Petrol Ofisi Havacılık Operasyonları A.Ş., THY OPET Havacılık Yakıtları A.Ş.

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Ömer TORLAK

Üyeler: Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,

Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ

B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Bilge YILMAZ, Öykü SARIASLAN,

Esma AKSU

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: Gizlilik talebi bulunmaktadır.

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILANLAR: - Petrol Ofisi Havacılık Operasyonları A.Ş.

Eski Büyükdere Cad. No:33 34398 Maslak Sarıyer/İstanbul

- THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş.

Yeşilköy Mah. Atatürk Cad. No:10/1 Dünya Ticaret Merkezi

A1 Blok K:13 D: 411-416 34149 Bakırköy/İstanbul

- Triple Star Aviation Ltd. (İstanbul Ofisi)

15 Temmuz Mah. Bahar Cad. Nurol Park Sit. J Blok

No:43/91-92-93 Güneşli Bağcılar/İstanbul

(1) E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi Havacılık Operasyonları A.Ş., THY OPET

Havacılık Yakıtları A.Ş. ile aracılık faaliyetinde bulunan Triple Star Aviation

Ltd.’nin (İstanbul Ofisi) özel jetlere yakıt tedariki pazarındaki uygulamalarıyla

4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettikleri iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;

 Petrol Ofisi Havacılık Operasyonları A.Ş.’nin (PO AIR), üç havalimanı hariç Türkiye’deki tüm havalimanlarında jet yakıtı tedariki pazarında hâkim durumda olduğu,

 Jet yakıtı tedariki faaliyeti gösteren PO AIR’in aracı şirketler arasında ayrımcı davranışlarda bulunarak, şikâyetçiye jet yakıtını rakiplerine oranla daha yüksek fiyattan sattığı,

 PO AIR tarafından şikâyetçinin sektörün alt ve üst pazarında yer alan BP Petrolleri A.Ş. (BP), Shell & Turcas Petrol A.Ş. (SHELL) ve THY OPET Havacılık Yakıtları A.Ş.’den (THY OPET) [SOCAR Turkey Petrol Enerji Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş. (SOCAR) hariç] piyasa fiyatlarıyla yakıt almasının engellendiği ve bu firmalardan yakıt tedarik etmek niyeti ile talepte bulunulduğunda, geçerli sebep olmaksızın anlaşma yapmadıkları,

 PO AIR’in özel jetlere jet yakıtı tedariki pazarında aracı olarak faaliyet gösteren Triple Star Aviation Ltd.’ye (TRIPLE STAR) piyasa fiyatlarının altında yakıt tedarik ettiği ve bu yolla pazardaki oyuncular arasında ayrımcılık yaptığı,

 TRIPLE STAR’ın PO AIR’den düşük fiyatla aldığı yakıtı kendi müşterilerine

(uçak sahibi-operatörlere) çok yüksek fiyatlarla sattığı ve PO AIR’in bu duruma

karşı sessiz kaldığı,

 İddia edilen uygulamalardan BP, SHELL, TRIPLE STAR ve THY OPET

çalışanlarının da haberdar olduğu ve bunu gösteren e-postaların bulunduğu,

 BP çalışanlarıyla yapılan görüşme ve toplantılarda, şikâyetçi ile çalışmak

istediklerini, fakat kendileriyle çalışmaları durumunda PO AIR, SHELL ve THY

OPET ile ters düşerek müşterilerini kaybetme endişesi taşıdıklarını, aynı

zamanda şikâyetçiye piyasa fiyatından yakıt vermeleri durumunda PO AIR’in

kendilerine verdiği yakıtın fiyatını artırabileceğini, daha önce benzer bir

durumun yaşandığını ve zor durumda kaldıklarını belirttikleri,

 TRIPLE STAR çalışanlarının şikâyetçiye, kendi müşterilerine yakıt vermemesi

ve indirim yaparak yüksek kârı düşürmemesi gerektiği hususlarında sözlü

olarak uyarılarda bulunduğu, eğer uyarılara uyulmaz ise PO AIR’in şikâyetçi

tarafa aşırı fiyat uygulayacağının sözlü ve e-posta aracılığı ile bildirildiği,

 PO AIR ve TRIPLE STAR arasında rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma bulunduğu,

tarafların uyumlu eylem içinde olduğu ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması

Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) uyarınca gerekli işlemlerin yapılması

gerektiği

hususları ifade edilmiştir.

(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.07.2018 tarih ve 5360 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 31.08.2018 tarih ve 2018-1-56/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 06.09.2018 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 18-30/524-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar uyarınca düzenlenen 23.10.2018 tarih ve 2018 - 1 - 56 /ÖA sayılı Önaraştırma R apor u görüşülerek karara bağlanmıştır.

(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara ilişkin olarak hakkında önaraştırma yapılan teşebbüslere yönelik 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler

I.1.1. Petrol Ofisi Havacılık Operasyonları A.Ş. (PO AIR)

(5) PO AIR, yurt içinde ve yurt dışında 200’ün üzerinde yerli ve yabancı havayolu şirketine hizmet vermektedir. 2005 yılından beri Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) üyesi olan PO AIR, yerel işbirlikleri yaparak Türkiye dışında da çeşitli hava meydanlarında ikmal hizmeti verebilmektedir.

(6) PO AIR’ın ana faaliyet konusu, havacılık yakıtları ile madeni yağların temini, taşınması ve tedariki ile rafineriler, terminaller, nakliyat acenteleri ve gümrük makamları nezdinde ilgili işlemlerin yürütülmesidir. PO AIR hisselerinin tamamı Vitol Investment Partnership Limited’in dolaylı olarak kontrol ettiği VIP Turkey Enerji A.Ş.’ye aittir [1].

