Total Oil Türkiye A.Ş.’nin lehine tesis edilen intifa hakkını terkin etmeyerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ)'ni ihlal ettiği iddiası.
The text below is extracted from the decision document published by the Turkish Competition Authority; page numbers, tables and figures keep their position in the original document. The summaries, classifications and explanations on this page are provided for information only and do not constitute legal opinion or advice; the binding text is the decision as published by the Authority.
Üyeler: Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER: Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU, Başak ARSLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN: Şemsi ARIGÜN
Temsilcisi: Av. Barış TEKELİ
Örnek Mah. Bayati Sok. Halil Bey Apt. No:8/4 Ataşehir/İstanbul D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN: Total Oil Türkiye A.Ş.
Onur Ofis Park İş Merkezi İnkılap Mah. Üntel Sok.
No:10 B1 Blok Ümraniye/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Total Oil Türkiye A.Ş.’nin lehine tesis edilen intifa hakkını terkin etmeyerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ)'ni ihlal ettiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.09.2012 tarihinde giren başvuru üzerine hazırlanan 01.10.2012 tarih ve 2012-1-169/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 17.10.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 18.12.2012 tarih ve 2012-1-169/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Y apılan başvuruda özetle; başvuruya konu taşınmaz üzerinde 06.05.1997 tarihinden itibaren 20 yıl süre ile lehine tesis edilen intifa hakkını kaldırmayarak Total Oil Türkiye A.Ş. (TOTAL)’nin Rekabet Kurulu kararlarına uymadığı ve 4054 sayılı Rekabet Kanunu’na aykırı hareket ettiği iddia edilmektedir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: ilgili raporda;
- Şemsi ARIGÜN-Mehmet İNCE ile TOTAL arasındaki 16.04.1997 tarihli Protokol ile
06.05.2007 tarihli intifa hakkından oluşan dikey anlaşmanın 18.09.2010 tarihine
kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağının
bulunduğu ve bu tarihten itibaren grup muafiyeti kapsamının dışında kaldığı,
- Söz konusu dikey anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet de tanınamayacağı,
- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, taraflara gerekçeli kararın
tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde aralarındaki dikey anlaşmayı
sonlandırmaları gerektiği, aksi takdirde haklarında aynı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağı yönünde görüş bildirilmesinin uygun olacağı
ifade edilmiştir.
Page 2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Dosya içeriğinde yer alan bilgiler çerçevesinde yapılan incelemede, taraflar arasında 16.04.1997 tarihinde bir “Protokol” imzalandığı ve bu Protokole göre dosya konusu arazi üzerinde malikleri tarafından (Şemsi ARIGÜN-Mehmet İNCE) bir akaryakıt satış ve servis istasyonu kurarak işletmeye açılması ve TOTAL’in ise kurulacak istasyonun münhasıran inşaatında kullanılmak üzere maliklere borç para verme ve gerekli bazı malzeme ve teçhizatı ariyeten verme hususunda tarafların anlaşmış oldukları görülmektedir. Protokolün 2. maddesinde ise maliklerin, söz konusu taşınmaz üzerinde kurulacak olan akaryakıt satış ve servis istasyonunda “20 (yirmi) yıl süre ile TOTAL akaryakıt ve müştaklarının satışını teminen TOTAL ile standart TOTAL işletme sözleşmesi imzalamayı” kabul ve taahhüt ettiği ifade edilmektedir. Ayrıca bu Protokol sonrasında ise 06.05.1997 tarihinde dosya konusu taşınmaz üzerinde TOTAL lehine 06.05.1997 tarihinden itibaren 20 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği görülmektedir.
(6) Diğer taraftan TOTAL’den edinilen ve 07.12.2012 tarihinde Kurum kayıtlarına giren yazıda ise özetle;
- Dosya konusu taşınmazın ilk kez istasyon olarak faaliyete geçeceğinden tüm
yatırımları TOTAL tarafından karşılanmak üzere taşınmaz üzerinde istasyon inşasına
başlandığı ancak inşaatın uzun sürmesi nedeniyle taşınmazın hiçbir zaman istasyon
olarak faaliyet göstermediği ve ilgili Belediye tarafından arazide istasyon
kurulabilmesi için verilen iznin de iptal edildiği, bu iptal nedeniyle projenin tamamen
durduğu ve tamamlanamaz bir hale geldiği,
- Taşınmaz üzerinde hiçbir zaman akaryakıt faaliyeti yapılmadığı gibi istasyon bile inşa
edilemediği; taraflar arasında salt intifa ilişkisinin ortaya çıktığı ancak herhangi bir
bayilik ilişkisi ortaya çıkmadığı,
- Taraflar arasındaki anlaşmaların, 18.09.2010 tarihi itibariyle grup muafiyeti kapsamı
dışında kaldığı ve bayi adayının aynı zamanda malik olması nedeniyle 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesinde yer alan istisna hükmü kapsamında da olmadığı
belirtilmiştir.
