G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(11) İlaç sektörü, çok sayıda alt pazardan oluşan bir yapıya sahiptir. İlaç sektöründe pazarlar; ilaçların içerdikleri etkin madde/maddeler, ilaçta yer alan etkin maddenin miktarı, ilaçların tedavi edici özellikleri, ilacın orijinal olup olmaması (orijinal-jenerik ilaç ayırımı), ilacın dozaj formu, ilacın reçeteli veya reçetesiz satılabilmesi gibi kriterler temel alınarak belirlenmektedir. Her bir kriter işlemin niteliğinin yanında ilgili ülkedeki düzenlemeler ile geri ödeme yapısına göre ele alınmakta ve pazar tanımları rekabet otoriteleri tarafından bu çerçevede oluşturulmaktadır.
(12) Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan ilaç sektörü birleşme/devralma analizlerinde tek bir pazar tanımına bağlı kalınmazken [3], Avrupa Birliği’nde (AB) European Pharmaceutical Marketing Association (EphMRA) tarafından oluşturulan ATC sınıflandırılması esas alınmaktadır [4]. Kurumun bugüne kadar olan uygulamalarında da AB Komisyonu’nun (Komisyon) kullandığı ATC sınıflandırılması esas alınmıştır [5].
(13) ATC sınıflandırması hiyerarşik bir yapı içermektedir. Buna göre gruplar genelden özele doğru sıralanmakta ve 16 temel kategoriden oluşmaktadır (A, B, C, D, … olarak). Her bir kategoride 4’er seviye bulunmaktadır [6]. Bunlardan 1. seviye en genel (ATC-1), 4. seviye ise en detaylı olanıdır (ATC-4). Komisyon’un ve Kurumun yararlandığı 3. seviyede (ATC-3) ise ilaçlar tedavi edici/farmasötik özelliklerine göre gruplandırılmaktadır. Diğer ATC gruplarında olduğu gibi ATC- 3 gruplarında da yatay olarak ikame söz konusu değildir.
(14) İlaç sektörüne yönelik rekabet hukuku incelemelerinde, ilgili ürün pazarı tanımları bakımından olay bazında farklı değerlendirmeler yapılabilmekte ve ATC-3 sınıflaması başlangıç noktası olarak kabul edilmekle birlikte, bundan daha dar veya daha geniş pazarlar tanımlanabilmektedir [7]. Bunun gerekçesi olarak ise ATC-3’teki ürünlerin farklı endikasyonlara sahip olabilmesi gösterilmiştir.
(15) Komisyon, ATC sınıflandırmasının yanı sıra ilaçta talebin niteliğine göre sınıflandırmalar da yapabilmektedir. Özellikle reçeteli-reçetesiz ilaçlarda ortaya çıkan bu talep farklılığı, her ne kadar aynı hastalıkların tedavisinde kullanılsalar da ilaçların hastaların karar vermedeki rolüne bağlı olarak değişik pazarlarda yer almalarına yol açabilmektedir.
(16) Komisyon ayrıca, ilaç sektöründe pazar tanımı yaparken pazarı yalnızca pazardaki mevcut ürünlerle sınırlı tutmamakta, aynı zamanda pazara girmesi muhtemel ürünleri de (araştırma-geliştirme safhasının ileri seviyelerindeki ilaçlar ile ruhsatlandırılmayı bekleyen ilaçlar) ilgili pazar içerisinde değerlendirmektedir.
(17) Türkiye’de reçeteli-reçetesiz ilaçların satış koşullarına ilişkin bir farklılık söz konusu değildir. Bununla birlikte ilaç harcamalarının %95’ine yakınını kontrol eden SGK’nın 8 3 Morse,H. “Product Market Definition in the Pharmaceutical Industry”, Antitrust Law Journal, No.2, 2003. 4 E.C. Case No COMP/M.3544 - Bayer Healthcare / Roche (OTC Busıness), 19.11.2004, E.C. Case No COMP/M.6091 - Galenıca / Fresenıus Medıcal Care / Vıfor Fresenıus Medıcal Care Renal Pharma JV, 05.10.2011.
5 Bkz. Kurulun 15.04.2021 tarih ve 21-22/255-109 sayılı, 20.02.2020 tarih ve 20-11125/72 sayılı, 26.09.2018 tarihli ve 18-34/577-283 sayılı, 06.09.2018 tarihli ve 18-30/517-256 sayılı, 06.09.2018 tarihli ve 18-30/513-252 sayılı kararları.
6 Dünya Sağlık Örgütünün hazırladığı ATC sınıflandırmasında alt gruplar 5. seviyeye kadar inmektedir. 7 Rekabet Kurulunun 27.05.2021 tarih ve 21-27/351-169 sayılı kararı.
8 Rekabet Kurumu İlaç Sekörü Raporu (2013).