I.1.2. THY OPET Havacılık Yakıtları A.Ş. (THY OPET)

(7) Rekabet Kurulunun (Kurul) 28.08.2009 tarih ve 09-39/981-247 sayılı kararına istinaden Türk Hava Yolları A.O. (THY) ve OPET Petrolcülük A.Ş.’nin (OPET) %50’şer ortaklığıyla kurulan THY OPET, Türkiye genelindeki tüm havalimanlarında, hava 1 Bkz. Kurulun 24.05.2017 tarih ve 17-17/249-103 sayılı kararı.

araçlarının ihtiyacı olan yakıtın depolanması ve uçağa ikmali alanlarında faaliyet göstermektedir.

(8) Yurt içinde ve yurt dışında yakıt ikmali yapmakta olan THY OPET, Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. (TÜPRAŞ) ile birlikte kuzeyde Marmara Ereğlisi ve Giresun'dan başlayıp, güneyde Antalya’dan Mersin'e kadar uzanan geniş hatta konumlanmış olan Opet akaryakıt depolama tesislerini kullanmaktadır.

(9) THY OPET Türkiye’deki tüm havalimanlarında, 79 havayolu müşterisine, 30 bayrak taşıyıcı [2] havayoluna, sekiz aracı firmaya ve 3.000 özel havayolu ve genel havacılık firmasına hizmet vermektedir.

I.1.3. Triple Star Aviation Ltd. (TRIPLE STAR)

(10) TRIPLE STAR, havacılık yakıt tedarik ve ticari hava taşıyıcıları, genel havacılık ve tur operatörleri için ilgili hizmetleri sunan bir havacılık yakıt satıcısı şirketi olup, Kıbrıs’ta kuruludur. TRIPLE STAR, çeşitli akaryakıt sağlayıcıları ile çalışmakta olup yalnızca Türkiye'de değil dünya çapında jet yakıtı tedariki alanında aracılık faaliyeti yürütmektedir.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. İlgili Ürün Pazarı

(11) Dosya konusu iddialar jet yakıtının tedarikçi-aracı-alıcı arasındaki işlemlerini konu eder nitelikte olup, dosya mevcudu sektörel bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı “jet yakıtı tedariki pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

(12) Jet A-1’in üretimi ve toptan satışı ile ihrakiye teslimi ve dağıtıcılar arası satış faaliyetlerinin ülke geneline yayılmış olması ve bu hususta ayrı bir coğrafi pazar tanımlanmasını gerektirebilecek nedenlerin yokluğu dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

I.3. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler

I.3.1. PO AIR’de Gerçekleştirilen Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler

(13) 06.04.2015 tarihinde Havacılık Müdürü (…..) tarafından Uluslararası Satışlar Direktörü (…..)’a gönderilen “Depolama&ITP” konulu e-postada yer alan ifadeler aşağıdaki gibidir:

06.04.2015, (…..) > (…..)

“(…..),

Öcelikle geç cevabımız için kusura bakmayın. Talep ettiğiniz hizmetlere yönelik

firmamıza gösterdiğiniz ilgi için teşekkür ederiz.

Firmamızdan talep ettiğiniz Havacılık tesislerimizdeki depolama hizmetlerine

yönelik olarak aşağıdaki meydanlarda, belirtmiş olduğunuz yakıt ihtiyacınız

doğrultusunda, aşağıda belirtilen tarifelerimiz doğrultusunda 13.04.2015 tarihi

itibariyle hizmet verebileceğimizi teyid ederiz.

Atatürk : (…..) TL/M3; (…..) M3 üzerine (…..) % indirim; (…..) M3 üzerine (…..) %

indirim + günlük depolama bedeli

2 Bayrak taşıyıcı, havayolu veya gemicilik şirketi gibi, bir ülkede yerel olarak tescilli, uluslararası işletmeler için devlet tarafından verilen tercihli hakları veya imtiyazları kullanabilen ulaşım şirketlerine verilen isimdir.

Adana: (…..) TL/M3 + günlük depolama bedeli

Ankara: (…..) TL/M3 + günlük depolama bedeli

Bodrum: (…..) TL/M3 + günlük depolama bedeli

Samsun: (…..) TL/M3 + günlük depolama bedeli

Dalaman: (…..) TL/M3; (…..) M3 üzerine (…..) % indirim + günlük depolama bedeli

Izmir: (…..) TL/M3 + günlük depolama bedeli

Gaziantep: (…..) TL/M3 + günlük depolama bedeli

Yine firmamızdan Antalya meydanı için talep etmiş olduğunuz depolama hizmetini ne yazık ki şu anki mevcut kapasite yetersizliği sebebiyle üzülerek veremeyeceğimizi bildiririz. Ama ilerleyen zamanlarda kapasite durumumuzda bir gelişme olması durumunda bu meydandaki depolama hizmeti için tekrar konuşabiliriz.

Aynı tarihli yazınızla firmamızdan talep etmiş olduğunuz Havacılık tesislerimizdeki ITP (Into-Plane/Uçağa ikmal) hizmetlerini de operasyonel ve yapısal sebeplerle veremeyeceğimizi üzülerek bildiririz.

İyi çalışmalar, (…..)”

(14) 10.09.2014 ve 12.09.2014 tarihlerinde Uluslararası Satışlar Direktörü (…..), Havacılık

Müdürü (…..), Havacılık Satış Müdürü (…..) ve SOCAR çalışanı (…..) arasında

gerçekleşen “GA fiyatları” konulu e-postalarda yer alan ifadelere aşağıda yer

verilmiştir:

“10.09.2014, (…..) > (…..),(…..)

