Bingöl (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Bitlis (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Gaziantep (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Giresun (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Gümüşhane (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Hakkari (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Hatay (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Iğdır (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Muş (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Tablo 1’in Devamı

Çimento

Tesisleri Aşkale Aşkale Aşkale Aşkale

Satışın Adana Çimento- Çimento- Çimento- Çimento- Çimko- Çimko- Çimko- Çimko- Çimsa Elazığ Kars Limak- Limak- Limak- Limak- Limak- Limak- Mardin Van Yurt Genel Yapıldığı İl Çimento Erzincan Erzurum Gümüşhane Trabzon Adıyaman Gaziantep Kilis Narlı Mersin Çimento Çimento KÇS Bitlis Ergani Gaziantep Kurtalan Mardin Şanlıurfa Çimento Çimento Çimento Toplam

Rize (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Tokat (…..) (…..) (…..) (…..) Trabzon (…..) (…..) (…..) (…..) Tunceli (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Van (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Genel

Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Tablo 2- Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüslerin İllere Göre 2010 Yılı Pazar Payları (%)

Çimento

Tesisleri

Aşkale Aşkale Aşkale Aşkale Çimko- Çimko- Elazığ Van

Satışın Adana Çimento- Çimento- Çimento- Çimento- Adıyam Gaziante Çimko- Çimko- Çimsa Çimen Kars Limak- Limak- Limak- Limak- Limak- Limak- Mardin Çiment Yurt Genel Yapıldığı İl Çimento Erzincan Erzurum Gümüşhane Trabzon an p Kilis Narlı Mersin to Çimento KÇS Bitlis Ergani Gaziantep Kurtalan Mardin Şanlıurfa Çimento o Çimento Toplam Adana (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Adıyaman (…..) (…..) (…..) 100,00 Ağrı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00

Batman (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Bayburt (…..) (…..) (…..) 100,00 Bingöl (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Bitlis (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00

Gaziantep (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Giresun (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Gümüşhane (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Hakkari (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Hatay (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Iğdır (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00

Muş (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00

Tablo 2’nin Devamı

Çimento

Tesisleri

Aşkale Aşkale Aşkale Aşkale Çimko- Çimko- Elazığ Van

Satışın Adana Çimento- Çimento- Çimento- Çimento- Adıyam Gaziante Çimko- Çimko- Çimsa Çimen Kars Limak- Limak- Limak- Limak- Limak- Limak- Mardin Çiment Yurt Genel Yapıldığı İl Çimento Erzincan Erzurum Gümüşhane Trabzon an p Kilis Narlı Mersin to Çimento KÇS Bitlis Ergani Gaziantep Kurtalan Mardin Şanlıurfa Çimento o Çimento Toplam Niğde (…..) 100,00 Ordu (…..) (…..) (…..) 100,00 Osmaniye (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Rize (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00

Tokat (…..) (…..) (…..) 100,00 Trabzon (…..) (…..) (…..) 100,00 Tunceli (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Van (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00 Genel

Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) 100,00

I.2.2. İlgili Pazar

I.2.2.1. İlgili Ürün Pazarı

(20) Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve altyapı sektörünün en büyük girdilerinden birisi durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri, mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı gri çimentoya oranla çok azdır.

(21) Beyaz ve gri çimentonun (özellikle girdi konumundaki klinkerin) üretim süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, arz ve talep bakımından ikame olmaları söz konusu değildir. Bu bakımdan, iki çimento türünün ayrı pazarlar olarak ele alınması gerekmektedir.

(22) Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de çeşitli ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten bir tesisin belirtilen tüm ürünleri üretebilmesi, yani söz konusu ürünlerin arz bakımından birbirine ikame olması nedeniyle, alt pazar tanımı yapılması gerekli görülmemiştir.

(23) Yukarıda belirtilen nedenlerle, dosya bakımından ilgili ürün pazarı “çimento pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.2.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

(24) Bir ağır sanayi ürünü olarak çimentonun, yükte ağır pahada hafif niteliğiyle birlikte, ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterlant oluşturarak belli bir uzaklığı geçmemesi, daha uzağa nakledilmesi halinde, nakliye maliyetinin çok yükselerek kârlılığı ortadan kaldırması nedeniyle, çimento pazarı satış yapılabilen hinterlant göz önüne alınarak belirlenmektedir.

(25) Dosya konusu iddiaların Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri ile Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinin doğu kesimlerine yönelik olması ve çimentonun yukarıda belirtilen özellikleri dikkate alınarak, dosya kapsamında yapılacak değerlendirmelere esas teşkil etmesi bakımından ilgili coğrafi pazar “Doğu Anadolu Bölgesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Adana Bölümü [2] ve Doğu Karadeniz Bölümü”nü kapsayacak şekilde sınırlandırılmıştır. Bununla birlikte, kararın ilerleyen bölümlerinden görüleceği üzere, pazarın kesin sınırlarının dosya kapsamında yapılan değerlendirmeler açısından belirleyici bir önemi olmaması nedeniyle kesin bir coğrafi pazar tanımı yapılmamıştır.

I.2.3. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler ve Bu Belgelere İlişkin Değerlendirmeler

I.2.3.1. Kars Çimento’da Elde Edilen Belgeler

(26) Kars Çimento’da yapılan yerinde incelemede Satış Müdürü’nün “Hilton” antetli kapağa sahip bir not defterinde yer alan 29.03.2010 tarihli notları arasında bulunan belgede aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“ 29.03.2010

[2] Türkiye’nin coğrafi bölümlendirmesi bakımından Akdeniz Bölgesi’nin doğusuna tekabül eden yöreyi tanımlamak amacıyla kullanılmıştır.

* 10 TL artış (Dökme) her tarafa zam ama düşük fiyatlı olanlar yapacak

* 4 TL artış (Tekrar)

*Muş 450.000 ton/2009 (-120.000 ihracat)

800.000 ton/2010 (-250.000 ″)…. Export 58 $/ton Irak’a * Muş pazardan dökme için pay istiyor.

*Muş Iğdırda sabit fiyatla …. mal verdi (85+30=115 TL/ton Cem I

Cem II ?

* Yeni açılacak olan santrallerde Muş’a yer verelim dendi.

*Muş 85.000 ton kampanyalı mal satmışlar.

30.000 tonu Muş’a

55.000 ″ dış bölgelere …

*Muş- Van’a Altaylı Dökme Cem I 42,5 89 TL/ton’a

Diğerlerine 88 ″ ″ vermiş

*Muş’un torbalı vadesi 45 gün

*Muş 10.000 ton’u geçene %6 prim vermiş (Şubat sonuna kadar para yatırana)

5.000 ″ ″ %2.5-3 arası

*Muş merkez torbalı 104 peşin

107 vadeli

*Muş D. Beyazıta 86 TL/ton %3 primle 2000 ton vermiş

*Muş Ağrıya 4000 ton mal bağlamış- toplam bağlantılar Haziranda ancak biter

Aşkale

* Aşkale – Kağızman (…..)’a düzeltme yapamayın der

Ağrıya Dökme: 100+25=125 (7+60) (Seyda 19 TL/ton nak der)

*Gemikaya’ya = 50+1+25$=76+/tona şantiye teslim mal veriyor

(satıcısı kanalıyla) 5000 ton peşin para almışlar

*Nahçivan torbalıya 53$/ton’dan 55$/ton çıkarmışlar

* Oltu fiyatımızı düzeltmemizi isterler

*Aşkale Kolsan’a 95+27=122 TL/ton şantiyeye

Kars 107+31=138 ″ ″

*Van Haziranda Değirmen devreye giriyor 450.000 Ton/2010

CemII A/42,5

* Van Çimento torbalı-dökme zam yapmayacak. Van dökme 103+6=109 (%3 iskonto yapıyor)

* Mardin- Van betona 75+38=113 TL/ton Cem II A 42,5

Nesceye 75+42=117 TL/ton ″

*Export 100 $/ton Irak fiyatı (ortalama %6 iskonto vermiş) Mardin 113 $ maliyet

Zaho 118 $ satış

*Limak’ın yıl sonu primi %1 imiş (Seneye kaldıracaklarmış)

*Kurtalan ebi’ye 105+17=122 TL/ton rahvadan

95+27=122 ″ kurtalandan veriyormuş

* Ağrı- D. Beyazıt fiyatını eşitle (zammı Muş bildir karsa uysun)

D. Beyazıda zam 5 TL Kars (105 TL iken 110 yap)

6 TL Aşkale 5 Nisan Muş

Iğdır’a 3 TL zam Kars+Aşkale 6 ″ Kars

7 ″ Aşkale

*Aşkale ile sahil fiyatlarına bakalım

Trabzon doğusu 98 TL/ton iken 102 yaparsak 4 TL zam

*Elazığ-merkez 106+3 zam=109 TL olacak”

Satış Müdürü’nün notları arasında yer alan belgedeki bilgilere ilişkin tespit ve değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.

a) Toplantı Yapılması

(27) Kars Çimento’da yapılan yerinde incelemede Satış Müdürü’nün “Hilton” antetli kapağa sahip bir not defterinde yer alan 29.03.2010 tarihli notları arasında bulunan belgede aşağıdaki tablo yer almaktadır:

“ 29.03.2010

”

(28) Yukarıdaki tabloda yer alan isim/soyisimler ile karşılarında çimento üretim tesislerini belirttiği anlaşılan belgedeki isimler ve teşebbüsler, Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgeleri ile Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinin doğusunda faaliyet gösteren çimento üretim tesisleri ile bu tesislerin satış ve pazarlama bölümlerinde çalışan personeli ile karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırma, tabloda yer alan isimlerin karşılarında yer alan çimento üretim tesislerinin satış bölümünde çalışan personel olduğunu doğrulamaktadır. Aşağıdaki tablo ise, belirtilen belgede adı geçen kişiler ile çalıştıkları tesis ve görevlerini göstermektedir.

Tablo 3- Kars Çimento’da Elde Edilen Belgede Yer Alan Kişiler, Çalıştıkları Teşebbüsler ve Görevleri

İsim Çimento Üretim Tesisi Görevi

Çimko Çimento ve Beton Sanayi Tic. A.Ş. Adıyaman

(…..) (…..)

Şubesi

KÇS Kahramanmaraş Çimento Sanayi ve Madencilik

KÇS Kahramanmaraş Çimento Sanayi ve Madencilik

(29) Yukarıda belirtilen notlara yönelik olarak teşebbüslere 29.03.2010 tarihinde Hilton Oteli’nde gerçekleştirilen herhangi bir toplantıya teşebbüsleri adına katılım olup olmadığı yönünde bir soruyu da içeren bilgi isteme yazıları gönderilmiştir. Teşebbüsler tarafından Kuruma gönderilen cevap yazılarında teşebbüsler adına teşebbüs çalışanları tarafından belirtilen tarih ve yerde herhangi bir toplantıya katılım olmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca, konuyu teyit edebilmek amacıyla Hilton Oteli’ne 02.12.2010 tarih ve 5798 sayı ile bir yazı gönderilmiş, ancak 07.12.2010 tarihinde gönderilen cevabi yazıda “… 29.03.2010 tarihinde Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği ve üyelerinin katılımıyla herhangi bir organizasyon düzenlemediği” belirtilmiştir.

(30) Bunu karşın, önaraştırma ve soruşturma süreçlerinde söz konusu teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde yukarıdaki tabloda yer alan bazı kişilerin 29.03.2010 tarihinde Ankara’ya iş seyahati yaptığını gösteren harcama bildirimleri ve faturalara ulaşılmıştır.

(31) Çimko Adıyaman’da yapılan yerinde incelemede Satış Müdürü (…..)’ın 29.03.2010 tarihinde Ankara’ya iş seyahati yaptığını gösteren belgelere ulaşılmıştır. Benzer şekilde, Limak Çimento Gaziantep Fabrikası Pazarlama Şefi (…..)’in de iş seyahati çerçevesinde 28.03.2010-29.03.2010 tarihlerinde Ankara’da bulunduğu tespit edilmiştir. Limak Çimento Şanlıurfa Fabrikası Pazarlama ve Satış Müdürü (…..)’ın 28.03.2010-29.03.2010 tarihlerinde iş seyahati çerçevesinde Ankara’da bulunduğunu gösteren belgelere ulaşılmıştır. Ayrıca, 3 Aşkale Çimento’dan gelen 12.09.2011 tarihli e-posta ekinde yer alan belgede, (…..)’ın 01.06.2011 tarihinden itibaren tabloda yer alan görevi yaptığı, daha önce ise Aşkale Çimento Pazarlama Sanayi ve Tic. A.Ş. adlı firmada şirket sorumlusu olarak çalıştığı belirtilmiştir.

4 29.03.2010 tarihi sonrasında görevinden ayrılmıştır.

yapılan yerinde incelemede Çimsa Çimento Mersin Fabrikası Satış Müdürü (…..)’ın 29.03.2010 tarihinde Ankara’ya iş seyahati gerçekleştirdiğini gösteren faturaya ve Yurt Çimento’da yapılan yerinde incelemede, Yurt Çimento Pazarlama Müdürü (…..) ve Genel Sekreteri (…..)’un 29.03.2010 tarihinde iş seyahati çerçevesinde Ankara’da bulunduğunu gösteren masraf formları ve faturalara ulaşılmıştır. Yine, Adana Çimento tarafından bilgi isteme yazısına gönderilen cevapta Eski Satış Şefi (…..)’ın 29.03.2010 tarihinde Ankara’ya iş seyahati gerçekleştirdiği belirtilmektedir.

(32) Kars Çimento’da yapılan yerinde incelemede elde edilen ve 29.03.2010 tarihine ait notlarda yer alan isim/soyisimler, karşılarında çimento üretim tesislerini belirttiği anlaşılan belgedeki isimler ve teşebbüsler ile Güneydoğu ve Doğu Anadolu, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinin doğusunda faaliyet gösteren çimento üretim tesisleri ile bu tesislerin satış ve pazarlama bölümlerinde çalışan personelin karşılaştırılması ve söz konusu isimlerden bazılarına ait 29.03.2010 tarihinde Ankara’ya iş seyahati yapıldığını gösteren belgeler birlikte değerlendirildiğinde, Güneydoğu ve Doğu Anadolu ile Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinin doğusunda faaliyet gösteren çimento üretim tesisleri çalışanlarının 29.03.2010 tarihinde Ankara’da bir toplantı gerçekleştirdikleri ve çimento fiyatlarını artırmak konusunda anlaştıkları sonucuna ulaşılmıştır.

b) Fiyat Artışı Yapılması

(33) Kars Çimento’da elde edilen belgede, düşük fiyata sahip teşebbüslerin zam yapacağına ilişkin olarak aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“* 10 TL artış (Dökme) her tarafa zam ama düşük fiyatlı olanlar yapacak

4 TL artış (Tekrar)”

(34) Aşağıda 29.03.2010 tarihli toplantıda alınan kararların toplantı sonrasında teşebbüsler tarafından uygulamaya konulup konulmadığının belirlenmesi amacıyla teşebbüslerden elde edilen fiyat listeleri ve aylık ağırlıklı ortalama fiyat hareketleri toplantı tarihi dikkate alınarak incelenmiştir [5].

(35) Söz konusu belgede yer alan ifadeler ve toplantı tarihi dikkate alınarak teşebbüslerden elde edilen fiyat listelerine ilişkin aşağıdaki tespitlere ulaşılmıştır:

 Limak’ın Gaziantep Tesisi’ne ait “31.03.2010/018 Nolu Karar Eki” şeklinde ifade

edilen belgede, dökme çimento fiyatlarında CEM IV/B-P 32,5 çimento türünde tüm

bölgelerde, CEM II/A-M (P-LL) 42,5 N çimento türünde dokuz bölgenin sekizinde,

CEM I 52,5 N çimento türünde ise sekiz bölgenin yedisinde 10 TL fiyat artışı yapıldığı

görülmektedir.

 Limak’ın Ergani Şubesi’nden elde edilen “FİİLİ SATIŞ FİYATLARI (ERGANİ

ÇİMENTO” başlıklı listede PÇ 42,5 dökme (Y.içi) ve PKÇ 32,5 dökme çimento

türlerinde Mart ayında sırasıyla 95,87 TL ve 84,37 TL olan çimento fiyatlarının Nisan

ayında sırasıyla 108,68 TL ve 86,76 TL’ye yükseldiği görülmektedir. Ayrıca, söz 5 Fiyat analizlerinin tamamı bant çıkış fiyatları üzerinden yapılmış, nakliye bedelleri dikkate alınmamıştır. Bunun nedeni, teşebbüsler tarafından nakliye bedellerinin her zaman sağlıklı bir biçimde sunulamaması, aynı teşebbüsün hem nakliye dâhil hem de bant teslimi satışının bulunması ve teşebbüslerin bazılarının nakliyeyi başka firmalara ya da satış yapılan firmalara yaptırması sonucunda karşılaştırılabilirliğin ortadan kalkacak olmasıdır. Böylelikle, yapılan analizlerde çimento fiyatlarında yaşanan artışların nakliyeden kaynaklı etkilerden arındırılmış bir şekilde ortaya konulması hedeflenmiştir. Öte yandan, yapılan analizlerde (1 ve 2 numaralı tablolar olmak üzere) teşebbüslerin kendi hazır beton tesislerine yaptığı satışlar ve şirket içi satışlar dikkate alınmamıştır.

konusu listede PKÇ 32,5 dökme çimento türüne ait Mayıs ayı fiyatı ise 91,77 TL’dir. Listede yer alan satış miktarlarına bakıldığında ise Mart ve Nisan aylarında PÇ 42,5, Mayıs ayında ise PKÇ 32,5 türündeki dökme çimento satışlarının söz konusu aylardaki toplam dökme çimento satışlarının çoğunluğunu teşkil ettiği anlaşılmaktadır.

 Limak’ın Kurtalan Tesisi’nde elde edilen 16.04.2010 tarihinde tanzim edildiği anlaşılan belgede çimento türü ve müşterilere göre eski ve yeni fiyatlar, ilgili oldukları kararın tarih ve numaraları ile birlikte yer almaktadır. Listeden, 31.03.2010 tarih ve 21 sayılı kararıyla belirlendiği anlaşılan, toplam on dört çimento satış fiyatından dokuzunda 10 TL, diğer beşinde ise 5 TL tutarlarında fiyat artışı yapıldığı görülmektedir.

 Limak’ın Şanlıurfa Tesisi’nden alınan, (…..) tarafından (…..) na gönderilen 31.03.2010 tarihli e-posta ekinde “Satış Tetkik Komisyon” unun, 31.03.2010 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde yeni dökme çimento satış fiyatlarının uygunluğu üzerinde mutabık kaldıklarına yönelik karar yer almaktadır. Aynı kişi tarafından gönderilen 30.03.2010 tarihli e-posta ekinde ise dökme çimento için düşünülen fiyatlar yer almaktadır. Söz konusu fiyat listelerinde tüm dökme çimento türlerinde afişe fiyatlarda 10 TL’lik artış olacağı görülmekte, listelerde adı geçen firmalar için eski fiyatlar ile düşünülen yeni fiyatlar arasında 2-10 TL arasında değişen tutarlarda fark olduğu gözlemlenmektedir. Ayrıca aynı tesisten elde edilen 04.01.2010 tarih ve “ŞANLIURFA YURTİÇİ DÖKME ÇİMENTO SATIŞ TAKİP TABLOSU (TON)” başlıklı belgede ise “ZAM SONRASI TARİH” olarak 31.03.2010 tarihi yer almakta ve söz konusu zamların uygulandığı anlaşılmaktadır.

 Elazığ Çimento’dan elde edilen “TOTAL AVERAGE PRICES (TL/TON)” başlıklı aylık ortalama fiyat listesinde Elazığ ili CEM II / A-M (P-L) 42,5 N dökme çimentonun Mart ayında 94,67 TL olan fiyatının 10,52 TL artışla Nisan ayında 105,19 TL’ye yükseldiği görülmektedir. Ayrıca söz konusu listede Mart ayında 78,89 TL olan Diyarbakır CEM I 42,5 N türü dökme çimento fiyatının Nisan ayında 91,62 TL’ye yükseldiği anlaşılmaktadır.

 Çimko’nun Narlı Şubesi’nden alınan belgede ise 2009 ve 2010 yılları aylık bazda çimento satış fiyatı, birim maliyet ve birim kar verileri yer almaktadır. Söz konusu belgede 2010 yılı Mart ayında 86,80 TL olan çimento satış fiyatının Nisan ayında 95,42 TL olduğu ve 8,62 TL tutarında bir artışın yapıldığı anlaşılmaktadır.

 Çimko’nun Adıyaman Şubesi’nde elde edilen 25.11.2010 tarihli ve “BANT TESLİMİ ORTALAMA FİYATLAR” başlıklı belgede fabrika dökme çimento satışlarının büyük kısmını oluşturan CEM I 42,5 R ve CEM II/A-P 42,5 R türlerinde sırasıyla Nisan ayında Mart ayına göre 11,65 TL (85,38 TL‘den 97,03 TL’ye) ve 1,88 TL (99,97 TL’den 101,85 TL’ye) fiyat artışı yaşandığı görülmektedir.

 Çimko’nun Adıyaman Şubesi’nden alınan, (…..) tarafından (…..)’a 26.03.2010 ve 01.04.2010 tarihlerinde gönderildiği anlaşılan belgelerin ekinde ve sırasıyla “2010.03.26 - ADIYAMAN-NARLI BİRLEŞİK(İÇ PİYASA-İHRACAT).xlsx” ve “2010.04.02 - ADIYAMAN-NARLI BİRLEŞİK(İÇ PİYASA-İHRACAT).xlsx” adlı dosyalar yer almaktadır. Söz konusu ilk dosyada “04/03/2010” tarihi itibariyle geçerli olduğu belirtilen Çimko Adıyaman ve Narlı fabrikaları çimento fiyat listeleri, ikinci dosyada ise Adıyaman fabrikası için “01/04/2010”, Narlı fabrikası için “31/03/2010” tarihleri itibariyle geçerli olan fiyat listeleri yer almaktadır. Adıyaman Fabrikası için söz konusu iki dosyada yer alan fiyat listeleri karşılaştırıldığında, değişik türlerdeki

dökme çimentonun toplam satışın yapıldığı yere göre değişen fiyatlarında toplam 26 fiyat kaleminden 22’sinde 5 ila 10 TL arasında değişen tutarlarda (14’ünde 10 TL olmak üzere) fiyat artışı yapıldığı görülmektedir. Benzer şekilde, Narlı Fabrikası için dökme çimento türünde toplam 31 kalemden 28’inde, 5 ila 10 TL arasında değişen tutarlarda (25’inde 10 TL olmak üzere) fiyat artışı yapıldığı görülmektedir.

(36) Teşebbüsler tarafından gönderilen satış verileri dikkate alındığında ise bazı illerde söz

konusu dönemde dökme çimentoya aşağıda gösterildiği şekilde zamların uygulandığı

gözlenmiştir:

Grafik 1: Batman İli 2010 yılı Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Batman İli Dökme Çimento

110,00

105,00

100,00

95,00

90,00

85,00 Mardin Çimento: 33.505

Limak Kurtalan: 76.096

80,00

75,00

70,00

65,00

60,00

Oca.10 Ş ub.10 Mar.10 Nis.1 0 May.10 Haz.10 Tem.10 A ğu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 2: Diyarbakır İli 2010 yılı Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Diyarbakır İli Dökme Çimento

110,00

105,00

100,00

80,00

75,00

70,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.1 0 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 3: Elazığ İli 2010 yılı Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Elaz ığ İli Dökme Çimento

115

110

KÇS: 10.247

105

100 Limak Ergani: 89.163

95 Yurt Çimento: 17.459

90

Elazığ Çimento (CEM I):

85 105.412

80 Elazığ Çimento (CEM II):

38.799

75

70

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 4: Gaziantep İli 2010 yılı Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Gaz iantep İli Dökme Çimento

105,00

Limak Gaziantep (CEM II B- 80,00 M): 34.625

Çimko Adıyaman: 9.344 75,00

70,00 Çimko Narlı (CEM I): 54.823 65,00 Çimko Narlı (CEM II): 47.917

Oca.10 Şub.10 M ar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 5: Mardin İli 2010 yılı Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Mardin İli Dökme Çimento

105,00

100,00

95,00

90,00

70,00

65,00

60,00

55,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.1 0 May.10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 6: Siirt İli 2010 yılı Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Siirt İli Dökme Çimento

112

110

108

106 Limak Kurtalan: 54.027 104

102

100

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 7: Şanlıurfa İli 2010 yılı Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Şanlıurfa İli Dökme Çimento

110

105 KÇS: 12.779

100 Mardin Çimento: 59.530 95

Limak Şanlıurfa (CEM I):

75

Elazığ Çimento: 25.769 70

65

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 8: Mersin İli 2010 yılı Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton) 6

Mersin İli Dökme Çimento

115

110

105

100

95

90 Çimsa M ersin: 282.642

Adana Çimento: 10.910,75 85

80

75

70

65

Oc a.10 Şub.10 Mar.10 Nis.1 0 May.10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 E yl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Mersin ilindeki satışların büyük çoğunluğunun Çimsa Mersin tarafından yapıldığı görülmektedir.

