Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.'nin Yavşan Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

10

Başkan: Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)

Üyeler: Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN,

Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B.RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Neşe Nur YAZGAN

C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: - T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

Ziya Gökalp Cad. No:80

Kurtuluş / Ankara

D. TARAFLAR: - T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

Ziya Gökalp Cad. No:80

Kurtuluş / Ankara

- Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.

Atatürk Bulv. No: 27 Unkapanı 34083 İstanbul

- Cihanbeyli Madencilik Makine Kimya Ortak Girişim

Grubu

Üçleroğlu Tuz Fabrikası Konya Yolu 2 km Cihanbeyli

Konya

- YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı Taahhüt

Madencilik Sanayi Ticaret Ltd. Şti.

Vedat Dalokay Cad. No: 112 G.O.P. Ankara

- Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Tic. A.Ş. - Şenol Mutlu

Ortak Girişim Grubu

Aşağı Eğlence Mestan Sok. No: 2/9 Etlik Ankara

E. DOSYA KONUSU: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Yavşan Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Yavşan Tuzlası’na ait tuz üretim işi ile ilgili varlıkların “işletme hakkının verilmesi” ve “satış” yöntemleri ile bir bütün halinde özelleştirme yoluyla devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Tuz Sanayi İşletmeleri Müessesesi ile Yaprak Tütün İşletmeleri ve Sanayi Müessesesi’nin özelleştirilmesi ile ilgili olarak, 1998/4 sayılı

"Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Rekabet Kurulu Tebliği"nin 4. maddesi uyarınca, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) 26.3.2003 tarih, 798 sayı ile önbildirimde bulunmuştur. Yapılan inceleme sonucu düzenlenen 21.4.2003 tarih ve 916 sayılı Mesleki Daire Görüşü ile ÖİB’nin tuz ile ilgili görüşlerini bildiren yazısı, 12.5.2003 tarih, REK.0.07.00.00/65 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-32 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek ele alınmış ve 15.5.2003 tarih, 03-32/396-M sayılı Kararı’nda tuz müessesesine bağlı özelleştirme işlemlerinde, Kayacık, Kaldırım ve Yavşan göl tuzlalarının birbirinden bağımsız teşebbüslere devredilmesinin rekabetçi bir yapının tesisi için gerekli olduğu, ancak İzmir Çamaltı Tuzlası’nın münferiden veya göl tuzlalarından herhangi birisiyle birlikte devredilmesinin mümkün olabileceği karara bağlanmıştır.

Kurum kayıtlarına 16.11.2005 tarih, 7911 sayı ile giren nihai bildirimde ise, TEKEL’in Yavşan Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Yavşan Tuzlası’na ait tuz üretim işi ile ilgili varlıkların “işletme hakkının verilmesi” ve “satış” yöntemleri ile bir bütün halinde özelleştirildiği bildirilerek ihalede teklif veren teşebbüslerin 1998/4 sayılı Tebliğ bakımından değerlendirilmesi talep edilmiştir. Anılan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 2.12.2005 tarih ve 2005-3-128/ÖN-05-PU sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 5.12.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-120/281 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-82 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

80

 Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Yavşan Tuz

İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Yavşan Tuzlası’nın, Cihanbeyli

Madencilik Makine Kimya Ortak Girişim Grubu, YDA İnşaat Sanayi ve

Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı Taahhüt Madencilik Sanayi Ticaret Ltd. Şti. Ortak

Girişim Grubu, Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş. - Şenol MUTLU

Ortak Girişim Grubu teşebbüslerinden herhangi biri tarafından özelleştirme

yoluyla devralınması işleminin, 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir

devralma işlemi niteliği taşıdığı,

 Yavşan Tuzlası’nın ham tuz pazarındaki pazar payı ve cirosu itibarıyla,

1998/4 Tebliğ’in 5. maddesi belirtilen eşikleri aşmadığına, diğer yandan

ihaleye en yüksek teklifi veren ilk üç teşebbüsün hiçbirinin söz konusu

pazarda faaliyeti olmaması nedeniyle, ciro ve pazar payları

bulunmadığından, işlemin Tebliğ’in anılan maddesi anlamında izne tabi bir

işlem olmadığı

ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)

TEKEL Tuz Sanayii Müessesesi (TEKEL Tuz), TEKEL’e bağlı alt birim olarak faaliyetini sürdürmektedir. Tuzlalar, TEKEL’in Tuz Sanayi Müessesesi’ne bağlı olup, münhasıran TEKEL’in kontrolünde bulunmaktadır.

TEKEL, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun (4046 sayılı Kanun) çerçevesinde, 5.2.2001 tarih ve 2001/06 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) Kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. TEKEL’in %100’ü Özelleştirme İdaresi’ne aittir.

