Barbaros Akaryakıt San. Tic. Ltd. Şti.'ye ait taşınmaz üzerinde bayilik karşılığı 15 yıl süre için tesis…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,

İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Mehmet Akif KAYAR, Şamil PİŞMAF

C. ŞİKAYET EDEN: - Barbaros Akaryakıt San Tic. Ltd. Şti.

Temsilcisi: Av. İbrahim GÜL

Mithatpaşa Cad. No:13/12 Kızılay/Ankara

D. HAKKINDA İLK İNCELEME

YAPILAN: - Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş.

Mahmutbey Mah. Dilmenler Cad. No.26/4-5-6 Bağcılar/İstanbul E. DOSYA KONUSU: Barbaros Akaryakıt San. Tic. Ltd. Şti.’ye ait taşınmaz üzerinde bayilik karşılığı 15 yıl süre için tesis edilen intifa hakkının süresinin 5 yılla sınırlandırılması veya kaldırılması talebinin Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş. tarafından reddedildiği ve intifa sözleşmesinin, bayinin fiyatlandırması üzerinde baskı aracı olarak kullanıldığı iddiası.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.2.2009 tarih ve 1015 sayı ile intikal eden şikayet başvurusunda öne sürülen iddiaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (Kanun) çerçevesinde incelenmesi sonucu düzenlenen 25.2.2009 tarihli ve 2009-1-14/İİ-09-İAY sayılı Ön İnceleme Raporu, 5.3.2009 tarihli ve REK.0.05.00.00-110/25 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-09 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet başvurusu ve eklerinde özetle;

 Barbaros Akaryakıt San. Tic. Ltd. Şti. (Barbaros) ile Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş.

(Alpet) arasında yapılan sözleşme gereğince, 3.6.2005 tarihinde mülkiyeti

Barbaros’a ait taşınmaz üzerinde Alpet’e bayilik karşılığında 15 yıl süreli intifa

hakkı tesis edildiği,

 Alpet’in bayilik sözleşmesi yanında 20-30 yıla kadar intifa sözleşmesi tesis etme

yoluna giderek beş yıl sınırını aşmak için iki ayrı sözleşme var gibi gösterdiği,

 Bu şekilde beş yılı aşar nitelikte sözleşme yapma yasağından kurtulmak için bir

yıldan beş yıla kadar süreli bayilik sözleşmesi yapmakta olduğu ancak bayilik

sözleşmesinin beş yıldan daha uzun süre ile bayi tarafından yenilenmesini zorunlu

hale getirmek için, intifaları beş yılı aşan biçimde uzun vadeli yaptığı,

 Müvekkil bayinin rakip dağıtıcı ile çalışmak için bayilik sözleşmesini sona erdirmek

istemesi halinde, Alpet tarafından ya bayinin akaryakıt istasyonunu tahliye

etmesinin ya da Alpet’in belirlediği şartlarda sözleşmenin yenilenmesinin talep edildiği, böyle bir seçimle karşı karşıya kalan bayilerin sözleşmeyi yenilemek zorunda kaldıkları,

 Barbaros’un böyle bir tercih yapmak istememesi ve yasalara uygunluğun sağlanabilmesi bakımından 2007 yılından itibaren bayilik ve intifa sözleşmesinin süresinin beş yılla sınırlandırılması gerektiğinden bahisle Alpet’e sözlü olarak başvurduğu, buna karşın Alpet’in beş yılı aşan bir biçimde tesis edilen intifanın kaldırılmasına yanaşmadığı,

 Alpet’in bu pazar davranışları nedeniyle pazara yeni girişlerin zorlaştığı, pazarın suni nedenlerle değişimlere kapalı bir hal aldığı,

 Alpet’in özellikle intifa yoluyla Barbaros üzerinde kurduğu baskı aracılığıyla her türlü yükümlülüğü Barbaros’a yüklediği, izleyen süreçte Barbaros’un pompa satış fiyatlarını belirlediği,

belirtilmekte ve Alpet hakkında soruşturma açılması talep edilmektedir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