Grafik 9: Kahramanmaraş İli 2010 yılı Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton) 7

Kahramanmaraş İli Dökme Çimento

115,00

110,00 Çimsa Mersin: 21.991

105,00 KÇS: 69.198

100,00

95,00 Adana Çimento (CEM I):

23.249

75,00

Çimko Narlı: 51.840

70,00

65,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(37) Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, Elazığ Çimento, Kars Çimento, Çimko Narlı ve Adıyaman Tesisleri ve Limak’ın Kurtalan, Ergani, Gaziantep ve Şanlıurfa tesislerinde toplantı sonrası dönemde fiyat artışı yapılacağına dair fiyat listelerinin yanı sıra,

 Mardin Çimento’nun Batman, Diyarbakır, Mardin ve Şanlıurfa’da,

 Adana Çimento’nun Kahramanmaraş ve Mersin’de,

 KÇS’nin Kahramanmaraş, Elazığ, Gaziantep, Şanlıurfa’da,

 Çimsa’nın Mersin ve Kahramanmaraş’ta,

 Elazığ Çimento’nun Diyarbakır, Elazığ ve Şanlıurfa’da,

 Çimko Narlı’nın Gaziantep ve Kahramanmaraş’ta,

 Çimko Adıyaman’ın Gaziantep, Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta,

 Limak Kurtalan’ın Batman, Diyarbakır ve Siirt’te,

 Limak Ergani’nin Diyarbakır, Elazığ ve Mardin’de,

 Limak Gaziantep’in Gaziantep’te,

 Limak Şanlıurfa’nın Mardin ve Şanlıurfa’da

(38) 2010 yılı Nisan ayı ortalama dökme çimento fiyatlarında artış yaşandığı görülmektedir. Bu artışların tamamı aynı illerde faaliyet gösteren rakip teşebbüslerle birlikte ve kayda değer miktarda gerçekleştirilmiştir.

(39) Kars Çimento’dan elde edilen belgede geçen “10 TL artış (Dökme) her tarafa zam ama düşük fiyatlı olanlar yapacak” ifadesi dikkate alındığında, yukarıda yer verilen fiyat listelerindeki artışların genellikle 10 TL ve daha düşük miktarlarda yapıldığı dikkati çekmektedir. Benzer şekilde grafiklerden de Nisan ayında yapıldığı anlaşılan fiyat artışlarının 10 TL’ye (çok istisnai olarak 12 TL’ye kadar) çıktığı görülmektedir. Dolayısıyla, teşebbüsler arasındaki anlaşmanın dökme çimentoya zam yapılmasına yönelik kısmının toplantıyı takip eden ay içerisinde toplantıya katılan teşebbüsler tarafından uygulamaya geçirildiği sonucuna ulaşılmıştır.

(40) Öte yandan, aynı notta yer alan “* 4 TL artış (Tekrar)” ifadesi açısından fiyat artışının hangi tarihte yapılacağına ilişkin olarak notta herhangi bir ifade bulunmadığından, söz konusu artışın gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği hakkında herhangi bir değerlendirme

[7] Kahramanmaraş ilindeki toplam dökme çimento satışlarının %(…..)’sı KÇS ve Çimko tarafından yapılmaktadır.

yapılamamıştır.

c) Belgede Yer Alan Diğer Notlar

- Yurt Çimento’ya Dökme Çimentodan Pazar Payı Verilmesi

(41) Kars Çimento’da elde edilen belgede yer alan “*Muş pazardan dökme için pay istiyor.” ifadesi de değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, Yurt [8] Çimento’nun dökme çimento satış trendindeki değişiklikler firmanın faaliyete başladığı 2009 yılı Mart ayından 2011 yılı Nisan ayına kadar incelenmiştir. Aşağıdaki tabloda karşılaştırılabilirliği sağlamak amacıyla Yurt Çimento’nun faaliyette bulunduğu süre boyunca düzenli olarak pazara sunduğu CEM I 42,5R türü çimentonun aylar itibarıyla satış rakamları yer almaktadır.

Tablo 4- Yurt Çimento CEM I 42,5R Satışları (ton)

2009 2010 2011

Ocak (…..) (…..)

(42) Tablodan da görüldüğü üzere, Yurt Çimento’nun 2010 yılı dökme çimento satışları 2009 yılına göre neredeyse 4 kat artmıştır. Ancak, iklim koşulları nedeniyle Yurt Çimento’nun kış aylarında satışları azalmaktadır. Teşebbüsün 2010 yılı satışlarının, 2009 yılı satışları ile aylar bazında karşılaştırılması halinde de son derece yüksek seviyede seyrettiği görülmekle birlikte, yeni faaliyete geçen bir firmanın ikinci yıl satışlarının ilk yıl satışlarına göre yüksek seyretmesi doğal olarak kabul edilmektedir. Yine de 2009, 2010 ve 2011 Nisan ayları rakamları karşılaştırma sağlayabilecek niteliktedir. Nisan 2010’da gerçekleştirilen satışlar, Nisan 2009’dan 6 kat daha fazla gerçekleşmiştir. Nisan 2011 dökme çimento satışlarında ise Nisan 2010 satışlarına göre %73’lük bir artış görülmektedir.

(43) Yurt Çimento’nun 2009 yılının Mart ayında faaliyet göstermeye başladığı dikkate alındığında, 2010 yılında gerçekleşen bu artışın tek başına yukarıda gerçekleştirildiği tespit edilen toplantıda alınan kararlar sonucunda oluştuğunu söylemek mümkün görünmemektedir. Dolayısıyla, eldeki veriler belgede yer alan Yurt Çimento’ya dökme çimentodan pay verilmesi konusunun gerçekleşip gerçekleşmediğini net olarak ortaya koyabilir nitelikte değildir.

- Aşkale Çimento’ya İlişkin İfadeler

(44) Kars Çimento’da elde edilen belgelerde Aşkale Çimento’ya ilişkin bazı ifadeler de yer almaktadır. Bunların ilki; “Aşkale – Kağızman Gülsan’a düzeltme yapamayın der” şeklindedir.

(45) Yapılan incelemeler neticesinde Aşkale Çimento Erzurum fabrikasının Gülsan İnşaat San. 8 Kars Çimento’dan elde edilen belgelerde Muş olarak yer alan çimento tesisi Yurt Çimento’dur.

Tur. Nakliyat (…) [9] unvanlı bir müşterisi olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu müşteriye Aşkale Çimento tarafından 2010 yılında düzenli bir biçimde CEM II/B-M 42.5N (P-LL) satıldığı anlaşılmaktadır. Dosya mevcudundan, 2010 yılında gerçekleştirilen satışlarda uygulanan fiyatların incelendiği ve 28.03.2010 ile 09.12.2010 tarihleri arasında fiyatların 93,00 TL olarak uygulandığı görülmüştür. Yıl boyunca uygulanan fiyatların kademeli olarak 94 TL’den 92 TL’ye indiği, dolayısıyla, belgede ifade edildiği gibi “Gülsan’a düzeltme yapılmadığı” anlaşılmaktadır.

Grafik 10: (…..)'a Uygulanan Fiyatlar (TL/ton)

100,00

98,00

96,00

94,00

92,00

90,00

88,00

86,00

84,00

82,00

80,00

02.01.2010 02.02.2010 02.03.2010 02.04.2010 02.05.2010 02.06.2010 02.07.2010 02.08.2010 02.09.2010 02.10.2010 02.11.2010 02.12.2010

(46) Kars Çimento’da elde edilen ve Aşkale Çimento ile ilgili olan bir diğer notta ise; “Oltu fiyatımızı düzeltmemizi isterler” ifadesi yer almaktadır. 2010 yılı verileri incelendiğinde, Kars Çimento’nun Oltu’da sadece Akay Ticaret unvanlı bir firmaya 03.05.2010 ile 19.06.2011 tarihleri arasında ve Karaca Orman Ürünleri Tarım İnş. Yap.(…) unvanlı firmaya 23.03.2010 ile 30.04.2010 tarihleri arasında CEM II / B-M(P-L) 32,5 N türü çimento sağladığı görülmüştür. Fiyat hareketleri incelendiğinde ise söz konusu ürünün, 25.05.2010 tarihine kadar 90 TL’den, 17.06.2010 tarihine kadar 95 TL’den sonrasında da 101 TL’den sağlandığı tespit edilmiştir. Her ne kadar fiyatlarda artış meydana geldiği tespit edilmişse de bahse konu toplantının tarihi dikkate alındığında söz konusu fiyat artışlarının doğrudan toplantının bir sonucu olduğunu söylemek mümkün değildir.

(47) Bir diğer notta ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“*Aşkale NTF’ye Kolsan’a 95+27=122 TL/ton şantiyeye

Kars

107+31=138 ″”

(48) Teşebbüsler tarafından sağlanan belgelerin incelenmesi sonucunda Artvin’de faaliyette bulunan “Kolsan İnşaat Otomotiv Sanayi” unvanlı bir firmanın Aşkale Çimento’nun müşterisi olduğu ve firmanın 2010 yılında CEM I 42.5 R, CEM II/A-M 42.5R (P-LL) ve CEM II/B-M 32.5R (P-LL) türlerinde yaklaşık (…..) ton çimento tükettiği tespit edilmiştir. Veriler incelendiğinde, Aşkale Çimento’dan Kolsan unvanlı firmaya toplantının yapıldığı dönemi de kapsayan 06.06.2010 tarihine kadar ki süreçte bant çıkışı 93,00 TL, nakliye dâhil 120 TL’ye 9 Aşkale Çimento tarafından sağlanan belgelerde şirketin ticaret unvanı tam olarak yer almamaktadır. Bunun dışında kararda teşebbüslerin ticaret unvanına tam olarak yer verilmemesinin sebebi ilgili teşebbüsün unvanın kendisine çimento sağlayan teşebbüs tarafından tam olarak sağlanmamasıdır.

CEM I 42.5 R türü çimento satıldığı görülmektedir. 08.06.2010 tarihinden itibaren fiyatın 10 TL arttırıldığı da verilerden tespit edilmektedir. Öte yandan, her ne kadar Kars Çimento’nun müşterisinin kim olduğuna dair bir ifade bulunmasa da, notta yazan fiyat ve nakliye verileri incelendiğinde, Kars Çimento’nun Artvin’de faaliyet gösteren İlci İnş. San. ve Tic. A.Ş.’ye ve NTF İnş. Tic. Ltd. Şti.’ye toplantı tarihinde 107 TL bedelle CEM I 42,5 R türü çimento sağladığı tespit edilmiştir. Görüldüğü üzere, toplantı notları arasında yer alan ifadelerle verilerden oluşturulan tespitler çok küçük farklarla birbirini teyit eder niteliktedir.

- Van Çimento’nun Zam Yapmaması

(49) Kars Çimento’da elde edilen belgede yer alan bir diğer ifade de aşağıda belirtildiği üzere Van Çimento’nun zam yapmayacağı hakkındadır:

“*Van Çimento torbalı-dökme zam yapmayacak. Van dökme 103+6=109 (%3 iskonto yapıyor)”.

(50) Van Çimento’nun 2010 yılı toplam satışlarının yaklaşık olarak %89’unu oluşturan üç ildeki, çimento türlerine göre aylık ortalama satış fiyatları aşağıda yer almaktadır:

Tablo 5- Van Çimento, Van, Hakkari, Ağrı İlleri 2010 Yılı Aylık Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Satışın Yapıldığı İl ve Çimento Türü

Van Hakkari Ağrı

CEM II/B-M CEM II/A-M CEM II/B-M CEM II/A-M CEM II/B-M CEM II/A-M

Satış Tarihi 32.5R (P-LL) 42.5R (P-LL) 32.5R (P-LL) 42.5R (P-LL) 32.5R (P-LL) 42.5R (P-LL)

TORBALI-2K DÖKME TORBALI-2K DÖKME TORBALI-2K DÖKME Oca.10 106,33 95,00

(51) Tabloda yer alan ortalama satış fiyatları aşağıdaki grafik yardımıyla daha açık şekilde görülebilmektedir:

Grafik 11: Van Çimento Van, Hakkari, Ağrı İlleri 2010 Yılı Fiyat Hareketleri (TL/ton)

Van Çimento 2010 Yılı Fiyat Hareketleri

125,00

Van CEM II/B-M 32.5R (P-

120,00 LL) TORBALI-2K

Van CEM II/A-M 42.5R (P-

115,00 LL) DÖKME

Hakkari CEM II/B-M 32.5R

110,00 (P-LL) TORBALI-2K

Hakkari CEM II/A-M 42.5R

LL) DÖKME

90,00

O c a.10 Ş ub.10 M ar.10 Nis.1 0 M ay .10 H a z.10 Tem .10 A ğu.10 E yl.10 E ki.10 K as.10 A ra.10

(52) Grafikten de görüldüğü üzere, toplantının yapıldığı Mart ayından Temmuz ayına kadar Van

Çimento’nun Hakkâri ilindeki dökme çimento satışları hariç zam yapmadığı anlaşılmaktadır.

Van Çimento 2010 yılı toplam satışlarının yaklaşık olarak %64,5’ini oluşturan Van ili

satışlarında ise söz konusu dönemde azalış olduğu görülmektedir. Van iline satış yapan

diğer teşebbüslerin fiyat hareketleri ise aşağıdaki gibidir:

Grafik 12: Van İli Dökme Çimento 2010 Yılı Aylık Ortalama Satış Fiyatları

Van İli Dökme Çimento

125,00

120,00

115,00

110,00

80,00

75,00

70,00

65,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(53) Grafikten Van ili dökme çimento fiyatlarının 2010 yılı Mart ayından Temmuz ayına kadar

Van Çimento ile uyumlu bir biçimde genel bir azalış eğiliminde olduğu görülmektedir.

Grafik 13: Van İli Torbalı Çimento 2010 Yılı Aylık Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Van İli Torbalı Çimento

120

115

110

75

70

65

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(54) Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, söz konusu belgede yer alan ifadeye paralel şekilde Van Çimento fiyatlarında artışa gitmemiş, bu durum toplantı tarihinden itibaren üç ay boyunca devam etmiştir.

(55) Ayrıca belgede yer alan “Van dökme 103+6=109 (%3 iskonto yapıyor)” ifadesi ile ilgili olarak, söz konusu toplantının Mart ayı sonunda gerçekleştiği dikkate alınarak, Van Çimento’nun Van ili dökme çimento ortalama bant çıkış fiyatının Mart ayında 103,28 TL olduğu görülmektedir. Bununla birlikte teşebbüsten gelen verilere göre, Mart ayında dökme çimentoya ilişkin Van ili nakliye bedeli 7 TL olarak uygulanmıştır.

- Mardin Çimento Hakkındaki İfadeler

(56) Kars Çimento’da elde edilen belgede Mardin Çimento hakkında aşağıdaki ifadeler yer

almaktadır:

“* Mardin- Van betona 75+38=113 TL/ton Cem II A 42,5

Nesceye 75+42=117 TL/ton ″”.

(57) Mardin Çimento’dan gönderilen verilere göre, fabrika tarafından 2010 yılında toplantı tarihinden önce ve sonra Van Beton San. ve Tic. Ltd. Şti (Van Beton), Nesce Yapı Malzemeleri İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Nesce Yapı) ve Nesce İnş. Ener. ve Tic. A.Ş. (Nesce İnşaat) adlı firmalara dökme çimento satışı gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Van Beton’a 24.03.2010 tarihine kadar 75 TL bant çıkış fiyatı ile satış yapıldığı, bu fiyatın 26.03.2010 tarihinde 70 TL’ye indirilerek 08.07.2010 tarihine kadar bu fiyat üzerinden satış yapıldığı anlaşılmaktadır. Nesce İnşaat ve Nesce Yapı’ya ise CEM IV/B (P) 32,5 N türü dökme çimento satışı yapılmış ve Mart ayında 88,84 TL fiyatı uygulanmıştır.

(58) Eldeki veriler incelendiğinde notta yer alan ifadelerin Van Beton için kullanılan ifadeleri doğrular nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.

- Yurt Çimento, Kars Çimento ve Aşkale Çimento’nun Ağrı, Doğubayazıt ve Iğdır’a Belirlenen Tarihlerde Zam Yapması

(59) Kars Çimento’da elde edilen belgede Yurt Çimento, Kars Çimento ve Aşkale Çimento’nun Ağrı, D.Bayazıt ve Iğdır’a belirlenen tarihlerde zam yapacağına dair ifadeler de yer

almaktadır:

“* Ağrı- D. Beyazıt fiyatını eşitle (zammı Muş bildir karsa uysun)

D. Beyazıda zam 5 TL Kars (105 TL iken 110 yap)

6 TL Aşkale 5 Nisan Muş

Iğdır’a 3 TL zam Kars+Aşkale 6 ″ Kars

7 ″ Aşkale”

(60) Söz konusu nottan Aşkale Çimento ve Kars Çimento’nun Ağrı ve Doğubayazıt fiyatlarını

eşitleyeceği ve bu esnada yapacakları zammı Yurt Çimento’ya bildirecekleri, onun da Kars

Çimento’ya uyacağının görüşüldüğü anlaşılmaktadır. Ayrıca, Iğdır ve Doğubayazıt’a Kars ve

Aşkale Çimento tarafından zam yapılacağı da görüşülen diğer bir konudur.

(61) Notta, fiyatlarında artış yaşanacağına ilişkin bilgi yer alan Ağrı iline ilişkin fiyat hareketleri

aşağıda yer almaktadır:

Tablo 6- Ağrı İli 2010 Yılı Aylık Ortalama Fiyatlar (TL/ton)

Elazığ

Aşkale Çimento Van Çimento Limak Kurtalan Kars Çimento Çimento Yurt Çimento [10]

CEM

CEM II/B-M CEM II /

CEM I II/B-M CEM II/B- CEM II/A- 32.5R DÖKME CEM II / B-M(P-L) CEM IV/B

42.5 R 42.5N M 32.5R M 42.5R (P-LL) CEM II/ TORBALI A-M(P-L) 32,5 N 32,5 R (P) CEMI

DÖKM (P-LL) (P-LL) (P-LL) TORBAL A-M 42,5 CEMII/B- 42,5 R Torbalı Torba 50 42,5R - CEM II - IV

E DÖKME TORBALI DÖKME I-2K N M32,5 N Dökme 50 kg. Kg. DÖKME TORBALI

10 Yurt Çimento Mart ayında Ağrı iline sadece 6,2 ton tutarında dökme çimento satışı yapmıştır. Söz konusu

satışa ilişkin fiyata grafikte yer verilmeyerek, yanıltıcı bir fiyat artışının grafikte görülmesini engellemek

amaçlanmıştır.

Grafik 14: Ağrı İli Dökme Çimento 2010 Yılı Aylık Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Ağrı İli Dökme Çimento

120,00

39.839

105,00 Van Çimento: 20.579

100,00

Limak Kurtalan: 11.500

95,00

Kars Çimento: 37.169

90,00

Yurt Çimento: 5.197

85,00

80,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(62) Grafikten, Aşkale Çimento Erzurum ve Van tesisleri ile Kars Çimento’nun dökme çimento aylık ortalama satış fiyatlarının Nisan ayında yakınlaştığı görülmektedir. [11] Ancak Yurt Çimento’nun 2010 yılında Ağrı iline olan satış miktarının oldukça düşük (5.197 ton) olduğu ve Mayıs ve Haziran aylarında Ağrı iline dökme çimento satışı yapan teşebbüsler tarafından herhangi bir zam yapılmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, dökme çimentoya ilişkin olarak notta yer alan “Ağrı- D. Beyazıt fiyatını eşitle (zammı Muş bildir karsa uysun)” ifadesine uygun herhangi bir fiyat hareketi tespit edilememiştir.

(63) Ağrı iline yapılan torbalı çimento satışları da incelenmiştir. Yukarıdaki tabloda yer alan torbalı çimento aylık ortalama fiyatlarını aşağıdaki grafik yardımıyla da görmek mümkündür: Grafik 15: Ağrı İli Torbalı Çimento 2010 Yılı Aylık Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Ağrı İli Torbalı Çimento

120

115

110

105

Elaz ığ Çimento: 15.580

75

70

65

60

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(64) Ağrı ilindeki torbalı çimento satış fiyatları incelendiğinde ise dökme çimentoda yaşanan benzer bir fiyat yaklaşmasının torbalı çimento için Mayıs ayında gerçekleştiği görülmektedir. 11 Satış verileri tüm teşebbüsler tarafından ilçe bazında sunulmadığından Doğubayazıt ilçesi için teşebbüslerin fiyatlarını tespit etmek mümkün olmamıştır.

Ancak bu tarih ile toplantının tarihi arasında geçen süre dikkate alındığında, söz konusu fiyat hareketleri hakkında kesin bir yargıya ulaşmak mümkün değildir.

(65) Ayrıca, Ağrı iline satışı yapılan tüm çimento türlerinde teşebbüslerin tamamı tarafından Temmuz ayında bir fiyat artışı gerçekleştirildiği dikkati çeken diğer bir husustur.

(66) Notta yer alan “D. Beyazıda zam 5 TL Kars (105 TL iken 110 yap)” ifadesine ilişkin olarak Kars Çimento’nun Doğubayazıt’a yaptığı satışlar incelenmiştir. Söz konusu satışlara yönelik aylık ortalama fiyatlar aşağıda sunulmuştur.

Tablo 7- Kars Çimento Ağrı İli Doğubayazıt İlçesi 2010 Yılı Aylık Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

CEM II / A-M(P-L)42,5 R Dökme CEM II / B-M(P-L) 32,5 N Torbalı 50 kg. Oca.10 83,94

(67) Tablodan anlaşılacağı üzere Nisan ayında dökme çimentoya yaklaşık olarak 3 TL civarında zam yapılmıştır. Ancak, ifadede yer alan rakamları destekler nitelikte bir bulguya ulaşılamamıştır.

(68) Notta yer alan diğer bir il olan Iğdır’a yapılan satışlara ilişkin ortalama fiyatlar ise aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

Tablo 8- Iğdır İli 2010 Yılı Aylık Ortalama Fiyatlar (TL/ton)

Oca.10 102,89 94,00 79,08

(69) Dosya mevcudu bilgilerden; Iğdır’a her iki teşebbüsün kayda değer miktarda satış yaptığı çimento türünün torbalı çimento olduğu, Aşkale Çimento ve Kars Çimento’nun Mayıs ayında

5-6 TL civarında bir zam yaptığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, Mayıs ayında yapılan söz konusu fiyat artışlarının notta yer alan “Iğdır’a 3 TL zam Kars+Aşkale” ifadesi ile planlandığı anlaşılan zam olup olmadığı hakkında kesin bir yargıya varmak mümkün görünmemektedir. - Doğu Karadeniz’de Fiyat Artışına Gidileceğine Dair Bilgi

(70) Elde edilen belgede Aşkale Çimento’nun sahil fiyatlarının kontrol edileceğine ve Trabzon’un doğusunda kalan bölgelerde 4 TL zam yapılacağına dair aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır: “*Aşkale ile sahil fiyatlarına bakalım

Trabzon doğusu 98 TL/ton iken 102 yaparsak 4 TL zam”

(71) Trabzon’un doğusunda kalan, sahil kesimindeki Rize ve Artvin illerine teşebbüslerin en çok satış yaptığı dökme ve torbalı çimento türlerinde 2010 yılı ortalama fiyatların aşağıdaki gibi olduğu tespit edilmiştir:

Tablo 9- Artvin İli 2010 Yılı Aylık Ortalama Fiyatlar (TL/ton)

Aşkale Çimento-Trabzon Aşkale Çimento-Erzurum Kars Çimento

CEM II/A-P CEM II/B-M CEM II/A-M CEM II/B-M CEM II / B-M(P-L)

42.5R 32.5R (P-LL) 42.5R (P-LL) 32.5R (P-LL) CEM I 42,5 32,5 N Torbalı 50

DÖKME TORBALI-2K DÖKME TORBALI R Dökme kg.

Oca.10 100,41 99,00 81,93 94,49 107,00 92,79

(72) Tablodan torbalı çimento türünde Aşkale Çimento’nun Temmuz ayında, Kars Çimento’nun ise Mayıs, Haziran ve Ağustos aylarında zam yaptığı anlaşılmaktadır. Dosya mevcudundan anlaşıldığı üzere, fiyat artışları toplantının yapılmasını takip eden Nisan ayında değil daha sonraki bir dönemde yapılmıştır. Dolayısıyla, söz konusu fiyat artışlarının anılan toplantının doğrudan bir sonucu olmadığı kanaatine varılmıştır.

(73) Benzer şekilde Rize’deki çimento satışlarına ilişkin ortalama fiyatlar aşağıda yer almaktadır: Tablo 10- Rize İli 2010 Yılı Aylık Ortalama Fiyatlar (TL/ton)

Aşkale Çimento-Trabzon Kars Çimento Aşkale Çimento-Gümüşhane

CEM II/A-P CEM II/B-M 32.5R CEM II/B-M(P-L) 32,5 B-M 32.5R (P-LL) TORBALI-

42.5R DÖKME (P-LL) TORBALI-2K N Torbalı 50 kg. 2K

Oca.10 100,57 97,95 83,00

(74) Kars Çimento’dan elde edilen bilgilere göre, teşebbüsün Rize iline oldukça düşük bir miktarda torbalı çimento satışı bulunmaktadır. Dolayısıyla Kars Çimento’nun ihmal edilebilir düzeydeki satışları dikkate alınmadığında, Aşkale Çimento’nun Rize ilinde Temmuz ayında torbalı çimentoya zam yaptığı anlaşılmaktadır. Fiyat artışının gerçekleştiği bu dönem göz önüne alındığında söz konusu notta yer alan ifade hakkında kesin bir bulguya ulaşılamamaktadır.