“(…..) günaydın,

Senden olumsuz bir haber gelmeyince aşağıdaki seviyeler üzeriden küçük müşterilere teklif verdim kabul edenler oldu, önümüzdeki dönemlerde gelecek talepleri (…..)'a ileteceğim. Selamlar, kolay gelsin. (…..)

(…..)

10.09.2014, (…..) > (…..)

“(…..), Uygulayabileceğimiz add-on'ları aşağıda gönderiyorum.

IST: (…..) cag

AYT: (…..) cag

BJV: (…..) cag

DLM: (…..) cag

TZX: (…..) cag

ADA: (…..) cag

ADB: (…..) cag

TEQ: (…..) cag

ESB: (…..) cag

Teklif vermeyi planladığınız musteri bilgilerini teklif aşaması oncesinde bizimle paylaşmanızı rica ediyoruz.

İyi çalışmalar. (…..)”

10.09.2014, (…..) > (…..)

“(…..), Teşekkür ederim.

Ben tablodaki sayıları hesaplarken sonlandırdığımız sözleşmedeki add-onlara (IST-(…..) cag idi) +1 cent ve TÜPRAŞ ilave primini ekledim ve (…..)'ye ulaştım. Pazarlık etmek istemiyorum ama hiç değiilse benim tablodaki sayılara +1 cent daha ekleyelim.

Müşteri bilgilerini tabiki paylaşırım, çoğunlukla aracılar ve GA olacak zaten.

Kolay gelsin, (…..)”

12.09.2014, (…..) > (…..)

“(…..), Aşağıdaki şekilde revize ediyoruz;

IST: (…..) cag

AYT: (…..) cag

BJV: (…..) cag

DLM: (…..) cag

TZX: (…..) cag

ADA: (…..) cag

ADB: (…..) cag

TEQ: (…..) cag

ESB: (…..) cag

Teyit ederseniz, gerekli tanımlamaları yapacağım. İyi çalışmalar. (…..)”

(15) 24.10.2014, 30.10.2014, 31.10.2014 ve 04.11.1014 tarihlerinde Uluslararası Satışlar

Direktörü (…..), Havacılık Müdürü Mehmet (…..) ve Havacılık Satış Müdürü (…..)

arasında gerçekleşen “RE: gümrüklü fiyatlar” konulu e-postalarda yer alan ifadeler

aşağıdaki gibidir:

24.10.2014, (…..)

“(…..) günaydın, Tek uçaklı bir küçük müşteri için tüm meydanlar gümrüklü fiyat verebilir misiniz? Teşekkürler, (…..)”

30.10.2014, (…..) > (…..)

“(…..), Bu konuda sizden haber bekliyorum lütfen.

İhraç kayıtlı add-on'ları da TÜPRAŞ’ın yeni primleri ile (…..) düşürüyorum.

Teşekkürler, (…..)”

30.10.2014, (…..) > (…..)

“Ne yapıyoruz?”

31.10.2014, (…..) > (…..)

“Reseller tarzında fiyat versek nasıl olur? Örneğin Hay-hay veya Triplestar'a uyguladığımız şekilde... Ama primi çok daha düşük tutmamız gerekir... Ya da meydan bazında en yüksek havayolu müşteri fiyatlarımızı alıp üstüne ciddi bir ilave koyarak da ilerleyebiliriz. Ama sanki ilk yöntem daha kolay gibi... Ne dersin? (…..)”

31.10.2014, (…..) > (…..)

“Küçük müşteri fiyatlarından %(…..) indirim kastediyorsun değil mi?

Diğer resellerlarınki (…..) % civarında.”

31.10.2014, (…..) > (…..)

“Aynen. (…..) % yeterlidir bence. Ne dersin?”

31.10.2014, (…..) > (…..)

“Ok.”

31.10.2014, (…..) > (…..)

“(…..),

(…..) % indirim Tüpraş+Add-On fiyatlardan çok daha yüksek kalıyor değil mi? Sonra problem yaratmayalım piyasada...”

(…..)”

04.11.2014, Burak SAKAR > Mehmet Serkan ERGİN

“(…..), Bunu gönderdin mi veya gönderecek misin?”

04.11.2014, (…..) > (…..)

“Sen gonderir misin? Ben yollamadim.”

04.11.2014, (…..) > (…..)

“Ok”

(16) Yerinde incelemede “Gümrüklü Fiyatlar” konulu bir belge bulunmuş olup belge içinde

yer alan bölüme aşağıda yer verilmiştir:

“( …)

Gümrüklü fiyatlar ile ilgili olarak;

Mal bedelinin tespitinde TÜPRAŞ tarafından rafineriler itibariyle ilan edilen gümrüklü satış fiyatları (KDV Hariç) baz alınacaktır. TÜPRAŞ tarafından tespit edilen TL/M3 bazındaki fiyatın 1000'e bölünmesi suretiyle TL/LT fiyatı tespit edilecektir. Tespit edilen mal bedeline PO kar payı meydanlar itibariyle ilave edilecektir. POAŞ marjı her ay başından geçerli olmak ve o ay için uygulanmak üzere bir önceki ayın POAŞ marjı*((ÜFE+DSK)/2) formülü ile bulunacaktır.

ÜFE; Devlet İstatistik Enstitüsünce bir önceki ay için tesbit ve ilan edilen Aylık Üretici Fiyat Endeksindeki artışı ifade etmektedir.

