Sümer Holding A.Ş.'ye ait TÜMOSAN/Türk Motor ve Traktör İşletmesi'nin özelleştirme yoluyla devredilmesi…

REKABET KURUMU

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Mustafa PARLAK

Üyeler: A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,

Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,

M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Alper KARAKURT,

Osman Tan ÇATALCALI

C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

Ziya Gökalp Cad. No: 80 Kurtuluş / Ankara

D. TARAFLAR: T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

Ziya Gökalp Cad. No:80 Kurtuluş / Ankara

Alçelik Çelik Yapı İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Merkezefendi Mah. Tercüman Sit. A-10 Blok No:12

Zeytinburnu / İstanbul

Güneş Turizm Seyahat Sanayi Ticaret A.Ş.

Çayhane Sok. No:1 Topkapı / İstanbul

Konya Ortak Girişim Grubu

Konya Sanayi Odası 1. Organize Sanayi İstikamet Cad.

42300 Selçuklu / Konya

Karacabay Turizm ve Motorlu Taşıtlar Ticaret Ltd. Şirketi

Hüdavendigar Cad. No:20 Ortaklar İş Merkezi Kat:1

Sirkeci / İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Sümer Holding A.Ş.'ye ait TÜMOSAN/Türk Motor ve Traktör İşletmesi'nin özelleştirme yoluyla devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.3.2004 tarih ve 1296 sayı ile giren ve en son 9.4.2004 tarih ve 1822 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine,

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 20.4.2004 tarih ve 2004-3-34/ÖN-04-YY sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 26.4.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/94 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Sümer Holding A.Ş.’ye ait TÜMOSAN / Türk Motor ve Traktör İşletmesi'nin,

- Alçelik Çelik Yapı İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından özelleştirme

yoluyla devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro

ve pazar payları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen

ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılmaması nedeniyle, izne tabi bir işlem

olmadığı,

- Güneş Turizm Seyahat Sanayi Ticaret A.Ş. tarafından özelleştirme yoluyla

devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro ve pazar

payları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen ciro ve

pazar payı eşiklerinin aşılmaması nedeniyle, izne tabi bir işlem olmadığı,

- Konya Ortak Girişim Grubu tarafından özelleştirme yoluyla devralınması

işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro ve pazar payları

bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen ciro ve pazar payı

eşiklerinin aşılmaması nedeniyle, izne tabi bir işlem olmadığı,

- Karacabay Turizm ve Motorlu Taşıtlar Ticaret Limited Şirketi tarafından

özelleştirme yoluyla devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki

toplam ciro ve pazar payları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.

maddesinde belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılmaması nedeniyle,

izne tabi bir işlem olmadığı,

ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. TÜMOSAN/ Türk Motor ve Traktör İşletmesi (Tümosan İşletmesi)

Her çeşit motor, tahrik ve aktarma organları ile emsali teçhizatı üretmek esas gayesiyle 23 Haziran 1976 tarihinde kurulan Tümosan İşletmesi Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 18.8.1998 tarih ve 98/58 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. Tümosan İşletmesi 7.2.2003 tarihinden itibaren Sümer Holding'e bağlı bir işletme olarak faaliyetlerine devam etmektedir.

Tümosan İşletmesi'nde dizel motor ve traktör olmak üzere iki ana ürün üretilmektedir. Traktör ve dizel motor üretiminde kullanılan teknoloji yüksek

miktardaki üretime göre düzenlenmiş olup, imalat hatları genel olarak transfer hatlarından ve özel tezgahlardan oluşmaktadır.

Traktör, otomotiv, deniz ve endüstriyel sahalarda uygulanabilirliği olan dizel motorlar model olarak 3 silindirli ve 4 silindirli olarak üretilmektedir. Dizel motorun alt ürün gruplarını oluşturan motor bloğu, silindir kafası ve ana yatak kepi Tümosan İşletmesi'nin kendi dizel motorlarının imalinde kullanılmakta ve yurtiçine sadece yedek parça amaçlı satılmaktadır. Tümosan İşletmesi'nin bu ürün grubu bakımından tek vardiyadaki üretim kapasitesi Tablo-1'de sunulmaktadır.

Tablo-1: Ürün Bazında Kapasite

Ürün Kapasite (Adet/yıl)

Dizel Motor 25.000

Son 5 yılda Tümosan İşletmesi'nin dizel motor ve alt ürünleri itibarıyla üretim miktarına Tablo-2'de yer verilmektedir.

