Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş.'nin başvuru sahibi internet kafeye hizmet temin etmeyi reddetmesi…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,

Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK

B. RAPORTÖR: Esma TEMEL

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: - Harun MELEKLİOĞLU

169. Sok No:7/A Bornova /İzmir

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILAN: - Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş.

Salih Tozan Sok. Karamancılar İş Merkezi No:18 Esentepe Şişli/İstanbul

(1) E. DOSYA KONUSU: Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş.'nin başvuru sahibi internet kafeye hizmet temin etmeyi reddetmesi sonucunda, aynı bölgedeki rakip kafeler arasında rekabet ortamının bozulduğu iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;

- İzmir ilinin Bornova ilçesinde internet kafe işlettikleri ve söz konusu bölgede

kendileri haricinde iki internet kafenin daha faaliyet gösterdiği,

- Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş.'nin (Superonline) söz konusu bölgeye hizmet

sağlamaya başlamasından önce anılan bölgeye hizmet sunan iki internet servis

sağlayıcısının bulunduğu,

- Superonline'nın internet kafenin bulunduğu sokakta ve hatta yan binada internet

hizmeti sunmasına rağmen, söz konusu kafenin bulunduğu apartmana hizmet

vermediği,

- Aynı bölgede bulunan rakip internet kafelerin de Superonline'dan internet hizmeti

aldığı,

- Kendilerinin sunduğu internet bağlantı hızı 20 Mbps iken, 50 metre mesafede

bulunan rakip kafelerin 100 Mbps hızında internet hizmeti sunabildikleri,

- İnternet hizmeti taleplerinin Superonline tarafından reddedilmesi sonucunda, aynı

bölgedeki rakip kafeler arasında rekabet ortamının bozulduğu

iddia edilmektedir.

(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.06.2012 tarih ve 4716 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 29.08.2012 tarih ve 2012-2-118/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu 20.09.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-44/1369-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 31.12.2012 tarih ve 2012-2-118/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu iddialar hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. Pazar Hakkında Genel Bilgiler

(5) Dosya konusunu, başvuru sahibinin yüksek hızda internet erişim hizmeti alma talebinin Superonline tarafından reddedilmesi sonucunda Superonline’dan bu hizmeti almakta olan internet kafelerle rekabet etmede dezavantajlı duruma düştüğü iddiası oluşturmaktadır.

(6) Başvuru sahibi tarafından talep edilen ve Superonline’nın sağlamayı reddettiği iddia edilen hizmet, belli bir hızdaki genişbant internet erişim hizmetidir. Bu hizmet belli bir zaman diliminde alınabilen ya da gönderilebilen verinin büyüklüğüne (bant genişliği) göre farklılaşabilmektedir.

(7) Genişbant internet erişim pazarı açısından altyapı sahipliği önemli bir unsurdur. Bu alanda perakende seviyede faaliyet gösteren teşebbüsler; kendi altyapılarına sahip olan dikey bütünleşik teşebbüsler ve kısmen ya da tamamen diğer teşebbüslerin altyapılarını kullanan teşebbüsler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Teşebbüsler, sahip oldukları ya da toptan seviyede kullanım ücreti karşılığında faydalandıkları altyapı aracılığıyla son kullanıcılara perakende seviyede internet erişim hizmeti sunmaktadır.

(8) Genişbant erişim için kullanılan teknolojileri ikiye ayırmak mümkündür. İlk genişbant erişim türü “sabit genişbant” olup; bakır kablo ağı üzerinden sunulan hizmetler, kablo TV şebekesi üzerinden sunulan hizmetler ile fiber erişim hizmetleri bu kapsamda yer almaktadır. Genişbant erişimin diğer bir türü, mobil şebekeler üzerinden erişimdir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından mobil genişbant erişimi, “3G veya daha üstündeki mobil standartları kullanan internet erişimi” olarak tanımlanmaktadır.

(9) Türkiye’de sabit genişbant internet erişim hizmetleri Türk Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom) tarafından 2000’li yılların başından itibaren sağlanmaya başlamıştır. 2003 yılında sadece 18.604 abone genişbant internet hizmeti almaktayken, 2012 yılı

1

3. çeyreği itibarıyla bu sayı 19.287.075’ye ulaşmıştır. Sabit genişbant internet abonelerinin çoğunluğu Türk Telekom’un sahip olduğu bakır kablo ağı altyapısı üzerinden (DSL teknolojisi ile) hizmet almaktadır. Türkiye’de 2012 yılı 3. çeyreğinde sabit genişbant abonelerinin %85,5’i DSL teknolojisini kullanmaktadır.

