The text below is extracted from the decision document published by the Turkish Competition Authority; page numbers, tables and figures keep their position in the original document. The summaries, classifications and explanations on this page are provided for information only and do not constitute legal opinion or advice; the binding text is the decision as published by the Authority.
B. RAPORTÖRLER: Ali Fuat KOÇ, Pelin TEBER, Nur ÖZKAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN: - Varian Medical Systems, Inc
Temsilcileri: Av. Zümrüt ESİN, Av. Hakan ÖZGÖKÇEN,
Av. Sinan DİNİZ, Av. Ceren GÖKTÜRK, Av. Cem BURAN
Ebulula Mardin Cad. Gül Sok. No:2 Maya Park Tower 2
Akatlar-Beşiktaş 34335 İstanbul, Türkiye
(1) D. DOSYA KONUSU: V.O.S.S. Varinak Onkoloji Sistemleri Satış ve Servis A.Ş.’nin tek kontrolünün Varian Medical Systems Inc. tarafından devralınması işlemi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 05.06.2020 tarih ve 5341 sayı ile giren, 21.07.2020 tarih ve 7576 sayılı yazı ile tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 23.07.2020 tarih ve 2020-3-029/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirime konu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Başvuruda; V.O.S.S. Varinak Onkoloji Sistemleri Satış ve Servis Anonim Şirketi’nin (VARİNAK) tek kontrolünün Varian Medical Systems Inc. (VARIAN) tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talep edilmiştir.
(5) Dosya kapsamındaki bilgilere göre, 02.07.2020 tarihinde taraflar arasında imzalanan Hisse Alım Sözleşmesi çerçevesinde; VARIAN, tek kontrolü altında bulunan Varian Medical Systems Nederland B.V. (VMS) aracılığıyla VARİNAK ile VARİNAK’ın Varinak Bulgaria EOOD, Varinak Europe SRL ve Varinak Consortium unvanlı iştiraklerinin hisselerinin %100’ünü ve tek kontrolünü Şükrü BOZLUOLÇAY, Uğur BOZLUOLÇAY ve Bozlu Holding A.Ş.’den devralacaktır.
G1. Taraflar
G.1.1. Devralan: VARİAN
(6) Bildirim Formunda yer alan bilgilere göre devralan VARIAN, ABD'de kurulmuş halka açık bir şirkettir. VARIAN; radyoterapi, radyocerrahi, protonterapi, brakiterapi, uyarlanabilir terapi, girişimsel çözümler, onkoloji yazılımları, onkoloji yazılımlara servis, kurulum ve uygulama, servis ve destek ve ürün güvenliği dahil radyoterapi, radyocerrahi, protonterapi, brakiterapi, adaptif terapi ve girişimsel çözüm ekipmanları, onkoloji hizmetleri, klinikal sunum hizmetler ve teşhis hizmetleri alanlarında faaliyet göstermektedir. VARIAN, herhangi bir gerçek veya tüzel kişi tarafından kontrol
Page 2
edilmemektedir. [1] VARIAN, Türkiye’de doğrudan faaliyet göstermeyip distribütörü VARİNAK aracılığıyla satışlarını gerçekleştirmektedir.
G.1.2. Devre Konu: VARİNAK
(7) VARİNAK, Türkiye, Romanya, Bulgaristan ve Moldova'da tıp elektroniği alanında yüksek teknolojiye sahip markaları temsil etmektedir. VARİNAK, radyasyon onkolojisi pazarında VARIAN markalı lineer hızlandırıcı (akseleratör) ve brakiterapi sistemlerini hastanelere satmaktadır. VARİNAK'ın Türkiye dışında faaliyet gösteren üç adet iştiraki bulunmaktadır: (i) Varinak Bulgaria EOOD, (ii) Varinak Europe SRL ve (iii) Varinak Consortium. Varinak Bulgaria EOOD, VARİNAK’ın Bulgaristan'da yer alan tek kontrolü altındaki iştiraki olup sadece VARIAN markalı ürünlerin satış ve servis faaliyetleri ile iştigal etmektedir. Varinak Europe SRL ise VARIAN’ın Romanya’daki temsilcisidir. Teşebbüs, VARİNAK’ın tek kontrolünde olup sadece VARIAN markalı ürünlerin satışı ve servisi alanında faaliyetler göstermektedir. Varinak Consortium, VARİNAK ve Varinak Bulgaria tarafından kurulmuş bir ortak girişim olup hâlihazırda tasfiye halindedir.