Tablo-2: Üretim Miktarı (Adet)

Ürünler 1999 2000 2001 2002 2003/9

Dizel Motor 1.347 985 252 510 560

Tümosan İşletmesi tarafından üretilen motorlar genel olarak İşletme'nin traktör imalatında girdi olarak kullanılmaktadır. Doğrudan satışa sunulan motorlar ise jeneratör imalatında kullanılan endüstriyel amaçlı motorlarla sınırlı olup, İşletme'den alınan bilgilere göre bunlar bakımından Tümosan İşletmesi'nin sahip olduğu pazar payı önemli bir seviyede değildir. Aksa Jeneratör, Teksan Jeneratör, Genpower, Çukurova, İşbir, Emsa gibi çok sayıda irili ufaklı ithalatçının faaliyet gösterdiği sektörde, sektör yetkilileri 2003 yılında endüstriyel amaçlı dizel motor satışlarının 9.000-10.000 adet civarında olduğunu tahmin etmektedirler. Tümosan İşletmesi tarafından 2003 yılında satılan dizel motor sayısı dikkate alındığında İşletme'nin endüstriyel amaçlı dizel motor pazarında yaklaşık %…... pazar payına sahip olduğu tahmin edilmektedir. Tümosan İşletmesi'nin yıllar itibarıyla dizel motor satışları Tablo-3'de sunulmaktadır.

Tümosan İşletmesi'nin üretimini gerçekleştirdiği diğer ürün traktördür. Traktörün alt ürün gruplarını oluşturan dişli kutusu, transmisyon kutusu, ön dingil mesnedi, arka kapak, aks kovanı gibi ürünler İşletme'nin traktör üretiminde girdi olarak kullanılmakta ve sadece yedek parça amaçlı olarak satılmaktadır. İşletme'nin traktöre ve alt ürün gruplarına ilişkin tek vardiyadaki üretim kapasitesi Tablo-4'de sunulmaktadır.

Tablo-4: Ürün Bazında Kapasite

Ürünler Kapasite (Adet/Yıl)

Traktör 15.000

Son 5 yıl itibarıyla Tümosan İşletmesi'nin traktör ve alt ürünleri bakımından üretim miktarına Tablo-5'de yer verilmektedir.

Tablo-5: Üretim Miktarı (Adet)

Ürünler 1999 2000 2001 2002 2003/9

Traktör 850 316 144 190 330

İşletme'nin son 5 yılda gerçekleştirdiği traktör satışı ise Tablo-6'da sunulmaktadır. Tablo-6: Traktör Satışları (Adet)

Ürün 1999 2000 2001 2002 2003

Traktör 920 481 169 228 393 Tümosan İşletmesi'nin traktörde sahip olduğu son üç yıllık pazar payına Tablo- 7'de yer verilmektedir.

Tablo-7: Tümosan İşletmesi'nin Traktör Pazar Payı (%)

Ürün 2001 2002 2003

Traktör………..……

Motor ve traktör üniteleri bazında İşletme'nin yıllar itibarıyla kapasite kullanım oranına Tablo-8'de yer verilmektedir.

Tablo-8: Yıllar İtibariyle Kapasite Kullanım Oranı (%)

Ünite 1998 1999 2000 2001 2002 2003

Motor 11,2 5,4 3,9 1,0 2,0 3,0

Traktör 11,7 5,7 2,1 1,0 1,3 2,9 Tümosan İşletmesi'nin 2003 yılı cirosu ………………………… TL'dir.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün pazarının tespitinde; tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmaktadır. Tümosan İşletmesi’nin ana faaliyet konusu traktör üretimidir. Tarım sektöründe geniş bir kullanım alanı bulan traktörün yerini tutacak başkaca bir aracın varlığından söz etmek mümkün değildir. Söz konusu teşebbüsün bir diğer faaliyet alanı ise dizel motorlardır. Bu motorlar çoğunlukla İşletme'nin traktör üretiminde girdi olarak kullanılmaktadır. Piyasaya satışı yapılan dizel motorlar ise endüstriyel amaçlı olarak kullanılan dizel motorlardır. Bu çerçevede ilgili ürün pazarları olarak “traktör pazarı” ve “endüstriyel amaçlı dizel motor pazarı” belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili ürünler bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış koşullarının bölgesel bir farklılık göstermemesi dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde, özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik birimin ilgili ürün piyasasındaki pazar payının %20’yi veya cirosunun 20 trilyon TL’yi aşması ya da bu eşikler aşılmasa bile özelleştirilecek teşebbüsün hukuki veya fiili imtiyazlara sahip olması durumunda, ihale şartlarının kamuoyuna duyurulmasından önce, Rekabet Kurumu’na ön bildirimde bulunulacağı belirtilmektedir. Özelleştirmeye konu Tümosan İşletmesi'nin, faaliyet gösterdiği her bir pazardaki pazar payının ve cirosunun yukarıda belirtilen eşikleri aşmaması ve bu İşletme'nin herhangi bir hukuki ya da fiili imtiyazının bulunmaması nedeniyle söz konusu özelleştirme işleminin, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi anlamında ön bildirime tabi bir işlem olmadığı anlaşılmıştır.