(7) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde, üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak tanımlanmaktadır. Taraflar arasındaki 16.04.1997 tarihli Protokol hükümleri bu kapsamda irdelendiğinde ise söz konusu Protokolün “Konu” başlıklı birinci maddesinde maliklere ait arazi üzerinde bir istasyon kurulmasının; “Bayilik” başlıklı ikinci maddesinde söz konusu istasyonda malik tarafından 20 yıl süreyle TOTAL akaryakıt ve müştaklarının satılmasının; “İntifa Hakkı” başlıklı beşinci maddesinde anlaşma kapsamında ilgili arazi üzerinde TOTAL’e 20 yıl süreyle intifa hakkı tanınmasının ve “Satış Taahhüdü” başlıklı sekizinci maddesinde ise malik tarafından her yıl için satılacak akaryakıt ürünleri miktarı konusunda verilen taahhüdün düzenlendiği görülmektedir. Bu çerçevede, her ne kadar TOTAL tarafından ilgili arazi üzerine istasyon kurulamaması ve malikler ile bayilik sözleşmesinin imzalanmamış olmasından bahisle ortada bir bayilik ilişkisi kurulmadığı belirtilmiş olsa da, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde öngörülen tanım ve taraflar arasındaki 16.04.1997 tarihli Protokol hükümleri dikkate alındığında, bahse konu Protokolün ve ilgili intifa hakkının Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir dikey anlaşma olduğu değerlendirilmektedir.
(8) Kurulumuzun akaryakıt sektöründe dağıtım şirketleri ile bayileri arasında yapılan dikey anlaşmalara ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca, 18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan dikey
Page 3
anlaşmaların, 18.09.2010 tarihinde kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağı bulunduğu dikkate alındığında, dosya konusu 16.04.1997 tarihli Protokol ile 06.05.1997 tarihli intifa hakkından oluşan dosya konusu dikey ilişkinin 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı kanaatine varılmıştır.
(9) Öte yandan 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde, anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüğüne veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri, anılan Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin çıkarılan Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz ve Kurulumuzun daha önce almış olduğu kararlar çerçevesinde, bir dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde öngörülen istisna hükmünde kabul edilebilmesi için, malik ile işletici arasında herhangi bir hukuki veya iktisadi bağlantının bulunmaması gerekmektedir.
(10) Dosya konusu bilgi ve belgeler incelendiğinde ise maliklerin, aynı zamanda taşınmaz üzerinde kurulması planlanan akaryakıt istasyonunda faaliyet gösterecek bayi adayı olması nedeniyle, dosya konusu dikey ilişki anılan maddede düzenlenen istisna hükmü kapsamında değerlendirilemeyecektir.
(11) Diğer yandan 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde Rekabet Kuruluna, bu maddede belirtilen koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına karar verme yetkisi tanınmıştır. Kurulumuz tarafından ise akaryakıt sektöründeki dikey anlaşmalara bireysel muafiyet tanınabilmesinin şartları 25.02.2010 tarih ve 10-19/229-87 sayılı, 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-122 sayılı kararlarıyla belirlenmiş; anılan ve izleyen kararlarda dikey anlaşmaların, daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulmuş yeni akaryakıt istasyonlarına ilişkin olmaları ve akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması dikkate alınarak, bayilerin beşinci yılın sonunda, dağıtım firması tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla 10 yıla kadar muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.
(12) Başvuru konusu taşınmazın, üzerinde daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsa/arazi niteliği taşıdığı ancak üzerinde kurulması planlanan akaryakıt istasyonun inşaatının tamamlanamadığı ve arazide istasyon kurulabilmesi için verilen iznin de iptal edildiği, bu iptal nedeniyle projenin tamamen durduğu ve tamamlanamaz bir hale geldiği ve her halükarda taraflar arasındaki 16.04.2007 tarihli Protokolün imzalanmasının üzerinden 10 yıldan fazla zaman geçtiği dikkate alındığında, Kurulumuzun geçmiş tarihli kararlarında ortaya konan şartları taşımadığı anlaşılan dikey ilişkiye bireysel muafiyet tanınmasının da olanaklı olmadığı değerlendirilmektedir.
(13) Yapılan tüm bu inceleme ve tespitler ile bunlara ilişkin değerlendirmeler doğrultusunda, dosya konusu dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde düzenlenen istisna kapsamında sayılamayacağı ve bu ilişkiye bireysel muafiyet de tanınamayacağı; bu nedenle taraflar arasındaki 16.04.1997 tarihli Protokol ile 06.05.2007 tarihli intifa hakkından oluşan dikey ilişkinin 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı, bu tarihten itibaren grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığı kanaatine varılmıştır.
Page 4
J. SONUÇ
(14) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Şemsi ARIGÜN - Mehmet İNCE ile Total Oil Türkiye A.Ş. arasındaki 16.04.1997 tarihli Protokol ile 06.05.1997 tarihli intifa hakkından oluşan dikey anlaşmanın 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağının bulunduğuna, ancak bu tarihten itibaren grup muafiyeti kapsamının dışında kaldığına,
- Söz konusu dikey anlaşmaya 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet de tanınamayacağına,
- Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca, taraflara gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde aralarındaki dikey anlaşmayı sonlandırmaları gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde görüş bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Some values in the tables are redacted as (.....) by the Turkish Competition Authority on trade-secret grounds.