I.1.2. İlgili Ürün Pazarı

(10) İlgili ürün pazarının tespitinde, abonelere sunulan alternatif teknolojilerin ne ölçüde

2

birbirini ikame ettiği hususu önem taşımaktadır.

(11) Kullanıcıların internet ihtiyaçlarının farklı teknolojik altyapılar aracılığıyla karşılanması mümkündür. TTNet’in temel faaliyet alanı olan DSL uzun zamandır piyasada bulunan bir teknoloji olup, Türk Telekom bakır kablo altyapısı üzerinden veri akışı sağlama prensibine dayanmaktadır. Kablo televizyon altyapısı üzerinden sağlanan internet erişimi de benzer şekilde piyasadaki yerleşik sabit genişbant teknolojilerindendir.

1

Sabit, mobil, kablo, fiber vb. tüm genişbant internet erişim yöntemleri dâhil olup çevirmeli (dial up) internet hariçtir.

2

Esasen genişbant kavramı DSL, kablo modem ve fiber optik erişimi haricinde, genişbant telsiz erişim sistemleri veya uydu aracılığıyla yapılan internet erişimi, Wi-Fi, ATM, çerçeve röle ve metro ethernet gibi teknolojileri de kapsamaktadır. Ancak söz konusu teknolojilerin genişbant erişimi içerisindeki payının oldukça düşük olması sebebiyle bu bölümdeki değerlendirmeye dâhil edilmemişlerdir.

(12) Sabit genişbant açısından görece yeni bir teknoloji olan fiber internet, bakır yerine fiber optik kablo altyapısına dayanmakta ve DSL ile kablo internete nazaran daha hızlı veri akış imkânı sağlamaktadır.

(13) Başvuru sahibi tarafından, kendi sunduğu internet bağlantı hızı 20 Mbps iken, 50 metre mesafede bulunan diğer kafelerin 100 Mbps hızında internet hizmeti sunabilmeleri nedeniyle rakip işletmecilerle rekabet etmede güçlük çekildiği belirtilmekte, bu çerçevede aynı bölgedeki internet kafeler arasında müşterilere sunulan internet hızındaki farktan dolayı rekabet ortamının bozulduğu ifade edilmektedir.

(14) Superonline’dan elde edilen bilgilere göre, teşebbüsün DSL alt yapısı üzerinden sunduğu internet hızı ile fiber alt yapısı üzerinden sunduğu internet hızı farklılık taşımaktadır. Superonline’ın 2012 yılı 3. çeyrek itibarıyla bu iki altyapı üzerinden sunduğu hızlar ve bu hızlar bazında abone sayısı aşağıda gösterilmiştir.

Tablo 1: Superonline’ın 2012 yılı 3. Çeyrek İtibarıyla DSL ve Fiber Alt Yapısı Üzerinden Sağladığı İnternet Hızları ve Abone Sayısı

DSL Alt Yapısı Fiber Alt Yapı

İnternet Hızı Hıza Karşılık Gelen Abone İnternet Hızı Hıza Karşılık Gelen Abone

Sayısı Sayısı

1 Mbps (…..) (…..) (…..)

(15) Tablodaki hızlar dikkate alındığında, internet kafe işleticisi başvuru sahibinin Superonline’dan 20 MB ve/veya üzeri (20  8=160 Mbps) internet hızı talep ettiği, bunun da fiber erişim ile mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Bu bakımdan ilgili ürün pazarının en dar şekilde “fiberden genişbant internet erişim hizmeti pazarı” olarak belirlenmesi mümkündür. Bununla birlikte, sabit genişbant erişiminde fiber erişime ikame olarak DSL ile kablo internetin de bulunduğu, bu bakımdan tek başına fiberden ya da fiber, DSL, kablo internetten oluşan sabit genişbant pazarı olmak üzere iki farklı alternatif pazar tanımının da yapılabileceği görülmektedir. Ancak, değerlendirme ve sonucu etkilemeyeceği dikkate alınarak, bu dosya bakımından kesin bir ilgili ürün pazarı tanımlanmasına gerek duyulmamıştır.

