Özelleştirme kapsam ve programında bulunan Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş.'nin özelleştirme yoluyla…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

10

Başkan: Mustafa PARLAK

Üyeler: Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER: Bülent GÖKDEMİR, Alper KARAKURT, Zeynep GÖÇER

E. DOSYA KONUSU: Özelleştirme kapsam ve programında bulunan Adapazarı

Şeker Fabrikası A.Ş.'nin özelleştirme yoluyla devredilmesi işlemine izin verilmesi

talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.3.2005 tarih, 1512 sayı ile giren

bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7.

maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 29.3.2005 tarih ve 994 sayılı Özelleştirme Ön Bildirim Raporu, 11.4.2005 tarih ve REK.0.07.00.00/48 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-24 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmış ve bu kararda sektörde faaliyette bulunan firmaların pazar payları ve sektörün düzenleyici/denetleyici bir otoriteye sahip olduğu gözönüne alınarak özelleştirme sonrası rekabetçi süreç açısından bir sakıncanın doğmayacağı belirtilmiştir. Kurum kayıtlarına 15.7.2005 tarih, 4895 sayı ile giren ve en son 23.8.2005 tarih, 5922 sayı ile eksiklikleri tamamlanan nihai bildirim üzerine, yapılan inceleme sonucu düzenlenen 26.8.2005 tarih ve 2005-3-90/ÖN-05-BG sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 31.8.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-120/223 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş.’nin

 Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi tarafından özelleştirme yoluyla

devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro ve pazar

payı bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen eşikleri

aşması nedeniyle, izne tabi bir işlem olduğu, söz konusu devralma işleminin

yoğunlaşma yaratan bir işlem niteliği taşımadığı ve bu nedenle bu işlemin

4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil etmemekte olduğu

 Şeker Gıda Ticaret ve Sanayi Ltd.Şti. tarafından özelleştirme yoluyla

devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro ve pazar

payı bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen eşikleri

aşması nedeniyle, izne tabi bir işlem olduğu, Şeker A.Ş.’nin ilgili ürün

pazarında herhangi bir faaliyeti olmadığı, ancak şirketin hissedarlarının ortak

kontrolünde bulunup Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.’nin %(….)’lük pazar payı

ile Adapazarı A.Ş.’nin %(…)’lik pazar payı göz önüne alındığında, söz konusu

iki teşebbüs arasında gerçekleşecek devralma işleminin 4054 sayılı Kanun

çerçevesinde bir sakınca teşkil etmeyeceği

 TÜTSAB Tekel ve Gıda Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği Sanayi ve Ticaret A.Ş.

tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün

pazarlarındaki toplam ciro ve pazar payı bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.

maddesinde belirtilen eşikleri aşması nedeniyle, izne tabi bir işlem olduğu ve

TÜTSAB A.Ş.’nin ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti dolayısıyla pazar

payı ve cirosu bulunmaması nedeniyle Adapazarı A.Ş.'nin özelleştirme

yoluyla TÜTSAB A.Ş’ye devredilmesi işleminin rekabeti kısıtlamayacağı

ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş. ( Adapazarı A.Ş.)

1952 yılında kurulan Adapazarı A.Ş. Uşak, Alpullu, Turhal ve Eskişehir’den sonra kurulan 5. şeker fabrikasıdır.

Şirketin faaliyet konusu her türlü şekeri üretmek, gereken bölgelerde şeker pancarı ile şeker üretiminde kullanılabilecek diğer bitki ve tohumları üretmek ve ürettirmek, yan ürünleri değerlendirmek, şeker ve şeker pancarı münavebesine giren her türlü bitkileri değerlendirmek, gıda maddeleri imal etmek, konu ile ilgili araştırma ve geliştirme yapmak ve tesisler kurmaktır.

Adapazarı A.Ş.’nin tamamı ödenmiş olmak üzere 185.000.000 YTL’lik sermayesi bulunmaktadır.Şirket’ in ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir:

110

Tablo1:Ortaklık Yapısı

Ortaklar Hisse Oranı

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 95,37

Yukarıdaki tabloya göre Özelleştirme İdaresi Başkanlığı %95,37’lık iştirak oranıyla Şirket’in en büyük ortağı konumunda bulunmaktadır. Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi ise %3,43’lik iştirak oranıyla ikinci en büyük ortak konumundadır.

17 Ağustos 1999 tarihinde meydana gelen depremde hasar gören Adapazarı A.Ş., üretimini Alpullu, Susurluk, Kastamonu ve Ankara fabrikası gibi Türkşeker’in muhtelif fabrikalarında sürdürmüştür. 1999 yılından bu yana Adapazarı A.Ş. bünyesinde herhangi bir yatırım yapılmamıştır.