DSK; T.C. Merkez Bankasınca ABD Doları için her gün saat 15.00'de tesbit edilen gösterge niteliğindeki Döviz Satış Kuru müteakip gün için geçerli olmak ve T.C. Merkez Bankasınca Döviz Kuru tesbit edilmeyen günlerde bir önceki güne ait döviz kurunun dikkate alınması kaydıyla oluşturulacak ve takvim günü

ortalamasına göre bulunacak olan önceki aylara ait aylık Döviz Satış Kuru artış oranını ifade etmektedir.

Rafineri tarafından TL/M3 bazında tesbit edilen gümrüklü satış fiyatındaki değişiklikler değişim tarihi itibariyle fiyat oluşumuna aynen yansıtılacaktır. Faturalara ayrıca KDV ve DHMİ'ne ödenen imtiyaz ücreti ilave edilecektir. Faturalar TL olarak tanzim edilecektir.

Bu şekilde tespit edilmiş 1 Kasım 2014 itibariyle geçerli fiyatlarımız aşağıdadır.

Meydan Satış Fiyatı kdv-imtiyaz hariç TL/LT Satış Fiyatı kdv-imtiyaz dahil TL/LT

Atatürk (…..) (…..)

(…)”

I.3.2. THY OPET’te Gerçekleştirilen Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler

(17) 09.05.2018 tarihinde Deniz Satışları Müdürü (…..) ile İkmal ve Operasyon Genel

Müdür Yardımcısı (…..) arasında gerçekleşen “(…..) /AVIATION FUEL REQUEST”

konulu e - postalarda yer alan ifadeler aşağıdaki gibidir:

09.05.2018, (…..) > (…..)

“(…..),

(…..) bizim (…..) olarak üyesi olduğumuz Gemi Yakıt İkmal Derneğinden görüştüğüm bir kişi. Kendileri aynı zamanda Jet yakıttı pazarında da faaliyet göstermektedirler. Sizler ile görüşmek istemekte ama bir türlü sizlere ulaşamamaktadırlar. Kendileri sizden randevu talep etmektedirler. Size veya sizin yönlendireceğiniz bir kişiye yönlendirmemiz mümkün mü?

Teşekkürler, Saygılarımla,”

09.05.2018, (…..) > (…..)

“(…..) merhaba,

Aşağıdaki mesajlardan ve satış gurubundan gelen bilgilerden anladığım, bu kişilerle görüşmeler((…..) bizim satış gurubunda) yapılmış. Ayrıca bu şirketin (…..) ile ortaklığı olduğundan zaten doğal olarak (…..) ile anlaşmaları vardır. Biz çalışma prensibi olarak, bu tür “aracı” konumunda her şirketle çalışmıyoruz. Bu konu kendilerine böyle iletilmiş olmasına rağmen tekrar bir randevu ile görüşmenin pek anlamı olmayacaktır.

Sizin için kritik bir kişi ise, ayrıca (…..) ile görüşebilirler. Kolay gelsin.”

09.05.2018, (…..) > (…..)

“(…..),

Verdiğiniz bilgi için teşekkürler. İlgili kişi ile sürekli yüz yüze görüştüğüm bir kişi olduğundan (…..) ile de görüşmesi benim için yeterlidir. Saygılarımla,”

(18) 14.08.2017 ve 20.04.2018 tarihlerinde (…..) çalışanı (…..) ve (…..) arasında

gerçekleşen “Re:JET YAKITI” konulu e-postalarda aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır: 14.08.2017, (…..) > (…..)

“(…..),

Telefon konuşmamıza istinaden şirketimizin kısa özgeçmişini sizinle paylaşıyorum.

2007 yılından bu yana İstanbul merkezli ofisimizde müşterilerimize özel jet kiralama konusunda hizmet vermekteyiz. Ağırlıklı olarakta Afrika’da Kinşasa, Lubumbaşi, Malabo, Bangui, Tel Aviv, Accra, ve daha adını bile bizlerin müşterilerimizden duyduğumuz şehirler, Avrupa ve Türkiye başlıca kuvvetli olduğumuz alanların başında gelmektedir. Müşterilerimizin %90’ı yabancı olup çok Türk müşteri portföyümüzü de geliştirmek için çabalamaktayız. Mart 2017 tarihi itibari ile öncelikle tarafımızdan kiralanan özel jetler başta olmak üzere diğer bütün Türk jetlere yurtdışında yakıt tedariği sağlamak için şirket olarak yola çıktık. Bu bağlamda, yakıt alımında yaklaşık 10’a yakın yabancı broker şirketi ile anlaşma yapmış bulunmaktayız ama takdir edersiniz ki yurtdışından Türkiye için aldığımız fiyatlar bizim burada rekabetçi olmamızı engellemektedir. Kaptanlarımıza yurtdışında hayli rekabetçi fiyat vermemize rağmen özellikle Atatürk havaalanı olmak üzere diğer şehirlerimizde ne yazık ki fiyat avantajı sağlayamamaktayız. Sizlerden ricamız ileriye dönük uzun soluklu bir anlaşma yapmaktır. Umarım beraber çalışma fırsatı bulabiliriz. En kısa zamanda tarafımıza dönüş yaparsanız sevinirim.

Alakanıza şimdiden teşekkürler,

NOT: İki sene evvel hazırladığımız sunumu ekte tarafınıza gönderiyorum.”

20.04.2018, (…..) > (…..)

“(…..) merhabalar,

Nasılsınız? Umarım işleriniz yolundadır ve Sizi rahatsız etme sebebim, geçen sene içinde JET YAKITI SATIMI için sizinle reseller olarak çalışma talebimizi telefonda geri çevirmiştiniz. Şimdi tekrar samimiyetinize inanarak ve güvenerek ve ihalelerde ne kadar yoğun çalıştığınızı da tahmin ederek, fırsatını bulduğunuzda firmanız ile reseller olarak çalışabilme talebimizi tekrar değerlendirmenizi ve en kısa süre içinde tarafımıza olumlu ya da olumsuz dönüş yapmanızı saygılarımla rica ederim. Teşekkürler,”

20.04.2018, (…..) > (…..)