 Gerek yargı kararı gerekse Rekabet Kurulunun değerlendirmeleri gereğince Bayilik Sözleşmesi ile birlikte ele alınması gereken intifa senedinin de 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 5. maddesi ile uyumlu hale getirilmesi zorunlu olan sözleşmeler grubunda yer aldığının anlaşıldığı,

 Dikey anlaşmalarda yer alan rekabet yasağına ilişkin hükümlerin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesiyle uyumlu hale getirilmesine ilişkin geçiş sürecin 18.9.2005 tarihinde sona erdiği; ancak bu tarih itibarıyla gerekli değişiklikler yapılmamış olan tüm dikey anlaşmalar gibi intifa senedinin de 18.9.2010 tarihine kadar uygulanma olanağının mevcut olduğu,

 Bu nedenle, 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerinin uygulanması bakımından henüz bir aykırılığın ortaya çıkmadığı, bu aşamada önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi gerektiği,

 Bayinin 18.9.2010 tarihinden sonra da intifa hakkı yoluyla zorlamalara tabi tutulması halinde ise Tebliğ’de yer alan muafiyet koşullarının ortadan kalkmış olacağı ve Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem yapılması gerektiği,

ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Taraflar arasındaki sözleşmelerin kapsamı göz önüne alındığında, dosya konusu

başvuru bakımından ilgili ürün pazarı “beyaz akaryakıt ürünleri pazarı” ve “madeni yağ

pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin yurt

çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet şartlarının

farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle coğrafi pazar olarak

“Türkiye” kabul edilmiştir.

I.2. Şikayet Edilen Taraf: Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş. (Alpet)

Alpet 2001 yılından bu yana Türkiye’de faaliyet göstermekte olup; Enerji Piyasası Düzenleme ve Denetleme Kurumundan alınan 14.3.2005 tarihli Dağıtıcı Lisansı ile benzin, motorin, gazyağı, fuel oil, ve jet yakıtı ürünleri dağıtıcısı olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. LPG dağıtım lisansı ise bulunmamaktadır. Dosyadaki bilgilere göre, Alpet’in gerek benzin gerekse motorin dağıtım pazarındaki paylarının yaklaşık %1

1

düzeyinde olduğu görülmektedir.

I.3 Rekabet Kurulu ve Danıştay Kararları Çerçevesinde Akaryakıt Sektöründe İntifa Sözleşmeleri

Akaryakıt sektöründeki dağıtım şirketlerinin bayileriyle yaptıkları rekabet yasağı içeren işleticilik sözleşmelerinin yanında ayrıca akdedilen ve süresi işleticilik sözleşmesinden fazla olan intifa ve tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinin, 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün süresini dolaylı olarak uzattığına ilişkin iddialar, Rekabet Kurulu gündemine çeşitli vesilelerle getirilmiştir.

Konuya ilişkin olarak Rekabet Kurulunun aldığı ilk karar olan 2.10.2003 tarihli ve 03- 64/770-356 sayılı Cabbaroğlu-Shell kararında, taraflar arasında mülkiyeti Cabbaroğlu’na ait olan istasyonun Shell’e kiralanmasını içeren ve tapuya şerh olunmuş bulunan kira sözleşmesinin Rekabet Hukuku açısından değerlendirmesi yapılmıştır. Kararda öncelikle işletme sözleşmesi ile tapuya şerh edilmiş olan kira sözleşmesi arasındaki bağlantıyı gösteren sözleşme hükümlerine yer verilerek Kurul tarafından rekabet hukuku açısından işleticilik sözleşmesi ve bu sözleşmede yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün süresine ilişkin tespitler yapılmış, bu tespitlerin sonucunda taraflar arasındaki kira/intifa hakkına ilişkin hususlar ise özel hukuk alanına bırakılmıştır.

