Gelişmiş Motor Yenilemecileri (GMY) adı altında kurulan hizmet ağının bazı otomobil üreticisi ve ithalatçısı…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,

Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : M. Haluk ARI, Esin AYGÜN, Recep GÜNDÜZ

C. ŞİKAYET EDEN: Motor Yenilemeciler Derneği

Dolapdere Cd. No:67 Şişli/İstanbul

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA

YAPILANLAR: GMY Gelişmiş Motor Yenilemeciler Danışmanlık-Emre

Can ÇİÇİN

Değirmen Yolu Cd. Papatya Sk. Şeref İş Merkezi K:3 No:29

İçerenköy/İstanbul

E.DOSYA KONUSU: Gelişmiş Motor Yenilemecileri (GMY) adı altında kurulan hizmet ağının bazı otomobil üreticisi ve ithalatçısı firmalar ile anlaşma yaparak motor yenileme işlerini üyelerine yönlendirdiği, bu şekilde yetkili servislerin bağımsız karar alma hürriyetlerini kısıtladığı ve diğer motor yenileyicileri aleyhinde dışlayıcı etkilere yol açtığı, ayrıca bu hizmet ağının kendi aralarında veya diğer markalarla anlaşarak fiyat tekliflerinde bulunduğu, bu suretle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle,

- GMY’nin Türkiye’de toplamda yaklaşık 1.200 faal motor yenileme atölyesi bulunmasına rağmen, 30-35 motor yenileme firması ile anlaşarak bu hizmet ağını oluşturduğu,

- Bahse konu hizmet ağının ülkemizde mevcut üretici veya ithalatçı konumundaki 35 otomobil markasından 12’si ile anlaşma yaptığı,

- Bu kapsamda GMY’nin anlaştığı otomotiv markalarının motor yenileme işlerini sistem içindeki motor yenilemecilere yönlendirdiği, bu şekilde yetkili servislerin bağımsız karar alma hürriyetlerini kısıtladığı ve bu durumun 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ihlali anlamına geldiği, diğer motor yenilemeciler aleyhinde dışlayıcı etkilere yol açtığı,

- Oluşturulan bu hizmet ağının, kendi aralarında veya diğer markalarla anlaşarak fiyat tekliflerinde bulunduğu, bu suretle de 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri

İddia edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.4.2008 tarih, 2381 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 29.5.2008 tarih, 2008-4-92/İİ-08-MHA sayılı İlk İnceleme Raporu, 5.6.2008 tarih, 08-37 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-37/500-M sayı ile karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca düzenlenen 25.7.2008 tarih, 2008-4-92/ÖA-08-MHA sayılı Önaraştırma Raporu 28.7.2008 tarih, REK.0.08.00.00-110/231 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, şikayet konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir ihlal tespit edilemediği, bu nedenle adı geçen teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı görüşlerine yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Şirket (GMY Gelişmiş Motor Yenilemeciler Danışmanlık-Emre Can ÇİÇİN)

GMY esas itibarıyla, iki çalışan ve şirket sahibinden müteşekkil bir şahıs şirketidir. GMY’nin temelleri, teşebbüsün kurucusu ve sahibi olan Emre Can ÇİÇİN’in motorlu taşıtların üretiminde faaliyet gösteren çeşitli markalarda çalıştığı dönemlerde geliştirilen bir takım projelere dayanmaktadır. Motor yenileme işlemlerine ilişkin belli başlı standartların ortaya çıkarılması bu projelerin omuriliği mahiyetindedir. Söz konusu proje kapsamında 2003 yılından itibaren TOFAŞ, Otoyol Sanayi ve Ford Otosan adına garanti kapsamında motor yenileme hizmetleri için belirli motor yenilemecilerle (rektifiyecilerle) sağlayıcılar arasında anlaşma yapılmasına aracılık edilmiştir. Burada elde edilen tecrübeler ışığında GMY konsepti oluşturulmuş ve 2006 yılında 26 motor yenilemeci sisteme dahil edilmek suretiyle GMY Danışmanlık kurulmuştur.

GMY, esas itibarıyla, motor yenileme sektöründe, önde gelen otomobil üreticilerinin know-how içeren uygulama tekniklerini, teknoloji, malzeme ve ekipmanlarını Türkiye'ye getirerek tüketiciye sunmayı amaçlayan bir franchising markasıdır. GMY’nin sisteminin temelinde rektifiyeciler ile otomotiv üretici ve ithalatçıları arasında franchise sistemine dayanan aracılık işlevi yatmaktadır. Bu kapsamda öncelikle Türkiye’nin farklı illerinde bulunan rektifiyecilerle hizmetin niteliğine ilişkin belirli standartların sağlanması karşılığında sözleşme imzalanarak bu rektifiyeciler sisteme dahil edilmektedir. Daha sonra ise otomobil firmaları ile GMY arasında, otomobil firmalarının garanti kapsamındaki motor yenileme işlemlerinin GMY sistemindeki rektifiyecilerde yapılması hususunda sözleşme imzalanmaktadır. Bu kapsamda GMY noktalarında motor revizyonlarını gerçekleştiren motorlu taşıt üretici ve ithalatçıları ile GMY muhatap olmakta ve garanti yükümlülüğünü üstlenmektedir. GMY’nin Motor Yenilemeciler ile İlişkisi: GMY öncelikle birlikte çalışmayı uygun bulduğu motor yenilemecilere eğitim vermekte, gerekli sertifikaları almalarını sağlamakta, ardında da bu yenilemecileri GMY bünyesine katmaktadır. Böylece motor yenilemeciler GMY markasının bir parçası konumuna gelmektedirler. GMY