“Bugün günlerden (…..) günü mü ?

Telefonda yine çalışamayacagımızı ve bize bir daha bu tip taleple gelmemeleri söylermisiniz rica etsem.

Bizim aracı firmalarımız var gitsinler olmayan firma bulsunlar.

Cevap vermeyin bir kez daha arayınca bana söyleyin ltf.”

I.3.3. TRIPLE STAR’da Gerçekleştirilen Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler

(19) 27.09.2018 tarihinde TRIPLE STAR’da gerçekleştirilen yerinde incelemede [3] teşebbüs

yetkilisi (…..) tarafından;

 (…..) 'nın TRIPLE STAR'ın eski ortağı olduğu; TRIPLE STAR'ın Kıbrıs’ta kurulu bir şirket olduğu ve mevcut durumdaki hissedarının (…..)'ın kardeşi (…..) olduğu, söz konusu şirketin hâlihazırda jet yakıtı ikmali aracılık faaliyeti yürüttüğü; şirketin Kıbrıs’ta kurulu olarak faaliyet göstermesinin sebebinin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun getirdiği sınırlamalar olduğu;

 TRIPLE STAR'ın jet yakıtı dağıtıcı firmalar ile müşteriler arasında jet yakıtı ikmali hizmetinde aracı olarak faaliyette bulunduğu; ürünün fiziki hali ile herhangi bir temaslarının olmadığı, Türkiye çapında ve dünyada pek çok dağıtıcı yakıt firması ve müşteri ile çalıştıkları;

 Yakıt temin edilen dağıtıcı firmalar ve havayolu şirketleriyle aralarında sözleşmeler bulunduğu ve fiyatlamanın bu sözleşmelere göre gerçekleştiği; bazı özel uçaklar için bireysel olarak aracılık hizmetinde bulunulduğu ve bu durumlarda fiyatlamanın sözleşme olmadan e-posta üzerinden gerçekleştirildiği ve müşterilerle e-posta aracılığıyla anlaşıldığı;

 Müşterilerin doğrudan dağıtıcı firmalardan da jet yakıtı temin edebildikleri ancak dağıtıcı firmaların fatura, ödeme gibi konularla uğraşmak istememesi ve aracı firmaların sunduğu teminat, vade gibi imkânlar nedeniyle müşterilerin aracı firmalardan alım yapmayı tercih ettikleri;

 Sektöre yeni girişin zor olduğu nitekim dağıtıcılara verilecek teminat miktarının yüksek olduğu ve ayrıca dağıtıcı firmaların her fiyat talebine yanıt vermek istemedikleri, ödeme güvencesi konusunda şüphe duydukları; dünya çapında binlerce aracı firma olduğu ve bu firmaların uluslararası arenada faaliyette bulundukları, dolayısıyla dağıtıcıların anlaşacakları aracıları belirlerken seçici olmak durumunda kaldıkları;

 Aynı sektörde Türkiye’de kurulu rakiplerinin Gözen Air, Blueplan Aviation Consulting Services Ltd. ve yeni kurulan JET PARTNER gibi firmalar olduğu

hususları ifade edilmiştir.

(20) 12.07.2018 tarihinde İSTJET HAVACILIK TURİZM Yakıt Satın Alma Müdürü (…..) ile

Lukoil çalışanı (…..) arasında gerçekleşen “Triplestar kontrat fiyatı hk” konulu e-

postalarda yer alan ifadeler aşağıdaki gibidir:

12.07.2018, (…..) > (…..)

“(…..) merhaba,

2018 yılı döneminde kontratlı müşterilerimiz için firmanızdan alacağımız yakıt

miktarının (…..) ton üzerinde gerçekleşeceğini öngörmekteyiz.

Bu olumlu gerekçeden ötürü mevcut kontrat fiyatımızın tarafınızca tekrardan

değerlendirilmesini rica ederim.

Konuyla ilgili yorumlarınızı bekler, işlerinizde kolaylıklar dilerim. İyi çalışmalar,”

12.07.2018, (…..) > (…..)

Yerinde incelemede, TRIPLE STAR’ın internet sitesinde yer alan adresinde İstjet Havacılık Turizm ve

Danışmanlık Hizmetleri Ticaret Ltd. Şti.’nin (İSTJET HAVACILIK TURİZM) bulunduğu anlaşılmış, söz

konusu iki şirket arasında yönetimsel bağların mevcut olduğu ve bilgisayarlarda her iki şirket uzantılı e-

postaların yer aldığı tespit edildiğinden inceleme meskûn adreste gerçekleştirilmiştir.

“(…..) merhaba,

Öncelikli olarak çekiş performansınız için Sayın Şirketinize teşekkür ediyoruz.

Antalya'daki yoğun sezonu da dikkate alarak Pazartesi gününden geçerli olacak

şekilde 31.08.2018 tarihine kadar fiyatınızda (…..) USC/USG indirim

yapacağımızı bilgilerinize sunarım. Saygılarımla, (…..)”

12.07.2018, (…..) > (…..)

“(…..) merhaba,

Talebimizle ilgili olumlu değerlendirmeniz için teşekkür ediyoruz.

İşlerinizde kolaylıklar dilerim. İyi çalışmalar, (…..)”

(21) Yerinde incelemede “Fiyatlandırma” konulu bir belge bulunmuş olup belge içinde yer

alan bir bölüm aşağıda sunulmuştur:

“(…)

IATA Airport Desc. Platt’s Refinery Premium Differantial Total Price

(USC/USG) (USC/USG) (USC/USG) (USC/USG) ADA ADANA (…..) (…..) (…..) (…..)