Tekel bünyesinde bulunan tuzlaların yıllar itibarıyla üretim ve satış miktarları ile son iki yılın pazar paylarına Tablo 1’de yer verilmiştir:

Tablo 1: TEKEL Tuz Üretim ve Satış Miktarları ile Pazar Payları

2003 2004

Üretim (ton) Satış (ton) Pazar Üretim Satış Pazar

* Kaya ve kaynak tuzlalarının payları çok küçük olduğu için hesaba katılmamıştır.

Kaynak: Tekel

Yavşan Tuzlası, 1927 yılında hizmet vermeye başlamış ve 1947’de planlı üretime geçmiştir. Üretim, onüç adet kristalizasyon havuzunda dönüşümlü olarak yapılmakta ve tuz toplanan kristalizasyon havuzları bir sonraki yıl bekletilmektedir. İşletmenin üretim kapasitesi (…….) ton/yıl olup, 2004 yılı üretimi (………) ton düzeyinde gerçekleşmiştir.

Yavşan Tuzlası’ndan yapılan tüm satışlar, TEKEL’in belirlediği kurum içi fiyat üzerinden TEKEL Pazarlama ve Dağıtım’a devredilmek suretiyle gerçekleştirilmektedir. Tuzun iç satış fiyatı, maliyet bedelleri, dönem giderleri ve kârdan oluşmaktadır. İşletmenin 2004 yılı cirosu (net satışlar) (………) YTL olarak gerçekleşmiş olup, pazar payı yaklaşık % (……) seviyesindedir.

Yavşan Tuzlası’na en yüksek üç teklifi veren teşebbüslerin değerlendirilmesi aşağıda yapılmıştır.

H.1.2. Cihanbeyli Madencilik Makine Kimya Ortak Girişim Grubu

Yavşan Tuzlası’nın özelleştirilmesi ihalesine katılmak üzere Rifat Üçleroğlu Genel Gıda İnş. Nakliye Madencilik San. ve Tic. A.Ş. (%42), Aybala Gıda Turizm Nakliyat San. ve Tic. A.Ş. (%16) ve HSN Tarım Kimya ve Gıda San. Tic. Ltd. Şti. (%42) arasında ortak girişim kurulmuştur.

Rifat Üçleroğlu Genel Gıda İnş. Nak. Maden. San. ve Tic. A.Ş., ham tuz işleme ve nakliyat işi ile iştigal etmekte olup, ham tuz üretiminde bulunmamaktadır. Diğer yandan, Aybala Gıda Tur. Nak. San. ve Tic. A.Ş. ve HSN Tar. Kim. ve Gıda San. Tic. Ltd. Şti.’nin ham tuz pazarında doğrudan faaliyeti bulunmamaktadır. Sonuç olarak Ortak Girişim Grubu üyelerinin ilgili ürün pazarında pazar payı ve cirosu bulunmamaktadır.

H.1.3. YDA İnşaat San. ve Tic. A.Ş. - İzgi Yapı ve Maden San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu

Yavşan ve Kayacık Tuzlalarının özelleştirilmesi ihalelerine katılmak üzere YDA İnşaat San. ve Tic. A.Ş. ile İzgi Yapı ve Maden San. Tic. Ltd. Şti. arasında ortak girişim kurulmuştur. Her iki şirket de inşaat ve taahhüt işleri ile iştigal etmektedir.

Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, teşebbüsün Kayacık Tuzlası’nın ihalesine de katıldığı ve 3. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.

YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı ve Maden San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu’nun gerek ortak girişim olarak gerekse ana teşebbüsler olarak ham tuz pazarında herhangi bir faaliyeti, dolayısıyla ilgili pazarda payı ve cirosu bulunmamaktadır.

H.1.4. Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş. - Şenol Mutlu Ortak Girişim Grubu

170

Yavşan Tuzlası’nın özelleştirilmesi için müştereken teklif vermek üzere kurulan Ortak Girişim Grubu Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş. ve Şenol Mutlu’dan oluşmaktadır.

Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, aynı gruba dahil Özmutlu Madencilik San. İnş. ve Tic. A.Ş.’nin her iki şirkette de pay sahibi ve yönetim kurulu üyesi Birol Mutlu ile Ortak Girişim Grubu kurarak Kaldırım ve Kayacık Tuzlalarının ihalelerine katıldığı ve sırasıyla 2. ve 1. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.