kendisi motor yenileme faaliyeti ile iştigal etmeyip, esas olarak yenileme işi yapan teşebbüslerin niteliklerinin artırılmasına ve araç üreticileri ile anlaşma yapmalarına yönelik çalışmalar yapmaktadır. Bu sistemin işlerliğini sağlayabilmek adına GMY motor yenilemecilerle yaptığı sözleşmelere, sistem dahilindeki motor yenilemeciler tarafından sunulan hizmet ve satılan malların GMY Servis sisteminde belirlenen kalite ve standartlara uygun olup olmadığının tespitini yapmak adına, motor yenilemecilerin gerek tesislerini ve gerekse ticari faaliyetlere ilişkin tüm kayıt ve hesaplarını denetleme yetkisi veren hükümler koymaktadır. Öte yandan GMY, sisteme dahil olmak ve sözleşme şartlarına uymak kaydıyla GMY servis operatörlüğü ve GMY isim hakkını kullanmak isteyen operatörlerden sözleşmenin yapıldığı tarihte bir defaya mahsus …… Avro karşılığı Yeni Türk Lirası katılım ücreti ve bunun yanı sıra her Ocak ayında ……. YTL. yıllık ücret almaktadır.

GMY’nin Otomotiv Markaları ile İlişkisi: GMY ithalatçı ya da üretici konumunda bulunan otomotiv firmaları ile sözleşmeler imzalayarak bu teşebbüslerin GMY bünyesinde faaliyet gösteren motor yenileme firmalarından hizmet almalarını sağlamaktadır. Bu şekilde otomotiv firmaları Türkiye genelinde 31 ildeki 41 motor yenileme şirketi ile daha büyük bir alanda hizmet verme olanağına kavuşmaktadır. GMY’nin kurduğu sistemin bir çeşit ağ etkisi yaratması otomotiv firmaları açısından tercih edilebilirliğini artırmaktadır. Şöyle ki bir aracın motoru yenilendikten sonra bir başka yerde tekrar arıza yapması durumunda, aracın revizyon işlemini yapan teşebbüse götürülmesi zorunluluğu bulunmamakta, bulunulan yerde veya en yakın yerdeki bir başka GMY üyesinde onarımı yapılabilmektedir. Öte yandan sistem dahilinde motor yenileme işlemlerine yönelik olarak GMY garanti sunduğundan, benzer sorunların yeniden yaşanması halinde otomotiv firmalarının maliyetleri açısından da önemli avantajlar sağlanmaktadır. Bir başka önemli nokta ise GMY üyesi teşebbüslerin belirli nitelikleri taşıyan elemanlara ve motor yenileme işlemi için gerekli makine parkına sahip olduklarının gösterilmesidir. Her ne kadar sisteme üye olmayan rektifiyecilerde de söz konusu unsurların bulunması mümkün ise de kurumsal bir kimliğe sahip olunması ve bir servis ağı şeklinde örgütlenilmesi, müşteriler tarafından bir tercih unsuru olarak ön plana çıkmaktadır.

2006 yılında 26 rektifiyeci ile kurulan bu sistemde halihazırda 31 ilde 41 rektifiyeci bulunmakta ve bu servis noktalarında 11 otomobil şirketi ile birlikte Çelebi Hava Servisi A.Ş (Çelebi) ile bazı filo kiralama şirketlerine hizmet sunulmaktadır. Ancak hemen belirtilmelidir ki müşterilerden bazıları ile sözleşme imzalanmış iken, çoğunluğu ile yazılı bir anlaşma olmaksızın çalışılmaktadır (………………….. GMY’nin çalıştığı teşebbüslerdir). GMY tarafından anlaşma yapılmış olan markaların garanti kapsamında bulunan araç parkının büyüklüğünün yaklaşık 600.000 dolayında olduğunun tahmin edildiği belirtilmiştir. Aşağıdaki tabloda GMY tarafından gerçekleştirilen motor revizyon işlemlerine ilişkin sayısal veriler yer almaktadır:

Dönem Garanti İçi Garanti Dışı

adet Ciro adet ciro

2007 yılı 1. dönemi….….. YTL…..….. YTL

(1.1.2007-30.6.2007)

2007 yılı 2. dönemi….….. YTL…..….. YTL

(1.7.2007-31.12.2007)

2008 yılı 1. dönemi….….. YTL…..….. YTL

(1.1.2008-30.6.2008)

Yukarıda da belirtildiği üzere GMY’nin sağladığı temel hizmet garanti kapsamında motor yenileme işleminin gerçekleştirilmesidir. GMY genel merkezi üzerinden anlaşma yapılmış araç parkı Türkiye’deki toplam araç parkının yaklaşık % 6’sını oluşturmaktadır. GMY servis noktalarının, GMY’den bağımsız olarak hizmet verdikleri tüm (yetkili/özel servis) noktalar bakımından pazar payının -GMY kapsamında yaptıkları işler de dahil olmak üzere- yaklaşık %20 olduğu tahmin edilmektedir.

I.2. Sektör Hakkında Bilgi

İçten yanmalı motorlar, hareketli parçalarının birbirlerine sürterek zamanla aşınması, parçalar arasında yağ filminin muntazam oluşmaması, kompresyon kaçaklarının artması ve yağın yakıta aşırı miktarda karışarak yanması sonucu başlangıçta göstermiş olduğu performanstan uzaklaşırlar. Bu durum motorlarda yenilenme ihtiyacı ortaya çıkarmaktadır. Motor yenileme, motorun aşınmış parçalarının orijinal fabrika üretimi değerleri doğrultusunda yenilenerek motorun çalışmaya hazır hale getirilmesi işlemidir. Bir diğer ifade ile motor yenileme faaliyeti, taşıt araçlarının motorlarının uzun süre çalışmaya bağlı olarak veya garanti kapsamında bir takım teknik aksaklıklar dolayısıyla aşınmış bir motorun araç üretici firma özelliklerine uymayan parçalarının yenilenerek tekrar çalışmaya hazır hale getirilmesidir.