(…)”

(22) Yerinde inceleme sırasında alınan yedi adet sözleşmeden THY OPET ile 01.06.2018

tarihinde yapılan bir sözleşmedeki fiyat oluşumuna ilişkin bölüm aşağıdaki gibidir:

“(…)

SÖZLEŞME FİYATLARI

Platts Tabanlı Fiyatlandırma: Fiyatlar başka bir şekilde belirtilmediği takdirde

USD/USG(AG) birimimde belirtilmiştir ve vergi hariç hava aracına teslimdir. Başka bir

şekilde belirtilmediği takdirde bir önceki 15 günün Platt's tabanlı (CIF Med Jet)

çalışılmış gün değerlerinin ortalamasıdır(Bir önceki 15 gün(Bir önceki yarım ay) ; F-1,

01-15.&16-31. günler) ve yayınlanan “Platts European Marketscan Escalator Pricing Clause Platts Daily Quotations" alınır.

Fiyatlandırma Formülasyonu:

FİYAT(USD/USG) = [CIF MED JET Bir önceki 15günlük ortalama değer] [1] + [THY OPET MARJI] [2] + [RAFİNERİ PRİMİ] [3] + [HAVALİMANI İMTİYAZ BEDELİ] [4] (…)”

I.4. Değerlendirme

(23) Başvuruya konu şikayet esasen PO AIR’in, üç havalimanı hariç Türkiye’deki tüm havalimanlarında jet yakıtı tedariki pazarında hâkim durumda olduğu ve PO AIR, THY OPET ve TRIPLE STAR’ın rekabeti sınırlayıcı dikey bir anlaşma/uyumlu eylem içinde bulunduğuna yöneliktir. Dolayısıyla söz konusu iddiaların 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddesi açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.

(24) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde" Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmüne yer verilmiştir.

(25) Öte yandan 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde ise, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması yasaklanmakta ve aynı maddenin ikinci fıkrasında örnek niteliğinde bazı kötüye kullanma halleri sayılmaktadır.

(26) Başvuru konusu iddialar dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilip edilmediği bakımından yapılacak değerlendirmede, şikâyete konu teşebbüsün/teşebbüslerin ilgili pazar veya pazarlarda hâkim durumda olup olmadığının ve bu teşebbüs/teşebbüslerin şikayete konu davranışlarının kötüye kullanma olup olmadığının analiz edilmesi gerekmektedir. Sözü edilen iki kriterden herhangi birisinin bulunmaması durumunda 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlalinden bahsedilememektedir. Bu noktadan hareketle, mevcut olay bakımından, öncelikle şikâyete konu eylemin hâkim durumu kötüye kulla nma davranışı teşkil edip etmediği incelenmiştir.

(27) Bu çerçevede yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve belgelere ilişkin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddesi kapsamında yapılan değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.

I.4.1. Bilgi ve Belgelere İlişkin Değerlendirmeler

I.4.1.1. PO AIR’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgelere İlişkin Değerlendirmeler

(28) Havacılık Müdürü (…..) tarafından Uluslararası Satışlar Direktörü (…..)’a gönderilen “Depolama&ITP” konulu e-postada PO AIR’den talep edilen havacılık tesislerindeki depolama hizmetlerine yönelik olarak farklı havaalanları ve farklı miktarlar için farklı fiyatların sunulduğu görülmektedir. Aynı e-postada, bazı havaalanlarına ilişkin talebin operasyonel ve yapısal sebeplerle ve mevcut kapasite yetersizliği sebebiyle karşılanamayacağı ifade edilmiştir. Dolayısıyla söz konusu pazarda fiyatların talep edilen alan ve miktara göre değişiklik gösterebildiği; öte yandan kapasiteye bağlı veya birtakım yapısal aksaklıklar sebebiyle alıcıların taleplerinin zaman zaman karşılanamayabileceği görülmektedir.

(29) “RE: triplestar” konulu e-postalarda yer alan ifadelerden, şikâyete konu TRIPLE STAR’ın PO AIR ile büyük meblağlı işlerde ticari ilişki içerisinde olduğu anlaşılmaktadır. Esasen, ticari riskin yüksek olduğu, büyük tutarlarda işlerin yapıldığı böyle bir pazarda PO AIR açısından riski daha düşük, daha büyük ve kurumsal bir aracıyla çalışmanın daha makul olduğu değerlendirilmektedir.

(30) Uluslararası Satışlar Direktörü (…..), Havacılık Müdürü (…..), Havacılık Satış Müdürü (…..) ve SOCAR çalışanı (…..) arasında gerçekleşen “GA fiyatları” konulu e-posta yazışmalarında küçük müşteriler için verilen teklifler konu edilmiş olup, bu yazışmalardan, farklı müşterilere farklı fiyat teklifleri verildiği anlaşılmıştır.

(31) “RE: gümrüklü fiyatlar” konulu e-postalarda küçük müşterilere verilebilecek fiyat indirimleri tartışılmaktadır. Yazışmalarda geçen “Reseller tarzında fiyat versek nasıl olur? Örneğin Hay-hay veya Triplestar'a uyguladığımız şekilde... Ama primi çok daha düşük tutmamız gerekir... Ya da meydan bazında en yüksek havayolu müşteri fiyatlarımızı alıp üstüne ciddi bir ilave koyarak da ilerleyebiliriz…” ve “Küçük müşteri fiyatlarından %(…..) indirim kastediyorsun değil mi? Diğer resellerlarınki (…..) % civarında.” ifadelerinden Hay-hay ve TRIPLE STAR gibi müşterilere daha yüksek indirim verilebilirken daha küçük müşterilere daha az indirim verilmesinin kararlaştırıldığı görülmektedir. Buradan aracıların büyüklükleri ve kurumsallıkları göz önünde bulundurularak riskten korunma amaçlı indirim tutarlarının değişiklik gösterdiği görülmektedir. Yine hem bu yazışmalardan hem de taraflardan gelen cevabi yazılardan TRIPLE STAR’ın pazarda diğer alıcılara kıyasla daha büyük olduğu dolayısıyla daha fazla indirim elde edebileceği sonucuna ulaşılmaktadır.