Adapazarı A.Ş. fason olarak kristal şeker üretimi yapmakta, yan ürün olarak da çiftçi ve besilere hayvan yemi olarak kullanılan melas ve yaş küspe elde etmektedir.

Şirketin pancar işleme kapasitesi günlük 6000 ton, yıllık kapasitesi ise 900.000 ton seviyesinde gerçekleşmekte, işlenen pancardan takriben %11 şeker (99.000Ton/Yıl Şeker), %35 yaş küspe (315.000 Ton /Yıl Yaş Küspe), %45 Melas (405.000 Ton /Yıl Melas) elde edilmektedir.

Şirketin 2004 yılı cirosu (net satışlar) (…………) TL olarak gerçekleşmiştir. Bu yıla ilişkin 22.829 ton kristal şeker, 2.327 ton melas ve 22.625 ton yaş küspe satışı gerçekleştirilmiştir. Şirketin pazar payı yaklaşık %(…) seviyesindedir.

Adapazarı A.Ş. uhdesinde temel hammadde olarak pancar kullanılmakta ve ihtiyacın tümü iç piyasadan karşılanmaktadır. 1 ton şekerin üretimi için 8,5-9 ton pancar gerektirmektedir. Pancar alımı Merkez, Akyazı, Alifuatpaşa, Düzce, Gölpazarı, Kaynarca, Mudurnu ve Pamukova bölgelerinde mukim çiftçilerden taahhüt usulüyle gerçekleştirilmektedirler.

Şeker Kurulu tarafından Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Genel Müdürlüğüne tahsis edilen pancar kotasından Adapazarı A.Ş’e tahsis edilen 2004 kotası 200.000 ton, 2005 kotası 225.000 tondur. 2004 yılında alınan hammadde miktarı(pancar) 208.650 tondur.

2002 yılından itibaren pancar fiyatı Pankobirlik ve Türkşeker arasında pazarlık usulüyle belirlenmektedir. Şeker fiyatı ise 4634 numaralı Şeker Kanunu uyarınca piyasa koşullarında belirlenmek üzere serbest bırakılmıştır.

150

Şirketin iştiraklerinden biri %6.25 pay ile Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.’dir. Şirketin herhangi bir bağlı ortaklığı, hukuki ya da fiili imtiyazı bulunmamaktadır. 31.1.2005 tarihi itibarıyla alınan 2005/17 nolu Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı uyarınca Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.’nin (Türkşeker) bağlı ortaklığı olarak faaliyet gösteren Adapazarı A.Ş.’nin Türkşeker’e ait olan hisselerinin özelleştirme programına alınmasına ve söz konusu hisselerin satış yöntemiyle özelleştirilmesine karar verilmiştir. Özelleştirilmesi amacıyla açılan ihale sonucu, söz konusu işletmeye Şeker Gıda Ticaret Sanayi Ltd. Şti., Doğuş Çay ve Gıda Malzemeleri Üretim Pazarlama İthalat İhracat A.Ş., TÜTSAB Tekel ve Gıda Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği San. ve Ticaret A.Ş., Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş., S.S. Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi teklif vermiştir

Adapazarı A.Ş.’ye en yüksek üç teklifi veren teşebbüslerin değerlendirilmesi aşağıda yapılmıştır.

H.1.2. S.S. Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi

Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi 1951 yılında 5324 ortağın katılımı ile kurulmuştur. Kooperatifin mağaza sayısı 17, 2004 yılı toplam cirosu 17,9 trilyon TL’dir. Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifinin halihazırda Adapazarı A.Ş.’de %3,43, Konya Şeker Fabrikası A.Ş.’de ise %1.25 oranında hissesi bulunmaktadır.

Adapazarı A.Ş.'nin söz konusu pancar ekicileri kooperatifi tarafından devralınması durumunda sermaye yapısı şu şekilde olacaktır:

Tablo2:Devir İşleminden Sonraki Ortaklık Yapısı

ORTAKLAR İŞTİRAK ORANI(%)

Adapazarı Pancar Ekicileri Koop. 98,80

180

H.1.2. Şeker Gıda Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. (Şeker Ltd.Şti.)

Gıda üretim, satım ve ithalat ve ihracatı ile iştigal etmekte olan Şeker Ltd.Şti.’nin ilgili ürün pazarında cirosu bulunmamaktadır. Şirketin ödenmiş sermayesi 10.000 YTL seviyesindedir. Şirketin ortaklık yapısına Tablo 3’de yer verilmiştir.

Tablo3:Ortaklık Yapısı

Ortaklar Hisse Oranı

%25

Aziz Torun

Şirket ortaklarından Mehmet Torun ve Aziz Torun’un ortak olduğu Torunlar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin , Kütahya Şeker Fabrikaları A.Ş.’de %25 hissesi mevcuttur. Ayrıca anılan teşebbüse ait hisselerin %1.5’u Mehmet Torun’a yine %1,5’u ise Aziz Torun’a aittir.