Motor yenileme işlerinin kapsamına esas itibariyle içten yanmalı benzinli ve dizel yakıtla çalışan tüm motorlar girmektedir. Bu bağlamda sadece otomotiv ürünleri değil, gemi ve yat motorları, soğuk hava depolarının soğutucuları, iş makineleri gibi araçların da motorları revizyon işlemine tabi tutulmaktadır. Ancak pazar bu görünüm itibarıyla geniş bir yelpazaye sahip olsa da çeşitli etkenler nedeniyle esas olarak otomotiv grubu ürünler üzerine çalışılmaktadır. Örneğin dönemsel olarak kullanılmaları ve çalışma saatlerinin düşük olması nedeniyle yat motorlarının revizyon ihtiyacı düşüktür ve genel olarak sahil kesiminde revizyona tabi tutulmaktadırlar. Benzer şekilde soğuk hava depolarının motorlarının da uzun yıllar boyunca çok az revizyon işlemine tabi tutulduğu belirtilmektedir.

Yetkili servisler tarafından yapılmayıp yenileme işinde uzmanlaşmış firmalara taşere edilen motor yenileme; niteliği gereği riski ve maliyet yükü en yüksek işlemdir. Düşük kalitede ve bilinçsiz motor revizyonları, para ve zaman kaybının yanı sıra müşteri memnuniyetsizliğine ve üretici firmanın imajının zedelenmesine yol açmaktadır. Bu nedenlerle, pazarda faaliyet gösteren bazı teşebbüsler tarafından TSE’den TS 11954 hizmet yeri yeterlilik belgesi ve çalışan personeli temel ve teknik konularda eğitime tabi tutarak sertifika almak yönünde çalışmalar başlatılmıştır. Öte yandan son yıllarda otomotiv pazarındaki gelişmelere paralel olarak motor yenileme pazarında bir daralma söz konusudur. Zira son yıllarda motorların üretim teknolojisinde yaşanan gelişmeler neticesinde, motor yenileme işlemine daha az ihtiyaç duyulmaktadır. Pazarın daralmasına neden olan unsurlardan bir başkası da motor revizyonuna ihtiyaç duyan araç sahiplerinin bu maliyete ve riske katlanmaktansa yeni bir araç almayı tercih etmeleridir. Pazar’da halen faal olan yaklaşık 1.200 teşebbüs bulunmakta olup, yılda yaklaşık 250.000 ila 400.000 adet motor yenileme işleminin yapıldığı tahmin edilmektedir.

180

I.3. İlgili Pazar

I.3.1. İlgili Ürün Pazarı

Motor yenileme yetkili servislerce yapılmayıp sadece yenileme işinde uzmanlaşmış teşebbüslerce yapılmaktadır. Bu nedenle motorlu taşıtların diğer bakım onarım faaliyetlerinden ayrılmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı “motor yenileme hizmeti” olarak belirlenmiştir.

I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar

GMY Türkiye geneline hizmet vermek amacıyla 31 ayrı ilde motor yenileyiciler ile anlaşmıştır. Zamanla bu sayının artırılması ve Türkiye genelinde bir hizmet ağı oluşturulması söz konusu olabilecektir. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak tespit edilmiştir.

I.4. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

I.4.1. GMY Yetkilisi ile Yapılan Görüşmeye İlişkin Bilgi Tutanağı

Raportörlerin görüştüğü GMY yetkilisi şikayet konusuna ilişkin olarak aşağıdaki hususlara değinmiştir:

- GMY rektifiyeciler ile otomotiv üretici ve ithalatçıları arasında bir tür franchise sistemine dayanan aracı işlevi görmektedir. Öncelikle Türkiye’de farklı illerde bulunan rektifiyeciler yapılan anlaşmalarla sisteme dahil edilmiştir. Daha sonra GMY otomotiv firmaları ile garanti kapsamındaki motor yenileme işinin sistemde bulunan rektifiyecilerde yapılması amacını güden anlaşmalar yapmıştır. Halen GMY’nin 11 otomotiv şirketi, …. ve bazı filo kiralama şirketleri ile anlaşması bulunmaktadır. Ancak bu şirketlerden sadece …., ….., …. ile resmi sözleşme mevcut olup, diğerleri ile sözlü mutabakatlar söz konusudur. Öte yandan, sağlayıcılarla yapılan anlaşmalarda münhasırlık hükmü bulunmamaktadır ve GMY’nin asıl ilgili alanına giren garanti dönemi içerisindeki motor revizyon işlemlerinde dahi sisteme üye olmayan rektifiyecilerin tercih edilmesi mümkündür. Rektifiyecilerle olan anlaşmalarda ise onların başka işlerle iştigal etmelerine engel olunmamaktadır, ancak GMY ile anlaşmalı oldukları sürece benzer şekilde işleyen başka bir firma (franchise sistemi vb) ile çalışmalarını engelleyen rekabet yasağı hükmü mevcuttur. Bunun dışında, üretici firmaların diğer yenileme işiyle uğraşan firmalarla anlaşmasında bir engel bulunmamaktadır. Garanti kapsamı dışındaki işlemlerin fiyatlarına herhangi bir müdahale yapılmamaktadır. Araç üreticileri ile yapılan anlaşmalar esas olarak garanti dönemini kapsamaktadır.

- GMY genel merkezi üzerinden anlaşma yapılmış araç parkı Türkiye’deki toplam araç parkının yaklaşık yüzde 6’sıdır. GMY servislerinin, GMY’den bağımsız olarak hizmet verdikleri tüm (yetkili/özel servis) noktalar bakımından 41 firmanın yaklaşık pazar payının -GMY kapsamında yaptıkları işler de dahil olmak üzere- %20 olduğunu söylemek mümkündür.