Akaryakıt pazarında faaliyet gösteren Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş. ve Şenol Mutlu’nun ham tuz pazarında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

Tuzun gerek sanayideki kullanımı gerekse insan beslenmesindeki rolü nedeniyle ikamesi olmayan bir ürün olduğu göz önünde bulundurularak, ilgili ürün pazarı herhangi bir işlemden geçmemiş tuz olarak tanımlanabilecek “ham tuz pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

İnceleme konusu dosya bakımından ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları Dahili” olarak belirlenmiştir.

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

Yavşan Tuzlası’na ait tuz üretim işi ile ilgili varlıkların bir bütün halinde “işletme hakkının verilmesi” ve “satış” yöntemi ile özelleştirilmesi işlemi sonucunda, Yavşan Tuzlası’nın kontrolü el değiştireceği için, işletmenin özelleştirme kapsamında en yüksek teklif veren ilk üç teşebbüsten herhangi birine devredilmesi, 1998/4 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi kapsamında bir devralma işlemidir.

210

1998/4 sayılı Tebliğ hükümlerine göre; bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer hak ve araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü değiştirecek ya da karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet üretimine yönelik birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü

1

devrinde, Tebliğ’de öngörülen diğer kriterlerin de karşılanması durumunda Rekabet Kurulu izni gerekmektedir.

Kurum kayıtlarına 26.3.2003 tarih ve 798 sayı ile intikal eden ÖİB yazısında; özelleştirme kapsamında olan TEKEL’in Tuz Sanayi İşletmeleri Müessesesi ile Yaprak Tütün İşletmeleri ve Sanayi Müessesesi’nin satışı konusunda ihale şartnamelerinin hazırlığına esas olacak Rekabet Kurulu görüşünün bildirilmesi talep edilerek ön bildirimde bulunulmuştur. Yapılan inceleme sonucunda alınan 15.5.2003 tarih ve 03-32/396-M sayılı Kurul Kararı’nda; tuz müessesesine bağlı özelleştirme işlemlerinde, Kayacık, Kaldırım ve Yavşan göl tuzlalarının birbirinden bağımsız teşebbüslere devredilmesinin rekabetçi bir yapının tesisi için gerekli olduğu, ancak İzmir Çamaltı Tuzlası’nın münferiden veya göl tuzlalarından herhangi birisiyle birlikte devredilmesinin mümkün olabileceği belirtilmiştir.

Gerek Mesleki Daire Görüşü, gerekse anılan Kurul Kararı’nda vurgulandığı üzere, özelleştirme sonrasında ham tuz pazarında TEKEL’in sahip olduğu pazar gücünü temsil eden üç göl tuzlasının tek bir teşebbüsün kontrolüne geçmesi ham tuz pazarındaki rekabetin tesisini önemli ölçüde engelleyecek ve özelleştirmeden beklenen yararları en aza indirgeyecektir. Bu nedenle, ham 1

Ciro, pazar payı ya da hukuki veya fiili imtiyaza ilişkin.

tuz pazarında özelleştirme sonrasında yeter sayıda teşebbüsün etkin olarak faaliyet göstermesine imkan tanınması bu sektördeki rekabetin tesisi bakımından önemlidir. Tuzun gıda dışında da sanayinin pek çok alanında girdi olarak kullanılması göz önünde bulundurulduğunda, ham tuz pazarında oluşacak sağlıklı rekabet koşulları ilgili olduğu diğer sektörleri de etkileyecektir.

Özelleştirme İdaresi’nin 31.8.2005 tarihli davetiyesinde, Kaldırım, Kayacık ve Yavşan tuzlalarının ayrı ayrı 21.1.2032 tarihine kadar tesis edilen maden ruhsatı ve buluculuk hakları ile ayrıntıları İhale Şartnamesinde belirtilen tuz üretim işi ile ilgili varlıklar bir bütün halinde “işletme hakkının verilmesi” ve “satış” yöntemi ile ihale edileceği duyurulmuştur. Ayrıca konuyla ilgili Kurul Kararı doğrultusunda, tuzlalardan her birinin birbirinden bağımsız teşebbüslere devredileceği, tekliflerin bu husus göz önünde bulundurularak verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

250

1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca, özelleştirme kapsamında gerçekleştirilecek devralmaya taraf olan teşebbüslerin ilgili ürün piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya toplam cirolarının 25 trilyon TL’yi aşması halinde, devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gerekmektedir. 1998/4 sayılı Tebliğ'in 7. maddesi ise 1997/1 sayılı Tebliğ'in bu Tebliğ'e aykırı olmayan hükümlerinin özelleştirme yolu ile devralma işlemlerine uygulanmasına devam edileceğini belirtmektedir.