- Elazığ’da Zam Yapılması

(75) Elde edilen belgedeki diğer bir ifade ise Elazığ ili merkezinde 3 TL zam yapılacağına dairdir: “*Elazığ-merkez 106+3 zam=109 TL olacak”

(76) Elazığ Çimento’nun Elazığ merkezine 2010 yılında yaptığı satışlara ilişkin her bir çimento türü bazında aylık ortalama fiyatlar aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

Tablo 11- Elazığ Çimento 2010 Yılı Elazığ Merkez Satışlarına İlişkin Ortalama Fiyatlar (TL/ton)

Aylık Ortalama Fiyat

CEM IV/B 32,5 R (P) CEM I 42,5 N CEM I 42,5 N Torba CEM II / A-M(P-L) Aylar Torba 50 Kg Dökme 50 kg. 42,5 N Dökme

Oca.10 101,17 109,07 117,00

(77) Tablodan görüleceği üzere CEM IV/B 32,5 R (P) türü torbalı çimentoda söz konusu belgede yer alan ifadeye benzer bir fiyat artışı yapılmıştır. Elazığ Çimento tarafından sağlanan verilere göre, 04.03.2010 tarihinden itibaren Mart ayı sonuna kadar anılan çimento türüne ilişkin satış fiyatı 106 TL/ton tutarındadır. Ancak bahse konu toplantının Mart ayında gerçekleştirildiği dikkate alındığında, Temmuz ve Ağustos aylarında uygulanan zamların, toplantı sonucunda yapıldığı tespitine ulaşılamamaktadır.

(78) Elazığ ilinin tamamına yapılan satışlar dikkate alındığında, torbalı çimentoya ilişkin ortalama fiyat hareketleri aşağıdaki grafikte görülebilmektedir: 12

12 Limak Ergani ve Yurt Çimento’nun satış bilgileri il bazında sunulduğundan Elazığ merkeze olan satışlar ayrıştırılamamıştır. Ancak Elazığ Belediyesi verilerine göre, Elazığ ili toplam nüfusunun %58,73’ünün merkezde yaşaması nedeniyle satışların büyük çoğunluğunun da Elazığ merkezine yapıldığı ve satışlardaki genel hareketlerin merkeze yapılan satışlardaki fiyat hareketlerine paralel olacağı varsayılmıştır.

Grafik 16: Elazığ İli 2010 Yılı Torbalı Çimento Aylık Ortalama Satış Fiyatları (TL/ton)

Elazığ İli Torbalı Çimento

115,00

110,00

105,00

100,00

95,00 Limak Ergani: 52.005

Yurt Çimento: 26.787

90,00 Elazığ Çimento: 86.944

85,00

80,00

75,00

70,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(79) Grafikten, Elazığ ilindeki torbalı çimento ortalama satış fiyatlarının 2010 yılında genel bir artış eğiliminde olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca, Nisan ayında Limak Ergani ve Yurt Çimento’nun ortalama fiyatlarında sırasıyla yaklaşık olarak 1 TL ve 3 TL tutarlarında fiyat artışı yapıldığı anlaşılmaktadır. Temmuz ayında ise her üç firma tarafından 3,7 TL ile 6 TL arasında değişen miktarlarda zam yapılmıştır. Dolayısıyla, Yurt Çimento tarafından yapılan zammın notta yer alan ifadeye paralel olduğu görülmekle birlikte, Limak Ergani ve Elazığ Çimento için kesin bir yargıya varmak mümkün olmamıştır.

d) Kars Çimento’da Elde Edilen Belgelere İlişkin Genel Değerlendirme

(80) Kars Çimento’da elde edilen belgelerde yer alan notlar, haklarında soruşturma açılan diğer teşebbüslerde yapılan incelemelerde elde edilen belgeler ve teşebbüslerden sağlanan satış verilerinin analiz edilmesi ile ulaşılan teşebbüslerin il bazında aylık ortalama satış fiyatları ile birlikte değerlendirilmiştir.

(81) Söz konusu değerlendirme sonucunda, Kars Çimento’da elde edilen notların, Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgeleri ile Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinin doğusunda faaliyet gösteren çimento üretim tesislerinin çalışanlarının 29.03.2010 tarihinde Ankara’da yaptıkları toplantıya ve söz konusu toplantıda anlaşmaya varılan hususlara ilişkin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

(82) Söz konusu anlaşmanın teşebbüsler tarafından toplantı sonrasında uygulamaya geçirilip geçirilmediği fiyat artışına yönelik karar ve diğer kararlar başlıkları altında ayrı ayrı incelenmiştir.

(83) Teşebbüslerden sağlanan verilerin analizi sonucunda; Limak Gaziantep Çimento, Limak Ergani Çimento, Limak Kurtalan Çimento, Limak Şanlıurfa Çimento, Elazığ Çimento, Çimko Narlı Çimento, Çimko Adıyaman Çimento, KÇS Çimento, Adana ve Mardin Çimento ve Çimsa Mersin Çimento’nun Batman, Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa, Kahramanmaraş, Gaziantep, Elazığ ve Siirt illeri ortalama çimento fiyatlarının 29.03.2010 tarihli toplantı sonrasında 2010 yılı Nisan ayında yaklaşık olarak 10 TL arttığı tespit edilmiştir. Ayrıca söz konusu toplantının hemen ertesinde Elazığ Çimento, Kars Çimento, Çimko Narlı ve Adıyaman tesisleri ile Limak Çimento Kurtalan, Ergani, Gaziantep ve Şanlıurfa tesislerinin

toplantıda alınan karar doğrultusunda yapılacak fiyat artışlarını içeren yeni fiyat listeleri yayınladığı belirlenmiştir.

(84) Diğer taraftan toplantı notlarında yer alan fiyat artışı haricindeki kararların toplantı sonrasında uygulanıp uygulanmadığına ilişkin inceleme sonucunda söz konusu kararların çok büyük bir kısmının teşebbüsler tarafından uygulamaya konulduğu sonucuna ulaşılmıştır.

(85) Bu kapsamda, Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgeleri ile Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinin doğusunda faaliyet gösteren çimento üretim tesislerinin çalışanlarının 29.03.2010 tarihinde Ankara’da bir toplantı yaptığı, toplantı sonucunda teşebbüsler yetkilileri tarafından söz konusu bölgelerdeki çimento fiyatlarının artırılması da dahil olmak üzere bazı hususlarda anlaşmaya varıldığı ve fiyat artışına yönelik olan da dahil olmak üzere toplantıda anlaşmaya varılan hususların çoğunun toplantı sonrasında teşebbüsler tarafından uygulandığı kanaatine varılmıştır.

(86) Bu çerçevede, anılan anlaşma ve buna ilişkin uygulamalarla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği, söz konusu ihlalin özellikle ilgili piyasada satım fiyatının belirlenmesi şeklinde gerçekleştiği anlaşılmaktadır.

I.2.3.2. Yurt Çimento’da Elde Edilen Belgeler ve Fiyat Artışları

I.2.3.2.1.Yurt Çimento’da Elde Edilen Belgeler

(87) Bu bölümde, yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan ifadeler ile tespit ve değerlendirmelere yer verilmiştir.

a) Belge 1

(88) Yurt Çimento (…..) ile Yurt Çimento (…..) arasında gerçekleşen 13.10.2010 tarihli e-posta yazışmaları içinde yer alan ve (…..)’nin, (…..)’a yazdığı e-postada;

“Sayın (…..) Bey,

Prefabrikçi ile görüştüm, Kabul etmemekle birlikte Bingöl’de sezon sonunu

düşünerek dökme fiyatını düşürmüşler. Bizim yaptığımız tespitlerde aynı yöndedir.

Yaptığımız tespitlere göre Dökme ve Torbalı fiyatları ektedir. … Torbalıda herhangi

bir sorun görünmemektedir (mevcut torbalı Fiyatımız 106 TL/ton).

Dökme;

Elazığ; 85+19=104 TL/Ton (Peşin Fiyat)

Yurtçim; 92+16= 108 TL/Ton (Peşin Fiyat)…”

ifadeleri; yine aynı e-posta silsilesinde geçen ve yine (…..) tarafından (…..)’a gönderilen e- postada ise

“… Yapı Beton ise Prefabrikçinin 85 TL’den faturasını gösterdi (Peşin).…”

ifadesi yer almaktadır.

(89) Söz konusu yazışmalarda yer alan “Prefabrikçi” kelimesi dikkat çekmektedir. Yazışmalarda, “Prefabrikçi”nin Bingöl’de dökme fiyatını düşürdüğünden bahsedilmekte ve aynı firmanın bu durumu kabul etmediği belirtilmektedir. Devamında ise Yapı Beton isimli bir firmanın “Prefabrikçi” tarafından düzenlenen bir faturayı gösterdiği açıklanmaktadır.

(90) İlk bakışta “Prefabrikçi” olarak adlandırılan firmanın gerçekten de Elazığ’da prefabrik üretimi yapan tek bir firma olduğu kanaati oluşmaktadır. Ancak, bir beton firmasının spesifik bir prefabrik üreticisinden 85 TL’lik bir alım gerçekleştirmesi ve bir prefabrik üreticisinin dökme

çimento fiyatını düşürmesi olağan bir davranış olarak görülmemektedir. Bu bağlamda, gerek e-postada yer alan ifadeler gerekse zikredilen fiyatlar satışı gerçekleştirilen ürünün dökme çimento olduğunu göstermektedir.

(91) Yukarıda açıklanan durumun gerçekliğinin tespiti amacıyla, dökme çimento satışını gerçekleştirdiği düşünülen Elazığ Çimento tarafından sağlanan veriler incelenmiştir. Söz konusu inceleme sonucunda, Elazığ Çimento’nun, e-posta yazışmalarının yapıldığı tarih olan 13.10.2010 tarihini de içerir biçimde, 23.09.2010 ile 23.12.2010 tarihleri arasında 85 TL fiyatla “Yapı Beton Elemanları İnş. San. Tic.” unvanlı firmaya 19.843,90 ton CEM I 42,5 N dökme çimento satışı gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. Bu tespit, “Prefabrikçi” olarak adlandırılan firmanın Elazığ Çimento olduğunu kanıtlar niteliktedir. Ayrıca ilk e-postada fiyat karşılaştırmasının Elazığ Çimento ile yapılması da e-postalarda geçen “Prefabrikçi” kelimesi ile kastedilenin Çimentaş Grubu şirketlerinden Elazığ Çimento olduğunu teyit etmektedir.

(92) Bu e-posta silsilesinin farklı bir versiyonunun devamında yer alan yine (…..) tarafından (…..)’a gönderilen 18.10.2010 tarihli “FW: ÖNEMLİ – Ankara’daki görüşmeler” konulu e- postada ise;

“… (Prefabrikçilerle görüşmelerim devam ediyor, Güneydekini Cumartesi Ankara’da

ziyaret edeceğim, benim bulunduğum ildeki ile görüştüm amiri ile görüştü, İzmir’de

görüşme ayarlayalım dediler, diğerleriyle de görüşme halindeyim) …”

ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu ifadelerden birden fazla “prefabrikçi”nin olduğu, bunlardan birinin güney bölgesinde bulunduğu ve bu firma ile Ankara’da görüşüleceği, diğerinin (…..)’nin çalıştığı ilde olduğu ve bu firma ile amirinin bulunduğu İzmir’de bir görüşme yapılacağı ve bunların dışındakilerle de görüşmelerin devam ettiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, biri Elazığ’da, biri güneyde ve en az iki adet de bunların dışında olmak üzere toplamda en az dört adet “prefabrikçi”nin olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan, bilindiği üzere, soruşturma konusu pazarda, merkezi İzmir’de bulunan Çimentaş Grubu’na ait Kars ve Elazığ’da iki çimento fabrikası bulunmaktadır. Ayrıca, e-postayı yazan (…..)’nin ofisi de Elazığ’da bulunmaktadır. Dolayısıyla, e-postada sözü edilen “Prefabrikçiler”den birinin Çimentaş firmasının hakimiyetinde bulunan Elazığ Çimento olduğu açıktır.

(93) Bunun yanında, Limak Grubu’nun Diyarbakır, Şanlıurfa, Gaziantep ve Siirt’te dört fabrikası mevcut olup, söz konusu iller Yurt Çimento’nun bulunduğu ilin güneyinde yer almaktadır. Ayrıca, Limak Çimento Grubu’nun merkezi Ankara’da bulunmaktadır. Bu hususlar dikkate alındığında e-posta da “Güneydeki” prefabrikçi olarak bahsedilen teşebbüsün Limak Çimento olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

b) Belge 2

(94) (…..) ile (…..) arasında gerçekleştirilen e-posta yazışmalarından 20.09.2010 tarihli olan e- postada;

“Sayın (…..) Bey,

Diyarbakır, Urfa, batman onayınız paralelinde uygulama yapalım ancak uygun görürseniz

Silvan’ı fazla düşürmeylim.

Prefabrikçi ile ters düşmemek ve piyasanın bozulmaması için Silvan 97-98 TL uygun

görünmektedir….”

ifadelerine yer verilmektedir. E-posta silsilesinin başında ise güney satış bölgesi olarak adlandırılan ve Diyarbakır/Merkez, Diyarbakır/Silvan, Batman/Merkez, Şanlıurfa/Siverek ve Şırnak/Merkez ve Silopi’den oluşan bir bölgeye ilişkin ayrıntılı değerlendirmelere yer

verilmektedir. Değerlendirme sonucunda “Güney Bölgesi için özetle 4 bölgede (Siverek - Diyarbakır - Silvan - Batman) indirim yapılabilir” sonucuna ulaşılmaktadır.

(95) İncelenen e-postada ise Silvan fiyatlarının “Prefabrikçi ile ters düşmemek ve piyasanın bozulmaması için” fazla düşürülmemesi gerektiğinden bahsedilmektedir. Buna göre tıpkı ilk belgede olduğu gibi çimento satışı gerçekleştiren bir “prefabrikçi” bulunmaktadır.

(96) Bu noktada bahsedilen “Prefabrikçi”nin hangi firma olduğunun anlaşılması amacıyla e-posta silsilesinin içinde yer alan Silvan’a ilişkin piyasa değerlendirmesine bakmak önem taşımaktadır:

“Diyarbakır / Silvan: Burada mal oluşlarımız Kurtalan ve Ergani ile başa baş

görünmektedir, ancak bu bölgede bayilerimiz malımızı piyasada tutundurmada başarısız

oldukları için diğer fabrika mallarına göre 0,15 - 0,20 KRŞ düşük olmadıkça diğer satıcılar

çimentomuzu almamaktadır. Hem bu nedenden ötürü hem de Diyarbakır merkez fiyatı ile

aradaki makasın açılmaması / korunması için Bu bölgede de 2 TL/ton indirim uygun olur

diye düşünüyorum. Bölge de Limak - Kurtalan ve Ergani hem fiyat hem de sevkiyatta

ortak hareket etmektedir. Mardin rakiplerden bağımsız sınırlı ve özel bir pazara hitap

etmektedir.”

(97) Bu çerçevede, Oyak’a bağlı Mardin Çimento’nun bölgede faal görünmekle birlikte, analizdeki ifadeye göre anılan şirket “rakiplerden bağımsız sınırlı ve özel bir pazara hitap etmektedir”. Belgeye göre bölgede Yurt Çimento’nun rakipleri Limak Grubu’na ait Kurtalan ve Ergani Çimento’dur. Dolayısıyla, Yurt Çimento’nun “piyasanın bozulmaması” için ters düşmek istemediği “Prefabrikçi”nin Limak Çimento olduğu açıktır. Ayrıca, ilk belgede “prefabrikçi”lerden biri ile Ankara’da bir görüşme yapılacak olduğundan bahsedildiği ve Limak Grubu’nun merkezinin Ankara’da olduğu dikkate alındığında, iki numaralı belgede bahsedilen “Prefabrikçi”nin Limak olduğu teyit edilmektedir.

(98) Bu noktada, ilk iki belgede gerçekleştirilen yazışmanın içeriği doğrultusunda “Prefabrikçi” kelimesi ile farklı rakiplerden bahsedildiğine dikkat çekilmesi, bu bölümün devamında incelenecek belgelerin değerlendirilmesi açısından gerekli görülmektedir.

(99) Öte yandan, Yurt Çimento’nun Silvan’da (…..) ve (…..) isimli iki müşterisi olduğu ve bu müşterilere uyguladığı fiyatların e-postanın hemen ertesi günü olan 21.09.2010 tarihinde ve daha sonra 28.09.2010 tarihinde olmak üzere toplamda 3 TL azalttığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda, Yurt Çimento’nun Limak Çimento’ya “ters düşmemek” için fiyatı 2 TL yerine 3 TL azaltmayı tercih ettiği ortaya çıkmaktadır.

Grafik 17: (…..) Fiyat Hareketleri (TL/ton)

ALİ BİÇER(BİÇERLER İNŞ.MALZ.VE TAAH.İŞLERİ)

105,00

100,00

95,00

90,00

85,00

80,00

75,00

07.01.2010 21.01.2010 04.02.2010 18.02.2010 04.03.2010 18.03.2010 01.04.2010 15.04.2010 29.04.2010 13.05.2010 27.05.2010 10.06.2010 24.06.2010 08.07.2010 22.07.2010 05.08.2010 19.08.2010 02.09.2010 16.09.2010 30.09.2010 14.10.2010 28.10.2010 11.11.2010 25.11.2010 09.12.2010 23.12.2010

Grafik 18: (…..) Fiyat Hareketleri (TL/ton)

ŞAHİDİN GÜMÜŞ(GÜMTAY İNŞAAT)

115,00

110,00

105,00

100,00

95,00

90,00

85,00

80,00

75,00

07.01.2010 21.01.2010 04.02.2010 18.02.2010 04.03.2010 18.03.2010 01.04.2010 15.04.2010 29.04.2010 13.05.2010 27.05.2010 10.06.2010 24.06.2010 08.07.2010 22.07.2010 05.08.2010 19.08.2010 02.09.2010 16.09.2010 30.09.2010 14.10.2010 28.10.2010 11.11.2010 25.11.2010 09.12.2010 23.12.2010

c) Belge 3

(100) 20-30 Ağustos tarihleri arasında (…..) ve (…..) arasında gerçekleştirilen e-posta yazışmaları

arasında yer alan 23.08.2010 tarihinde (…..) tarafından (…..)’a gönderilen “Bingöl-

Kovancılar-Karakoçan Dökme” konulu e-postada: (181):

“… Bingöl ve Kovancılar bölgesindeki tespitlerimiz ektedir. Cuma günü Elazığ’daki Prefabrikçi ile görüştüm. Cumartesi ve pazar günü Bingöl ve Kovancılarda yerinde tespitle yaptık.

Mevcut duruma göre Bingölde fiyat düşürmemiz gerektiği için bir haftadır Prefabrikçiyi zorluyorum, fiyat düşmeyi sizlere sunmak istemiyorum.

Yarın tekrar prefabrikçi ile görüşeceğim. Fiyatları arttıramazsak mevcut duruma göre; Bingöl ve Kovancılarda dökmede en az 4 TL/Ton fiyat indirimi yapmamız gerekiyor (15 Ağustosta yaptığımız artışı geri almak). Elazığ; Kovancılarda Yapı Beton’a 95 TL/Ton [K]aya Beton’a ise bizimle çalıştığı için 100 TL/Ton fiyat uyguluyor…

Yarınki görüşmelerim paralelinde fiyat düşürmeyerek, Yapı Beton, Bingöl Beton, [K]aya 2.500 tonluk miktarları 4 TL/Ton düşük fiyatla, MBR’ye 1.200 tonluk miktarı 86-87 TL ile

önerme alternatifini de düşünebiliriz.…”.

(101) Yukarıdaki belgeden Elazığ’da bulunan ve özellikle “Prefabrikçi” olarak adlandırılan bir firma ile görüşüldüğü ve bu firma ile birlikte Bingöl ve Kovancılar’da tespitler yapıldığı, anılan bölgelerde fiyat düşürülmemesi için anılan firma ile görüşmelerin devam ettiği anlaşılmaktadır. İlk bakışta anılan bölgelerde prefabrik ürünleri üreten özel bir firmadan bahsedildiği düşünülebilecekse de, ilk belge için yapılan incelemede bu olasılığın gerçekçi olmadığı ortaya konulmuştur. Nitekim e-postanın başında “Elazığ’daki Prefabrikçi” ifadesinin kullanılması, devamında ise Elazığ Çimento’dan bahsedilmesi, yukarıdaki belgelere ilişkin yapılan incelemelerde adı geçen Yapı Beton firmasının Elazığ Çimento’nun müşterisi olduğunun tespit edilmesi hususları dikkate alındığında, bu belgede bahsedilen “Prefabrikçi”nin Elazığ Çimento olduğu açıktır.

(102) Öte yandan, e-postada yer alan “Bingöl ve Kovancılarda dökmede en az 4 TL/Ton fiyat indirimi yapmamız gerekiyor” ifadelerinin hayata geçirildiği anlaşılmaktadır [13]. Yurt Çimento tarafından Bingöl’de Yapı Beton Elemanları İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., Hasar İnş. Medikal Gıda Turz. Oto. Tic. San. Ltd. Şti. ve Sıddıkoğulları İnş. Oto. San. Tic. Ltd. Şti. unvanlı firmalara dökme çimento satışı yapıldığı görülmektedir. Bu firmalardan Hasarlar ve Yapı Beton 2010 yılının tamamında dökme çimento almışlardır. Buna göre, Hasarlar için 21.08.2010 tarihine kadar 92 TL olarak uygulanan fiyatlar, bu tarihte 100 TL’ye çıkarılmış; ardından önce 07.09.2010 tarihinde 95,23 TL’ye sonra 14.09.2010 tarihinde ise 92 TL’ye düşürülmüştür. Yapı Beton için ise yılın ikinci yarısında 92 TL olarak uygulanan fiyatlar Hasarlar’da olduğu gibi 21.08.2010 tarihinde 96 TL’ye çıkarılmış fakat ardından 28.08.2010 tarihinde 92,13 TL’ye, 31.08.2010 tarihinde ise 92 TL’ye düşürülmüştür. Yurt Çimento tarafından 28.08.2010 tarihinden itibaren 96 TL’den çimento tedarik edilen Sıddıkoğulları için uygulanan fiyatlar ise önce 21.09.2010 tarihinde 93,36 TL’ye, 28.09.2010 tarihinden sonra da 92 TL’ye düşürülmüştür. Bu veriler ışığında, dökmede “en az 4 TL/Ton fiyat indirimi[n]” in yapıldığı, diğer bir ifadeyle e-postada da ifade edildiği gibi yapılan artışın geri alındığı görülmektedir.

d) Belge 4

(103) (…..) tarafından (…..)’a gönderilen 19.08.2010 tarihli “Sevkiyat Hakkında” konulu e-postada;

“… Bizim Bingöl ve Kovancılar’da dökme çimentoda fiyat artışı yaptığımız 16 Ağustos

tarihinde Elazığ 6 TL/ton fiyat indirmiş. Priketçi inkar ediyor ama piyasa tespitlerimiz

ve HB’ların söyledikleri bu yönde. …”

ifadeleri yer almaktadır.

(104) Söz konusu e-postada Yurt Çimento’nun Kovancılar’da fiyat artışı yaptığı tarihte Elazığ Çimento’nun fiyat indirimine gittiğinin “Priketçi” olarak adlandırılan bir firma tarafından inkar edildiğinden bahsedilmektedir.

(105) Öncelikle, daha evvel incelenen belgelerden farklı olarak bu belgede “prefabrikçiler” yerine “piriketçiler” ifadesi kullanılmaktadır. Ancak tıpkı “Prefabrikçiler” ifadesi gibi “piriketçiler” ifadesinin de rakiplerden bahsedilmek için kullanıldığı açıktır.

(106) Bu bölümdeki bilgiler birlikte değerlendirildiğinde ve belgede özellikle Elazığ Çimento’dan bahsedildiği dikkate alındığında “Priketçi” olarak adlandırılan firmanın Elazığ Çimento olduğu anlaşılmaktadır.

13 Yurt Çimento tarafından sağlanan verilerden Kovancılar’a yapılan satışların ayrıştırılamaması nedeniyle yalnızca Bingöl’e ait veriler incelenebilmiştir.

e) Belge 5

(107) Yurt Çimento (…..) tarafından hazırlanan ve “9-10 Mayıs 2010 tarihlerinde (…..) beyin satış

toplantısının notlarıdır.” ibaresiyle başlayan bir belgede:

“KARAR: Satışta frene basmak için Teminatlarda katı duralım ve Fiyatı arttıralım. Salı günü (…..) beyin piriketçilerle yapacağı toplantı sonrası rakam netleşecek ancak. Temmuz başı itibarı ile Muşa 5 TL Batıya +10 TL Zam yapılacak

Doğu ve güneye zam yapılmayacak 14

KARAR: Dökmecilere Zam Cuma bildirilecek (toplantıdan iki gün sonrası) 10 gün süre verilecek (eski fiyattan mal almaları için) Rakam yerine zam var denilecek rakamlar ayın 20’nden sonra (…..) beyin görüşmelerine müteakip netleşecek…

BİNGÖL: Hasarlar, Yapı beton, Toplam 3 hazır betonu var, 72.000 Ton geçen sene mal almış. Şu anda bizden peşin para ile çalışıyor. 86 TL fiyatı 2 TL arttıracağımızı biliyor. Yapıyı tama[m]en bağlıyabil[i]r miyiz diye çalışma yapılacak, Piriketçiler ile konuşup pazarlık için hasarlar sürülebilecek.