(8) VARİNAK, VARIAN’ın Türkiye’deki tek yetkili distribütörü olarak, radyasyon onkolojisi alanında VARIAN markalı “lineer hızlandırıcı” ve “brakiterapi cihazları”nın satışını gerçekleştirmektedir. Varinak’ın hisselerinin (…..) Şükrü Bozluolçay’a, (…..) Uğur Bozluolçay’a, %(…..) ise Bozlu Holding A.Ş.’ye aittir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(9) Radyasyon onkolojisi, iyonlaştırıcı radyasyon kullanılarak kanserli hücrelerin yok edilmesi yoluyla kanserin tedavi edilmesine ilişkin bir tıbbi disiplindir. Radyasyon onkolojisi alanında hasta tedavisi için kullanılan usule radyasyon tedavisi veya daha yaygın olarak bilinen adıyla "radyoterapi" denilmektedir. Radyoterapi, tümörleri yüksek hassasiyetle hedeflemek ve yok etmek için yüksek enerjili ışınlar kullanan güvenli ve etkili bir kanser tedavisi şeklidir.
(10) Radyoterapi harici ve dahili (brakiterapi) olarak iki şekilde uygulanabilir. Harici radyoterapide kullanılan sistemlerin çalışma prensibi ikiye ayrılmaktadır. Bu yöntemlerden biri lineer hızlandırıcı cihazlardır. Bu sistemde, fotonlar veya elektronlar daha yüksek enerjiye ulaşmak ve radyoaktif ışınlar haline gelmek için doğrusal olarak hızlandırılmaktadır. Harici radyoterapide kullanılan bir diğer yöntem ise, doğal radyasyon kaynağı ile çalışan sistemlerdir. Bu sistemler, tedavi sırasında sistemlerin içerdiği radyoaktif elementlerden elde edilen ışınları kullanmaktadır. Harici radyoterapi en sık kullanılan radyoterapi şekli olup hastalıklı bölgeye radyasyon ışın kaynağı bir makine yardımıyla dışarıdan verilmektedir [2]. Brakiterapide (diğer adıyla dahili/internal radyoterapide) ise, radyoaktif madde kanserli hücrelerin olduğu vücut kısmına belli bir süre için yerleştirilerek uygulanmaktadır [3].
1 Bildirim Formu’nda VARIAN’ın ana hissedarlarının BlackRock, Inc. (%(…..)), The Vanguard Group, Inc. (%(…..)), State Street Global Advisors, Inc. (%(…..)), Fiera Capital Corporation (%(…..)), Loomis, Sayles & Company L.P. (%(…..)), Wells Capital Management Incorporated (%(…..)), Wellington Management Group LLP (%(…..)), Janus Henderson Group plc (%(…..)), Generation Investment Management LLP (%(…..)) ve Mackenzie Financial Corporation (%(…..)) olduğu belirtilmiştir.
(11) Rekabet Kurulu (Kurul)’nun 19.12.2019 tarih ve 19-45/768-330 sayılı kararında öncül pazarlar açısından kesin bir ürün pazarı tanımı yapılmamasına rağmen, lineer hızlandırıcıların ayrı bir pazar olarak nitelendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bunun yanında, brakiterapi internal bir radyoterapi türü olup uygulama yöntemi açısından lineer hızlandırıcıdan ayrışmaktadır. Mevcut bildirim bakımından, alternatif ilgili ürün pazarlarının en geniş haliyle “radyoterapi cihazları pazarı”, en dar haliyle “lineer hızlandırıcı pazarı” ve “brakiterapi cihazları pazarı” olarak tanımlanabileceği değerlendirilmektedir. Bütüncül bir bakış açısı sağlamak adına, geniş ve dar alternatif pazar tanımları göz önünde bulundurularak değerlendirme yapılmıştır.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(12) İlgili ürün pazarları kapsamında yer alan hizmetlerin Türkiye genelinde sunulmasının mümkün olması ve bölgesel pazar farklılaşması yaratacak faktörlerin bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Değerlendirme
(13) Bildirim konusu işlem, 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 5. maddesi çerçevesinde bir devralma işlemidir. Öte yandan ilgili tarafların cirolarının söz konusu Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde öngörülen eşikleri aşması nedeniyle, işlemin izne tabi olduğu görülmektedir.
(14) 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde “bir ya da birden fazla teşebbüsün başta hâkim durum yaratılması ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi olmak üzere ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü yer almaktadır.
(15) Tarafların Türkiye’de faaliyette bulunduğu pazarlar açısından yatay ve dikey örtüşmenin gerçekleştiği pazarların tespitine yönelik değerlendirme yapılmıştır. Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (2010/4 sayılı Tebliğ) uyarınca, bildirim konusu işlemden etkilenme ihtimali olan ve taraflardan iki veya daha fazlasının aynı ürün pazarında faaliyette bulunduğu ya da taraflardan en az bir tanesinin bir diğerinin faaliyet gösterdiği herhangi bir ürün pazarının alt veya üst pazarında ticari faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarları, etkilenen pazarları oluşturmaktadır.