(32) “Gümrüklü Fiyatlar” konulu belgeden jet akaryakıtı ürününün fiyatının oluşumu hakkında bilgi edinmek mümkündür. Belgede yer alan “Mal bedelinin tespitinde TÜPRAŞ tarafından rafineriler itibariyle ilan edilen gümrüklü satış fiyatları (KDV Hariç) baz alınacaktır. TÜPRAŞ tarafından tespit edilen TL/M3 bazındaki fiyatın 1000'e bölünmesi suretiyle TL/LT fiyatı tespit edilecektir. Tespit edilen mal bedeline PO kar payı meydanlar itibariyle ilave edilecektir. POAŞ marjı her ay başından geçerli olmak ve o ay için uygulanmak üzere bir önceki ayın POAŞ marjı*((ÜFE+DSK)/2) formülü ile bulunacaktır.” ifadelerinden, fiyat oluşumunda yer alan sabit kalemlere eklenen tutarların kâr marjını barındırdığı, kâr marjının da ürünün satılacağı havaalanı özelinde değişiklik gösterdiği anlaşılmaktadır.

I.4.1.2. THY OPET’te Elde Edilen Bilgi ve Belgelere İlişkin Değerlendirmeler

(33) (…..) /AVIATION FUEL REQUEST” konulu e - postada yer alan “… Ayrıca bu şirketin (…..) ile ortaklığı olduğundan zaten doğal olarak (…..) ile anlaşmaları vardır. Biz çalışma prensibi olarak, bu tür “aracı” konumunda her şirketle çalışmıyoruz. Bu konu kendilerine böyle iletilmiş olmasına rağmen tekrar bir randevu ile görüşmenin pek anlamı olmayacaktır.” i fadelerinden, THY OPET’in prensip olarak “aracı” konumundaki her firmayla çalışmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla yüksek teminat bedellerinin olduğu, finansal riskin yüksek olduğu bu pazarda firmaların aracı şirketler bakımından güven temin eder nitelikte olması aranmakta, bunun neticesinde de firmalar aracı şirke tle çalışma konusunda seçici davranabilmektedirler.

(34) “Re:JET YAKITI” konulu e-postalarda (…..) THY OPET ile çalışmak için teklif almak istediği ve söz konusu teklif talebinin THY OPET tarafından reddedildiği anlaşılmaktadır. Bahse konu talebin reddedilmesinin sebebinin THY OPET’in mevcutta çalıştığı bir aracı firma bulunmasından kaynaklandığı görülmektedir.

I.4.1.3. TRIPLE STAR’da Elde Edilen Bilgi ve Belgelere İlişkin Değerlendirmeler

(35) “Triplestar kontrat fiyatı hk” konulu e-postalarda yer alan ifadelerden TRIPLE STAR’ın

alım yapacağı yüksek miktarda ürün için indirim talep ettiği ve miktarın yüksek olduğu için indirim talebinin karşılandığı görülmektedir.

(36) “Fiyatlandırma” konulu belgeden ise, jet akaryakıtı ürününün differantial ücretinin [4] dolayısıyla buna bağlı olarak toplam fiyatın havaalanlarına göre değişiklik gösterdiği anlaşılmıştır.

(37) Yerinde inceleme sırasında teşebbüsten alınan sözleşme örneğine bakıldığında, işbu dosya konusu ürünün fiyatının ne şekilde oluşacağının formülize edildiği görülmektedir. Bahse konu fiyatlandırmada, bir önceki 15 günlük ortalama değer (taban fiyat); tedarikçinin kâr marjı (differantial ücreti); TÜPRAŞ tarafından belirlenen rafineri primi ve havaalanı imtiyaz bedeli esas alınmaktadır. Böyle bir fiyatlandırma sisteminde havaalanı imtiyaz bedelinin her havalimanı için değişiklik gösterebileceği; tedarikçi kâr marjının ise ticarete konu ürünün miktarı, alıcı firmanın büyüklüğü ve tedarikçiye yaratacağı finansal riskin oranına göre değişebilmesi sebebiyle her bir aracı firma için her bir havaalanında farklı fiyatların oluşacağı açıktır.

I.4.2. Genel Değerlendirme

(38) Başvuru konusu iddiaların kapsamlı olarak incelenmesi bakımından sektörün genel işleyişi ve firmaların aracı tercihlerinde dikkate aldıkları hususlar değerlendirilmiştir.