Hasarlar % 100 bizden alıyo ; Günde 3 araba 105 ton.

Bingölde Torbalı 86 TL, vadeli 90 TL, Yeni fiyatları En az + 2 TL koyup fiyat artışı yapacağız. Bağlantıları bitirmek için zorlamıyacağız zaten fiyat artışı da fazla değil.

KARAR: Yapı beton Hedefimiz olsun. Firmayı kışın istanbula davet edip tümüne vermek için anlaşma ortamı oluşturalım. 150 ton/gün ile başlıyalım Temiat ve ödeme yapışımda düzeltip, bizimle çalışmak isterse sıcak bakarız…”

ifadeleri yer almaktadır. Bu belgede rakiplerden “Prefabrikçi” yerine “Piriketçi” olarak

bahsedildiği görülmektedir.

(108) Öte yandan, belgenin ilk kısmında 9-10 Mayıs 2010 tarihinde yönetim kurulu başkanı

nezaretinde bir toplantının gerçekleştirildiği ve takip eden salı günü (…..)’nin “piriketçiler” ile

bir toplantı gerçekleştireceği anlaşılmaktadır.

(109) Ancak, 2010 yılının 9-10 Mayıs tarihleri pazar ve pazartesi günlerine denk gelmektedir. Bu

durumda yukarıdaki ifadelerden çok büyük olasılıkla anılan görüşmenin takip eden

11.05.2010 salı günü gerçekleştirileceği anlaşılmaktadır. Gerçekleşecek toplantının

ardından Temmuz başında Muş’a 5 TL, batı bölgelerine ise 10 TL zam yapılmasının ele

alınacağı görülmektedir. Aşağıda Muş ve batısında kalan Bingöl ve Elazığ illerindeki fiyat

hareketleri incelenmiştir.

(110) Muş ilinde dökme çimentoda Yurt Çimento çok kuvvetli bir konuma sahiptir. Aşağıdaki

grafikten de görüleceği gibi Yurt Çimento’nun Muş’taki ağırlıklı ortalama dökme çimento

fiyatları hemen hemen 4 TL yükselmiştir.

14 Orijinal metinde altı çizili kısımlar koyu olarak yazılmıştır. Ancak karar kapsamında vurgulanan ifadeler de

koyu olarak yazıldığından karışıklığa yol açmamak için orijinal metindeki ifadeler altı çizili hale getirilmiştir.

Grafik 19: Muş İli Dökme Çimento Fiyatları (TL/ton)

Muş İli Dökme Çimento

115

110 Yurt Çimento: 88.639

105

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(111) 2010 yılında Muş ilinde torbalı çimentoda yine Yurt Çimento’nun çok büyük bir üstünlüğü gözlemlense de Elazığ Çimento ile Van Çimento’nun da pazarda varlığı hissedilmektedir. Ancak grafikte yer alan Van Çimento’nun pazardaki varlığı arızi bir nitelik göstermekte olup, yalnızca Mayıs-Temmuz döneminde Muş iline satış gerçekleştirmiştir. Öte yandan, Temmuz ayında ağırlıklı ortalama fiyatların yaklaşık Yurt Çimento için 9 TL, Elazığ Çimento için 5 TL, Van Çimento için ise 15 TL arttığı görülmektedir.

Grafik 20: Muş İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Muş İli Torbalı Çimento

110

105

100

95

90 Van Çimento: 9.638

Yurt Çimento: 102.843

85 Elazığ Çimento: 10.024

80

75

70

65

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(112) Muş iline ilişkin olarak Yurt Çimento’da gerçekleştirilen incelemede elde edilen “TORBALI ÇİMENTO SATIŞ FİYATLARI” başlıklı tablo da değerlendirilmiştir. Söz konusu tabloya göre Bingöl’de 15.04.2010’da 86 TL, Solhan ilçesinde 88 TL olan peşin satış fiyatının, 08.07.2010 tarihi itibarıyla 100 TL olarak uygulandığı anlaşılmaktadır. Tablodan söz konusu fiyatların 16.08.2010 tarihi itibarıyla 103 TL olarak uygulanmasının önerildiği de görülmektedir.

(113) 2010 yılında Bingöl ilinde gerek dökme gerekse torbalı çimento ürünlerinde Elazığ Çimento’nun pazar liderliği gözlenmektedir. Bingöl ilinde Yurt Çimento’nun önemli bir ağırlığı olduğu; ayrıca düşük miktarda olsa da Limak Çimento’nun satışının da bulunduğu görülmektedir [15].

[15] Bingöl iline Aşkale Çimento’nun da bir miktar torbalı çimento satışı yaptığı görülmektedir. Ancak gerçekleştirilen satış bu belge kapsamında incelenen Limak Çimento ve Elazığ Çimento satış rakamlarıyla karşılaştırılamayacak derecede küçüktür.

(114) Dökme çimento fiyatları incelendiğinde, Temmuz ayında Limak Çimento’nun ağırlıklı ortalama fiyatının 7,5 TL, Yurt Çimento’nun ağırlıklı ortalama fiyatının 6 TL, Elazığ Çimento’nun ise 1,5 TL arttığı anlaşılmaktadır. Torbalı çimentoda ise ağırlık ortalama fiyatların Temmuz ayından başlayarak bir artış trendine girdiği görülmektedir. 16

Grafik 21: Bingöl İli Dökme Çimento Fiyatları (TL/ton)

Bingöl İli Dökme Çimento

110,00

105,00

100,00

80,00

75,00

70,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 22: Bingöl İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Bingöl İli Torbalı Çimento

110,00

105,00

100,00

80,00

75,00

70,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(130) Son olarak Elazığ iline ait fiyat verileri analiz edilmiştir. Elazığ ilinde Elazığ Çimento’nun satış miktarı bakımından liderliği bulunmakta, Limak Çimento’nun Elazığ Çimento’yu takip ettiği, Yurt Çimento’nun ise pazarda hissedilebilir bir satış rakamına ulaştığı görülmektedir. Ayrıca KÇS Çimento’nun da yalnızca dökme Çimento’da Elazığ ilinde düşük düzeyde faaliyette bulunduğu tespit edilmiştir.

(131) Dökme çimento ağırlıklı ortalama satış fiyatları incelendiğinde, Temmuz ayında Haziran ayına göre Yurt Çimento haricinde firmaların fiyatlarında önemli bir değişiklik olmadığı, Yurt Çimento’nun fiyatlarının ise yaklaşık 6 TL civarında arttığı görülmüştür.

(132) Torbalı çimentoda ise Limak Çimento’nun ağırlıklı ortalama fiyatlarının Temmuz ayında Haziran ayına göre yaklaşık 3,70 TL, Yurt Çimento’nun 6 TL, Elazığ Çimento’nun ise 4,50 TL arttığı görülmektedir.

16 Bingöl iline ilişkin yapılan tespit ve değerlendirmeleri destekleyen belge ve veriler Belge 3 altında yapılan değerlendirmede de yer almaktadır.

Grafik 23: Elazığ İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Elazığ İli Torbalı Çimento

115,00

110,00

105,00

100,00

95,00 Limak Ergani: 52.005

Yurt Çimento: 26.787

90,00 Elazığ Çimento: 86.944

85,00

80,00

75,00

70,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(133) Belgenin ikinci kısmında Bingöl ilinde faaliyet gösterdiği anlaşılan Hasarlar ve Yapı Beton isimli iki firmadan bahsedilmekte, bütünüyle Yurt Çimento’dan alım yapan Hasarlar’ın Yapı Beton isimli firmanın alınması için “Priketçiler”le yapılacak pazarlıkta masaya sürülebileceği belirtilmektedir.

(134) Yurt Çimento’nun sağladığı veriler incelendiğinde, Hasar İnş. Medikal Gıda Turz. Oto. Tic. San. Ltd. Şti. unvanlı bir firmanın Bingöl ilinde Yurt Çimento’nun müşterisi olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca belgede yer alan bilgileri teyit eder biçimde 07.03.2010-07.07.2010 tarihleri arasında firmaya 86,00 TL fiyattan çimento sağlandığı görülmektedir.

(135) Yurt Çimento ve Elazığ Çimento’dan sağlanan verilerden Bingöl ilinde Yapı Beton Elemanları İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı bir firmanın bulunduğu da tespit edilmiştir. Söz konusu firma 14.05.2010 tarihine kadar yalnızca Elazığ Çimento’dan çimento alırken bu tarihten itibaren Yurt Çimento’dan da çimento almaya başlamıştır. Yurt Çimento’dan ürün alınmaya başlanan tarihin, belgede bahsedilen 09-10 Mayıs 2010 tarihinin hemen sonrasına denk gelmesi dikkat çekici niteliktedir.

(136) Belge 5’in ikinci kısmı incelendiğinde belgede geçen “Priketçiler” kelimesinin Elazığ Çimento ile Limak Çimento’yu belirtmek için kullanıldığı anlaşılmaktadır.

(137) Öte yandan 21 ve 22 numaralı grafiklerde yer alan fiyat verileri incelendiğinde, Haziran ayından başlayarak farklı teşebbüslerin fiyatlarının birlikte artış trendine girdiği gözlemlenmektedir. Bu nedenle, görüşmenin gerçekleştirildiği ve Bingöl için fiyat artırımı konusunda bir uzlaşmaya varıldığı sonucuna ulaşılmıştır.

f) Belge 6

(138) 08.06.2010 tarihinde (…..) tarafından (…..) ve Yurt Çimento (…..)’a gönderilen “RE: ACİL VE ONEMLİ” başlıklı e-postada;

“… - İki Priketçi ile haftaya görüşme yapacağız, Bingöl için fiyat artırmaya

çalışacağım.…”

ifadeleri yer almaktadır. Bu e-postada da rakiplerden “Prefabrikçi” yerine “Priketçi” olarak bahsedildiği görülmektedir. Belge 5 ile ilgili yapılan tespit ve değerlendirmeler incelendiğinde Bingöl ilinde Yurt Çimento dışında Elazığ Çimento ile Limak Çimento’nun faaliyette bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu bakımdan, (…..)’nin görüşüp Bingöl için fiyat artırmaya çalışacağı “İki Priketçi”, ancak adı geçen teşebbüsler olabilecektir. Nitekim yukarıdaki

ifadelerin yer aldığı e-postadaki “... 20 günü az bulup Elazığ ve Limak' ın 30 gün yaptığını

bir çok bayimiz söyledi, kendilerine 20 günün yeterli anlatmaya çalıştık…” ifadelerinde

özellikle “Elazığ” ve “Limak”tan bahsedilmesi de bu tespiti doğrular niteliktedir.

(139) Bunun yanında, yukarıda verilen Bingöl iline ait 21 ve 22 numaralı grafikler incelendiğinde

görüşmelerin olumlu sonuçlandığı ve teşebbüslerin fiyatlarını -Bingöl ilinde özellikle dökme

çimentoda- önemli miktarda arttırdıkları görülmektedir.

g) Belge 7

(140) (…..) tarafından (…..)’a gönderilen 07.11.2010 tarihli “Elazığ Bölgesi” ve “ÖNEMLİ-Elazığ ve

Malatya Bölgesi” konulu birbirini takip eden e-postalardan “Elazığ Bölgesi” konulu e-

postada;

“… Son iki aydır bilerek uyguladığımız fiyat yüksekliği nedeniyle Şahinkardeşler (Mücahit Şahin) çimento almıyor. Mart ayında yaklaşık 4.000 ton alan firma Ekim, Kasım aylarında 430 ton çimento almıştır. Saylanlar ise normal fiyatımız olan 97 TL'den çimento alamamakta, Deprem konutları için 92 TL/Ton fiyatla yaptığımız bağlantıyı alabilmektedir.

Dökmede ise Elazığ yine fiyatımızn yüksekliği nedeniyle,

- YSE (Çelkar) Temmmuz ayının ilk haftasından itibaren alımı kesmiştir. Son günlerde aldığı dökme Varto - Hınıs Karayolu içindir.

- Kaya Beton Ağustos ayından itibaren alımı kesmiştir.

-MBR ise limit vs. yetersizliği nedeniyle çok az alım yapmıştır.

Yurtçim olarak Bölgedeki tüm yeni projeler, yeni HB'lar bizim olacaktı. Ancak Bingöl'deki Havalanını Elazığ aldı, Kovancılardaki Ferrukrom fabrikasının açmış olduğu iki adet seyyar HB firmasına Elazığ çimento veriyor. Torbalıda ve Dökmede bilerek yaptığımız fiyat yüksekliği nedeniyle her üç HB firmasıda (Ki Elazığ merkezde hiç bir HB firmasına dökme vermedik,

Dökme verdiğimiz YSE, Kaya firmaları Kovancılarda; bize 180 Km - Elazığ'a 70 Km, MBR ise Karakoçanda; bize 150 km - Elazığa 100 KM mesafede) Elazığdan çimento aldılar.…”

ifadeleri yer almakta, “ÖNEMLİ-Elazığ ve Malatya Bölgesi” konulu e-postada ise,

“…Benim görüşüm şimdilik kararlaştırdığımız şekilde Van ve Tatvan’a ağırlık vererek devam etmemiz ancak az da olsa batıyı elimizde tutmamız yararımıza olacaktır. Elazığ ve Malatya Pazarı’da büyük pazar, şu anki bölge fiyatları Temmuz ayındaki doğudaki fiyatlarımızın üstünde. Bingöl bize bırakılırsa tama[m] Kovancılar’ı ve Karakoçan’ı bırakalım. Ancak bırakmazlarsa gelecek yılları düşünerek özellikle Kaya HB’u ve teminat garantilerimizi alırsak MBR HB’u bırakmayalım.…”

ifadeleri bulunmaktadır.

(141) İncelenen e-postalar birlikte değerlendirildiğinde, Yurt Çimento’nun “bilerek yaptığı fiyat

yüksekliği nedeniyle” Elazığ bölgesinde müşteri ve pazar kaybettiği, aslında “Bölgedeki tüm

yeni projeler[in], yeni H[azır] B[eton]'lar[ın]” Yurt Çimento’nun olması gerektiği yönünde bir

“uzlaşma” bulunduğu anlaşılmaktadır. Uzlaşmanın aksine bir durumun oluşması sebebiyle

(…..)’a Bingöl’ün Yurt Çimento’ya terk edilmesi durumunda Kovancılar ve Karakoçan’ın

bırakılması yönünde bir öneri sunmaktadır.

(142) Gerek daha önce incelenen belgeler gerekse bahsedilen bölgelerde Yurt Çimento’nun e- postaya konu olan bölgedeki asıl rakibinin Elazığ Çimento olması sebebiyle e-postalarda yer verilen “uzlaşmanın” Elazığ Çimento ile Yurt Çimento arasında olduğu kanaatine varılmıştır. h) Belge 8

(143) 26.04.2010 tarihinde (…..)’den (…..)’a gönderilen “Bölge Gezisi” başlıklı e-postada;

“…Bölge de çimentomuzun hakim olmasından rakipler çok rahatsız, Fiyatları aşağı

çekmişler, Van Çimento 7 TL/Ton, Aşkale Ağrı ve Doğubeyazıt'da 7 TL/Ton fiyatını aşağı

çekmiş. Kurtalan, Aşkale ve Van tüm bölgeyi dolaşıyorlar, bayilere sizi ihmal ettik, size

sahip çıkacağız bizimle çalışın diyorlarmış.

Van, Diyarbakır, Doğubeyazıt, Siverek, Ağrı ve Muş ilçeleri fiyatlarda indirim istiyorlar.

Sabit’i olanlara, fiyatlarının uygun olduğunu, bizim onlara verdiğimiz destek paralelinde

onlarında bize destek olmalarını anlattık.

Bu hafta fiyatlara dokunmayalım ben priketçilerle de (Kuzey hariç) görüşürüm. Zorda

kalırsak Ağrı için sabit fiyatlar da, Van, Muş ilçeleri ve Siverek için yeni belirlediğimiz liste

fiyatlarımızda değişiklik önerilerimizi gerekçelerimizle birlikte size arz ederim.…” ifadeleri

yer almaktadır.

(144) Belgeden, Yurt Çimento’nun e-postada yer alan bölgelerde fiyatların aşağı yönlü hareketini önlemek amacıyla “priketçilerle” görüşmeyi planladığı anlaşılmaktadır. Yukarıda incelenen belgelerde de görüleceği üzere “priketçi” kelimesi rakiplerden bahsedilmek üzere kullanılmakta ve priketçilerin/prefabrikçilerin güney ve kuzey olmak üzere iki bölgede yer aldığına işaret etmektedir. Yurt Çimento’da gerçekleştirilen yerinde incelemeler kapsamında elde edilen belgelerden, Yurt Çimento tarafından satış sahasının kuzey ve güney olmak üzere iki bölgeye ayrıldığı görülmektedir. Hâlihazırda incelenen belge kapsamında kuzeydeki (bir) priketçi(ler)den/prefabrikçi(ler)den bahsedilmesinin sebebi de budur. Nitekim, incelenen belge kapsamında Aşkale Çimento’dan (Van ve Erzurum fabrikaları) ve Limak Kurtalan Çimento’dan bahsedildiği görülmektedir. Bu bağlamda, mevcut belge kapsamında yer verilen “priketçiler”in Aşkale Çimento ile Limak Çimento olduğu sonucuna ulaşılmıştır. i) Belge 9

(145) Yurt Çimento’da elde edilen son belgede ise (…..) tarafından (…..) Bey’e 07.06.2010 tarihinde gönderilen “ACİL VE ÖNEMLİ” konulu elektronik postada;

“Bunun dışında Ağrı, Doğubeyazıt, Elazığ, Kovancılar, Diyarbakır, Muş merkez ve ilçe

bayilerimiz diğer fabrikaların çimentoların çok düşük olduğunu bölge fiyatları aynı olsa

bile diğer fabrikaların bayilerinin bölge ihlali yaptığı nı, dolayısıyla fiyat indirimi

istemektedirler. Kendilerine indirim yapamayacağımızı söyledik…”

ifadeleri bulunmaktadır.

(146) Yine (…..) tarafından (…..)’e ve (…..)’a gönderilen “Klinker Stokları” konulu 23.02.2010 tarihli elektronik postada; “… Fabrikalar klinker stoklarını tam olarak söylemiyorlar. …” ifadelerine yer verildiği görülmektedir.

(147) Yurt Çimento’da elde edilen belgenin, pazar paylaşımı yapıldığını teyit eder bir belge olduğu kanaatine varılmıştır. Öte yandan, klinker stokları konulu e-postanın ise çimentonun hammaddesi niteliğinde olan klinker stoklarına ilişkin bilgilerin paylaşıldığı, ancak paylaşımın istenen seviyede olmadığı şeklinde yorumlanması mümkündür.

j) Değerlendirme

(148) Yurt Çimento’da elde edilen belgeler birlikte değerlendirildiğinde, Yurt Çimento tarafından “Prefabrikçi, Priketçi/ Piriketçi” ifadelerinin rakipleri ifade etmek amacıyla kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. İfadeler genellikle Limak Çimento ve Çimentaş Grubu şirketlerinden Elazığ Çimento’yu işaret eder nitelikte kullanılmakla birlikte, sekiz numaralı belgede Aşkale Çimento’dan da priketçiler olarak bahsedildiği görülmektedir. Bunun yanında, bir numaralı belge dikkate alındığında, bu teşebbüslerin haricinde teşebbüslerin de bu şekilde ifade edilebileceği beklenmektedir. Ancak, anılan teşebbüsler haricindeki teşebbüsleri tespit edebilmek mümkün olmamıştır.

(149) Öte yandan Yurt Çimento’dan, kendilerine ait tesislerde yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer aldığı tespit edilen “Prefabrikçi, Priketçi/ Piriketçi” ifadelerinin ne anlama geldiğine ilişkin olarak bilgi talep edilmiş ve Kurum kayıtlarına 25.08.2011 tarih, 6158 sayı ile intikal eden cevabi yazıda ise,

 Anılan kelimelerin sözlük anlamları doğrultusunda rekabet hukukuna uygun fiyat

belirlenirken kullanıldığı,

 Anılan ifadelerin yanında “Beton Yapı Elemanları” kelimesinin de hedef satış kitlesi

olarak belirlendiği

ifade edilmiştir.

(150) Bu bölümde incelenen özellikle ilk sekiz belgeden Yurt Çimento tarafından verilen cevapların gerçekten uzak olduğu, yapılan tespit ve değerlendirmelerde de ortaya konulduğu üzere söz konusu ifadelerin Yurt Çimento’nun satış hinterlandında yer alan bölgelerdeki farklı rakiplerinden bahsedilmek amacıyla kullanıldığı açıktır. Söz konusu kelimeler özellikle belirli firmaları ifade etmek için kullanılmamış, bulunduğu belgenin içeriğine bağlı olarak farklı firmaları belirtmek amacıyla yer verilmiştir.

(151) Anılan belgeler, Yurt Çimento önderliğinde satış hinterlandını oluşturan bölgede fiyatların rakip teşebbüsler arasındaki anlaşma yoluyla ve piyasa koşulları dışında belirlendiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, Yurt Çimento’nun, rakiplerini fiyatları arttırmaya ya da azaltmamaya teşvik etmek üzere onlarla görüşmeler gerçekleştirdiği, hatta rakiplerin genel merkezlerini ziyaret ettiği anlaşılmaktadır. Bu ziyaretlerin sonucunda da gerçekleştiği anlaşılan uzlaşmalar neticesinde bölgede fiyatların değişime uğradığı yapılan analizlerden ortaya çıkmıştır.

I.2.3.2.2. Haziran Ayı Sonrasında Meydana Gelen Fiyat Artışları

a) Yapılan Tespitler

(152) Dosya konusu iddiaların incelenmesi aşamasında haklarında soruşturma açılan teşebbüslerin il bazında 2010 yılı ortalama çimento fiyatları analiz edilmiştir. 29.03.2010 tarihinde yapılan toplantının ve bu toplantıda alınan kararların il bazında ortalama çimento fiyatlarına etkisi söz konusu analiz çerçevesinde önceki bölümlerde değerlendirilmiştir.

(153) Öte yandan, yukarıda Yurt Çimento’nun Limak Çimento, Elazığ Çimento ve Aşkale Çimento ile çimento fiyatları konusunda anlaşma içerisinde olduğu gösterilmiştir. Yurt Çimento’da elde edilen belgelerde yer alan e-postaların tarihleri ve içerikleri, teşebbüsler arasındaki iletişimin en azından 26.04.2010-09.11.2010 tarihleri arasında devam ettiğini göstermektedir. Bu bağlamda, anlaşma içinde oldukları tespit edilen teşebbüslerin birlikte faaliyette bulundukları illerdeki ağırlıklı ortalama fiyatları analiz edilmiştir. Aşağıdaki

tablolarda Ağrı, Artvin, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Hakkâri, Iğdır, Muş ve Van

illeri 2010 yılı fiyatları yer almaktadır:

Grafik 24: Ağrı İli Dökme Çimento Fiyatları (TL/ton)

Ağrı İli Dökme Çimento

125,00

120,00

39.839

105,00 Van Çimento: 20.579

100,00

Limak Kurtalan: 11.500

95,00

90,00 Kars Çimento: 37.169

85,00

80,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis .1 0 May.10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 25: Ağrı İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Ağrı İli Torbalı Çimento

120

115

110

105

Elazığ Çimento: 15.580 75

70

65

60

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.1 0 May.10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 26: Artvin İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Artvin İli Torbalı Çimento

120

115

Kars Çimento: 7.475 95

90

85

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 A ğu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 27: Batman İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Batman İli Torbalı Ç imento

125,00

120,00

115,00

90,00

85,00

80,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 28: Bingöl İli Dökme Çimento Fiyatları (TL/ton)

Bingöl İli Dökme Ç imento

110,00

105,00

100,00

80,00

75,00

70,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 A ğu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 29: Bingöl İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Bingöl İli Torbalı Çimento

110,00

105,00

100,00

80,00

75,00

70,00

Oc a.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May .10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 30: Bitlis İli Dökme Çimento Fiyatları (TL/ton)

Bitlis İli Dökme Çimento

125,00

120,00

115,00

95,00

90,00

85,00

Oc a.10 Şub.10 Mar.10 Nis.1 0 May.10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 31: Bitlis İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Bitlis İli Torbalı Çimento

130,00

125,00

120,00

115,00

90,00

85,00 Elazığ Çimento: 11.309 80,00

75,00

70,00

65,00

Oc a.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May .10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 32: Diyarbakır İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Diyarbakır İli Torbalı Çimento

120,00

115,00

110,00

80,00

75,00

70,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 33: Elazığ İli Dökme Çimento Fiyatları (TL/ton)

Elaz ığ İli Dökme Ç imento

115

110

90

Elazığ Çimento (CEM I):

85 105.412

80 Elazığ Çimento (CEM II):

38.799

75

70

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 K as.10 Ara.10

Grafik 34: Elazığ İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Elaz ığ İli Torbalı Çimento

115,00

110,00

105,00

100,00

95,00 Limak Ergani: 52.005

Yurt Çimento: 26.787 90,00 Elazığ Çimento: 86.944 85,00

80,00

75,00

70,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 A ğu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 35: Hakkari İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Hakkari İli Torbalı Ç imento

125,00

120,00

115,00

110,00

85,00

80,00

75,00

70,00

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 36: Iğdır İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Iğdır İli Torbalı Çimento

120

115

110

105

85

80

75

70

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 A ğu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 37: Muş İli Dökme Çimento Fiyatları (TL/ton)

Muş İli Dökme Ç imento

125

120

115

110

Yurt Çimento: 88.639 105

100

95

90

Oca.10 Ş ub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 K as.10 Ara.10

Grafik 38: Muş İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Muş İli Torbalı Çimento

110

105

100

95

75

70

65

60

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Ha z.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 39: Van İli Dökme Çimento Fiyatları (TL/ton)

Van İli Dökme Çimento

125,00

120,00

115,00

110,00

80,00

75,00

70,00

65,00

Oc a.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May.10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

Grafik 40: Van İli Torbalı Çimento Fiyatları (TL/ton)

Van İli Torbalı Çimento

120

115

110

75

70

65

Oca.10 Şub.10 Mar.10 Nis.10 May .10 Haz.10 Tem.10 Ağu.10 Eyl.10 Eki.10 Kas.10 Ara.10

(154) Yukarıdaki grafiklerden görüldüğü üzere, Yurt Çimento, Limak Çimento, Aşkale Çimento ve Elazığ Çimento’ya ait üretim tesislerinin il bazında ortalama fiyatları Haziran-Temmuz 2010 döneminde kayda değer miktarda ve belirli oranda birlikte artış göstermiş, söz konusu artış Van, Muş, Iğdır, Hakkari, Bingöl ve Ağrı illeri açısından Ağustos ve Eylül aylarında da devam etmiştir.