- GMY asıl olarak garanti kapsamındaki motor revizyonlarını yapmaktadır. Araç üretici ve ithalatçıları GMY ile muhatap olmaktadır. Üye rektifiyecilerin yapmış oldukları işlemlerde garanti yükümlülüğünü GMY üstlenmektedir. Anlaşmalarda da yer aldığı üzere, yapılan işlemler için belirli bir süre veya kilometre garantisi

verilmektedir. Ayrıca GMY, garanti kapsamı dışında yapılan işlerde de garanti sağlamaktadır, ancak garanti kapsamı döneminde yapılan işlemler için araç üretici ve ithalatçılarının yetkili servislerine bir zorunluluk getirmeleri söz konusu değildir. Araç gruplarına göre verilen motor yenileme hizmetinin de niteliği değişmektedir. Diğer rektifiyeciler tarafından verilen hizmetlerde sorun ortaya çıktığında, sorumluluk kimse tarafından üstlenilmemektedir. Dolayısıyla araç sağlayıcıları bakımından önemli kayıplar ortaya çıkmaktadır. GMY’nin sisteminin farkı ise buradan kaynaklanmakta ve bu yapı nedeniyle tercih edilmektedir.

- Rektifiyeciler sisteme dahil edilirken belli başlı ölçütler dikkate alınmaktadır. Esas olarak rektifiye işinin nitelikli bir şekilde yürütülebilmesi için gerekli makinelere sahip olunması ve kaliteli sarf malzemeleri kullanılması istenilmektedir. Ayrıca, personelin eğitim seviyesi, makinelerin eksiksiz olması, atölyelerde kullanılan malzemenin kalitesi ve hizmet standardı önemli kriterlerdir. Böylece güvensizliklerin önü alınmakta, sistem kayıt altına girmektedir.

Ayrıca, GMY sisteme dahil olan rektifiyecilere eğitim vermekte, elektronik bültenler, teknik bilgiler göndermekte ve düzenli denetimler yapmaktadır. Ayrıca garanti döneminde ve sonrasında, verilen hizmette aksaklık yaşanması durumunda sorumluluk GMY tarafından üstlenilmektedir.

- Motor yenileme; 20 ila 30 civarında makinenin bulunmasını gerektirmesi, -dolayısıyla yaklaşık 150.000-200.000 YTL. tutarında ayrı bir yatırıma ihtiyaç duyulması- nedeniyle servislerde yapılamamaktadır. İstanbul’da iki adet servis bu hizmeti kendi vermektedir. Böyle bir durumda sağlayıcıların bu firmalarla çalışması mümkündür.

- Karlılık düştüğü için yatırım yapmak zorlaşmaktadır. Otomotiv pazarındaki gelişmelere paralel olarak motor yenileme pazarı küçülme eğiliminde olduğunu söylemek mümkündür. Zira araç sahipleri motor revizyonu yaptırmaktansa, yeni bir araç almayı tercih edebilmektedir.

- GMY ile diğer rektifiyeciler arasında kullanılan makineler bakımından farklar vardır. GMY üyesi atölyelerde bulunması gereken makineler bellidir. Marka bazında öneride bulunulmamakla birlikte, hangi işlevlerin yerine getirilmesi gerektiği konusunda standartlar getirilmiştir.

I.4.2. GMY Tarafından Akdedilen Sözleşmeler

I.4.2.1. GMY ile Müşterileri Arasındaki Sözleşmeler

- GMY ile …… A.Ş. Arasındaki Sözleşme

Sözleşme’nin konu bölümünde, garanti kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın, …… tarafından kullanılan ekipmanların motor/silindir kapağı revizyon ve rektifikasyon işlemlerinin, GMY tarafından tavsiye edilen firmalara ve GMY’nin garantisinde olmak üzere yaptırılması hükme bağlanmıştır.

Sözleşme’nin 3.4., 3.5. ve 3.6. maddelerinde rektifiyecilerin Sözleşme kapsamından yapacakları işlemlerde GMY tarafından verilecek garantiye ilişkin koşullar düzenlenmektedir.

Sözleşme’nin 3.9. maddesine göre,…… sözleşme konusunu teşkil eden işler hakkında farklı kişi veya firmalarla dilediği şartlarda anlaşma yapabilecektir.

Sözleşme’nin 5. maddesinde bu düzenlemenin imzalandığı tarihte yürürlüğe gireceği ve 30 gün önceden yapılacak bir yazılı bildirimle sona erdirilebileceği hükme bağlanmıştır.

- GMY ile …… Ltd. Şti. ve …… Ltd. Şti. Arasındaki Sözleşme

GMY ile …… Ltd. Şti. ve ….. Ltd. Şti. (Sözleşme’de her ikisi birden kısaca …. ve/veya …… olarak anılmaktadır) arasında akdedilmiş olan Sözleşme’de yer alan ve önaraştırma konusu ile rekabet hukuku bakımından dikkat çeken maddelere aşağıda yer verilmiştir.

Sözleşme’nin konusu, 2. maddesine göre, garanti kapsamında olan “……”, “…….” ve “…….” marka araçların, yetkili servisler dışında yapılacak revizyon ve rektifikasyon işlemlerinin GMY ve rektifiyecilere yaptırılmasıdır.

Sözleşme’nin 3.9., 3.10. ve 6. maddelerinde rektifiyeciler tarafından gerçekleştirilecek işlemlere ilişkin olarak GMY’nin vereceği garantiler ve yükümlülükleri düzenlenmiştir.

Sözleşme’nin 8. maddesine göre, Sözleşme’nin süresi bir yıldır ve sona erme tarihinden bir ay önce yazılı ihbarda bulunulmaması halinde bir yıl süre ile yenilenmiş olacaktır. Aynı maddede ayrıca Sözleşme’nin herhangi bir neden gösterilmeksizin üç ay önceden yazılı ihbarla feshedilebileceği ve mutabakatla her zaman sona erdirilebileceği hükme bağlanmıştır.