Yavşan Tuzlası’nın cirosunun (…………) YTL ve pazar payının %(…..) olması ve anılan Tebliğ hükmünde öngörülen ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılmaması nedeniyle işlem, Rekabet kurulu’nun iznine tabi değildir.

Ancak Yavşan Tuzlası ihalesine katılan teşebbüslerin diğer göl tuzlaları ihalelerine katılıp katılmadığı önem taşımaktadır. Yavşan Tuzlası’na teklif veren teşebbüslerden birinin, Kaldırım ya da Kayacık Tuzlalarına teklif veren teşebbüslerden biri olması ve ikinci, hatta üçüncü bir tuzlayı daha devralma ihtimalinin doğması halinde, tarafların pazar payları 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen pazar payı eşiğini aşacak ve izne tabi hale gelecektir. Dolayısıyla bu durumda, ham tuz pazarındaki rekabetin tesisi önemli ölçüde engellenecek ve özelleştirmeden beklenen yararlar en aza indirgenecektir. Bu itibarla, diğer tuzla ihalelerine katılan teşebbüslerin tespit edilmesi gerekmektedir.

Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu ile aynı gruba dahil olan Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu’nun, Kaldırım Tuzlası ihalesinde 2. sırada, Kayacık Tuzlası ihalesinde ise 1. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.

Bu nedenle, Yavşan ile Kaldırım ve/veya Kayacık Tuzlalarının aynı teşebbüsün kontrolüne geçmesi, özelleştirmeden beklenen yararları en aza indirgeme riski taşımaktadır. Göl tuzlalarının coğrafi konumu sebebiyle Türkiye’nin her yanına satış yapabiliyor olmaları, tüm Türkiye ham tuz ihtiyacını karşılayabilecek kapasitelere sahip olmaları ve göl tuzlalarında

deniz, kaya ve kaynak tuzlalarına kıyasla düşük maliyetlerle üretim yapılabilmesi hususları göz önünde bulundurulduğunda, birden fazla göl tuzlasının tek teşebbüs tarafından kontrol edilmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratma olasılığı taşımaktadır.

Dolayısıyla, Kaldırım ve Kayacık Tuzlaları ihalelerinin Yavşan Tuzlası’nın ihalesinden önce sonuçlanması ve Mutlu Grubu’nun herhangi birini kazanması halinde, tarafların pazar payları 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında eşiği aşacağından ve izne tabi hale geleceğinden, Yavşan Tuzlası’nın Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş. - Şenol Mutlu Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasına izin verilemeyecektir.

Diğer bir teklif veren YDA İnş. San. ve Tic. A.Ş. - İzgi Yapı Taah. Madencilik San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu açısından durum incelendiğinde, teşebbüsün Kayacık Tuzlası’nın ihalesine de katıldığı ve 3. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.

Yukarıda belirtilen gerekçelerle, Kayacık Tuzlası’nın ihalesinin Yavşan Tuzlası’nın ihalesinden önce sonuçlanması ve YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı ve Maden San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu’nun Yavşan Tuzlası ihalesini kazanması halinde, tarafların pazar payları 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında eşiği aşacağından ve izne tabi hale geleceğinden, Yavşan Tuzlası’nın YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı ve Maden San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasına izin verilemeyecektir.

310

Nitekim İhale Şartnamesi’nde de tuzlalardan her birinin birbirinden bağımsız teşebbüslere devredileceği, tekliflerin bu husus göz önünde bulundurularak verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre:

- Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Yavşan Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Yavşan Tuzlası’nın, Cihanbeyli Madencilik Makine Kimya Ortak Girişim Grubu, YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı Taahhüt Madencilik San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu ve Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş. - Şenol Mutlu Ortak Girişim Grubu teşebbüslerinden herhangi biri tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işleminin, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılmaması nedeniyle Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olmadığına, - Ancak Kaldırım Tuzlası’nı Mutlu Grubu’na dahil Özmutlu Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu’nun devralması halinde tarafların pazar payları 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen Pazar payı eşiğini aşacağından ve dolayısıyla izne tabi hale gelecek olduğundan Yavşan Tuzlası’nın Mutlu Grubu’na dahil Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş. - Şenol Mutlu Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasına izin verilemeyeceğine,

- Aynı biçimde, Kayacık Tuzlası’nı YDA İnş. San. ve Tic. A.Ş. - İzgi Yapı Taah. Madencilik San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu’nun devralması halinde tarafların pazar payları 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen pazar payı eşiğini aşacağından ve dolayısıyla izne tabi hale gelecek olduğundan Yavşan Tuzlası’nın YDA İnş. San. ve Tic. A.Ş. - İzgi Yapı Taah. Madencilik San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu’ tarafından devralınmasına izin verilemeyeceğine

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.