(155) Örneğin Mayıs-Temmuz 2010 döneminde Ağrı ilinde Aşkale Çimento’nun ortalama torbalı çimento fiyatları 87,53 TL’den 97,66 TL’ye, Limak Kurtalan Çimento’nun ortalama fiyatları 85,55 TL’den 90,35 TL’ye, Yurt Çimento’nun ortalama fiyatları 85,27 TL’den, 99,83 TL’ye, Kars Çimento’nun ortalama fiyatları 85,65 TL’den 110,00 TL’ye ve Elazığ Çimento’nun ortalama fiyatları 70,75 TL’den 87,96 TL’ye yükselmiştir.

(156) Aşağıdaki haritada söz konusu dört teşebbüse ait Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri’nde faaliyet gösteren çimento üretim tesisleri ile Haziran 2010 sonrasında kayda değer miktarda fiyat artışı görülen iller farklı renkte boyanmış olarak yer almaktadır.

Şekil 1: Teşebbüslere Ait Fabrikalar ve Fiyat Artışı Yaşanan İller

(157) Haritadan görüldüğü üzere Haziran 2010 sonrasında teşebbüslerin fiyatlarında belirtili oranda birlikte artış meydana gelen iller, söz konusu üretim tesislerinin bulunduğu iller ile satış hinterlandını oluşturan illerden meydana gelmektedir.

b) Yurt Çimento’da Elde Edilen Belgelere İlişkin Genel Değerlendirme

(158) Yurt Çimento’da elde edilen belgeler; Yurt Çimento, Limak Çimento, Aşkale Çimento ve Elazığ Çimento’nun 26.04.2010 tarihi sonrasında çimento fiyatlarının artırılması veya azaltılmamasına yönelik anlaşma içerisinde olduklarını göstermektedir. Ayrıca bu belgeler ile Haziran 2010 sonrasında söz konusu teşebbüslerin Ağrı, Artvin, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Hakkari, Iğdır, Muş ve Van illeri ortalama çimento fiyatlarında kayda değer miktarda ve belirli oranda birlikte artışın meydana gelmesi hususu değerlendirildiğinde, söz konusu artışların teşebbüsler arasındaki anlaşmanın bir sonucu olduğu kanaatine varılmıştır.

(159) Bu çerçevede, anılan anlaşma ve buna ilişkin uygulamalarla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği, söz konusu ihlalin özellikle ilgili piyasada satım fiyatının belirlenmesi ve pazarın bölüşülmesi şeklinde gerçekleştiği anlaşılmaktadır.

I.2.3.3. KÇS Çimento’dan Elde Edilen Belgeler

(160) KÇS Çimento’da yapılan yerinde incelemede şirket çalışanı (…..)’in ajandasında aşağıdaki notlara ulaşılmıştır:

“K.Maraş (1 Mayıs itbariyle müşteri devir işlemi gerçekleşecek)

125.000 ton

KÇS 15.000

AÇS 110.000

Karar

(161) Ajandanın bir başka sayfasında ise;

“GAZİANTEP

195.000

KAM Beton 45

55

” ifadelerine yer verilmektedir. Aynı şirket çalışanının ajandasının bir başka sayfasında da aşağıdaki bilgiler yer almaktadır:

“ŞANLIURFA

80.000”

(162) Ajandada yer alan ve dosya konusu bakımından önem arz edebilecek son sayfada ise şu ifadeler yer almaktadır:

“ADIYAMAN

115.000

(163) KÇS çimentoda elde edilen belgelerde yer alan notlar ve tablolar, Kahramanmaraş, Gaziantep, Şanlıurfa ve Adıyaman illeri bakımından çimento pazarının belgenin hazırlandığı dönemdeki yapısı ile söz konusu yapı içerisinde müşterilerin çimento üreticileri tarafından paylaşımını ve 01.05.2010 tarihi sonrasında müşterilerin çimento üreticileri arasındaki yeniden paylaşımının ne şekilde gerçekleştirileceğini işaret eder bir niteliğe sahip görünmektedir. KÇS’den elde edilen belgelerin yukarıda belirtilen amaçlar doğrultusunda hazırlanıp hazırlanmadığının değerlendirilebilmesi amacıyla KÇS, Çimko Adıyaman Çimento, Çimko Kahramanmaraş Çimento ve Limak Çimento’nun Kahramanmaraş, Adıyaman, Şanlıurfa ve Gaziantep illerine yönelik 2010 yılı satışları 01.05.2010 tarihi baz alınarak incelenmiştir.

(164) KÇS’de elde edilen belgelerin pazarın yapısını göstermesi ve müşteri paylaşımı amacıyla hazırlanmış olması durumunda, Kahramanmaraş ilinde 01.05.2010 tarihi öncesinde Balbet’e yapılan tüm satışların Çimko Adıyaman Çimento; söz konusu tarih sonrasında ise KÇS tarafından yapılmış olması gerekecektir. Teşebbüsler tarafından sağlanan satış verilerinin incelenmesi sonucunda Balbet’e 01.05.2010 tarihi öncesinde KÇS tarafından satış yapıldığı; Çimko Adıyaman Çimento ve Çimko Kahramanmaraş Çimento’nun ise Balbet’e 2010 yılında herhangi bir satış gerçekleştirmediği görülmüştür. Benzer şekilde, belgelere göre TEGA’nın söz konusu tarih öncesinde çimento alımlarını %50 oranında KÇS’den, %50 oranında Çimko Adıyaman Çimento’dan, 01.05.2010 tarihi sonrasında ise tüm alımlarını Çimko Adıyaman Çimento’dan alması gerekirken 2010 yılı satış verileri incelendiğinde, TEGA’nın 2010 yılının tamamında KÇS’den çimento alımı gerçekleştirdiği, Çimko Adıyaman veya KÇS’den herhangi bir çimento alımı yapmadığı görülmüştür. Yine KÇS’de elde edilen belgelere göre 01.05.2010 tarihi öncesinde tüm çimento alımlarını Çimko Adıyaman Çimento’dan yaptığı görülen As Beton’un, verilerin incelenmesi sonucunda 2010 yılında Çimko Adıyaman veya Kahramanmaraş Çimento’dan herhangi bir çimento alımı yapmadığı tespit edilmiştir.

(165) Yukarıda yer alan bilgiler ışığında, KÇS’de elde edilen belgelerin, çimento üreticileri ve çimento alımı gerçekleştiren teşebbüsler açısından Kahramanmaraş ili çimento pazarının 2010 yılı Mayıs ayı öncesindeki durumunu yansıtmadığı ve Mayıs 2010 sonrasında ise ildeki çimento satışlarının çimento üreticileri ve satış yaptıkları teşebbüsler bazında belgede belirtildiği şekilde bir dağılım göstermediği anlaşılmıştır.

(166) KÇS’de elde edilen belgelere göre, Gaziantep’te faaliyet gösteren Lotus isimli firmanın, 01.05.2010 tarihi öncesindeki tüm alımlarını Çimko Adıyaman Çimento’dan gerçekleştirdiği,

söz konusu tarih sonrasında ise tüm alımlarını KÇS’den yaptığı görülmektedir. Ancak teşebbüslerin sağladığı satış verileri, Çimko Adıyaman Çimento’nun 2010 yılının tamamında Lotus’a çimento verdiğini, KÇS’nin ise 2010 yılında Lotus’a çimento satışı gerçekleştirmediğini göstermektedir.

(167) Benzer şekilde, KÇS’de elde edilen belgelerin Adıyaman ve Şanlıurfa başlıklı bölümlerinde yer alan bilgiler söz konusu illerdeki hazır beton üreticilerinin Çimko Adıyaman, KÇS ve Limak arasında paylaşımının bir göstergesi olarak değerlendirilebilecektir. Buna karşın, söz konusu çimento üreticilerinin 2010 yılında Adıyaman ve Şanlıurfa illerine satışları incelendiğinde, söz konusu notların da çimento üreticileri ve satış yaptıkları teşebbüsler bazında doğru verileri içermediği tespit edilmiştir.

(168) Teşebbüslerden elde edilen 2010 yılı satış verilerinin, KÇS’de elde edilen belgelerde yer alan notlar ve tablolar ile karşılaştırılması sonucunda söz konusu tabloların Kahramanmaraş, Adıyaman, Şanlıurfa ve Gaziantep illerinde çimento üreticileri ve satış yapılan müşteriler açısından Mayıs 2010 öncesinde pazarın durumunu doğru olarak yansıtmadığı ve Mayıs 2010 sonrasında ortaya çıkan pazar yapısının söz konusu notlarda yer alan pazar yapısından büyük oranda farklılık gösterdiği görülmüştür. Ayrıca soruşturma sürecinde teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde KÇS’de elde edilen belgede yer alan notları destekler nitelikte herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılmamıştır.

I.3. Tarafların Savunmaları ve Değerlendirilmesi

(169) Teşebbüslerin savunmalarında yer alan iddialardan yalnızca “İnceleme ve Değerlendirmeler Bölümü”nde değerlendirilmemiş olan iddialara cevap verilmiş, teşebbüslerin savunmalarında ortak olarak bulunan bölümler birlikte incelenmiştir.

I.3.1. Genel Nitelikli Savunmalar

(170) Bu bölümde teşebbüslerin savunmalarında ortak olarak bulunan bölümler değerlendirilmiştir. I.3.1.1. Soruşturma açılmasına temel oluşturan Önaraştırma Raporu ve söz konusu rapor kapsamında Soruşturma Heyeti tarafından dikkate alınan ve soruşturma konusu iddiaların esasını oluşturan bilgi ve belgelerin birer kopyalarının bildirim ile teşebbüslere ulaştırılmadığı iddiası.

(171) Adana Çimento, Mardin Çimento, Çimko Çimento, Çimsa Çimento, Elazığ Çimento ve Kars Çimento adına yapılan ilk yazılı savunmalarda yukarıda yer verilen iddiada bulunulmuştur.

(172) Rekabet Kurulunun kararı sonrasında, haklarında soruşturma açılan teşebbüslere 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca Önaraştırma Raporu’nda yer alan tespit ve değerlendirmeler ile teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde elde edilen ve soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden bilgilerin tamamını içeren bildirim, rakiplerin ticari sırları arındırıldıktan sonra tebliğ edilmiştir.

(173) Çimsa Çimento, Elazığ Çimento, Kars Çimento ve Çimko Çimento adına Kuruma yapılan başvurular ile söz konusu teşebbüsler hakkında düzenlemiş her türlü evrak ve elde edilmiş delillerin yanı sıra Önaraştırma Raporu’na erişim talep edilmiştir. Soruşturma Heyeti tarafından yapılan değerlendirme sonucunda açılan soruşturma kapsamında başvuru sahibi teşebbüsler ile ilgili olan ve “kendileri hakkında elde edilen delil” kapsamında değerlendirilebilecek tüm bilgi ve belgelere erişimin sağlanması gerektiği sonucuna ulaşılmış ve söz konusu bilgi ve belgeler kendilerine sunulmuştur.

(174) Söz konusu başvuruya ilişkin 27.01.2011 tarih ve 11-06/94-M sayılı Kurul kararında: “2010/3 sayılı Tebliğ’in 6. maddesine göre Kurum içi yazışmalar dosyaya giriş hakkı kapsamında yer

almamaktadır. Tebliğ’in 7. maddesinde ise Kurum içi yazışma “Kurulun aldığı nihai kararlar bakımından hazırlayıcı işlem niteliğinde olan birimler arası yazışma” olarak tanımlanmıştır. Bu bakımdan, Kurum içi yazışma olarak nitelendirilmesi gereken Önaraştırma Raporu’nun dosyaya erişim hakkı kapsamında başvuru sahibi teşebbüslere sunulamayacağı kanaatine varılmıştır.” ifadesi yer almaktadır.

(175) Ayrıca kararda, Önaraştırma Raporu’nun 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı kapsamında da talep edilmesi durumu 4982 sayılı Kanun’un “İdari Soruşturmaya ilişkin Bilgi ve Belgeler” başlığını taşıyan 19. maddesinin (c) bendi kapsamında değerlendirilmiş ve “Kurum ve kuruluşların yetkili birimlerince yürütülen idari soruşturmalarla ilgili olup, açıklanması veya zamanından önce açıklanması halinde soruşturmanın güvenliğini tehlikeye düşürecek bilgi ve belgeler 4982 sayılı Kanun’un kapsamı dışında bırakıldığına” hükmedilerek, Önaraştırma Raporu’na ilişkin erişim talebi reddedilmiştir.

(176) Teşebbüs temsilcileri tarafından anılan karara yönelik olarak Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna yapılan başvuru 26.05.2011 tarih ve 2011/746 sayılı karar ile reddedilmiştir.

I.3.1.2. Soruşturma bildiriminde yer alan belgelerin Soruşturma Raporu ile birlikte iletilmediği iddiası.

(177) Soruşturma Raporu kapsamında Çimsa açısından yapılan değerlendirmelerde kullanılan tüm belgeler Soruşturma bildirimi ile birlikte teşebbüslere gönderilmiştir.

I.3.1.3. Bir davranışın anlaşma olarak nitelendirilmesi için, tarafların karşılıklı ve birbirilerine uygun irade beyanları ve söz konusu beyanlar ile kendilerini bağlı hissetmelerinin gerekli olduğu, Soruşturma Raporu’nda bu unsurların açıkça ortaya konulamadığı ve söz konusu toplantının etki itibarıyla da rekabeti sınırlayıcı olmadığı iddiası.

(178) Söz konusu iddia bağlamında, ortaya konulması gereken temel hususun 4054 sayılı Kanun kapsamında bir uzlaşmanın varlığının ortaya konulup konulamadığı olduğu görülmektedir. Bu doğrultuda önce ispat standardının ne olduğu açıklanmış ardından, yer verilen tespit ve değerlendirmelerle bu standardın sağlanıp sağlanamadığı değerlendirilmiştir.

(179) Yapılan değerlendirmeler sonucunda ulaşılan sonuç:

“Güneydoğu ve Doğu Anadolu Bölgeleri ile Akdeniz ve Karadeniz Bölgelerinin doğusunda

faaliyet gösteren çimento üretim tesislerinin çalışanlarının 29.03.2010 tarihinde Ankara’da

bir toplantı yaptığı, toplantı sonucunda teşebbüsler yetkilileri tarafından söz konusu

bölgelerdeki çimento fiyatlarının artırılması da dahil olmak üzere bazı kararlar alındığı

ve fiyat artışına yönelik olan da dahil olmak üzere toplantıda alınan kararların çoğunun

toplantı sonrasında teşebbüsler tarafından uygulandığı” şeklindedir.

(180) Dosyada rekabet ihlali oluşturduğu değerlendirmesine yer verilen davranışlara ilişkin ispat standardının sağlanıp sağlanamadığının incelenmesi bakımından öncelikle AB, daha sonra Türkiye uygulamasına yer verilmiştir.

a) Toplantıya Katılım

(181) Teşebbüsler arasındaki iletişimin gerçekleştirilmesi yöntemlerinden biri mevcut dosyada da tespit edildiği gibi toplantılara katılım yoluyla yapılan görüşmelerdir. Rakipler arasındaki toplantıların ve görüşmelerin tamamen hukuka uygun amaçlar ile gerçekleştirilmesi de mümkündür. Ancak elde edilen toplantı notlarında yer alan ifadeler toplantının bu şekilde değerlendirilme imkânını ortadan kaldırmaktadır.

(182) Rakiplerin katılmış oldukları toplantıların nitelendirilmesi bakımından yargı kararlarında sıklıkla ön plana çıkan husus, toplantıya katılımın amacının rekabete aykırı olup olmadığına yönelik değerlendirmedir. Rekabeti sınırlayıcı nitelikte bir anlaşmanın gerçekleştiği bir veya birden fazla toplantıya katılım, bahse konu teşebbüs bakımından anlaşmanın tarafı olarak değerlendirilmesi için yeterli olacaktır. Toplantıda alınan kararlara uyulmamış olması veya söz konusu kararların fiyat ve/veya satış stratejisi gibi parametrelere yansımaması, ilgili teşebbüsün ihlalin tarafı olmadığını ispat için yeterli kabul edilmemektedir.

(183) Rekabet Kurulunun konuya ilişkin aldığı benzer kararlar, teşebbüslerin özellikle geleceğe yönelik fiyat, satış miktarları, pazar payları gibi konuların görüşüldüğü rekabeti sınırlayabilecek bir toplantıya katıldıklarının veya bu tür bilgileri değiştirdiklerinin gösterilmesinin, pazarda bir etki/paralel davranış ortaya çıkmasa bile, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlale karine teşkil ettiği kanaatini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla rakiplerin rekabeti sınırlayabilecekleri bir toplantıya katılmaları dahi tek başına bir rekabet ihlali oluşturabilmektedir.

(184) Mevcut dosya kapsamında, Kars Çimento’da yapılan yerinde incelemede elde edilen notların içeriğinden, Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgeleri ile Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinin doğusunda faaliyet gösteren çimento üretim tesislerinin satış ve pazarlama bölümlerinde çalışan personeli tarafından 29.03.2010 tarihinde Ankara’da bir toplantı gerçekleştirildiği ve söz konusu toplantıya Çimsa adına Satış Müdürü Erbil KOÇAK’ın katıldığı sonucuna ulaşılmıştır.

(185) Kaldı ki dosyada toplantının gerçekleştirildiğine ilişkin kanıtlara yer verilmekle yetinilmemiş, toplantıda alınan rekabet karşıtı kararların uygulamaya geçirildiği de açıkça gösterilmiştir. Bunun dışında, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerden herhangi birinin, bu toplantıda alınan kararlara iştirak etmeyeceğini toplantının diğer taraflarına ya da Rekabet Kurumuna açıkça bildirdiğine ilişkin herhangi bir bilgi ya da belge de mevcut değildir.

b) Bilgi Alışverişinde Bulunulması ve Paralel Fiyatlar

(186) Dosya kapsamında ulaşılan ikinci sonuç ise, Yurt Çimento, Limak Çimento, Aşkale Çimento ve Çimentaş arasında bir iletişim bulunduğuna dair e-postaların bulunmasına ve bu iletişimin/bilgi değişiminin sonucunda söz konusu teşebbüslerin fiyatlarının çok önemli bir biçimde paralellik gösterdiğine ilişkindir.

(187) Rekabeti sınırlayabilecek bilgi paylaşımına örnek olarak, geleceğe yönelik fiyat bilgisi paylaşımı, fiyat, satış miktarı, satış tahmini gibi verilerin sıklıkla değişimi başta gelmektedir. Bilgi değişimleri, teşebbüslerin geleceğe ilişkin stratejilerine yönelik belirsizliği azaltmak ve rakipler arasında koordinasyona yol açmak suretiyle rekabetin sınırlanması sonucunu doğurabilmektedir. Öyle ki bilgi değişimleri; fiyat tespiti, üretim miktarı vb. konularda uzlaşmalara imkan tanımakta veya uzlaşmaya uymayanların saptanmasını sağlayarak ihlallerin uygulanması ve sürdürülmesine aracılık edebilmektedir. Bu tür olaylarda bilgi değişimleri, kartelin bir unsuru olarak değerlendirilmektedir.

(188) Gerek ABD Yüksek Mahkeme’si kararlarında gerekse AB hukukunda yalnızca paralel davranışa dayanılarak ihlal bulunduğuna hükmedilen herhangi bir yargı kararı bulunmamaktadır. Dolayısıyla paralel davranışlar değerlendirilirken, rakipler arasında rekabeti kısıtlayıcı amaçla iletişim kurulduğunu gösteren ilave deliller aranmaktadır. Rekabet Kurulu da aynı yaklaşımı benimsediğinden, dosyada yer alan ikinci sonuca ilişkin ispat standardının sağlanmasıyla ilgili olarak incelenmesi gereken husus, dosyada gösterilen paralelliğin bir iletişimden kaynaklanıp kaynaklanmadığı olmuştur.

(189) Kararın önceki bölümlerinde Yurt Çimento’da elde edilen çeşitli belgeler incelenmiş bu belgelerden ulaşılan sonuç; “Yurt Çimento önderliğinde Yurt Çimento’nun satış hinterlandını oluşturan bölgede fiyatların piyasa koşulları dışında belirlendiğini ortaya koymaktadır. Yurt Çimento’nun, rakiplerini fiyatları arttırmaya ya da azaltmamaya teşvik etmek üzere onlarla görüşmeler gerçekleştirdiği, hatta rakiplerin genel merkezlerini ziyaret ettiği anlaşılmaktadır” şeklinde ifade edilmiştir. Devamında ise, 24 ile 40 numaralı grafiklerle paralel fiyat artışları açıkça ortaya konulmuştur.

(190) Anılan görüşmelere ilişkin belgelerin ortaya koyduğu önemli bir husus da, bilgi değişimlerinin paralel davranışların gerçekleştiği dönemin hemen öncesinde başladığı ve yılsonuna kadar devam ettiğidir. Yukarıdaki açıklamalarla birlikte ele alındığında, fiyat paralelliklerinin bir iletişimden kaynaklandığına ilişkin olarak da ispat standardının sağlandığı açıkça ifade edilebilecektir.

I.3.1.4. Soruşturma Raporu’nda, teşebbüsler arasında bir anlaşma olduğu iddiasına dair dayanılan tek belgenin Kars Çimento’da yapılan yerinde incelemede elde edildiği, diğer teşebbüslerin Kanun’un 4. maddesi kapsamında yasak sayılan faaliyetleri gerçekleştirdiğini ispat edebilecek kuvvette belgeler olmadığı iddiası.

(191) Rekabet Kurulunun çeşitli kararlarında hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin de iddia ettiği gibi başka teşebbüslerden elde edilen belgelerin teşebbüs aleyhine delil olarak kullanılamayacağı iddia edilmiş; Kurul bu iddiaları aşağıdaki gerekçelerle reddetmiştir:

(192) 29.01.2007 tarih ve 07-10/63-19 sayılı Refrakter kararında, Kümaş Kütahya Magnezit İsletmeleri A.Ş. tarafından “… belgelerin…tek taraflı hazırlanmış metinler olduğu,… rekabet ihlali sayılabilecek ifadelerin yalnızca belgeyi hazırlayan teşebbüs açısından değerlendirilebileceği,… belgelerde yer alan ve anlaşmaya işaret eden ifadelerin uygulamaya geçirildiğinin Soruşturma Heyetince ispat edilmesi gerektiği, belgelerin çapraz sorgulamayla teyit edilemediği, …” savunması yapılmıştır.

(193) Söz konusu savunmalarla ilgili olarak Rekabet Kurulu aşağıda yer alan değerlendirmeyi yaparak, savunmalarda dile getirilen hususları yerinde görmemiş ve ilgili teşebbüslerin ihlal içerisinde olduğuna karar vererek idari para cezası uygulamıştır:

“… anlaşmaların ve bu anlaşmaların oluşmasına temel teşkil eden irade beyan ve

uyuşmalarının, anlaşmanın tarafı olan teşebbüslerin her biri için ayrı ayrı maddi

deliller ile ortaya konması hususunun zorunlu olmadığı, söz konusu soruşturma

sürecinde elde edilen belgelerin, söz konusu teşebbüsler arasında doğrudan veya

dolaylı olarak rekabeti engelleme amacını taşıyan veya bu etkiyi doğurabilecek nitelikte

bir anlaşmanın varlığının ispatı için yeterli olduğu düşünülmektedir. …

Belgelerin bir kısmının teşebbüsler arasında faks yoluyla el değiştirmiş olması, yine bu

belgelerin önemli bir kısmında faks tarihlerinin ihale tarihinden önceye ait olması

teşebbüsler arası koordinasyona işaret etmektedir. Bu koordinasyon ortadayken, açık

bir şekilde ihlal ifadeleri içeren tüm belgeler çapraz doğrulamaya bakılmaksızın

anlaşmanın varlığına işaret etmektedir.”