- GMY ile ……. Ltd. Şti. Arasındaki Anlaşma

GMY ile ….. Ltd. Şti. (…..) arasında 4.5.2007 tarihinde akdedilmiş olan sözleşmede yer alan ve önaraştırma konusu ile rekabet hukuku bakımından dikkat çeken maddelere aşağıda yer verilmiştir.

GMY’nin imzalamış olduğu “Motor Yenileme Hizmetleri Sözleşmesi”’nin konusunu, ….. marka araçların garanti kapsamında ve ….. Yetkili Servisleri dışında yaptırılacak motor/silindir kapağı revizyon ve rektifikasyon işlemlerinin GMY tarafından tavsiye edilen firmalara yaptırılmasına dair şartların belirlenmesi oluşturmaktadır. Sözleşmenin “Şartlar” başlıklı 3. maddesinde, rektifiyecilerin sözleşme kapsamında yapacakları işler için, işlem konusu motorların, ilgili servislere teslim edildikleri tarihten itibaren başlamak üzere 12 aylık/100.000 km’lik (hangisi önce dolarsa) garanti vermesini sağlamakla yükümlü oldukları düzenlenmektedir. Maddede GMY’nin, rektifiyeciler tarafından Sözleşme kapsamında yapılacak işlerin…... standartlarına uygun olarak gerçekleştirileceğini; ayrıca, rektifiyecilerin kasıt, ihmal veya dikkatsizliği nedeniyle servislerin veya…..’nın uğrayacağı zararın tazmin edileceğini garanti ettiğini…..’ya gayrıkabili rücu kabul ve taahhüt ettiği düzenlenmiştir. Buna ek olarak verilecek hizmetler kapsamında gerek makinelerin gerekse hizmet yerlerinin GMY tarafından denetleneceği de maddede yer almaktadır. 3. madde bakımından belirtilmesi gereken son husus Sözleşme’nin münhasırlık içermediğidir. Buna göre: “3.10: Bu sözleşme, konusunu teşkil eden işler hakkında …..’nın farklı kişi ve/veya firmalarla, dilediği şartlarda anlaşmalar yapabileceği konusunda taraflar mutabıktır.”

Sürenin düzenlendiği 5. madde ise, “5: Taraflarca imzalandığı tarihte yürürlüğe giren bu sözleşmenin, taraflardan birinin diğerine iadeli taahhütlü posta veya noter vasıtasıyla göndereceği yazılı bir bildirimle 30 gün öncesinden haber vermek

kaydıyla ve sebep göstermeksizin tazminatsız feshedilebileceği hususunda taraflar mutabık kalmışlardır.” şeklindedir.

I.4.2.2. GMY’nin Rektifiyecilerle Akdettiği Sözleşmeler-GMY Franchise Sözleşmesi

Bir örneği 1.1.2007 tarihinde GMY ile ….. Motor Yenileme arasında akdedilen Franchise Sözleşmesi kapsamında, GMY Danışmalık “Franchise Veren” olarak kabul edilmektedir. Sözleşme, 4. madde uyarınca yürürlüğe girdiği tarihten itibaren süresiz geçerli olacak şekilde akdedilmiş olmakla birlikte, Franchise Alan’ın üç ay öncesinden ihbarda bulunmak suretiyle her zaman feshedebileceği hükme bağlanmıştır. Franchise Veren ise, kurucu GMY operatörlerinin salt çoğunluğunun onayı ile bir ay öncesinden ihbarda bulunmak suretiyle Sözleşme’yi her zaman feshedebilecektir. Fesih bildiriminin noter vasıtasıyla yapılacağı düzenlenmektedir. Sözleşmenin 9. maddesi, sözleşme kapsamındaki hizmet ve ürünleri konu edinmektedir. Söz konusu maddede verilecek garantiye ilişkin açıklamalarda bulunulmakta ve

“Franchise Alan’ın vereceği hizmet, Franchise Veren’in garantisinde olacaktır. Bu bağlamda Franchise Alan, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve bu Kanun kapsamında yürürlüğe girmiş olan Yönetmelik ve Tebliğlerden doğan sorumluluk ve yükümlülükleri aynen yerine getirmeyi ve bunlarla ilgili olarak tüketicilere karşı sorumlu olduğunu kabul eder.”

“Franchise Alan, yapılan servis hizmetlerinde GMY tarafından öngörülen işlemlere aykırı bir işlemde bulunması durumunda işlem garanti kapsamından çıkarılacağı için, bu durum yazılı olarak müşterilere bildirilecek ve müşteriden bu bildiriyi aldığına ve garanti konusu ile ilgili hak talep etmeyeceğine dair imzalı bir belge alınacaktır”. ifadeleri yer almaktadır.

9. maddenin inceleme bakımından önem arz edebilecek bir diğer ifadesi; “kampanya ve diğer zamanlarda müşteriye vereceği tüm indirim, promosyon, eşantiyon ve bunun gibi aktivitelerde Franchise Veren’in onayını alacaktır”. şeklindedir.

Sözleşme’nin 12. ve 14. maddelerinde GMY’nin, GMY Servis Operatörleri’ne teknik ve idari bültenler sağlayacağı, eğitim vereceği yer almaktadır.

Sözleşme’nin 21. maddesi ise rekabet yasağına ilişkindir. Buna göre:

“Franchise Alan, sözleşme konusuna giren türden bir işi, aynı tür işle uğraşan bir şirkette ortak ve/veya yönetim kurulu üyesi olarak yapamaz.

Franchise Alan, sözleşme süresince ve sözleşmenin hangi nedenle olursa olsun sona ermesini takip eden 2 yıllık süre içerisinde, işyerinin bulunduğu ilde başka bir şirket aracılığıyla oluşturulan motor yenileme işlerini konu alan benzer bir kuruluşa veya isteme üye, bayii, franchise vb. olmamayı kabul ve taahhüt eder.

Franchise Alan, GMY Servis Sistemini, işyerini veya bunun herhangi bir kısmını, diğer bir servis işine tahsis etmeyecek, buralarda kullanmayacak veya kullanmak üzere kopya etmeyecektir.