I.1.3. İlgili Coğrafi Pazar

(16) İlgili ürün pazarında, ülkenin herhangi bir bölgesindeki rekabet koşullarının diğer bölgelerden farklılık göstermemesi nedeniyle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

I.2. BTK Görüşü

(17) Başvuru konusuna ilişkin olarak, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca talep edilen BTK görüşünde özetle;

- Genişbant internet erişim hizmetlerinde etkin rekabetin tesisi amacıyla öncül

düzenlenmeye tabi"Veri Akış Erişimini İçeren Toptan Genişbant Erişim

Piyasası"na ilişkin yapılan en son pazar analizi sonucunda 07.01.2010 tarih ve

2010/DK-10120 sayılı BTK kararı ile Türk Telekom’un Etkin Piyasa Gücü'ne (EPG)

sahip işletmeci olarak belirlendiği ve

• Toptan genişbant erişim sağlama (xDSL yeniden satış, xDSL IP/ATM seviyesinde veri akış erişimi, ATM, FR, Metro Ethernet internet yeniden satış), • Yalın ADSL/VDSL toptan genişbant erişim (IP seviyesinde veri akış erişimi) sağlama,

• Ayrım gözetmeme,

• Şeffaflık,

• Referans erişim teklifi (xDSL yeniden satış, xDSL IP/ATM seviyesinde veri akış erişimi, ATM, FR, Metro Ethernet internet yeniden satış) hazırlama ve yayınlama, • Tarife kontrolüne tabi olma,

• Hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi,

• Ortak yerleşim ve tesis paylaşımı sağlama

yükümlülüklerine tabi kılındığı,

- 03.10.2011 tarih ve 2011/DK-10/511 sayılı BTK kararı ile;

“Elektronik haberleşme sektöründe, yeni yatırımların, teknoloji gelişiminin ve

üretiminin özendirilmesi ile bu kapsamda yeni gelişmekte olan fiber internet

erişimi hizmetlerinin yaygınlaşmasının teşviki ve altyapı eksenli rekabetin

gelişmesini teminen,

• Beş (5) yıl boyunca veya fiber internet abonelerinin sabit genişbant aboneleri

içindeki oranının %25 mertebesine ulaşana kadar fibere erişim hizmetlerinin

(Eve/Binaya kadar fiber) pazar analizi sürecine dâhil edilmemesi ve

• Türk Telekom'un, Kurumumuzu muhatap 24.08.2010 tarih ve 809 sayılı

yazısında yer alan; fiber altyapı üzerinden İSS'lere toptan olarak eşit şartlarda ve

ayrım gözetmeksizin Al-Sat ve Veri Akış Erişimi (VAE) sunulması ile sunacağı

hizmetlere ilişkin VAE ve Al-Sat toptan fiber internet tarifelerinin yürürlüğe

girmesinden önce Kurumumuza sunulması hususlarına riayet etmesi”

hususlarının hüküm altına alındığı,

- Bu kapsamda, Superonline'nın gerek “VAE İçeren Toptan Genişbant Erişim Piyasası” kapsamında gerekse 2011/DK-10/511 sayılı BTK kararı çerçevesinde ilgili piyasada herhangi bir yükümlülüğe tabi olmadığı, diğer taraftan Superonline'nın perakende seviyede abonelerine sunduğu internet erişim hizmetleri için aldığı ücret ve belirlediği tarife uygulama esaslarının da ilgili mevzuat kapsamında BTK onayına tabi olmadığı,

- Elektronik Haberleşme Sektöründe Tüketici Hakları Yönetmeliğinin “Tüketici Hakları” başlıklı 5. maddesi gereği, benzer konumdaki tüketicilerin hizmetlere eşit şartlarda erişebilme imkânına sahip olması kapsamında Superonline'dan konuya ilişkin açıklamalarının istendiği, Superonline tarafından gönderilen açıklama kapsamında uygulamaları gereği maliyetler çerçevesinde en az altı daireden oluşan binalara altyapı çalışması yapılabildiğinin ve anılan tüketicinin bulunduğu binanın ise üç daire ve bir dükkândan oluştuğunun ifade edildiği,

- Superonline’nın söz konusu uygulaması kapsamında tüketicilere sunmakta olduğu fiber internet hizmetine ilişkin tüketicilerin eşit hizmet alabilme hakkı kapsamındaki BTK'nın düzenleme hakkının saklı olduğu

belirtilmektedir.