(194) Yine, 19.01.2007 tarih ve 07-07/43-12 sayılı Sağlık Bakanlığı İhalesi kararında yapılan “… soruşturmaya dayanak olan belgelerin e-posta olduğu, bunun yalnızca gönderen kişiler bakımından sorumluluk doğuracağı ve EİP’nin iç yazışması niteliğinde olan e-postaların diğer tarafları bağlamayacağı” na ilişkin savunmaya karşılık Kurul, aşağıda yer alan değerlendirmeyi yapmıştır: “… sözlü bir anlaşmanın bile Kanun’un 4. maddesi kapsamına girebileceği gerçeği karşısında, bir kartel belgesinin tüm kartel üyelerinin ifadesiyle

kaleme alınması gibi bir şekil şartını aramak rekabet hukukunun ve 4054 sayılı Kanun’un ruhunu anlamamakla eşdeğerdir.”

(195) Son olarak, 23.12.2010 tarih ve 10-80/1687-640 sayılı kararında “Savunmada ihlal iddiasına dayanak yapılan belgelerin büyük bir kısmının Gambro dışındaki teşebbüslerden temin edildiği, teşebbüsün kendisinden alınmayan bir belgenin delil olarak değerlendirilemeyeceği, aksi halde rakibini kötü duruma düşürmek isteyen bir firmanın, onlarca belge düzenleyip, yapacağı ihbar ve pişmanlık talebi sonucu kendisi ceza almazken, rakiplerine ceza verdirebileceği” iddialarına karşılık olarak Kurul;

“Bilindiği gibi tarafların soruşturma konusu eylemleri, kartel iddiasını içermektedir. Kartel

ise en az iki teşebbüsün varlığıyla söz konusu olabilecek bir ihlal türüdür. Bu iddia,

kartellerin ortaya çıkarılması için uygulanan pişmanlık müsessesinin amacı ile

çelişmektedir. Pişmanlık müessesinin amacı, kartellerin ortaya çıkarılması ve

soruşturulması amacıyla, kartele taraf olan diğer teşebbüsler ile bu teşebbüslerin

yöneticileri ve çalışanlarından bağımsız olarak Kurum ile aktif işbirliği yapanlara ceza

verilmemesi veya verilecek cezalarda indirim yapılmasıdır. Bir başka ifadeyle kartelin

tarafı olan bir teşebbüs, kartel belgelerini diğer teşebbüslerden bağımsız olarak Kurum’a

sunarsa, kendisi ceza almaktan kurtulmaktadır. Dolayısıyla bir teşebbüsün elinde

bulunan kartel belgeleri, kartelin tarafı olan diğer teşebbüsler için bağlayıcı sonuç

doğuracaktır. Esasen pişmanlık müessesinin amacı tam olarak budur.”

şeklinde bir gerekçe belirterek iddiaları reddetmiştir. Kurul değerlendirmesinde, kartel iddiaların yer aldığı dosyalarda pişmanlık müessesenin önemine değinerek, başka teşebbüslerden elde edilen bilgi ve belgelerin ihlalin ispatında bir araç olarak kullanılabileceğine karar vermiştir.

(196) Rekabet Kurulunun yukarıda incelenen kararları da dikkate alındığında, savunmalarda öne sürülen hususların gerçeği yansıtmadığı, elde edilen ispat araçlarının ihlalin ortaya konulması bakımından yeterli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

(197) Öte yandan, Kars Çimento’da elde edilen ve piyasa koşullarına ilişkin kararların alındığı toplantının yapıldığına ilişkin belge başka delillerle de desteklenmektedir. Örneğin, toplantının gerçekleştiği tespit edilen Ankara’da 29.03.2010 tarihinde birçok teşebbüs yetkilisinin bulunduğu dosyada mevcut belgelerle açıkça ortaya konulmuştur.

I.3.1.5. 29.03.2010 tarihinde aynı ihracat pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin bir ihracat toplantısı gerçekleştirdiği, toplantıya katılma amacının ihracat ile ilgili olduğu, fiyatlar ve pazarlara dair belirli mutabakatlar sağlanması olmadığı iddiası.

(198) Kars Çimento’da elde edilen notlarda, ihracata yönelik sadece aşağıda yer verilen bilgi ve ifadeler bulunmaktadır:

“*Muş 450.000 ton/2009 (-120.000 ihracat)

800.000 ton/2010 (-250.000 ″)…. Export 58 $/ton Irak’a

*Nahçivan torbalıya 53$/ton’dan 55$/ton çıkarmışlar

*Export 100 $/ton Irak fiyatı (ortalama %6 iskonto vermiş) Mardin 113 $ maliyet

Zaho 118 $ satış”

(199) Söz konusu notların diğer bölümlerinde ise Türkiye pazarına yönelik bilgi ve ifadeler yer almaktadır. Bu nedenle 29.03.2010 tarihli toplantıda, toplantıya katılan teşebbüsler arasında

ihracata dair bazı konular görüşülmüş olsa da notların içeriğinden teşebbüslerin ağırlıklı olarak Türkiye pazarına yönelik konuları görüştüğü anlaşılmıştır.

I.3.1.6. Kars Çimento’da elde edilen notlarda bazı il ve ilçe adlarının yer aldığı, soruşturma konusu teşebbüslerden bir kısmının bu illerden bazılarına satış yapmadığı, bu nedenle notlarda yer alan illere yönelik bir anlaşma içerisinde bulunmanın bu teşebbüsler açısından herhangi bir menfaat sağlamayacağı iddiası.

(200) Söz konusu notların ilk kısmında toplantıya katılanların isimleri ile çalıştıkları çimento üretim tesisleri ve herhangi bir il sınırlaması getirilmeden belirtilmiş olan 10 TL ve 4 TL’lik fiyat artışları yer almaktadır. Notların diğer bölümlerinde Muş ve Aşkale gibi üst başlıklar ile teşebbüs ve il/ilçe bazında ayrıntılı bilgiler olmasına rağmen 10 TL ve 4 TL’lik fiyat artışlarına yönelik herhangi bir il/ilçe veya teşebbüse ismine yer verilmemesi ve söz konusu artışların olduğu bölümde “her tarafa zam” ifadesinin yer alması nedeniyle 10 TL ve 4 TL’lik fiyat artışlarının toplantıya katılan tüm teşebbüsler açısından geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

(201) Ayrıca, notların devamında yer alan iller ise genel olarak notların elde edildiği Kars Çimento’nun satış yaptığı iller ile Kars’a yakın illerdir. Bu nedenle, söz konusu illerin notlarda yer almasının, toplantıya katılan Kars Çimento yetkilisinin Kars Çimento’ya yönelik pazarlar konusunda toplantıda görüşülenleri not almasından kaynaklanabileceği kanaatine ulaşılmıştır.

I.3.1.7. Soruşturma Raporu’nda kullanılan uzlaşma ve eylem kavramlarının sırasıyla anlaşma ve uyumlu eylem anlamına gelebileceği, anlaşma ve uyumlu eylemin ispat edilmelerinin farklı yöntemlere dayandığı, bu nedenle teşebbüslere yönelik ithamların açık ve net bir şekilde yapılması gerektiği iddiası.

(202) Savunmalarda, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerce gerçekleştirilen eylemlerin “anlaşma” ya da “uyumlu eylem” olarak tanımlanması gerektiği fakat raporda böyle bir ayrıma gidilmesinden kaçınıldığı da iddia edilmektedir.

(203) Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde; “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” ifadelerine yer verilmektedir. Buna göre kanun koyucunun 4. madde kapsamında niteliğinden bağımsız olarak rekabet karşıtı amaç ya da etki taşıyan anlaşmaları, uyumlu eylemleri ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklamayı amaçladığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, anlaşma ve uyumlu eylem arasında bir ayrım yapma, davranışın ihlal niteliğini değiştirmemektedir. Bu doğrultuda, 4. madde uygulaması bakımından değerlendirilmesi gereken temel soru, rakip teşebbüsler arasında uzlaşmanın bulunup bulunmadığıdır.

I.3.1.8. Teşebbüsler aleyhine yer alan iddiaların belirsiz olduğu, hangi teşebbüslerin hangi suçlarla itham edildiğinin belirli olmadığı iddiası.

(204) Kararın “Genel Değerlendirme” başlıklı bölümünde taraflara yönelik iddialara ayrıntılı olarak yer verilmiştir.

I.3.1.9. Soruşturma Raporu’nda hukuka aykırı olarak hafifletici sebeplerin dikkate alınmadığı iddiası.

(205) Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in 7. maddesinde temel para cezasının indirilmesinde dikkate alınacak hafifletici unsurlar sayılmıştır:

“… yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi haricinde incelemeye yardımcı olunması,

ihlalde kamu otoritelerinin teşvikinin veya diğer teşebbüslerin zorlamasının bulunması,

zarar görenlere gönüllü olarak tazminat ödenmesi, diğer ihlallere son verilmesi, ihlal

konusu faaliyetlerin yıllık gayri safi gelirler içerisindeki payının çok düşük olması”

(206) Mevcut dosya kapsamında teşebbüsler açısından yukarıda sayılan hafifletici unsurların hiçbirinin bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

I.3.1.10. Soruşturma Raporu’nun “Belgede Yer Alan Diğer Notlar” bölümünde geçen, Kars Çimento belgesinde yer alan notlarla uygun herhangi bir fiyat hareketi tespit edilmediği, notlarda yer alan rakamları destekler nitelikte bir bulguya ulaşılamadığı gibi ifadelerinin aynı belge kullanılarak ihlal tespiti yapılması ile çeliştiği iddiası.

(207) “Belgede Yer Alan Diğer Notlar” başlıklı bölümde yalnızca notlarda yer alan her bir ifadenin hayata geçirilip geçirilmediği incelenmiştir. 29.03.2010 tarihli toplantının yapıldığı “Toplantı Yapılması” bölümünde, notta yer alan “her tarafa zam (10 TL)” ifadesine paralel şekilde zam yapıldığı da “Fiyat Artışı Yapılması" başlıklı bölümde ortaya konulmuştur. Dolayısıyla notta yer alan ifadelerin herhangi birinin uygulamaya konulup konulmadığının tespitinin eldeki veriler ile yapılamaması, ihlal tespitine engel teşkil edecek nitelikte değildir.

I.3.1.11. Yurt Çimento’da elde edilen belgelerin Yurt Çimento ile diğer teşebbüsler arasında herhangi bir iletişimi göstermediği iddiası.

(208) Kararın I.2.3.2 bölümünde incelenen belgelerde yer alan ifadeler söz konusu iletişimi açık şekilde ortaya koymaktadır. Bu ifadelerden bazıları aşağıda yer almaktadır:

“Prefabrikçi ile görüştüm… Yapı Beton ise Prefabrikçinin 85 TL’den faturasını gösterdi “(Belge 1)

“Prefabrikçilerle görüşmelerim devam ediyor, Güneydekini Cumartesi Ankara’da ziyaret edeceğim, benim bulunduğum ildeki ile görüştüm amiri ile görüştü, izmir’de görüşme ayarlayalım dediler, diğerleriyle de görüşme halindeyim” (Belge 1)

“Elazığ’daki Prefabrikçi ile görüştüm. Cumartesi ve pazar günü Bingöl ve Kovancılarda yerinde tespitler yaptık.” (Belge 3)

I.3.1.12. “Yok satan” bir ürün pazarında rakip firmalar ile herhangi bir uyumlu eylem, pazar paylaşımı ve fiyat artırımına yönelik toplantı yapmanın rasyonel olmadığı iddiası.

(209) Bir ürüne yönelik talebin yüksek olmasından bağımsız söz konusu ürünü üreten rakip teşebbüslerin, pazarda arz-talep dengesi sonucunda oluşan fiyatı artırmak amacıyla bir araya gelmeleri de mümkündür.

I.3.1.13. Dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar analizinin yeterli olmadığı ve ilgili coğrafi pazarın dar olarak belirlendiği iddiası.

(210) Soruşturma raporunda, ilgili ürün pazarı “çimento pazarı”, ilgili coğrafi pazar ise “Doğu Anadolu Bölgesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Adana Bölümü ve Doğu Karadeniz Bölümü” olarak belirlenmiştir. Belirlenen pazarda, bazı taraflarca belirtildiği üzere, hakkında

soruşturma açılan teşebbüslerin bir kısmının ortak satış gerçekleştirdikleri alanlar bulunmayabilir. Ancak, özellikle taşıma maliyetlerinin yüksek olduğu pazarlarda, bunun doğrudan tarafların aynı ilgili coğrafi pazarda bulunmadıkları şeklinde yorumlanması mümkün değildir. Zira çimento gibi taşıma maliyetlerinin yüksek olduğu ürünler bakımından bir teşebbüsün faaliyet alanı fabrikanın satış yapabildiği bölge ile sınırlı olacaktır. Ancak, bu durum sadece bir teşebbüs için değil bütün teşebbüsler için geçerlidir. Bunun bir sonucu olarak da, her bir üretim tesisinin satış gerçekleştirdiği alanlar bakımından önemli örtüşme alanları oluşacaktır. Dolayısıyla, bir bölgenin rekabet koşulları komşu bölgelerin rekabet koşullarından, komşu bölgelerin rekabet koşulları da kendisine komşu bölgelerinin rekabet koşullarından etkilenecektir. Mevcut dosyada olduğu gibi böyle “zincir pazar” ların bulunduğu hallerde ilgili pazarın bu alanların tamamını kapsayacak şekilde belirlenmesi mümkündür. Bu bağlamda, dosyada gerçekleştirilen ilgili pazar tanımı doğru olarak yapılmıştır.

I.3.2. Teşebbüs Özelinde Yapılan Savunmalar

Yurt Çimento Tarafından Yapılan Savunma

(220) - Soruşturma Raporu’nda yer alan Yurt Çimento’nun 29.03.2010 tarihli toplantıya katıldığı iddiası ile Rapor’un 33 ve 34. sayfalarında yer alan elde edilen veriler ile kesin bir yargıya varmanın mümkün olmadığı ifadelerinin çeliştiği ve Rapor’un 42 ve 43. sayfalarında yer alan anlaşmalı bir fiyat uygulamasını destekler bir bulguya ulaşılamadığı ifadesinin söz konusu çelişkiyi desteklediği iddiası.

(221) Soruşturma Raporu’nda Kars Çimento’da elde edilen belgeler a) Toplantı Yapılması b) Fiyat Artışı Yapılması ve c) Belgede Yer Alan Diğer Notlar başlıkları altında incelenmiştir. Toplantı Yapılması bölümünde “… Güneydoğu ve Doğu Anadolu Bölgeleri ile Akdeniz ve Karadeniz Bölgelerinin doğusunda faaliyet gösteren çimento üretim tesislerinin çalışanlarının 29.03.2010 tarihinde Ankara’da bir toplantı gerçekleştirdikleri sonucuna ulaşılmıştır.” denilmektedir. Soruşturma Raporu’nun 33 ve 34. ile 42 ve 43. sayfalarındaki ifadeler “Belgede Yer Alan Diğer Notlar” bölümünde sırasıyla “Yurt Çimentoya Dökme Çimentodan Pazar Payı Verilmesi” ile “Yurt Çimento, Kars Çimento ve Aşkale Çimento’nun Ağrı, D.Beyazıt ve Iğdır’a Belirlenen Tarihlerde Zam Yapması” kısımlarında yer almakta olup, söz konusu kısımlarda 29.03.2010 tarihinde herhangi bir toplantının yapılıp yapılmadığı değil, söz konusu belgede yer alan bazı ifadelerin teşebbüsler tarafından uygulamaya geçirilip geçirilmediği incelenmiştir. Bu nedenle, Soruşturma Raporu’nda iddia edildiği gibi bir çelişki bulunmamaktadır.

(222) - Soruşturma Raporu’nun 49. sayfasında yer alan Elazığ ili 2010 yılı Çimento Satış Grafiği doğrultusunda Rapor’da yapılan analizde Elazığ Çimento, Limak Ergani ve Yurt Çimento’nun fiyatlarının arttığı tespiti yapıldığı daha sonra ise Yurt Çimento’nun anlaşmalı fiyat uyguladığı, diğer iki firmanın ise ayrık tutulduğu, söz konusu durumun açıklanmaya ihtiyaç gösterdiği iddiası.

(223) Söz konusu grafik “Elazığ’a Zam Yapılması” başlığı altında ve notlarda yer alan “*Elazığ- merkez 106+3 zam=109 TL olacak” ifadesi kapsamında incelenmiştir. Mart-Nisan 2010 döneminde Elazığ Çimento’nun Elazığ ili ortalama çimento satış fiyatı 98,02 TL’den 99,00 TL’ye, Limak Ergani’nin satış fiyatı ise 97,01 TL’den 97,98 TL’ye yükselmiş ve fiyat artışı Elazığ Çimento için 0,98 TL, Limak Ergani için ise 0,97 TL olarak gerçekleşmiştir. Yurt Çimento’nun söz konusu dönemdeki satış fiyatı ise 3,17 TL’lik bir artışla 78,96 TL’den 82,13 TL’ye yükselmiştir. Yurt Çimento’nun 3,17 TL’lik fiyat artışının notta yer alan 3 TL’lik fiyat artışına paralel olduğu görülmektedir.

(224) - Yurt Çimento’nun ortalama çimento fiyatının 2009 yılında (…..) TL/ton, 2010 yılında ise (…..) /ton olarak gerçekleştiği, artış oranın %(…..) olduğu ve bu oranın yıllık enflasyondan düşük olduğu, söz konusu fiyat değişim oranının herhangi uyumlu eylem sonucunda meydana gelemeyeceği iddiası.

(225) Kararda yer alan 19-40 numaralı grafiklerde Yurt Çimento’nun 2010 yılı fiyat hareketleri yer almaktadır. Söz konusu grafiklerde, Yurt Çimento’nun 2010 yılı Haziran ayı sonrasında il bazında 3 TL’nin çok üzerinde fiyat artışları yaptığı görülmektedir.

(226) - Fiyatlarda olağandışı bir artışın yaşanmamasının yanı sıra firmaların satış fiyatlarında herhangi bir paralelliğin de olmadığı, söz konusu hususların herhangi bir anlaşma olmadığını gösterdiği iddiası.

(227) Kararda yer alan 24-40 numaralı grafiklerde, Yurt Çimento, Limak Çimento, Aşkale Çimento ve Elazığ Çimento’ya ait üretim tesislerinin il bazında ortalama fiyatları Haziran 2010 sonrasında kayda değer miktarda ve belirli oranda birlikte artış gösterdiği görülmektedir.

(228) Çimentonun taşıma maliyetlerinin yüksek olması, bir ile farklı illerde faaliyet gösteren tesislerden farklı taşıma maliyetlerine katlanılarak satış yapılması ve teşebbüslerin il bazında çimento fiyatlarını belirlerken satış yapılacak ile ilişkin taşıma maliyetlerini dikkate almaları nedeniyle teşebbüslerin fiyat hareketlerinin doğru bir şekilde tespit edilebilmesi amacıyla teşebbüslerin bant çıkış fiyatları incelenmiştir. Ayrıca Soruşturma Raporu’nda teşebbüslerin fiyatları nicel olarak birbirleri ile karşılaştırılmamış, yalnızca 2010 Mart ayı sonrasında teşebbüs bazında fiyat artışları incelenmiştir.

(229) - 24.08.2011 tarihli beyan dilekçesinde de ifade edildiği gibi “prefabrikçi, priketçi/piriketçi” kelimelerinin sözlük anlamları doğrultusunda kullanıldığı, söz konusu ifadelerin “hedef satış kitlesi”ni ifade ettiği iddiası.

(230) Söz konusu beyan dilekçesinde Yurt Çimento’da elde edilen belgelere ilişkin yeterli açıklama yer almamaktadır.

(231) Örneğin Belge 1’de yer alan “… Prefabrikçi ile görüştüm, Kabul etmemekle birlikte Bingöl’de sezon sonunu düşünerek dökme fiyatını düşürmüşler...” ifadesine yönelik olarak söz konusu beyan dilekçesinde hangi “hedef satış kitlesi”nin veya Prefabrikçi’ nin dökme fiyatını niçin ve nasıl düşürdüğüne ya da normal şartlarda dökme çimento tüketicisi olan bir prefabrik üreticisinin dökme çimento satışına yönelik herhangi bir açıklama bulunmamaktadır.

(232) Yine Belge 1’de yer alan (… Prefabrikçilerle görüşmelerim devam ediyor, Güneydekini Cumartesi Ankara’da ziyaret edeceğim, benim bulunduğum ildeki ile görüştüm amiri ile görüştü, İzmir’de görüşme ayarlayalım dediler, diğerleriyle de görüşme halindeyim) …” ifadesine yönelik olarak söz konusu beyan dilekçesinde Ankara’da ziyaret edilecek olan Prefabrikçi ve İzmir’de ziyaret edilecek olan Prefabrikçi’nin hangi şirketler olduğuna veya Elazığ’da faaliyet gösteren hangi Prefabrikçi’ nin amiri/yönetim merkezinin İzmir’de olduğuna yönelik herhangi bir açıklama yer almamaktadır.

(233) Belge 5’te yer alan “… Piriketçiler ile konuşup pazarlık için hasarlar sürülebilecek...” ifadesine yönelik olarak söz konusu beyan dilekçesinde bir çimento üreticisi olan Yurt Çimento’nun hangi Piriketçiler ile yapılacak ne tür bir pazarlıkta Hasarlar adlı hazır beton şirketinin ileri sürüleceğine yönelik herhangi bir açıklama bulunmamaktadır.

I.3.3. Elazığ Çimento’nun Savunması ve Diğer Savunmalar

(234) Aşağıda teşebbüsler tarafından yapılan diğer savunmalar ve iddialar yer almakta olup, dosya kapsamında ulaşılan sonuçları etkilemeyecek nitelikte görülmüştür:

(235) - Elazığ Çimento’nun Belge 5 kullanılarak ileri sürülen iddiaların muğlak olduğu ve belirli varsayımlar ile iddiaların oluşturulduğuna yönelik iddiası,

(236) - Yurt Çimento’nun, fiyat ve maliyetlerin uygun olduğu tüm il ve ilçelere çimento sattığı, çimento fiyatlarının ise ekonomik gelişmeler, maliyetlerdeki değişiklikler, satış bölgelerinde yapılan tespitler ve bayilerden gelen talep dikkate alınarak belirlendiği iddiası,

(237) - Çimentonun homojen bir ürün olması ve üretici sayısının az olması nedeniyle pazarda rakipleri takip etmenin zor olmadığı, Kars Çimento’da elde edilen belgelerde Yurt Çimento ile ilgili olarak yapılan tespitlerin piyasada faaliyet gösteren bayi ve satıcılardan elde edilen bilgiler kapsamında yapıldığı ve söz konusu bilgilerin büyük oranda gerçeği yansıtmadığı iddiası,

(238) - Yurt Çimento (…..) tarafından 07.06.2010 tarihinde gönderilen elektronik postada rakiplerin fiyatları ve rekabet etme koşullarının değerlendirildiği, bölge ihlalinin rakip çimento üreticilerinin bayilerine düşük fiyatla kendi bölgelerinde satmaları amacıyla verilen çimentoyu Yurt Çimento’nun bayilerinin bulunduğu bölgelerde satmalarını ifade ettiği, söz konusu uygulama nedeniyle Yurt Çimento’nun bayilerinin diğer çimento üreticilerinin bayileri ile rekabet edemedikleri ve fiyat indirimi talebinde bulundukları iddiası,

(239) – (…..) tarafından 23.02.2010 tarihinde gönderilen elektronik postada “Fabrikalar klinker stoklarını tam olarak söylemiyorlar” denildiği, bununla birlikte rakip fabrikaların klinker stoklarını Yurt Çimento ile paylaşmalarının söz konusu olmadığı, Yurt Çimento’nun bölgedeki fabrikalar ile rekabet edebilmek amacıyla rakiplerin klinker stoklarını fabrikaların bayi ve satıcıları ile nakliye firmalarından öğrendiği, elektronik postada “…tespit ettiğim kadarıyla…” ifadesinin yer almasının fabrikalar arasında klinker stokları hakkında herhangi bir paylaşımın yapılmadığını gösterdiği iddiası,

(240) - Elazığ Çimento tarafından yapılan çimento sektöründe yoğun bir rekabetin yaşandığı, kapasite fazlalığı, yatırımların büyüklüğü ve yaygınlığı nedeniyle pazarda teşebbüslerin imkan dahilindeki en uzak noktalara satış yapma gayreti içinde oldukları, söz konusu toplantının bu şekilde rekabetçi bir piyasada etki doğuramayacağı iddiası.