Franchise Alan, herhangi bir kimseye GMY Servis Sisteminin herhangi bir bölümünü açıklamayacak veya ifşa etmeyecektir.

Franchise Alan, işbu franchise sözleşmesi kapsamında verilmiş veya verilecek herhangi bir unvanın, markanın veya diğer bir fikri mülkiyet hakkının, kullanılması için lisans vermek hakkına sahip olmayacaktır”.

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK

Önaraştırma Motor Yenilemeciler Derneği adına yapılan şikayet üzerine açılmıştır. Şikayetçinin iddiaları temel olarak GMY adlı oluşum tarafından otomotiv üreticileri ve ithalatçıları ile yapılan anlaşmalar neticesinde diğer motor yenilemecilerin pazar dışına itildikleri, söz konusu oluşuma dahil olan teşebbüslerin kendi aralarında fiyat anlaşması yaptıkları ve bu suretle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (d) bentlerinin ihlal edildiği hakkındadır. Bu bağlamda öncelikle belirlenmesi gereken husus GMY olarak adlandırılan oluşumun niteliğidir.

GMY esas itibarıyla, sisteme üye olan teşebbüsler tarafından komple motor revizyonu niteliğini taşıyan bir servis konsepti sunan, bir tür franchise sistemidir. Yukarıda ayrıntılı olarak yer verildiği üzere, GMY, öncelikle motor yenileme işi ile iştigal eden teşebbüsler ile anlaşma yaparak bir servis ağı oluşturmuştur. Daha sonra ise bu teşebbüslerden oluşan servis ağına dayanarak müşteriler olarak adlandırılabilecek olan araç üretici ve ithalatçıları, araç kiralama şirketleri ve Çelebi gibi motor revizyonuna ihtiyaç duyacak araçlara sahip teşebbüslerle muhtelif yazılı/sözlü anlaşmalar yapmıştır. Bu çerçevede GMY üyesi motor yenilemeciler, müşterilerin motor revizyon taleplerini karşılamaktadırlar. Söz konusu sistemde GMY herhangi bir motor yenileme faaliyetinde bulunmamakta, motor yenilemeciler ile müşteriler arasındaki sözleşmelere aracılık etmekte, motor yenilemecilere muhtelif eğitimler vermekte ve gerçekleştirilen revizyon işlemlerinin garantisini üstlenmektedir. Bu sistemde GMY müşterilerden herhangi bir ücret almamaktadır. Buna karşılık GMY, sisteme üye olan motor yenilemecilerden franchise ücreti olarak tabir edilebilecek bir bedel almaktadır.

GMY’nin niteliği bu şekilde ortaya konulduktan sonra, değinilmesi gereken ilk konu GMY üyesi motor yenilemecilerin kendi aralarında anlaşmak suretiyle fiyat belirlemeleridir. Yukarıda değinildiği üzere GMY tarafından kurulan sistem bir tür franchise’dır. Bilindiği üzere rekabet hukukunda genel olarak dikey anlaşmalarda ve özelde de franchise anlaşmalarında sağlayıcının veya franchise verenin, sabit veya minimum fiyata dönüşmemesi kaydıyla fiyat tavsiye etmesine olanak tanınmaktadır. Nitekim GMY’nin motor yenilemeciler ile yapmış olduğu Sözleşme’nin 9.2. maddesinde “Franchise Veren Franchise Alan tarafından satılacak yedek parça, servis işçilik ve diğer hizmet ve ürünlere ilişkin tavsiye edilen perakende satış fiyatlarını zaman zaman yayınlayacaktır.” denilmek suretiyle, GMY’nin fiyat tavsiye edebileceği kabul edilmiştir. Söz konusu sözleşmede açıkça “tavsiye” ibaresine yer verilmiştir. Ayrıca şikayet dilekçesine ek olarak verilen ve……’den yetkili servislerine gönderilen yazıdan da GMY tarafından bildirilen fiyatların tavsiye olduğu görülmektedir. Diğer taraftan GMY tarafından motor yenilemecilere bildirilen fiyat listelerinin sisteme üye teşebbüslerin tüm faaliyet alanlarına ilişkin olmadığı belirtilmelidir. Tavsiye edilen fiyatlar, söz konusu teşebbüslerin sadece GMY çatısı altında yaptıkları işlere ilişkindir. Bu nedenle de şikayet dilekçesinde değinildiği üzere, GMY üyesi teşebbüslerin kendi aralarında bir fiyat anlaşması yapmalarından bahsetme olanağı bulunmamaktadır. Söz konusu olan, GMY tarafından sistem üyesi olan teşebbüslerin sistem kapsamından yapmış oldukları işlere ilişkin olarak fiyat

tavsiye edilmesidir ve söz konusu fiyatın tavsiye niteliği taşıması nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında bir ihlal bulunmamaktadır.

Değinilmesi gereken ikinci husus ise, GMY tarafından oluşturulan sistem neticesinde, sisteme üye olmayan motor yenilemecilerin pazar dışına itilmeleridir. Rekabet hukukunda belirli teşebbüslerin pazar dışına itilmesi veya bir başka ifadeyle rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması hakim durumun kötüye kullanılması veya anlaşma ile söz konusu olabilmektedir. Nitekim 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendinde “Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi”, hali düzenlenmişken, 6. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde “Ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” yasak kapsamına alınmıştır.