I.3. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Bilgiler

(18) Önaraştırma kapsamında Superonline’dan DSL internet erişim hizmeti ile fiber altyapısı üzerinden internet erişim hizmeti sunmak ve altyapı yatırımı yapmak için müşterilere yönelik belirlediği kriterlere ilişkin bilgi istenilmiştir. Bu kapsamda elde edilen bilgilere göre, Superonline tarafından yatırım yapılacak illere, o illerde bulunan kurumsal ve bireysel müşteri potansiyeli ile yapılacak yatırımın maliyetinin dahil edildiği finansal fizibilite çalışmaları sonucunda karar verildiği görülmektedir.

(19) Bu bağlamda, Superonline tarafından müşterilerine genişbant internet erişimi sağlamak amacıyla fiber altyapı tesis edilmesine ilişkin koşullar “yatırımın geri dönüş süresinin makul olması, alt yapı kurularak hizmet sağlanacak kişi veya kurumun bulunduğu binanın sahibinin veya yönetiminin izninin alınması ile geçiş haklarının ve izinlerin sağlanması” olarak sıralanmaktadır.

(20) İlk olarak, yatırımın geri dönüş süresi açısından internet hizmeti sağlanması planlanan bölgede fiber altyapı kurulması için hesaplanan maliyetin, söz konusu bölgede satış tahminlerine göre belirlenen gelire oranı tespit edilmektedir. Bu çerçevede alt yapı giderlerinin satış gelirlerine oranının çok yüksek olduğu bölgede/ilde fiber altyapı kurulması tercih edilmemektedir. Ayrıca, Superonline’ın mevcut uygulamasında yukarıda belirtilen maliyetler nedeniyle en az altı daireden oluşan binalarda altyapı çalışması yapılmaktadır. Altyapı maliyetini oluşturan kalemler; geçiş hakkı ruhsat, izin bedelleri; kazı bedelleri; pasif şebeke elemanları (Fiber optik kablo, menhol, ek odası, saha dolabı); aktif ekipman bedelleri (Switch, Router, OLT, Modem); POP yatırımı bedelleri (Konteyner, kabinet, yedekli enerji kaynağı, klima); bina içi yatırım giderleri (Bina içi kablolama); işletme giderleri (POP kirası, enerji giderleri, pasif şebeke bakım, aktif şebeke bakım, POP bakım, güzergah kiralama bedelleri) şeklindedir. Ayrıca, işletmecilerin altyapı kuracakları (kablo döşeyecekleri) güzergahlar üzerindeki haklarını belirleyen “5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ve Elektronik Haberleşme Hizmetlerinin Yürütülmesinde Geçiş Hakkına Dair Yönetmelik” hükümleri uyarınca altyapı tesisi ve işletmesini teminen planlanan her bir güzergah için, geçiş hakkı sahibi kişi, kurum, kuruluşlardan gerekli kazı, ruhsat ve izinlerin alınması gerekmektedir.

(21) Superonline’ın sabit genişbant internet erişim hizmetleri pazarındaki 2011 ve 2012 yıllarındaki pazar payına aşağıda yer verilmiştir.

Çeyrek Yıl Bazında Pazar Payı

(22) Dosya mevcudu bilgilerden, 2012 yılı 3. çeyrek itibarıyla Superonline’ın DSL ve fiber üzerinden abone sayısının toplam (…..) olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan fiber, kablo ve DSL altyapılarını içeren sabit genişbant internet pazarındaki toplam abone sayısı 7.643.288 olup, bu pazarda Superonline’ın payının %(…..) civarında gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır.

(23) Ayrıca dosya içeriğinden; Superonline’ın 2012 yılı 3. çeyreği itibarıyla fiber altyapısı üzerinden internet erişimi sağladığı abone sayısının (…..) ve aynı dönem için Türkiye’de fiber altyapısı üzerinden internete erişim sağlayan internet abonelerinin sayısının 548.493 olduğu görülmüştür. Bu bağlamda Superonline’ın 2012 yılı 3. çeyrek itibarıyla abone sayısı bazında fiber internetteki pazar payının %(…..) olarak gerçekleştiği anlaşılmıştır.

(24) Bunun dışında, Türk Telekom’un 2012 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla 163.670 km fiber

altyapısı bulunmaktadır. Superonline’nın da dâhil olduğu alternatif işletmecilerin tümünün kendilerine ait toplam fiber altyapı uzunluğu ise 35.717 km’dir.

I.4. Değerlendirme

(25) Başvuru incelendiğinde konunun esas olarak, Superonline'nın kendisinden internet hizmeti talep eden internet kafenin söz konusu talebini reddetmesi sonucunda, aynı bölgedeki rakip kafeler arasında rekabet ortamının bozulduğu iddiasına dayandığı görülmektedir.