1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca, ön bildirime tabi olmamakla birlikte, özelleştirme kapsamında gerçekleştirilecek devralmaya taraf olan teşebbüslerin ilgili ürün piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya toplam cirolarının 25

trilyon TL’yi aşması halinde, devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gerekmektedir.

Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde Sümer Holding’e ait Tümosan İşletmesi'nin 1998/4 sayılı Tebliğ'de belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerini tek başına aşmadığı görülmektedir. Dolayısıyla işlemin 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği İşletme'yi devralacak teşebbüslerin ilgili ürün pazarındaki ciro ve pazar payı büyüklüklerine bağlı olacaktır. Bu çerçevede Tümosan İşletmesi için teklif veren teşebbüslerin değerlendirilmesi ciro ve pazar payı eşikleri de göz önünde bulundurulmak suretiyle aşağıda yapılmıştır.

H.3.1. Alçelik Çelik Yapı İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Alçelik A.Ş.)

Alçelik A.Ş. özel ve kamuya ait alt yapı tesislerinin üretim, pazarlama, montaj, onarım, restorasyon, ithalat ve ihracatı, demir galvaniz ve çelik yapı elemanları imalatı, ıslah, sulama, içme suyu ve kanalizasyon tesisleri inşa etme, konut, işyeri, kara ve demiryolları ile köprü inşaatı alanlarında faaliyet göstermek üzere 2003 yılında kurulmuştur. Yeni kurulmuş bir şirket olması nedeniyle yukarıda sayılan alanlarda henüz herhangi bir pazar payı ve cirosu bulunmayan teşebbüsün traktör ve dizel motor alanlarında da faaliyeti, dolayısıyla pazar payı ve cirosu bulunmamaktadır. 2003 yılı rakamları dikkate alındığında, özelleştirmeye konu Tümosan İşletmesi'nin toplam cirosu (………………………. TL) ve pazar payı (traktörde % ….., endüstriyel amaçlı dizel motorda %…..) ilgili Tebliğ'de belirtilen eşiklerin altında kalmaktadır. Bu nedenle, Tümosan İşletmesi'nin özelleştirme yoluyla Alçelik A.Ş.'ye devredilmesi işlemi izne tabi bir işlem değildir.

H.3.2. Güneş Turizm Seyahat Sanayi Ticaret A.Ş. (Güneş A.Ş.)

1988 yılında genel olarak inşaat, turizm, temizlik konularında faaliyet göstermek üzere kurulan Güneş A.Ş., bu kapsamda konut inşaatı, servis işletmeciliği, araç kiralama, bina temizliği, atık toplama ve taşıma gibi alanlarda faaliyetlerine devam etmektedir. Albayrak Şirketler Grubu kuruluşu olan Güneş A.Ş.'nin ya da bağlı olduğu grupta yer alan diğer teşebbüslerin traktör ve dizel motor alanlarında herhangi bir faaliyetleri dolayısıyla pazar payları ve ciroları bulunmamaktadır. Özelleştirmeye konu olan Tümosan İşletmesi'nin toplam cirosu ve pazar payı ilgili Tebliğ'de belirtilen eşiklerin altında kaldığından, Tümosan İşletmesi'nin özelleştirme yoluyla Güneş A.Ş.'ye devredilmesi işlemi izne tabi bir işlem değildir. H.3.3. Konya Ortak Girişim Grubu

Tümosan İşletmesi ihalesine müşterek teklif vermek üzere kurulan Konya Ortak Girişim Grubu mobilya imalatı ve pazarlaması, otomotiv yedek parça ve yan sanayi, alüminyum doğrama ve yapı malzemeleri imalatı, tarım makineleri

imalatı, demir, sac ticareti, madeni eşya imalatı, kalıp sanayi, bilgisayar sistemleri, ambalaj sanayi, iş makinaları ve hırdavat ticareti, gıda maddeleri pazarlama gibi alanlarda faaliyet göstermekte olan çeşitli teşebbüs ve işadamları ile Konya Ticaret Odası ve Konya Sanayi Odası gibi teşekküllerden oluşan 35 ortaklı bir oluşumdur. Konya Ortak Girişim Grubu'nu oluşturan gerçek ve tüzel kişilerin doğrudan ya da sahibi oldukları ya da aynı grupta yer alan başka teşebbüsler vasıtasıyla traktör ve dizel motor üretimi alanlarında faaliyetleri bulunmamaktadır. Ortaklardan sadece ortak girişim grubunda %1 oranında paya sahip Hasan Topal’ın sahibi olduğu Alhas Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti. traktör bayiliği yapmakta ve Tümosan traktörleri satmaktadır.

Tümosan İşletmesi'nin toplam cirosu ve pazar payı ilgili Tebliğ'de belirtilen eşiklerin altında kaldığından, Tümosan İşletmesi'nin özelleştirme yoluyla Konya Ortak Girişim Grubu'na devredilmesi işlemi izne tabi bir işlem değildir.