(16) Tarafların faaliyetleri geniş anlamda “radyoterapi cihazları pazarı”nda dikey olarak örtüşmektedir. Bununla birlikte, dar anlamda radyasyon onkolojisi cihazları pazarının “lineer hızlandırıcılar” ve “brakiterapi cihazları” segmentlerinde de örtüşme bulunmaktadır.
(17) Öte yandan, verilen bilgilerde 2019 mali yılında VARIAN’ın (…..)’a lineer hızlandırıcılar ve ilgili yazılımların doğrudan satışını gerçekleştirdiği, fakat bu satışların istisnai nitelik taşıdığı belirtilmiştir. Dolayısıyla 2019 yılı özelinde geniş anlamda “radyasyon onkolojisi cihazları” pazarında, dar anlamda “lineer hızlandırıcılar” pazarında yatay örtüşme bulunmaktadır.
(18) Aşağıdaki tablolarda 2017-2019 yılları bakımından sırasıyla radyasyon onkolojisi cihazları, lineer hızlandırıcılar ve brakiterapi sistemleri pazarlarının büyüklüklerine ve teşebbüslerin satış değeri ve satış miktarı cinsinden verilerine yer verilmektedir:
Page 4
Tablo 1- Radyasyon Onkolojisi Pazarı Büyüklüğü ve Teşebbüslerin Satış Verileri (TL, adet)
2017 2018 2019
Değer Miktar Değer Miktar Değer Miktar VARİNAK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) VARIAN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (Doğrudan
Satışlar)
Diğer [4] (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Pazar
Büyüklü ğü
Kaynak: Bildirim Formu
Tablo 2- Lineer Hızlandırıcılar Pazarı Büyüklüğü ve Teşebbüslerin Satış Verileri (TL, adet)
2017 2018 2019
Değer Miktar Değer Miktar Değer Miktar VARİNAK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) VARIAN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (Doğrudan
Satışlar)
Diğer [5] (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Pazar
Büyüklüğü
Kaynak: Bildirim Formu
Tablo 3- Brakiterapi Pazarı Büyüklüğü ve Teşebbüslerin Satış Verileri (TL, adet)
Diğer [8] (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Kaynak: Bildirim Formu ve raportörlerce yapılan hesaplamalar
Tablo 6- Brakiterapi Sistemleri Pazarında Tarafların Pazar Payları (%)
2017 2018 2019
Ciro Satış Ciro Satış Ciro Satış
Miktarı Miktarı Miktarı VARİNAK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) ELEKTA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Kaynak: Bildirim Formu ve raportörlerce yapılan hesaplamalar
yılından 2018 yılına geçerken miktar bakımından pazar payını korurken ciro
bakımından pazar payı kaybettiği, %(…..)’ten %(…..) civarına gerilediği görülmektedir.
2019 yılında ise, VARIAN VARİNAK aracılığıyla yaptığı satışların yanı sıra Türkiye
7 Raportörler tarafından hesaplanmıştır.
8 Raportörler tarafından hesaplanmıştır.
Page 6
pazarına doğrudan satışlar da gerçekleştirmiştir. 2019 yılında VARİNAK aracılığıyla yapılan satışlar miktar ve ciro bakımından önceki yıla göre (…..)’er puan artarak sırasıyla %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleşmiştir. 2019 yılında VARİAN’ın doğrudan yaptığı satışlar da eklendiğinde, toplamda miktar ve ciro bakımından sırasıyla %(…..) ve %(…..) seviyesinde pay elde edildiği görülmektedir. Öte yandan, radyasyon onkolojisi cihazları pazarında ELEKTA, ACCURAY, SIEMENS ve GammaKnife (ELEKTA) unvanlı rakiplerin de faaliyet gösterdiği bildirilmektedir.
(21) Tablo 5’e bakıldığında, lineer hızlandırıcılar pazarında VARİNAK’ın 2017 yılından 2018 yılına geçerken hem miktar hem ciro bakımından pazar payı kaybettiği, sırasıyla %(…..)’den %(…..)’e ve %(…..)’dan %(…..)’a gerilediği görülmektedir. 2019 yılında VARIAN’ın doğrudan satış yapmaya başlamasıyla birlikte toplamda miktar bakımından %(…..) ve ciro bakımından %(…..)seviyesinde pazar payı elde edildiği anlaşılmaktadır. Rakiplerin payları incelendiğinde ise, yıllar itibariyle miktar bakımından sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..) civarındaki ve ciro bakımından sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..) civarındaki payların rakiplere ait olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla pazarın sabit bir seyir izlemediği ve pazar paylarının dalgalanabildiği söylenebilecektir.