(39) Rafinerilerden havaalanlarına aktarılan Jet A-1 yakıtı yetkili tedarikçi firmaların depolarında depolanmakta ve buradan park alanında bekleyen uçaklara yakıt ikmali yapılmaktadır. Tedarikçi firma yakıt satışını doğrudan yapabileceği gibi bazı aracı kuruluşlar vasıtasıyla da bu işlemi gerçekleştirebilmektedir. Yetkili tedarikçi firmanın tercih edeceği bu iki satış şekli arasındaki fark yakıtın fiziki ikmali noktasında değil; faturalama aşamasında ortaya çıkmaktadır. Aracı firma üzerinden satış yapılıyorsa müşteriye faturalamayı doğrudan bu aracı şirket yapmaktadır. Aracı firma, kendi ticari ve mali yapısını, maliyetlerini göz önünde bulundurarak, bağımsız bir şekilde müşteriye faturalamayı gerçekleştirmektedir. Müşterilerin, aracı firmalardan tedarik yapmayı tercih etmesinin nedenleri arasında; tedarikçi firmalar tarafından aranan finansal şartların ilgili müşteri tarafından sağlanamaması, müşterinin kredi riskinin bulunması, daha geniş/esnek ödeme vadelerine ihtiyaç duyması, düşük yakıt tüketimlerinin olması, spot/anlık gereksinimlerin hızlı/esnek şekilde karşılanması ihtiyacı gibi hususlar bulunabilmektedir. Dolayısıyla aracı firmalar sayesinde müşterilerin ödeme kolaylık ve esnekliğine kavuşmaları mümkün olabilmektedir.

(40) Aracı firmayla çalışan yetkili tedarik şirketleri bu işlemden doğan mali risklerini aracının güvenilirliği nispetinde differantial ücretine yüklemektedir. Dolayısıyla görece daha küçük bir alıcı ile yapılan veya daha büyük miktarda ürünün konu edildiği bir ticari ilişkide tedarik şirketi bu işlemden doğabilecek zararını teminat altına almak adına differantial ücretini yükseltebilecektir. Bu doğrultuda “RE: gümrüklü fiyatlar” konulu e-postalarda yer alan ve müşteri büyüklüklerine göre teklif edilebilecek indirim oranlarının tartışıldığı durum pazarın işleyişi çerçevesinde tedarikçi firmaların davranışları bakımından makul görülmektedir.

(41) Öte yandan dosya mevcudunda yer alan ve teşebbüslerden elde edilen, her bir yetkili tedarik şirketinin İstanbul Atatürk Havalimanı’nda 2016-2017-2018 yıllarında aracı/müşteri firmalara yaptıkları satışların hacim ve fiyat bilgilerine aşağıda yer verilmiştir:

[4] Differantial ücreti, satıcı ile alıcı arasındaki anlaşmada mutabık kalınmış bir ücret farkını ifade etmekte olup, alıcı ve satıcının karı bu fark üzerinden ortaya çıkmaktadır.

Tablo 1: Yetkili Tedarik Şirketlerinin İstanbul Atatürk Havalimanı’nda 2016-2017-2018 Döneminde Aracı/Müşteri Firmalara Yaptığı Satışların Hacim ve Fiyatları 5

TRIPLE STAR AFC PETROL LİMİTED BLUEPLAN AVİATON SERVICES

2016 2017 2018 2016 2017 2018 2016 2017 2018

UPJET LİMİTED. UNITED AVIATION SERVICES JETEX FZCO

2016 2017 2018 2016 2017 2018 2016 2017 2018

Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat

2016 2017 2018 2016 2017 2018 2016 2017 2018

JET PARTNER AVIATION SERVICES LTD. AVFUEL CORPORATION NETJETS

5 İhraç kayıtlı satışlar Cent/Gallon (USC/USG) cinsinden, gümrüklü satışlar Türk Lirası/Litre (TL/lt) cinsinden fiyatlandırılmıştır. Toplam Fiyat [Platts Jet A1

FOB/CIF Med + diferansiyel hizmet bedeli] formülü ile oluşmakla beraber, tabloda yer alan değerler diferansiyel (USC/USG) verisini yansıtmaktadır.

6 USG: ABD Galonu (Sıvı Hacim Birimi)

7 SOCAR tarafından gönderilen veriler USD/LT cinsindendir.

2016 2017 2018 2016 2017 2018 2016 2017 2018

Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat

Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat

PETROFER AG VITOL AVIATION SOCAR TURKEY HAVACILIK ANONİM ŞİRKETİ

2016 2017 2018 2016 2017 2018 2016 2017 2018

Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat Satış Fiyat

Kaynak: Cevabi Yazılar

(42) Yukarıdaki tablo incelendiğinde, her bir tedarikçi firmanın farklı aracılarla farklı fiyatlarla çalıştığı görülmektedir. TRIPLE STAR’ın diğer alıcılara nispeten daha büyük bir firma olduğu ve daha büyük miktarlı alımlara konu ticari ilişkilerde bulunduğu, bu nedenle firmalar tarafından tercih edildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla ticarete konu ürünün değerinin çok yüksek olması sebebiyle tedarikçi firmalar makul nedenlerle daha büyük ve kurumsal olan aracıları tercih edeceklerdir. Yine söz konusu verilerden, 2016 yılından günümüze kadar olan süreçte pazara yeni alıcıların da girdiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla pazara girişlerin önünde herhangi bir engel bulunmadığı değerlendirilmektedir.

(43) Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde, bahse konu pazarda çok sayıda tedarikçi-aracı-müşteri grubunun bulunması, çalışılacak aracı firmanın belirlenmesinde ticari hayatın gerektirdiği birtakım şartların aranmasının olağan olması, ticarete konu ürünün fiyatının yüksekliği sebebiyle alıcıların üstleneceği teminat yükümlülüklerinin fazla olması, gerek yerinde incelemelerde gerekse teşebbüslerden istenen bilgi ve belgelerde incelemeye konu uygulamaların, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma veya uyumlu eylemden kaynaklandığına ya da aynı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir kötüye kullanma teşkil ettiğine dair herhangi bir bulgu veya emareye ulaşılmaması nedenleriyle PO AIR, THY OPET ve TRIPLESTAR hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.

J. SONUÇ

(44) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.