I.4. Gerekçe ve Hukuki Dayanak

(241) Yapılan inceleme ve değerlendirme çerçevesinde; 09.11.2010 tarihinde Kars Çimento’da elde edilen belgede yer alan ve karşılarında çimento üretim tesisleri belirtilen harflerin/kısaltmaların, Kars Çimento, Aşkale Çimento, Yurt Çimento, Limak Çimento, Elazığ Çimento, Çimko, Çimsa, Adana Çimento, KÇS Çimento ve Mardin Çimento’nun özellikle satış pazarlama sorumlularının isimlerinin baş harflerinin kısaltmasından oluştuğu; elde edilen belgenin üzerinde yazan 29.03.2010 tarihinde Çimko, Limak Çimento, Çimsa, Adana Çimento ve Yurt Çimento yetkililerinin Ankara’da iş seyahatinde bulunduğu; söz konusu belgede yer alan fiyatların artırılması yönündeki ifadenin, bazı teşebbüsler tarafından toplantının hemen ertesinde fiyat listelerinin güncellenmesi olarak, hakkında soruşturma açılan her bir teşebbüs tarafından ise çeşitli illerde fiyat artışı olarak hayata geçirildiği; ayrıca belgede yer alan fiyat dışındaki hususların çoğunun teşebbüsler tarafından sağlanan satış verileri ile teyit edildiği dikkate alındığında, hakkında soruşturma açılan teşebbüslerin tamamının 29.03.2010 tarihinde Ankara’da bir toplantıya iştirak ettiği, bu toplantıda teşebbüslerin başta bölgede fiyatların arttırılması olmak üzere çeşitli konularda anlaştıkları

ve anlaşılan hususların çok büyük bir kısmının toplantı sonrasında ve 2010 yılı Nisan ayı içerisinde hayata geçirildiği kanaatine ulaşılmıştır.

(242) Ayrıca, Yurt Çimento’da yapılan yerinde incelemelerde elde edilen çeşitli belgelerin değerlendirilmesi sonucunda, Yurt Çimento’nun, “Prefabrikçi, Priketçi/Piriketçi” olarak adlandırdığı rakipleriyle en azından 26.04.2010-09.11.2010 tarihleri arasında piyasa koşullarının piyasa dışında belirlenmesine yönelik iletişim içinde bulunduğu, bu kapsamda elde edilen belgelerde rakiplerin Ankara ve İzmir’deki merkezlerini ziyaret etmek de dahil olmak üzere çeşitli faaliyetlerde/girişimlerde bulunduğu görülmüştür. Yurt Çimento’nun üst düzey yöneticileri arasında yapılan yazışmaların incelenmesi sonucunda, Yurt Çimento’da elde edilen belgelerde yer alan “Prefabrikçi, Priketçi/Piriketçi” ifadelerinin başta Limak Çimento ve Elazığ Çimento olmak üzere Aşkale Çimento’nun yerine kullanıldığı anlaşılmaktadır. Yapılan yazışmaların içeriğinin incelenmesi ve bu içeriğin teşebbüsler tarafından sağlanan verilerle de karşılaştırılması sonucunda Yurt Çimento’nun öncülüğünde; Yurt Çimento, Elazığ Çimento, Limak Çimento ve Aşkale Çimento’nun fiyatların artırılması ya da azaltılmaması ve fiyatların belirlenmesi hususlarında anlaştıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda söz konusu teşebbüslerin, müşterilerin birlikte dolaşılması, fiyatların belirlenmesi amacıyla toplantı düzenlenmesi ile müşterilerin paylaşılması ve satış yapılacak bölgelerin belirlenmesinde müşterilerin koz olarak kullanılması da dâhil olmak üzere çeşitli faaliyetlerde bulundukları tespit edilmiştir.

(243) Nitekim, teşebbüslerin birlikte faaliyette bulundukları illerdeki Yurt Çimento, Elazığ Çimento, Limak Çimento ve Aşkale Çimento’nun ağırlıklı ortalama fiyatları analiz edildiğinde, söz konusu teşebbüslerin tamamının ya da birden fazlasının faaliyette bulunduğu on bir ildeki fiyatların, teşebbüslerin arasında var olduğu anlaşılan iletişimin bir sonucu olarak özellikle 2010 yılının Temmuz ayında belirgin bir şekilde arttırıldığı tespit edilmiştir. İlgili bölümde yer alan tablolardan anlaşıldığı gibi bazı illerde 2010 yılı Temmuz ayında bariz bir şekilde görülen ve müteakip aylarda da yaşanan fiyat artışlarının, teşebbüsler arasında var olduğu ortaya konulan anlaşmanın sonucu olduğu anlaşılmaktadır.

(244) Bilindiği üzere, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak” olarak belirlenmiştir. Söz konusu maddenin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde bu durumlara örnek olarak;

 Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi

unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi,

 Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya

unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü

sayılmaktadır.

(245) Yukarıda yer verilen bilgi ve belgeler çerçevesinde 2010 yılında Türkiye’nin doğusunda faaliyette bulunan teşebbüslerin tamamının, anlaşma yoluyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

(246) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrasında;

“Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar

tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idari para cezası verilir.”

hükmü yer almaktadır. Bu hüküm doğrultusunda yukarıda 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanmış davranışlarda bulunduğu tespit edilen teşebbüslere idari para cezası verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

(247) Para cezasının tespitinde, Kars Çimento’dan elde edilen belgeler ile Yurt Çimento’dan elde edilen belgelerin ayrı ayrı veya birlikte değerlendirilmesi, teşebbüsler arasında tek bir ihlalin mi yoksa iki farklı ihlalin mi olduğu konusunun belirlenmesin de önem taşımaktadır.

(248) 15.02.2009 tarih ve 27142 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik (Yönetmelik)”in 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde “…Temel para cezası Kanunun 4 üncü veya 6 ncı maddelerinde yasaklanmış, piyasa, nitelik ve kronolojik süreç olarak birden fazla bağımsız davranışın saptanması halinde, her bir davranış için ayrı ayrı hesaplanır.” hükmü yer almaktadır.

(249) Yukarıda da açıklandığı üzere, 29.03.2010 tarihinde Ankara’da bir toplantı düzenlenmiş ve bu toplantıya ana hatlarıyla Mersin ve Trabzon illeri arasında çizilen bir çizginin doğusunda kalan çimento üreticilerinin tümünün özellikle satış ve pazarlama yetkilileri katılmışlardır. Öte yandan,“Yurt Çimento’da Elde Edilen Belgeler” ve “Haziran Ayı Sonrasında Meydana Gelen Fiyat Artışları” başlıklı bölümlerde yer verildiği üzere, Yurt Çimento, Limak Çimento, Elazığ Çimento ve Aşkale Çimento’yu içerir bir biçimde daha yoğun ve sürekli bir iletişimin bulunduğu görülmektedir. Ancak, söz konusu iki grup belgeye ilişkin kronolojik sürecin iç içe geçmiş olması, ilgili oldukları coğrafi bölgelerin kesişmesi ve bu belgelerin birbirinden bağımsız iki ayrı davranışı göstermemesi nedeniyle tek bir ihlalin oluştuğu sonucu ulaşılmıştır.

I.5. Ceza Miktarının Takdirine İlişkin Değerlendirme

(250) Kurulun ceza takdirinde neleri dikkate alacağı öncelikle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin beşinci fıkrasında; “Kurul, üçüncü fıkraya göre idari para cezasına karar verirken, 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası bağlamında, ihlalin tekerrürü, süresi, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlalin gerçekleşmesindeki belirleyici etkisi, verilen taahhütlere uyup uymaması, incelemeye yardımcı olup olmaması, gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususları dikkate alır.” şeklinde ifade edilmiştir.

(251) Yukarıda yer verilen maddede geçtiği üzere, para cezasına karar verilirken ilgili teşebbüslerin ihlalin gerçekleşmesindeki belirleyici etkisi de dikkate alınmaktadır. Dosya kapsamında herhangi bir şahsın belirleyici etkisi olduğu tespit edilememiştir.

(252) Öte yandan, Yönetmelik ile 4054 sayılı “Kanun’un 16 ncı maddesi gereğince verilecek para cezasının tespitine ilişkin usul ve esasları” n belirlenmesi amaçlanmaktadır. Yönetmelik’in 3. maddesinin (ç) fıkrasında: “Kartel: Fiyat tespiti, müşterilerin, sağlayıcıların, bölgelerin ya da ticaret kanallarının paylaşılması, arz miktarının kısıtlanması veya kotalar konması, ihalelerde danışıklı hareket konularında, rakipler arasında gerçekleşen, rekabeti sınırlayıcı anlaşma ve/veya uyumlu eylemleri” denilmektedir. Dosya kapsamında teşebbüslerin çimento fiyatlarının artırılması hususunda anlaştıkları tespit edilmiştir. Dolayısıyla teşebbüslerin davranışlarının yukarıda yer verilen kartel tanımına uyum sağladığı kanaatine varılmış ve bu husus temel para cezasının hesaplanmasında dikkate alınmıştır.

(253) Yukarıda yer verildiği üzere soruşturma kapsamında tek bir ihlalin oluştuğu değerlendirilmekle birlikte, Yurt Çimento’da elde edilen belgelere konu olan “Yurt Çimento, Limak Çimento, Elazığ Çimento ve Aşkale Çimento” açısından temel para cezasının hesaplanmasında Yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrası dikkate alınarak daha yüksek bir ceza takdir olunmuştur. Yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrası “Birinci fıkrada yazılı oranların belirlenmesinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçeklesen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususlar dikkate alınır.” şeklinde düzenlenmiştir. Buna dayanarak 06.04.2012 tarih ve 12-17/499-140 sayılı Kurul kararı ile yıllık gayri safi gelirlerinin takdiren % 3'ü oranında olmak üzere,

 Aşkale Çimento Sanayi T.A.Ş.'ye 10.745.776,24 TL

 Elazığ Altınova Çimento Sanayi Tic. A.Ş.'ye 2.902.958,76 TL

 Limak Çimento San. ve Tic. A.Ş.'ye 10.283.220,47 TL

 Yurt Çimento San. ve Tic. A.Ş.'ye 2.557.954,55 TL

(24) idari para cezası verilmesi takdir edilmiştir. Ancak Elazığ Altınova Çimento San. Tic. A.Ş. ve Yurt Çimento San. ve Tic. A.Ş. hakkında verilen 06.04.2012 tarih ve 12-17/499-140 sayılı Rekabet Kurulu kararının Ankara 2. İdare Mahkemesinin 25.11.2013 tarihli, 2012/1789 E., 2013/1723 K. ve 2012/619 E, 2013/1724 K. sayılı kararları ile iptali üzerine davacılar bakımından dosyanın yeniden değerlendirilmesi ve dolayısıyla ceza oranının yeniden belirlenmesi gerekmiştir. Mahkemenin verdiği iptal kararlarında teşebbüslerin piyasadaki gücü dikkate alınmış, iptal kararının temel gerekçesini Elazığ Çimento ve Yurt Çimento’nun piyasada etkin bir gücünün bulunmadığı, bu nedenle bu teşebbüsler açısından öngörülen ceza oranının hukuka aykırı olduğu şeklindeki değerlendirme oluşturmuştur.

(254) Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrasına göre ihlalin süresi de temel para cezasının artırılması bakımından önemli görülmektedir. Bu bağlamda, kararda yer alan tüm tespit ve değerlendirmelerin 2010 yılına ait bulunduğu, bu çerçevede ihlalin süresinin bir yıldan az olduğu anlaşılmaktadır.

(255) Yine, Yönetmelik’in 4. maddesine göre temel para cezasının hesaplanmasının ardından, ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurlar göz önünde bulundurularak arttırma ve/veya indirme yapılması gerekmektedir.

(256) Yönetmelik’in 6. maddesinde ağırlaştırıcı unsurlar ihlalin tekerrürü, soruşturma kararının tebliğinden sonra kartele devam edilmesi, verilen taahhütlere uyulmaması, incelemeye yardımcı olunmaması ve diğer teşebbüslerin ihlale zorlanması olarak sıralanmıştır. Dosya kapsamında herhangi bir ağırlaştırıcı unsurun bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

(257) Öte yandan, temel para cezasının arttırılmasında ve/veya indirilmesinde dikkate alınacak hafifletici unsurlar Yönetmelik’in 7. maddesinde sayılmıştır. Buna göre, yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi haricinde incelemeye yardımcı olunması, ihlalde kamu otoritelerinin teşvikinin veya diğer teşebbüslerin zorlamasının bulunması, zarar görenlere gönüllü olarak tazminat ödenmesi, diğer ihlallere son verilmesi, ihlal konusu faaliyetlerin yıllık gayri safi gelirler içerisindeki payının çok düşük olması hafifletici unsurlardır. Ancak, mevcut dosya kapsamında, sayılan hafifletici unsurların, dolayısıyla herhangi bir indirim nedeninin bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

J. SONUÇ

(258) Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, raporlar, Ankara 2. İdare Mahkemesinin iptal kararları, tüm dosya münderecatında yer alan

bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; 06.04.2012 tarih ve 12-17/499-140 sayılı Kurul karar ile Elazığ Altınova Çimento San. Tic. A.Ş. ve Yurt Çimento San. ve Tic. A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri tespit edildiğinden, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, ve ikinci fıkrası hükümleri ile Ankara 2. İdare Mahkemesi’nin 25.11.2013 tarihli, 2012/1789 E., 2013/1723 K. ve 2012/619 E, 2013/1724 K. sayılı kararları dikkate alınarak 2011 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirlerinin %2’si oranında olmak üzere

- Elazığ Altınova Çimento San. Tic. A.Ş.’ye 1.935.305,84 TL

- Yurt Çimento San. ve Tic. A.Ş.’ye 1.705.303,03 TL

idari para cezası verilmesine Kurul Üyesi Reşit GÜRPINAR’ın farklı gerekçesi ve OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

Meh met A kifE RS İN

(*) 06.04.2012 tarih ve 12-17/499-140 sayılı Rekabet Kurulu kararının geri alınarak yeni bir karar tesis edilmesi gerektiği görüşüyle çoğunluğa katılıyorum.

Rekabet Kurulu’nun 19.02.2014 Tarih ve 14-07/138-M Sayılı Kararına

FARKLI GEREKÇE

Kurulumuz mezkur Kararıyla, 4054 Sayılı Kanun’un 16. Maddesi ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik”in 5.maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve ikinci fıkrası hükümleri ile Ankara 2.İdare Mahkemesi’nin 25.11.2013 gün ve E.2012/17889, K.2013/1723 ve E.2012/619, K.2013/1724 sayılı kararları doğrultusunda 2011 mali yılı sonunda oluşan ve Kurul tarafından belirlenen gayri safi gelirlerinin takdiren % 2 oranında olmak üzere; Elazığ Altınova Çimento San. Tic. A.Ş’ye 1.935.305,84 TL, yine Yurt Çimento San. Tic. A.Ş’ye 1.705.303,03 TL idari para cezası verilmesine karar vermiş bulunmaktadır. Anılan bu idari para cezası belirlenirken, 4054 sayılı yasanın 16.maddesi ile birlikte, yukarıda belirtilen Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmeliğin ilgili hükümlerinin uygulanmasıyla, temel para cezaları baz alınarak ceza verilmiş olup, ceza miktarına sonuç olarak katılmakla birlikte gerekçe yönünden, anılan yönetmeliğin 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanuna temel ceza oranlarının belirlenmesi yönünden aykırı olduğu inancıyla, aşağıda belirteceğim nedenlerle kararın ceza oran ve miktarlarına farklı gerekçe ile katılıyorum.

Farklı gerekçemiz, “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in 5.maddesi ile getirilen kabahat tipleri ve bu kabahat tiplerine verilecek idari para cezalarına alt ve üst sınır konulması suretiyle kanuna aykırı yönetmelik hükümlerinin uygulanması noktasından doğmaktadır.

Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin yönetmelik 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanuna aykırıdır.

Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in; “Temel Para Cezası’’ başlığı altındaki 5.maddesinde;

(1)Temel para cezası hesaplanırken, Kanunun 4 üncü ve 6 ncı maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin, nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin;

a) Karteller için, yüzde ikisi ile yüzde dördü,

b) Diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü,

arasında bir oran esas alınır.

(2) Birinci fıkrada yazılı oranların belirlenmesinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususlar dikkate alınır.

(3) Birinci fıkraya göre belirlenen para cezası miktarı;

a) Bir yıldan uzun, beş yıldan kısa süren ihlallerde yarısı oranında,

b) Beş yıldan uzun süren ihlallerde bir katı oranında,

arttırılır.’’ denilmiş, yine 6.maddesinde Ağırlaştırıcı Unsurlar ve 7.maddesinde de Hafifletici Unsurlar ayrı ayrı sayılmıştır.

Aşağıda geniş olarak açıklanacağı üzere Yasa Koyucu 16.maddeye göre verilecek cezalarda; alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların yüzde ona kadar verileceğini hükme bağlamasına ve Rekabet Kurulu’na aşağıda geniş olarak açıklayacağımız gibi, yetki aşımı nedeniyle yönetmelikle düzenlenmesi mümkün olmayan bir konuda, yönetmelikle düzenleme yapılarak belli suçlar için, belirli cezalar getirilmiş, yine yönetmelikte, Kanunda olmayan bir kural konularak alt sınır ve yasada öngörülmeyen bir üst sınır belirlenmiş ve karteller için yüzde iki ile dört arası, diğer ihlaller içinse binde beş ile yüzde üçü oranında şeklinde ceza verilmesi öngörülmüştür.

Anayasamızın 13.maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” hükmü bulunmakta, Anayasamızın madde 38.maddesinde ise; “Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. ‘’……hükmü yer almıştır. Bu hükümler kişilere maddi yaptırımlarında kapsamına girdiği, kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin kısıtlanmasının ancak yasa ile söz konusu olabileceğini, yine yasa hükmü ile belirlenen bir cezadan daha ağır bir cezanın verilemeyeceğini belirlemiştir. Aşağıda ayrıntılı olarak açıklayacağımız gibi, yukarıda hükmü açıklanan anılan yönetmelik hükmü ile bu hükme aykırı maddi ceza hükümleri getirilerek, anayasal kurallar göz ardı edilmiştir.

Hiyerarşik normlar sistemine dayalı olan hukuk düzenimizde, alt düzeydeki normların dayanaklarını ve yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta, daha sonra gelen kanunlar dayanağını ve yürürlüğünü Anayasa’dan, tüzükler dayanağını ve yürürlüğünü kanundan, yönetmelikler ise dayanağını ve yürürlüğünü kanun ve tüzükten almaktadır. Bir normun kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını teşkil eden bir norma aykırı ve bunu değiştirici veya ihmal edici nitelikte bir hükmü hukuk alemine getirmesi olanaklı bulunmamaktadır.

Hukuk devletinde yönetimin işlem ve eylemlerine uygulanacak hukuki kurallarının şeffaf ve anlaşılabilir bir şekilde belirlenmesi kadar söz konusu normların normlar hiyerarşisine uygunluğu da, bu kuralların sağlığı için büyük bir önem taşımaktadır. Normlar hiyerarşisine aykırı düzenlenen bir norm, denetim aşamasını da etkilemekte ve denetime esas kararlarda çoğu zaman normlar hiyerarşisinden sapmalar hukuka aykırılık nedeni olarak kabul edilmektedir. Bu konuda onlarca Danıştay kararı bulunmaktadır.([17])

Bu nedenlerle, hukuk sistemimizde öngörülen hukuk hiyerarşisi kavramının sağlıklı işleyebilmesi için; gerek düzenleme yapıcıların, uygulayıcıların ve gerekse, yargısal denetimi 17 Danıştay İ.D.D.K 16.06.2005 gün ve E.2003/275 K.2005/2170 Sayılı Kararı

Danıştay 8.Daireesi 07.03.2007 gün ve E.2005/6261, K.2007/1246 Sayılı Kararı

Danıştay 10.Dairesi 16.03.2009 gün ve E.2006/5588, K.2009/1879 Sayılı Kararı

yapan mercilerin anayasal ve yasal sınırlar içerisinde hareket etmeleri gerekli ve hatta zorunludur. Çünkü bu gereklilik ve zorunluluk Anayasa’mızın 2.maddesinde öngörülen devletin temel niteliklerinden en önemlisi olan “hukuk devleti ilkesinin’’ olmazsa olmazlarındandır.

Yasama yetkisi asli bir yetkidir. Yasama yetkisinin kullanımı şeklinde ortaya çıkan yasa yapımı yasa koyucunun istediği alanda düzenleme yapmasına cevaz vermektedir. Bir konu Anayasa da düzenlenmese bile yasa koyucu bu konuda yasa çıkarabilir. Bu nedenle Anayasa’ya dayanma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak, yasa yapılırken uyacağı mutlak kural, yapılan yasanın Anayasa’ya aykırı olmamasıdır. Buna karşılık idare, daha önce yasama organı tarafından yasa ile düzenlenmemiş bir alanda doğrudan doğruya bir düzenleme yapamaz. Bu nedenle idarenin bu düzenleme yetkisi yasadan kaynaklanan, yasayı izleyen (secundum legem) bir yetkidir. Başka bir deyişle idarenin tüm düzenleyici işlemleri yasaya dayanmak, yasayla düzenlenmiş bir alan içerinde olmak zorunda olan, onun altında ve ona bağımlı bir yetkidir. Bu yetki idareye bir anlamda tam insiyatif vermeyen ve yasayla düzenlenmiş alanla sınırlı bir yetkidir.

Öte yandan, idarenin düzenleyici işlemler yönünden uyacağı bir diğer kural yasalara aykırı düzenleme yapamayacağıdır. İdarenin düzenleyici işlemlerinin dayandığı yasaya uygun olması ve bu yasanın çizdiği sınırların dışına çıkmaması zorunludur. İdarenin düzenleyici işlemlerinin yasaya aykırı (contra legem) olması olanaklı değildir. İdarenin düzenleyici işlemlerinin yasaya uygun olması, ve yasanın çizdiği sınırlar içerisinde kalması (intra legem) düzenleyici işlemelerin asli şartlarının en önemlilerinden birisidir.([18])

Anayasa’mızın “Yönetmelikler” başlığı altındaki 124. maddesinde; Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği ve hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağının kanunda belirtileceği Anayasa Koyucu tarafından vaz edilmiştir.

Yönetmelikler, Kamu Kuruluşlarının kendi görev alanlarına giren konularda yasa ve tüzük uygulanmasına yönelik yönetsel anlamdaki hukuk kurallarıdır. Yukarıda hükmü alınan Anayasanın 124.maddesine göre Başbakanlık, Bakanlıklar ve Kamu Kuruluşları görev alanları ile ilgili yasa ve tüzüklerin uygulanmasını belirleyen yönetmelik çıkarabilir. Anayasa’mızın 11.maddesinin 2.fıkrasına göre Kanunlar Anayasa’ya aykırı olamayacağı gibi, bu kuraldan hareketle hukukun genel ilkelerine göre; yönetmelikler normlar hiyerarşisi kurallarının bir tekrarı niteliğinde olan anılan 124.madde hükmüne göre de yasa ve tüzüklere aykırı olamayacağı gibi üst hukuk kurallarına da aykırı olamaz. Yönetmelikler yasanın açıkça yetki vermediği bir konuda yeni bir düzenleme yapamayacağı gibi, Yasa ile öngörülen kuralı sınırlayamaz , genişletemez ve yeni bir hüküm koyamaz.

4054 Sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.maddesinin 3.fıkrasında; “Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir.” hükmü getirilmiş, 18 Kemal Gözler , ‘’Yönetmelikler’’ www.anayasa.gen.tr/yönetmelik.htm erişim tarihi 14.07.2013

5.fıkrasında da; ‘’Kurul, üçüncü fıkraya göre idarî para cezasına karar verirken, 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası bağlamında, ihlalin tekerrürü, süresi, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlalin gerçekleşmesindeki belirleyici etkisi, verilen taahhütlere uyup uymaması, incelemeye yardımcı olup olmaması, gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususları dikkate alır.’’ denilmiş, son fıkrasında da; “Bu maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar, işbirliği halinde para cezasından bağışıklık veya indirim şartları, işbirliğine ilişkin usul ve esaslar Kurulca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.’’ hükmü ihdas edilmiştir.

Yukarıda hükmü açıklanan 16.maddenin 5.fıkrasının yollamada bulunduğu, Kabahatler Kanununun 17.maddesinin 2.fıkrasında ise; “İdarî para cezası, kanunda alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebilir. Bu durumda, idarî para cezasının miktarı belirlenirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurulur. hükmü bulunmaktadır.