(22) Son olarak Tablo 6’da brakiterapi sistemleri pazarında, VARIAN’ın %(…..) pazar payına sahip olduğu, 2019 yılında ELEKTA’nın pazara girerek ciro ve miktar bakımından %(…..) pazar payı elde ettiği, böylelikle VARİNAK’ın payının %(…..)’e gerilediği görülmektedir.
(23) İşlem sonrasında VARIAN münhasır distribütörünü devralacak ve bu çerçevede VARIAN üretimini gerçekleştirdiği ürünlerin dağıtımını kendi uhdesinde gerçekleştirecektir. Bunun yanında, hâlihazırda VARİNAK, VARIAN’ın ürünleriyle rekabet eden başka bir ürünün dağıtımını yapmamaktadır. Dolayısıyla işlem sonrasında pazar paylarında herhangi bir artış gerçekleşmeyeceği ve pazarın yoğunlaşma seviyesinin aynı kalacağı öngörülmektedir. Bunun yanı sıra, VARİNAK ile VARIAN arasındaki mevcut dağıtım anlaşmasında rekabet etmeme yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu doğrultuda, halihazırda VARİNAK VARIAN’ın rakipleri için alternatif bir distribütör seçeneği değildir.
(24) Radyasyon onkolojisi cihazlarının alıcıları kamu ve üniversite hastaneleri ile özel hastanelerdir. Söz konusu alıcıların, tedarikçiler karşısında ciddi bir alıcı gücü teşkil ettiği bilinmektedir. Bunun yanında, pazara giriş engelleri bakımından, tıbbi cihazlarda pazara yeni girişler yüksek maliyetler gerektirmekle birlikte, mevcut oyuncuların Türkiye pazarı bakımından ciddi bir giriş engeli ile karşılaşmayacakları değerlendirilmektedir. Nitekim Türkiye pazarında faaliyet göstermek isteyen bir tedarikçinin doğrudan veya distribütör aracılığıyla pazarda yer almasının önünde bir engel bulunmamaktadır. Bildirim Formunda da ABD merkezli bir radyasyon onkolojisi ekipmanı tedarikçisi olan ViewRay, Inc.’nin kısa bir süre önce Maslak Acıbadem Hastanesi'ne bir cihaz satarak Türkiye pazarına girdiği, ayrıca Çin merkezli bir rakip olan Shinva Medical Instrument Co. Ltd'nin de Türkiye pazarına girdiğine yönelik bilgi alındığı ifade edilerek pazara yeni girişlerin bulunduğu belirtilmektedir.
(25) Bunun yanında, dosya mevcudu bilgiler kapsamında işlem sonrasında ortaya çıkacak etkinlik kazanımları konusunda, işlem ile birlikte VARIAN’ın müşterilere doğrudan kendisinin hizmet verebileceği, radyoterapi, radyocerrahi, brakiterapi, onkoloji yazılım ekipmanı ile yedek parça sipariş sürecinde verimliliğin artacağı ve aynı zamanda müşterilere sunulan bakım ve onarım hizmetlerine de katkı sağlayacağı, işlemin gerçekleşmesinin VARIAN’ın Türkiye'deki çalışanlara daha gelişmiş eğitim ve öğretim
Page 7
fırsatları sunabileceği ve bu durumun da Türkiye'deki müşterilerin (hastanelerin) daha kaliteli müşteri hizmeti almasına imkân tanıyacağı, çok uluslu bir şirket olarak VARIAN’ın, genellikle daha küçük şirketler için mevcut olmayan finansman imkânlarına erişebileceği belirtilmiştir.
(26) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, işlem sonucunda herhangi bir pazarda yoğunlaşma artışının yaşanmayacağı, ilgili pazarlarda sağlayıcı ve dağıtıcı düzeylerinde alternatiflerin bulunduğu, pazar paylarında yıllar itibariyle önemli dalgalanmalar görülebildiği, söz konusu pazarlarda önemli giriş engellerinin bulunmadığı gibi hususlar göz önünde bulundurularak, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında başta hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumu güçlendirilmesi olmak üzere, ülkenin bütünü yahut bir kısmında etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak nitelikte olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
H. SONUÇ
(27) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Some values in the tables are redacted as (.....) by the Turkish Competition Authority on trade-secret grounds.