İlk olarak GMY’nin hakim durumda olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Her ne kadar pazarın özelliği dikkate alındığında sağlıklı verilere ulaşma olanağı olmasa da, bir yılda yaklaşık 250.000 ila 400.000 motor yenileme işleminin yapıldığı tahmin edilmektedir. GMY’den elde edilen verilere göre, 2007 yılında toplam 5.695 adet, 2008 Ocak-Haziran döneminde ise toplam 3.587 adet motor yenileme işleminin gerçekleştirildiği görülmektedir. Pazarın büyüklüğüne bakıldığında söz konusu rakamların GMY’nin hakim durumda olduğunu söylemeye yeterli olmadığı açıktır. Diğer taraftan hakim durum tanımı rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsızlık unsurunu içermektedir. Müşteri olarak GMY’nin karşısında otomotiv şirketleri, araç kiralama şirketleri gibi oldukça güçlü teşebbüsler bulunmaktadır. GMY’nin sayıları 1.200 dolayında olduğu ifade edilen motor yenilemecilerden yalnızca 41’i ile faaliyette bulunduğu göz önüne alındığında, müşterilerden bağımsız hareket edebilmesinin söz konusu olamayacağı anlaşılmıştır. Dolayısıyla GMY’nin hakim durumda olmadığı ve bu nedenle 6. madde kapsamında bir ihlalden bahsedilemeyeceği değerlendirilmektedir. Söz konusu teşebbüslerin sahip oldukları finansal ve teknolojik güç dikkate alındığında GMY’nin bağımsız hareket etme olanağı bulunmadığı görülmektedir. Zira özellikle araç üretici ve ithalatçıları söz konusu olduğunda, GMY üyesi teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri motor yenileme alanına ilişkin teknik bilgilerin ve kullanılacak yedek parçaların kaynağının bizatihi bu tür müşteriler olduğu bilinmektedir. Bu durum karşısında GMY’nin özellikle müşterilerinden bağımsız hareket etmesi gibi bir durum söz konusu olamayacaktır. Diğer taraftan GMY’nin sistemine üye olan motor yenilemecilerin rakipleri karşısındaki sayısal azlığı göz önüne alındığında, rakiplerinden bağımsız hareket etmesi de çok mümkün gözükmemektedir. Her ne kadar getirmiş olduğu etkinlik ve yenilik içeren konsept ile müşteriler bakımından bir tercih nedeni olsa da müşterilere olan bağlılığı ile birlikte GMY’nin rakiplerinden bağımsız olarak dilediği gibi bir güç uygulayabileceği anlamına gelmemektedir. Dolayısıyla GMY’nin hakim durumda olmadığı ve bu nedenle 6. madde altında bir değerlendirme yapılmasına gerek bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması konusuna ilişkin olarak değerlendirilmesi gereken ikinci nokta ise Kanun’un 4. maddesi anlamında bir ihlalin söz konusu olup olmadığıdır. Burada ise ilk akla gelen husus, münhasır anlaşmalar nedeniyle pazarın kapanıp kapanmadığıdır. Öncelikle belirtmek gerekir ki yukarıda yapılan inceleme bölümünde de görüldüğü üzere, GMY ile müşteriler arasındaki

Sözleşmeler münhasır nitelik taşımamaktadır. Söz konusu Sözleşmeler’in bazılarında müşterilerin GMY dışında kalan motor yenilemecilerle çalışma yapabileceği açıkça hükme bağlanmıştır. Örneğin ….. ile yapılan anlaşmada yer alan “3.10: Bu sözleşme, konusunu teşkil eden işler hakkında ….’nın farklı kişi ve/veya firmalarla, dilediği şartlarda anlaşmalar yapabileceği konusunda taraflar mutabıktır.” hükmü, bu durumun açık bir göstergesidir. Diğer taraftan bazı Sözleşme’lerde sadece garanti kapsamında yer alan araçların motor yenileme işlemlerinin GMY üyelerinde yapılacağına yer verilmiştir. Her ne kadar bu tür Sözleşme’lerde söz konusu işlemlerin münhasıran GMY’de yapılacağına dair bir ifadeye yer verilmemiş ise de sisteme üye olmayan teşebbüslerde yapılmasının tercih edilmeyeceği, müşteriler tarafından kendi yetkili servislerine gönderilmiş olan yazılardan anlaşılmaktadır. Söz konusu yazılarda garanti döneminde gerçekleştirilecek motor revizyonlarının GMY üyesi teşebbüslerde yapılmasının zorunlu tutulduğu, buna karşılık garanti dışı işlemler bakımından GMY üyelerinin sadece tavsiye edildiği görülmektedir. Bu nedenle garanti dönemindeki işlemler bakımından fiili bir münhasırlığın mevcut olduğu söylenebilecektir. Ancak bu noktada söz konusu münhasırlığın objektif gerekçelerinin olduğu belirtilmelidir. Zira GMY sistemine üye olan teşebbüslerde gerçekleştirilen motor revizyon işlemleri GMY tarafından, bir yıl, 100.000 km gibi çeşitli garantiler altına alınmakta, yapılan işlemlerin hatalı olması halinde hatanın düzeltilmesi veya ceza olarak belirli bir ödeme yapılması gibi koşullar getirilmektedir. Sistemin getirdiği bu tür avantajlar dolayısıyla müşteriler tarafından GMY üyelerinin tercih edilmesi, esas itibarıyla bağımsız çalışan teşebbüslerden oluşan sektörde makul karşılanabilecek bir durumdur. Diğer taraftan söz konusu münhasırlığın, GMY’nin sahip olduğu bir pazar gücünden değil, sağladığı etkinlik nedeniyle müşterilerin kendi tercihlerinden kaynaklandığı vurgulanmalıdır. Bu hususlar dikkate alındığında, müşteriler olan otomotiv üretici ve ithalatçılarının garanti kapsamında gerçekleştirilen işlemlerin bedellerini kendilerinin üstlenmeleri nedeniyle, belirli bir kaliteyi ve düşük maliyeti aramaları ve bu gerekçelerle de yetkili servislerini sadece GMY üyeleri ile çalışmaya zorlamaları neticesinde diğer motor yenilemecilerin faaliyetlerinin zorlaşmasının rekabet hukuku bakımından bir ihlal teşkil etmeyeceği anlaşılmıştır.

Rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılmasına ilişkin olarak değinilebilecek bir başka husus ise GMY’nin bugün itibarıyla 31 ilde 41 motor yenilemeci ile çalışmakta olmasıdır. İlgili coğrafi pazarın Türkiye olarak tanımlandığı dikkate alındığında, henüz faaliyetin zorlaştırılmasından dahi bahsedilemeyecek birçok yerin bulunduğu açıktır. Diğer taraftan, GMY’nin müşterileri arasında yer alan otomotiv üretici ve ithalatçıları garanti kapsamı dışında kalan araçlar için herhangi bir zorlamada bulunmamaktadırlar. Bu nedenle, garanti kapsamı dışında kalan işlemler bakımından GMY üyesi olmayan teşebbüslerin tercih edilmesi mümkündür. Kaldı ki motor yenileme taleplerinin tamamı otomotiv sektöründen gelmemektedir. Her ne kadar pazarın önemli bir bölümü araç üretici ve ithalatçılarından oluşmakta ise de GMY tarafından yapılan sözleşmelerde de görüldüğü üzere araç kiralama şirketleri, Çelebi gibi teşebbüsler, taşıma kooperatifleri, kargo şirketleri gibi kendi araç filolarına sahip olan teşebbüsler de söz konusu pazarın talep kısmında yer almaktadırlar. GMY’nin halihazırda 11 müşteri ile bu şekilde anlaşma yaptığı dikkate alındığında, pazarın önemli bir kısmında diğer motor yenilemecilerin müşteri bulabilecekleri sonucuna varılmaktadır.

Son olarak GMY tarafından kurulan sistemin giderek daralan bir pazarda etkinlik sağlamak ve yenilik getirmek suretiyle rekabeti kısıtlamak bir yana bizatihi rekabeti teşvik ettiği belirtilmelidir. Motor yenileme pazarı, motorların kullanım ömrünün uzaması, araç maliyetlerinin düşmesi gibi etkenlerle daralan bir pazar özelliği taşımaktadır. Bugünkü hali itibarıyla çok sayıda bağımsız teşebbüsten oluşan ve kurumsal olarak çalışan teşebbüslerin bulunmadığı, garanti koşullarının geçerli olmadığı bir pazar yapısının bulunduğu gözlenmektedir. Söz konusu pazarda GMY, sistemine üye olan teşebbüslerin eleman sayısı ve niteliği (örn. eğitim durumu), ekipman yeterliliği gibi kriterler çerçevesinde belirli kalite standartlarına sahip olduğu, sisteme giriş aşamasında belirli eğitimlerin alındığı, yıl içerisinde denetlemelerin yapıldığı bir yapı olarak ortaya çıkmıştır. GMY üyesi tarafından yapılan işlerin bir kaliteyi ve standardı yansıttığının ön plana çıkarılması, gerçekleştirilen revizyon işlemlerine garanti verilmesi gibi uygulamalar pazarda dikkat çeken yeniliklerdir. Bu sistemin müşterilere yönelik en büyük getirisi ise maliyet avantajı, kurumsal yapı, bulunabilirlik gibi etkinlik yaratıcı unsurlardır. Bütün bu hususlar dikkate alınarak GMY tarafından kurulmuş olan sistemin rekabetçi bir yapı olduğu değerlendirilmektedir.

Değerlendirmenin bu noktasında GMY ile motor yenilemeciler arasında akdedilmiş olan Franchise Sözleşmelerine de kısaca değinilmesi yerinde olacaktır. Her ne kadar GMY tarafından söz konusu Sözleşmelerin “İsim Hakkı Kullanım Sözleşmesi” ile değiştirildiği ifade edilmiş ise de uygulamada aynı Sözleşme’nin akdedilmesi ihtimal dahilindedir. Söz konusu Sözleşme’de rekabet hukuku bakımından dikkat çeken iki husus bulunmaktadır. Birincisi GMY tarafından sisteme üye olan teşebbüslere fiyat tavsiye edilmesidir. Bu husus yukarıda değerlendirildiği için ayrıca değinilmesine gerek görülmemiştir. İkinci nokta ise rekabet yasağıdır. Sözleşme’nin 21. maddesinde düzenlenen rekabet yasağı uyarınca, GMY ağına dahil olan servislerin benzer bir ağ bünyesinde faaliyet göstermeleri sözleşme süresince ve sözleşmenin sona ermesinden itibaren iki yıl boyunca yasaklanmaktadır. Esasen 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin (2002/2 sayılı Tebliğ) 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sözleşmenin sona ermesinden sonra getirilen rekabet yasakları -belirli koşullar altında bir yılı aşmamak kaydı dışında- muafiyetten yararlanamamaktadır. Dolayısıyla sözleşmenin mevcut halinde sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönemi içerecek şekilde getirilen rekabet yasağının muafiyetten yararlanamaması söz konusu olabilecektir. Bununla birlikte, halihazırda sektörde GMY dışında faaliyet gösteren bir ağın bulunmaması, sektörün yeni gelişmekte oluşu gibi unsurlar dikkate alınarak konuya ilişkin herhangi bir işlem tesisine gerek olmadığı neticesine varılmıştır. Ancak, ilerleyen dönemlerde sektörde faaliyet gösteren benzer yapıların ortaya çıkması halinde ve sektörün değişen koşulları altında yeniden inceleme yapılabileceği değerlendirilmektedir. Şikayet dilekçesinde değinilen GMY’nin gazete ve dergilerde yayınlanan röportajlarda, dağıtılan el ilanlarında, kendisine üye olanlar dışındaki motor yenilemecileri yetersiz olarak nitelendirmesine ilişkin iddiaların ise 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği kanaatine varılmıştır.

K. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir ihlal tespit edilememesi nedeniyle aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca GMY Gelişmiş Motor Yenilemeciler Danışmanlık-Emre Can ÇİÇİN hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.