Bu hükümleri yorumlamaya çalışırsak; Yasa Koyucu, maddenin 3.fıkrası ile verilecek cezalarda alt sınır (asgari had) koymayıp, sadece üst sınırı (azami haddi) belirleyerek, cezaların nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar verilebileceğini hükme bağlamış, son fıkrasında ise sadece “cezanın tespitinde dikkate alınan hususlar” kavramını getirerek, Rekabet Kurulu’na sadece cezanın tespitinde dikkate alınacak hususların belirlenmesine ilişkin yönetmelik çıkarma konusunda sınırlı yetki vermiştir. Cezanın tespitinde dikkate alınacak hususlar derken yasa koyucu neyi kastetmektedir? Burada kastedilen hangi fiillere, ne miktarda ceza vereceğini tespit et demek anlamında değil, 16.madde ile verilen ceza sınırları içerisinde ( % 10 ‘a kadar) ceza takdir ederken hangi unsurlara göre veya hangi şartların varlığı halinde cezayı ağırlaştıracaksın veya hafifleteceksin, bir başka deyişle yasada öngörülen sınırlar içerinde ceza tayin ederken, takdir yetkini kullanma adına hangi unsurları dikkate alarak ceza tesis edeceksin anlamındadır. Yasa koyucu Rekabet Kurulu’na, Yönetmelik yaparken hangi fiillere ne oranda ceza verileceğini tespit etme yolunda bir yetki verseydi o zaman yasaya; “Bu maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespiti ve maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar” kavramını ayrı ayrı yazarak birlikte getirirdi.

Yasa koyucu bu görüşümüzü teyit eder mahiyette olmak üzere, anılan 16.maddenin 5.fıkrasında, verilecek cezanın üst sınıra kadar olmak koşuluyla tespit edilirken, bir başka deyişle Rekabet Kurulu takdir yetkisini kullanırken ihlalin tekerrürü, süresi, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlalin gerçekleşmesindeki belirleyici etkisi, verilen taahhütlere uyup uymaması, incelemeye yardımcı olup olmaması, gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususları dikkate alacağını işaret ederek Yönetmelik koyucuya, “idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar”ın nelerden ibaret olabileceğini söylemiş ve adeta bir anlamda Rekabet Kuruluna yol göstermiştir. Hatta bir adım daha giderek “GİBİ HUSUSLAR” kavramını getirerek bu hususların tahdidi değil tadadı olduğunu, bu unsurların çoğaltılabileceğini belirtmiştir. Yasa koyucu bir anlamda, son fıkrada belirtilen idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar kavramının ne olduğunu 5.fıkra ile önceden açıklamış

ve bu kavramı son fıkrada yine tekrar ederek, bu ilkelere göre yönetmelik çıkarılabileceğini söylemiştir.

Amaçsal yorum (gai yorum) ilkelerinden hareketle yasa koyucunun gerçek amacını anlamaya çalışırsak, bizce yasa koyucu, yollamada bulunduğu, yukarıda hükmü açıklanan Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmünün ceza verilirken öncelikle dikkate alınacağını belirterek, bu hükümde yer alan kanunlarca alt ve üst sınırı belirlenen idari para cezalarında kullanılacak takdir yetkisinin etkenlerini hatırlatarak ve adeta yönetmelik koyucuya da, bu şekilde yasalarda cezaların alt ve üst sınırı belirlenebilir, sen yönetmelikle alt ve üst sınır koyamazsın, sadece bu sınırlar içerisinde karar verirken bazı unsurları dikkate alınabileceği hususlarını düzenleyebilirsin anlamında yol göstermiştir.

Olayımızda 4054 sayılı yasanın 16.maddesi ile konulan kural, anılan yönetmelikle bir anlamda değiştirilmekte ve Kurulun hareket alanı daraltılmaktadır. Yasa ile getirilmeyen ve Yönetmelik Koyucuya ceza miktarlarını ve ceza sınırlarını saptama konusunda verilmiş bir yetki olmamasına rağmen, belirli suçlara verilecek cezaların saptanması, para cezasına yeni bir alt sınır ve yeni bir üst sınır konulması 4054 sayılı yasanın 16.maddesine aykırıdır. Öte yandan 5/1-a bendinde; karteller için yüzde ikisi ile yüzde dördü, (b) bendinde; karteller dışında kalan diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü oranında bir ceza öngörülmesi, Yasanın 16/son maddesinde Kurulca çıkarılması için verilen yönetmelik yetkisini aşmaktadır. Onu contra legem hale getirmektedir. Zira yönetmelik ile temel ceza tespiti mümkün değildir. Bu nedenle yasaya aykırı bulunan Yönetmelik hükümlerine göre ceza belirlenmesinin olanaklı olmadığı, hukuken sakat olduğu açıktır. Öte yandan bu karşı oy sahibinin 4054 sayılı yasa ile kendisine verilmiş bulunan yüzde on sınırları içerisinde kalmak kaydıyla, ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurları dikkate alarak ceza miktarını tespit etme yolundaki takdir yetkisi, daha önce görev yapan ve aynı seviyede olan üyelerin çıkardığı bir düzenleme ile ipotek altına alınmakta, adeta onların düşünce ve kararlarını devam ettirme zorunluluğu gibi ve yasaya dayalı olarak özgürce karar vermesini engelleyecek şekilde asla kabulü mümkün olmayan hukukla bağdaşmayacak bir durum ortaya çıkarmaktadır.

Bu görüşe karşı bir sav getirilebilir. “Yönetmelik Danıştay’ca iptal edilmediğine göre hukuken geçerlidir ve zaten verilen cezada yönetmeliğin 6. ve 7. maddeleri uygulanarak sonuç olarak cezanın, yasanın öngördüğü alt ve üst sınırlara ulaşmaktadır.’’ Hukukun genel ilkeleri, hafifletici ve ağırlaştırıcı unsurların bulunmadığı olayda Rekabet Kurulu’nun anılan yönetmeliğe göre alt ve üst sınır belirleme yönünden bağlı olması karşısında bu savın bir geçerliliği olamaz.

Öte yandan 2577 sayılı İ.Y.U.K nun 7.maddesinin 4.fıkrasında “Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olamayacağı hükmü karşısında, açık olarak hukuka aykırı olduğuna inandığımız yönetmelik hükmünün tarafımızdan da uygulanmasının zorunlu olmadığına inanıyoruz. Bu hükme göre, Kurul’umuzca tesis edilen kararın İdare Mahkemesi ve Danıştay’ca yapılacak olası bir yargısal denetiminde de dikkate alınacağı kanısındayız.

26.9.2004 gün ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunun “Suçta ve cezada kanunîlik ilkesi” başlığı altındaki 2.maddesinde; “Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalardan ve güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz.

İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz.

Kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamaz. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz.” hükmü getirilmiştir.

Yine 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun “Kanunilik İlkesi” başlıklı 4.maddesinde; “Hangi fiillerin kabahat oluşturduğu, kanunda açıkça tanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve hükmün içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle de doldurulabilir.

Kabahat karşılığı olan yaptırımların türü, süresi ve miktarı, ancak kanunla belirlenebilir.’’ hükmü bulunmaktadır.

Kabahatler kanunun anılan maddesinin, gerekçesinde; ……….. suçta kanunilik ilkesine nazaran, kabahatler açısından daha esnek bir sistem kabul edilmiştir. Buna karşılık, ikinci fıkrada , idari yaptırımlar açısından , cezada kanunilik ilkesine paralel bir hükme yer verilmiştir……..denilmiş ([19]), idari ceza hukuku ile ceza hukuku arasındaki kanunilik ilkesindeki ayrım gösterilmiştir. Ancak her iki hukuktaki kanunilik ilkesinin değişmez kuralı ceza hukukunda suç ile cezanın, idari ceza hukukunda yaptırımın türü, süresi ve miktarının kanunla belirleneceği kuralıdır. Ayrıca, Anayasamıza göre yasama görevi, devredilmesi mümkün olmayan bir yetkidir. Bireyin maddî ve manevî varlığı üzerinde derin etkiler doğuran suç ve cezaların, ancak ulusal iradeyi temsil eden organ tarafından yapılacak kanunla düzenlenebilmesi, kişi hak ve özgürlüklerine sağlanan en önemli anayasal garantilerden birini oluşturur.

Rekabet Kurulu, Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in; 5.maddesi ile Türk Ceza Kanunu’nun 2.maddesinin 2.fıkrasına ve Kabahatler Kanunu’nun 4.maddesinin 2.fıkrasına aykırı olarak 4054 sayılı yasa ile yüzde ona kadar idari para cezası verilebilmesi hükmünü daraltarak, belli kabahatlere, yeni ceza oranları belirleyerek adeta kendisini Yasa Koyucu yerine koymuştur.

Yönetmeliğin Yasaya Aykırı Hükümlerinin Açılacak Olası Bir Davada İptal Edilebileceği Kanısını Taşıyoruz.

İdare hukuku kurallarına göre Yönetmelik gibi düzenleyici işlemlere karşı iptal davaları iki halde açılabilmektedir. Yönetmeliklerin yayımlanması üzerine ilgililer tarafından yasal süre içerisinde iptali için dava açılabileceği gibi, bu düzenlemenin bir idari işleme dayanak olarak alınıp uygulanması ile menfaatleri haleldar olan kişiler tarafından da işlemle birlikte, yönetmeliğin ilgili hükümlerinin de iptali yolunda işlemin tabi olduğu dava açma süresi dava açılabileceği bilinmektedir. Bu nedenlerle ve yukarıda açıklamaya çalıştığım gerekçelerle, Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in; 4054 sayılı yasaya aykırı bulunan ilgili hükümlerinin iptal davasına konu olması halinde iptal edilebileceği kanısını taşımaktayım.

19 Kabahatler Kanunu Hükümet Tasarısı ve Adalet Komisyonu madde gerekçesi

4054 Sayılı Kanunun 16.Maddesinin İrdelenmesi, Anayasa’ya Aykırılık Sorunu ve Maddenin Yeniden Düzenlenmesi Gereği.

Yukarıda geniş olarak hükmünü açıkladığımız 4054 Sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.maddesinin 3.fıkrasında; “Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir.” hükmü bulunmaktadır. Bu hükümle Yasa Koyucu anılan 4054 sayılı Kanunun 4, 6 ve 7.madde de belirtilen rekabet ihlali olarak nitelendirilen kabahatler hakkında verilecek idari para cezalarında Rekabet Kuruluna geniş bir takdir yetkisi alanı bırakmış ve % 0-10 oranı arasında ceza takdir edebilmesi konusunda yetki vermiştir.

Yukarıda da, açıkladığımız gibi, cezanın takdirinde dikkate alınacak hususlar konusunda, anılan yasanın 16/5 fıkrası ile, Kabahatler Kanununun 17/2 fıkrasına yaptığı yollamayla birlikte (işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumu) ihlalin tekerrürü, süresi, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlalin gerçekleşmesindeki belirleyici etkisi, verilen taahhütlere uyup uymaması, incelemeye yardımcı olup olmaması, gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi kavramları getirmiş, yine yukarıda açıkladığımız, 16/son fıkrası ile “gibi” kavramı ile tadadı olarak bu unsurların çoğaltılması adına “cezanın tespitinde dikkate alınan hususlar” konusunda yönetmelik çıkarma yetkisi vermiştir. Yönetmeliğin çeşitli hükümleri ile, cezanın ağırlaştırıcı unsurları olarak; İhlalin süresi, Soruşturma kararının tebliğinden sonra kartele devam edilmesi, İncelemeye yardımcı olunmaması hali, Diğer teşebbüslerin ihlale zorlanması gibi davranışlar, Cezanın hafifletilmesi unsurları olarak ise, yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi haricinde incelemeye yardımcı olunması, ihlalde kamu otoritelerinin teşvikinin veya diğer teşebbüslerin zorlamasının bulunması, zarar görenlere gönüllü olarak tazminat ödenmesi, diğer ihlallere son verilmesi, ihlal konusu faaliyetlerin yıllık gayri safi gelirler içerisindeki payının çok düşük olması gibi haller olarak belirlenmiştir.

Sonuç olarak; Rekabet Kurulu Rekabet ihlalleri için vereceği nispi idari para cezasını tespit ederken % 0-10 oranı arasında kalmak koşulu ile, yukarıda yasa hükmü ile belirtilen ve yine Yönetmelik hükmü ile yasa koyucunun işareti ile çoğaltılan unsurları dikkate alarak takdir yetkisini kullanacaktır.

Hukuk devleti ilkesi, “vatandaşların hukuki güvenlik içinde bulundukları, devletin fiil ve işlemlerinin hukuk kurallarına bağlı olduğu bir sistemi ifade eder. Hukukî güvenlik ilkesi, herkesin bağlı olacağı hukuk kurallarını önceden bilmesi, tutumunu ve davranışlarını buna göre güvenle düzene sokabilmesi anlamına gelir. Bu güvenliğin sağlanabilmesi her şeyden önce, devletin kendi koyduğu hukuk kurallarına kendisinin de uyması bağlıdır. Hukuk devletinin ön şartlarından biri olan hukuk güvenliği ilkesi ile bireylerin hukuki güvenliğinin sağlanması amaçlanmaktadır.

Hukuk güvenliğinin unsurları, hukuki belirlilik ilkesi, öngörülebilirlik ilkesi, eşitlik ilkesi ve cezaların yasallığı ile hukuksal güvenlik ilkeleridir. Bunun dışında konumuzla doğrudan ilgisi olmayan kazanılmış hak ilkesi ile geriye yürümezlik ilkeleri de Hukuk güvenliğini sağlayan diğer en önemli ilkelerdir.

Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik” tir. Yasal düzenlemelerin nesnel olması, hukuk devletinde yasadan doğan sorumluluğunun eylem ve olgu, hukuksal sonuç, hak süjesi yönlerinden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, belli, anlaşılabilir olması en temel ilkedir. Bu nedenlerledir ki hukuksal güvenliğinin var olduğunun algılandığı otoritenin keyfilikten uzak olduğunun düşünüldüğü ortamda bireyde davranışlarını hukuka uyarlayabilecek ve kendine düşen ödevi yerine sorunsuz getirebilecek kamu düzeni ve hukuk devleti ilkesinin yerleşmesine katkı ile gereksiz uyuşmazlıkların oluşmasının önüne geçilmiş olabilecektir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir

Hukuki belirlilik ilkesi gereği olarak Yasa Koyucu tarafından getirilen kuralın, kuralın muhatabı kişilerin olağan şartlar altında belirli işlem ve eylemlerin hangi sonuçlar doğurabileceğini öngörmelerini sağlayacak nitelikte düzenlenmesini gerektirir. Bu ilke ile kuralın, muhatap kişi bu kuraldaki takdir yetkisinin kapsamını, kendisi tarafından öngörülemez keyfi tutum ve davranışlardan koruyacak düzeyde açıklıkla anlayacak şekilde düzenlenmelidir. Bir başka deyişle kuralın hukuki öngörülebilirliği olmalıdır.

Yasa ile getirilen kural, Anayasamızın 10.maddesinde belirlenen eşitlik ilkesine uygun olmalıdır. Şöyle ki; alt ve üst sınır arasında idareye bırakılan takdir alanı geniş, sınırsız ve ölçüsüz olmamalı, cezanın belirlenmesinin alt ve üst sınır arasında çok büyük oranda açılmış bir makas şeklinde makul ve ölçülü olmayan şekilde genişliği, uygulamada, yorum ve değerlendirme farklılıklarına dayalı olarak eşitsizliğe, haksızlığa ve keyfiliğe yol açabilecek nitelikte düzenlenmemelidir.

Yasa koyucu, kamu düzeninin korunması amacıyla ceza hukuku alanında hangi eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan bu eylemlerin hangi tür ve ölçüde cezai yaptırıma bağlanacağı konusunda takdir yetkisine sahip olmakla birlikte, cezaların yasallığı ve hukuksal güvenlik ilkelerinin gereği olarak, farklı ve keyfi uygulamalara neden olmamak için, kabahatler hukukuna uygun geçerli sebepler ve objektif ölçütleri yasada göstermesi gerekir.

Anayasa Mahkemesi, 17.04.2008 gün ve E.2005/5, K.2008/93 sayılı kararıyla, 3.5.1985 günlü, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesini iptal etmiştir.

İptale konu 42.madde de “Ruhsat alınmadan veya ruhsat veya eklerine veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının yapı sahibine ve müteahhidine, istisnalar dışında özel parselasyon ile hisse karşılığı belirli bir yer satan ve alana 500 000 TL. den 25 000 000 liraya kadar para cezası verilir. Ayrıca fenni mesule bu cezaların 1/5’i uygulanır.

Birinci fıkrada belirtilen fiiller dışında bu Kanunun 28, 33, 34, 39 ve 40 ıncı maddeleri ile 36 ncı maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen mal sahibine, fenni mesule ve müteahhide 500 000 TL.den 10 000 000 liraya kadar para cezası verilir.

Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen fiillerin tekrarı halinde para cezaları bir katı artırılarak verilir……………………………………………… hükmü bulunmaktaydı.

Anayasa Mahkemesi, yasa ile getirilen kuralın hukuk devleti ilkelerinden olan hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ilkesi ve cezaların yasallığı ile hukuksal güvenlik ilkelerine aykırı olduğundan bahisle anılan kuralı iptal etmiştir. Anayasa mahkemesi mezkur kararında;

“3194 sayılı Yasa’nın 42. maddesinde düzenlenen idari para cezaları, imar ve kamu düzenine aykırı davranışların önlenmesi amacıyla, araya yargısal bir karar girmeden, idarenin doğrudan işlemiyle idare hukukuna özgü usullerle kesilen ve uygulanan yaptırımlardır. Maddenin birinci fıkrasındaki idari yaptırım, idarenin ruhsat alınmadan, ruhsat veya eklerine veya imar mevzuatına aykırı olarak yapının yapıldığı yönündeki tespiti ve bu konudaki değerlendirmesine bağlı olarak idarece uygulanmaktadır. Başka bir deyişle hem cezayı gerektiren eylemin işlendiğini saptamak hem de Yasa’da gösterilen alt ve üst sınırlar arasında cezanın tutarını belirlemek tamamıyla idari makamların, belediyeler veya en büyük mülki amirlerin kararlarıyla oluşmaktadır. İtiraz halinde yargının vereceği karar, onun bu niteliğini değiştirmemektedir. Sonuçları belli ölçüde genel para cezalarına benzese de tümüyle idari işleme dayanan bir yaptırımdır. Yargı organlarının müdahalesi olmadan idarece kararlaştırılmakta ve uygulanmaktadır.

İdari makamların Yasa’nın belirlediği sınırlar arasında cezanın takdirinde esas alacakları objektif ölçütler Yasa’da gösterilmemiştir. Yasa’yla imar para cezasının alt ve üst sınırları gösterilmiş, bu alan içinde cezayı uygulama yetkisi idareye bırakılmıştır. İdarelerin hangi ölçütleri esas alacakları açık, belirgin ve somut olarak Yasa’da yer almamıştır. Yasa kuralı bu anlamda belirli ve öngörülebilir değildir.

Alt ve üst sınır arasında idareye bırakılan takdir alanı geniş, sınırsız ve ölçüsüzdür. Cezanın belirlenmesinin alt ve üst sınır arasında elli kat gibi makul ve ölçülü olmayan şekilde genişliği, uygulamada, yorum ve değerlendirme farklılıklarına dayalı olarak eşitsizliğe, haksızlığa ve keyfiliğe yol açabilecek niteliktedir.

Yasakoyucu, kamu düzeninin korunması amacıyla ceza hukuku alanında hangi eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan bu eylemlerin hangi tür ve ölçüde cezai yaptırıma bağlanacağı konusunda takdir yetkisine sahip olmakla birlikte, cezaların yasallığı ve hukuksal güvenlik ilkelerinin gereği olarak, farklı ve keyfi uygulamalara neden olmamak için, imar hukukuna uygun geçerli sebepler ve objektif ölçütleri yasada göstermesi gerekir.

Cezanın Yasa’da gösterilen sınırlar arasında idarece belirlenmesinde, yapının, taşkın, heyelan, kaya düşmesi gibi afet alanlarında bulunan, sıhhi ve jeolojik mahsurları olan veya bunlar gibi tehlikeli durumlar göstermesi nedeniyle imar planlarına veya ilgili idarelerce hazırlanmış, onaylanmış raporlara göre yapılması yasak olan alanlara, imar planlarında umumi hizmet alanlarına, kamu tesis alanlarına ve yapı sahibine ait olmayan alanlara yapılması; hangi amaçla yapıldığı, büyüklüğü ve konut, ticari, sanayi, otel, akaryakıt istasyonu gibi niteliği; fen ve sağlık kurallarına aykırılık taşıması; içinde oturacak veya çalışacak kişiler için tehlike oluşturması; çevresinde ya da aynı bölgede emsal yapılar için uygulanan imar para cezaları; kente ve çevreye etkisi; bitmiş ve kullanılır durumda olması gibi ölçütlere yer verilmemiştir.

Bu tür idari işlemlere karşı yargı yolu açık olmakla birlikte, bu güvencenin uygulama aşamasından sonra ve ancak itiraz yoluyla ortaya çıkacağı göz önünde bulundurulduğunda, yasa kurallarının yürürlükte olduğu sürece keyfiliği ortadan kaldırmaya yeterli olduğu söylenemez. Hukuk kuralları, yargının yorumuna ihtiyaç göstermeyecek ve uygulayıcılar

tarafından anlaşılabilecek şekilde açık ve belirgin olmak, uygulayıcılara güvence vermek zorundadır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural iptal edilmiş olduğundan ayrıca Anayasa’nın 10. maddesi yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

demiştir.([20])

Yukarıda açıklamaya çalıştığımız, ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer nitelikteki kararı ışığında 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 16.maddesinin ilgili fıkralarını irdelediğimizde; Yasa Koyucunun bu maddede de, Hukuki belirlilik, hukuki öngörülebilirlik, eşitlik ilkesi ve cezaların yasallığı ile hukuksal güvenlik ilkelerine tam uyduğunu söylemek mümkün değildir. Yasa koyucu, bu hükümle cezanın alt ve üst sınırı arasında Rekabet Kuruluna büyük bir takdir yetkisi bırakmıştır. Yukarıda açıklanan, iptale konu 42.madde de alt üst sınır cezanın parasal miktarı konularak 50 kat şeklinde olmasına rağmen, 16.madde de nispi ceza oranı belirlenmiş olmakla bu fark şimdiye kadar ki uygulamalara göre 10.000 kat şeklindedir ve hatta Rekabet Kurulu bu katı daha fazla arttırabilme olanağına sahiptir.

Öte yandan, yukarıda da belirttiğimiz gibi, Rekabet Kuruluna bu alt ve üst sınırlar arasında idari para cezasını tespit ederken dikkate alacağı hususlar gerek 4054 sayılı yasa, gerek Kabahatler Yasası ve gerekse Yasa Koyucunun verdiği yönetmelik yetkisi ile belirlenmiştir. Gerçekten belirlenen unsurlar, alt ve üst sınır arasında bu kadar büyük bir orandaki farklılık içinde hukuka ve adalete uygun bir şekilde idari para cezasını tespit etmeye yeterli midir? Biz bu konuda tam yeterlidir diyemiyoruz. Bu durumun, bir başka deyişle bu maddenin Anayasa Mahkemesi’nin önüne götürülmesi halinde iptal edilebileceği kuşkusunu taşımaktayım.

Bilindiği gibi, Rekabet Hukuku 1900 lü yıllarda Sherman yasası ile ilk A.B.D de doğmuş, 1950 li yıllarda da Avrupa Devletleri bu hukuku kabul etmiştir. Ülkemizde ise 1994 yılında çıkarılan 4054 sayılı yasaya göre Rekabet Kurumu 1997 yılında faaliyetine başlamıştır. Dünyada epeyce yol alan Rekabet Hukuku, teorik anlamda dahil olmak ülkemizde, Rekabet Kurumu ile pratik alanda da belirli ve üst bir seviyeye gelmiş bulunmaktadır. Artık Rekabet Hukukunda da, rekabete aykırı fiiller arasında ayrım yapılarak kabahat tiplerinin belirlenerek bir ayrıma gidilmesi olanaklıdır. Öte yandan Anayasamızın 13.maddesinde vücut bulan Ceza muhakemesi hukuku işleminin yapılması ile sağlanması beklenen yarar ve verilmesi ihtimal dâhilinde bulunan zarar arasında makul bir oranın bulunmasını, oransızlık durumunda işlemin yapılmamasını ifade eden ölçülülük ilkesi dikkate alınarak ceza miktarlarının belirlenmesi mümkündür.

20 http://www.anayasa.gov.tr/index.php?l=manage_karar&ref=show&action=karar&id=2612&content=

Belirtilen nedenlerle, hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ve eşitlik ilkeleri bağlamında, Yasa Koyucunun gelişen Rekabet hukuku ilkelerini dikkate alıp, kabahat tiplerinde bir ayrıma giderek, cezada ölçülülük ilkelerini de göz ardı etmeksizin 16.maddeyi yeniden düzenlemesi gerektiği inancındayım.

Sonuç:

Yukarıda geniş olarak açıklanan nedenlerle, Kurulumuzca verilen; 4054 Sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” in 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve ikinci fıkrası uyarınca 2011 mali yılı sonunda oluşan ve Kurul tarafından belirlenen yıllık gayri safi gelirlerinin takdiren % 2 oranındaki, kanuna aykırılığı yukarıda ileri sürülen ilgili hükümlerinin uygulanarak temel para cezaları baz alınarak verilen idari para cezalarına, anılan bu idari para cezaları belirlenirken 4054 sayılı yasa ile birlikte, uygulanan Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanuna aykırı olmasından dolayı uygulanmasının mümkün olmadığı düşüncesiyle kararın sonuç ceza oran ve miktarına ayrı ayrı katılmakla birlikte, gerekçe yönünden katılmıyorum.

Reşit GÜRPINAR

Kurul Üyesi