(26) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)'un 6. maddesinde hâkim durumdaki teşebbüslerin bu durumlarını kötüye kullanmaları yasaklanmıştır. Superonline’nın mal vermeyi reddetmek suretiyle internet kafeler arasında ayrımcılık yaratmak şeklinde özetlenebilecek olan eylemi, anılan Kanun maddesinde hâkim durumun kötüye kullanılmasına örnek teşkil eden hallerden biri olarak sayılan “Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık yapılması” kapsamında değerlendirilmiştir.

(27) Bu bakımdan, Superonline'nın ilgili pazarda hâkim durumda olup olmadığının ve/veya başvuru konusu eylemlerinin kötüye kullanma olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

(28) Sabit genişbant internet pazarında 2012 yılı 3. çeyrek itibarıyla Superonline’ın pazar payı yaklaşık %(…..), yerleşik operatör TTNet’in pazar payı ise yalnızca DSL aboneleri bakımından dahi %74,9’dur. Bu bağlamda Superonline’nın sabit genişbant internet hizmetleri pazarında hâkim durum göstergesi niteliğinde bir pazar payına sahip olmadığı görülmektedir.

(29) Fiber internet pazarında ise Superonline’nın abone sayısı açısından pazar payının %(…..) olarak gerçekleştiği, toplam fiber alt yapısı açısından ise Türk Telekom’un alternatif operatörlerin toplam fiber altyapılarından 4,5 kat daha fazla altyapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır.

(30) Superonline’ın fiber internet pazarında abone sayısı açısından pazar payı, hâkim durum göstergesi sayılabilecek %60’ın üzerinde olmakla birlikte, fiber altyapısı açısından Türk Telekom’un sahip olduğu altyapı uzunluğunun ¼ ’ünden daha az bir altyapı uzunluğuna sahip olduğu göz önüne alınarak, hâkim durum açısından kesin bir değerlendirme yapılmaksızın başvuru konusu eylemin kötüye kullanma hali teşkil edip etmediği incelenmiştir.

(31) Önaraştırma kapsamında elde edilen bilgilere göre Superonline, fiber altyapısını kuracağı yerleri belirlerken yatırımın geri dönüşünün süre ve maliyet olarak makul olması, alt yapı kurularak hizmet sağlanacak kişi veya kurumun bulunduğu binanın sahibinin veya yönetiminin izninin alınması, geçiş haklarının ve izinlerin sağlanması gibi birtakım koşulların yerine getirilmesini dikkate almakta ve bu kapsamda altyapı çalışması yapılabilmesi için binaların en az altı daireden oluşmasını şart koşmaktadır. Nitekim başvuru konusuna ilişkin olarak, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca talep edilen görüşte, BTK tarafından Elektronik Haberleşme Sektöründe Tüketici Hakları Yönetmeliği’nin “Tüketici Hakları” başlıklı 5. maddesi gereği, benzer konumdaki tüketicilerin hizmetlere eşit şartlarda erişebilme imkânına sahip olması bakımından Superonline'dan konuya ilişkin açıklamalarının istendiği, Superonline tarafından gönderilen açıklama kapsamında uygulamaları gereği maliyetler çerçevesinde en az altı daireden oluşan binalara altyapı çalışması yapılabildiğinin ve anılan tüketicinin bulunduğu binanın ise üç daire ve bir dükkândan oluştuğunun gerekçe olarak gösterildiği anlaşılmaktadır.

(32) Bu çerçevede, binalardaki daire sayısına ilişkin koşulun, fiber internet erişim hizmeti talep eden her müşteriye uygulanan objektif bir koşul ve yeni bir teknoloji olan fiber internetin alt yapı olarak mevcut teknolojilerden farklılaşması ve maliyetli bir yatırım sürecine ihtiyaç duyması açısından makul olduğu kanaatine varılmıştır. Ayrıca, dosya konusu eylemin anılan Kanun maddesinde ihlal olarak değerlendirilebilmesi için gerekli olan alıcıların eşit durumda bulunması önşartı çerçevesinde bakıldığında, söz konusu koşulu sağlayan binalardaki yerleşik internet kafeler ile sağlayamayan binalardaki internet kafelerin, “eşit durumdaki alıcılar” olarak sayılamayacağı sonucuna varılmıştır.

J. SONUÇ

(33) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.