Şirket ortaklarından Nahit Kiler ve Ümit Kiler’in ortak olduğu şirketlerden Atlas Alışveriş Hizmetleri ve Gıda San. ve Ticaret Ltd. Şti.’nin Kütahya Şeker Fabrikaları A.Ş.’de %25 hissesi mevcuttur. Ayrıca Nahit Kiler’in %1,5 ve Ümüt Kiler’in %1,5 hissesi mevcuttur. Her iki ortağın da aynı ürün pazarında başkaca iştiraki bulunmamaktadır.

Şeker Ltd.Şti.’nin hissedarları aynı zamanda Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.’nin de kontrolüne ellerinde bulundurmaktadırlar.

H.1.3. Tekel ve Gıda Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği San. ve Tic. A.Ş. (TÜTSAB A.Ş.)

Tütsab A.Ş., Tekel toptan satıcılarının 233’ünün iştirakiyle 2003 yılında kurulmuştur. Şirketin sermayesi 15.000.000 YTL’dir. Söz konusu teşebbüsün ilgili ürün pazarında faaliyeti bulunmamaktadır.

210

Tablo4:TÜTSAB A.Ş. Ortaklık Yapısı( İlk 10 Ortak)

Ortaklar Hisse Oranı

Besaş Birleşik Esnaf ve San.Tic.A.Ş. 23,788

Gün-Bak Güngören Bakkallar Tic.A.Ş.i 14,722

Es-Dağ Gıda Tem. Day.Tük.Mad.San. veTic 11,389

A.Ş.

Tic.A.Ş.

Yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, TÜTSAB A.Ş.’nin ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti olmadığından ilgili ürün pazarında pazar payı ve cirosu bulunmamaktadır.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır.

Dünyada tatlandırıcı talebi üç değişik kaynaktan karşılanmaktadır:

 pancar ve kamıştan üretilen sakaroz kökenli şekerler;

 mısır, buğday, patates gibi nişasta içeren hammaddelerden elde edilen

nişasta bazlı şekerler (glikoz, izoglikoz-fruktoz);

 sakarin, aspartam, asesulfam-K gibi sentetik tatlandırıcılar.

Sakaroz kökenli şekerler ile nişasta bazlı şekerler kalorili tatlandırıcılar sınıfında, sentetik tatlandırıcılar ise kalorisiz tatlandırıcılar sınıfında yer almaktadır. Dünya tatlandırıcı pazarında sakaroz kökenli şekerler %83, nişasta bazlı şekerler %8 ve sentetik tatlandırıcılar ise %9 paya sahiptir.

Türkiye’de sakaroz kökenli şekerler tamamen şeker pancarından elde edilmektedir. Pancar şekeri üreten toplam 30 fabrikanın 26’sı Türkşeker’e aittir. Diğer dört fabrika olan Amasya, Kayseri, Konya ve Kütahya şeker fabrikaları ise özel statüdedir.

Nişasta bazlı şeker üretimi ise 1990’lı yıllarda başlamış olup, son yıllarda nişasta kökenli tatlandırıcılarının büyüme hızı sakaroz kökenli şekere göre daha yüksek bir oranda gerçekleşmiştir. Nişasta kökenli tatlandırıcılar doğrudan tüketilmemekte, genellikle şekerli mamuller sanayiinde girdi olarak

kullanılmaktadır. Bu tatlandırıcıların kullanıldığı başlıca ürünler şekerlemeler, şekerli mamuller, unlu mamuller, geleneksel tatlılar, dondurma, reçel, alkollü ve alkolsüz içeceklerdir. Günümüzde tatlandırıcıların kullanım alanları özellikle meşrubat sanayiinde giderek artmaktadır.

Yukarıdaki ilgili pazara ilişkin bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı “sakaroz kökenli şeker” olarak tanımlanmıştır.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili ürünlerin tüm Türkiye'ye satışlarının yapılabileceği, söz konusu ürünler bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış koşullarının bölgesel bir farklılık göstermemesi dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti Sınırları" olarak belirlenmiştir.

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde, özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik birimin ilgili ürün piyasasındaki pazar payının %20’yi veya cirosunun 20 trilyon TL’yi aşması ya da bu eşikler aşılmasa bile özelleştirilecek teşebbüsün hukuki veya fiili imtiyazlara sahip olması durumunda, ihale şartlarının kamuoyuna duyurulmasından önce, Rekabet Kurumu’na ön bildirimde bulunulacağı belirtilmektedir. Özelleştirmeye konu Adapazarı A.Ş.’nin faaliyet gösterdiği pazarlardaki cirosunun yukarıda belirtilen eşikleri aşması nedeniyle söz konusu özelleştirme işlemi, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi anlamında ön bildirime tabi bir işlem olup, 8.3.2005 tarih ve 1512 sayılı ile intikal eden T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) yazısı ile ön bildirimde bulunulmuştur.Raportörlece yapılan inceleme sonucunda pazar payları ve sektörün düzenleyici/denetleyici bir otoriteye sahip olması gözönüne alınarak özelleştirme sonrası rekabetçi süreç açısından bir sakıncanın doğması olasılığı görünmemiştir.