Diğer yandan "Ortak Girişim Beyannamesi"ne göre, Tümosan İşletmesi'ne ilişkin ihalenin Konya Ortak Girişim Grubu tarafından alınması halinde, Özelleştirme İdaresince belirlenecek süre içinde, sermayesinin en az % 51'ine ortak girişim grubu üyelerinin sahip olacağı bir anonim şirket kurulacaktır. Yukarıda yapılan, "Tümosan İşletmesi'nin Konya Ortak Girişim Grubu tarafından devralınması halinde bu işlemin Rekabet Kurulu'nun iznine tabi olmayacağı" yönündeki değerlendirme kurulacak anonim şirketin kontrolünün tek başına Konya Ortak Girişim Grubu'na ait olması durumu için geçerlidir.

H.3.4. Karacabay Turizm ve Motorlu Taşıtlar Ticaret Ltd. Şti. (Karacabay Ltd. Şti.)

Karacabay Ltd. Şti. esas olarak finansal kiralama işi ile iştigal etmektedir. Bu şirketle aynı grupta yer alan Land Traktör Dış Ticaret Limited Şirketi ise saman balyalama makinesi ithalatı ve satışı ile uğraşmaktadır. Karacabay Ltd. Şti. ya da aynı grupta yer alan Land Traktör Dış Ticaret Limited Şirketi’nin traktör ve dizel motor alanlarında herhangi bir faaliyetleri bulunmamaktadır. Tümosan İşletmesi'nin toplam cirosu ve pazar payı ilgili Tebliğ'de belirtilen eşiklerin altında kaldığından, Tümosan İşletmesi'nin özelleştirme yoluyla Karacabay Ltd. Şti’ne devredilmesi işlemi izne tabi bir işlem değildir.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Sümer Holding A.Ş.’ye ait TÜMOSAN/ Türk Motor ve Traktör İşletmesi'nin,

- Alçelik Çelik Yapı İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından özelleştirme

yoluyla devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro

ve pazar payları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen

ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılmaması nedeniyle, izne tabi bir işlem

olmadığına,

- Güneş Turizm Seyahat Sanayi Ticaret A.Ş. tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro ve pazar payları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılmaması nedeniyle, izne tabi bir işlem olmadığına,

- Konya Ortak Girişim Grubu tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro ve pazar payları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılmaması nedeniyle, izne tabi bir işlem olmadığına,

- Karacabay Turizm ve Motorlu Taşıtlar Ticaret Limited Şirketi tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro ve pazar payları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen eşiklerin aşılmaması nedeniyle, izne tabi bir işlem olmadığına,

OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.

(Rekabet Kurulu’nun 29.04.2004 tarih ve 04-30/348-85 sayılı Kararı)

KARŞI OY GEREKÇESİ

Özelleştirme kapsamında bulunan Sümer Holding A.Ş.’ne ait Türk Motor ve Traktör İşletmesi (TÜMOSAN)’nin özelleştirme yoluyla devredilmesi işlemine izin veren Kurul Kararı’na, 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu’na Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin” 6.maddesinin “… karar taslağında teklif sahiplerinin sayısının üçten fazla olması halinde, ilk üç teklif sahibine ilişkin devralma işlemine yönelik Rekabet Kurulu Kararları Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na tebliğ edilmeden, diğer teklif sahiplerine ilişkin izin başvurusunda bulunulamaz” hükmüne göre Kurul’umuzca ancak ilk üç teklif için karar verilebileceği düşüncesiyle karşıyım.

Rıfkı ÜNAL

Kurul Üyesi

Rekabet.Kurulu’nun 29.4.2004 Gün ve 04-30/348-85 Sayılı Karar’ına

KARŞI OY GEREKÇESİ

Rekabet Kurumu ile Özelleşme İdaresi Başkanlığı arasındaki ön bildirim ve izin ilişkilerini düzenleyen 1998/4 sayılı Tebliğ’in 6.maddesinde “...Şu kadar ki, karar taslağında teklif sahiplerinin sayısının üçten fazla olması halinde, ilk üç teklif sahibine ilişkin devralma işlemine yönelik Rekabet Kurulu Kararları Özelleştirme İdaresi Başkanlığına tebliğ edilmeden diğer teklif sahiplerine ilişkin izin başvurusunda bulunulamaz” gibi açık bir ifade yer almışken Rekabet Kurulu’nun üçten fazla teklif hakkında karar vermek zorunda bırakılmasının, Kurul’un kendi yayınladığı Tebliğ’e aykırı davranması anlamını taşıdığı ve yanlış olduğu kanısındayım.

Bu düşünce ile, başlıkta anılan Karar’a katılmadım.

Murat GENCER

Kurul Üyesi