1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca, özelleştirme kapsamında gerçekleştirilecek devralmaya taraf olan teşebbüslerin ilgili ürün piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya toplam cirolarının 25 trilyon TL’yi aşması halinde, devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gerekmektedir.

S.S.Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciroları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında, izne tabi bir işlem olup Adapazarı A.Ş.’nin, Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi tarafından devralınması yoğunlaşma yaratan bir işlem niteliği taşımamaktadır. Bu nedenle söz konusu devralama işlemi 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil etmemektedir.

Bununla birlikte devralma işleminin alım pazarı boyutunun da dikkate alınması gerekmektedir. Zira anılan devralma işlemi neticesinde dikey bütünleşik bir yapı ortaya çıkacaktır. Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi, bölgede mukim pancar üreticisi çiftçiler tarafından kurulmuştur. Şeker fabrikasının anılan kooperatifin kontrolüne geçmesi durumunda, diğer bölgelerde pancar üretimi gerçekleştiren çiftçilerin devre konu Şeker Fabrikası’na ürün satmalarının engellenmesi olasılığı akla gelmektedir.

300

Ancak, pazarın yapısal koşulları bu olasılığı büyük ölçüde dışlamaktadır. Ülkemizde şeker üretimi Şeker Kurulu tarafından belirlenen kotalar dahilinde yapılmaktadır. Söz konusu kısıt, şeker pancarı ekiminde münavebe sistemini beraberinde getirmiştir. Bir başka ifadeyle, çifitçiler diledikleri ölçüde pancar üretimi gerçekleştirememektedir. Dolayısıyla şeker fabrikaları bölgelerindeki pancar üretiminin dahi tamamını satın alamamaktadır.

Diğer yandan ülkemizde şeker pancarı üretimi sözleşmeli tarım yöntemi ile yürütülmektedir. Bu çerçevede çiftçiye yıl içinde çeşitli adlar altında parasal yardım yapılmakta, ayrıca tohum ve teknik destek sağlanmaktadır. Bu yöntem hem çiftçi hem de üretici için üretim miktarı ve kalite düzeyi gibi unsurlardan kaynaklanabilecek belirsizlikleri ortadan kaldırmaktadır. Böylece üretici ile çiftçi kesimi arasında karşılıklı bağımlılık ortaya çıkmaktadır.

Söz konusu yapısal koşullar taşıma maliyeti ile birlikte dikkate alındığında bölgeler arası şeker pancarı satışının sınırlı düzeyde gerçekleşebileceği sonucuna ulaşmak mümkündür. Nitekim Pankobirlik Uzmanları ile yapılan görüşmelerde bu husus kendileri tarafından teyit edilmiştir.

Yukarıda verilen bilgiler ışığında Adapazarı A.Ş.’nin, Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi tarafından devralınması işlemi sonucunda alım pazarı bakımından rekabet hukuku ilkelerine aykırı bir yapının ortaya çıkmayacağı kanaatine varılmıştır.

Adapazarı A.Ş.’nin, Şeker Ltd Şti. tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işlemi, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciroları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında, izne tabi bir işlem olup Şeker A.Ş.’nin ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti olmadığı göz önüne alındığında söz konusu iki teşebbüs arasında gerçekleşecek devralma işlemi 4054 sayılı Kanun kapsamında bir sakınca teşkil etmeyecektir.

Adapazarı A.Ş.’nin, TÜTSAB A.Ş. tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işlemi, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciroları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında, izne tabi bir işlem olup TÜTSAB A.Ş.’nin ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Bu nedenle Adapazarı A.Ş.’nin özelleştirme yoluyla TÜTSAB A.Ş.’ye devredilmesi işleminin rekabeti kısıtlamayacağı kanaatine varılmıştır.

I. SONUÇ

340

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Adapazarı Şeker

Fabrikası A.Ş.’nin,

 S.S.Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi, Şeker Gıda Ticaret Sanayi Ltd Şti. ve TÜTSAB Tekel ve Gıda Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği San. ve Tic. A.Ş teşebbüslerinden herhangi biri tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciroları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında, izne tabi bir işlem olduğuna

 Anılan teşebbüslerden herhangi biri tarafından gerçekleştirilen muhtemel devralma işlemi neticesinde, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin veya bunun sonucunda ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle söz konusu işleme izin verilmesine

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.