Bu kararın ardından, Aypet Oto Bakım ve Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan benzer içerikteki başvuruya ilişkin olarak alınan 26.1.2006 tarihli ve 06-04/56- 14 sayılı Rekabet Kurulu kararında da Cabbaroğlu-Shell kararına atıfta bulunularak aynı yönde karar verilmiştir. Söz konusu karara karşı Danıştay’da açılan 2006/1287 Esas ve 2007/145 sıra numarasına kayıtlı iptal davasında Danıştay’ın vermiş olduğu kararın da yukarıda yer verilen Kurul görüşüyle aynı yönde olduğu görülmektedir.

Ancak, son olarak TOTAL/Akdağ dosyasında Rekabet Kurulu kararına karşı Danıştay 13. Dairesi’nin E.2006/1604 sıra numarasına kayden açılan dava sonucunda verilen 13.5.2008 tarihli ve K.2008/4196 sayılı kararla, Rekabet Kurulu’nun, yukarıda yer verilen değerlendirmeleriyle paralellik arz eden 26.1.2006 tarih ve 06-04/57-15 sayılı kararı iptal edilmiştir. Danıştay tarafından verilen iptal kararının gerekçesinde, Total’in bayilerle kurmuş olduğu hukuki ilişkinin temelinin işletme sözleşmesi ve kira sözleşmesi olmak üzere iki anlaşmaya dayandığı belirtildikten sonra şu ifadelere yer verilmektedir:

“İşletme sözleşmesinin birer yıl süreli yapıldığı ve bu sözleşmenin 1.3.2005 tarihinde Total tarafından tek taraflı olarak feshedildiği anlaşılmakla birlikte, kira sözleşmesinin işletme sözleşmesine olan etkisi nedeniyle işletme sözleşmesi de kira sözleşmesiyle birlikte 2017 yılı itibarıyla sona erecek bulunduğundan, taraflar arasında imzalanan işletme sözleşmesinin süresinin belirsiz hale geldiği yolunda ciddi bulguya ulaşılmaktadır.

1 Rekabet Kurumu 1. Daire Başkanlığı tarafından hazırlanan Akaryakıt Sektör Raporu’nun ilgili bölümü.

Bu durumda, 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca, belirsiz bir süre için veya beş yıldan daha uzun bir süre için anlaşma yapılarak bayiye rekabet etmeme yükümlülüğünün getirilmesi, anlaşmayı Tebliğ dışına çıkarabileceğinden, şikayete konu olan işletme sözleşmesinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine uygunluk denetiminin yapılması gereklidir.”

Kararda yer alan, intifa sözleşmelerinin bayilik sözleşmeleri ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği yönündeki ifadelerden, Danıştay’ın, Cabbaroğlu kararı ile başlayıp devam eden süreçte alınan Rekabet Kurulu kararları hakkında yapmakta olduğu değerlendirmelerde bir farklılık oluştuğu görülmektedir. Bu farklılık Akaryakıt Sektör Raporu’nda yer verilen ve Kurul tarafından da benimsenen “intifa ile tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinin, bayilik sözleşmelerinde yer alan rekabet yasağının süresini fiili olarak uzattığı” görüşüyle örtüşmektedir.

Nitekim Rekabet Kurulu, aynı dosyaya ilişkin olarak Danıştay’ın 13.5.2008 tarihli iptal kararı gereğince aldığı 30.10.2008 tarihli ve 08-61/997-389 sayılı kararında; Danıştay’ın gerekçeli kararında yer alan tespitler doğrultusunda, taraflar arasında imzalanan işletme ve intifa sözleşmelerini birlikte değerlendirmiştir. Anılan kararın ilgili bölümüne aşağıda yer verilmiştir.

“Ancak yukarıda ayrıntılı olarak anlatılan Rekabet Kurulu kararından farklı olarak şikayet konusu TOTAL-AKDAG kararında Rekabet Kurulu’nun önceki kararlarında benimsediği yaklaşım Danıştay tarafından kabul görmemiştir. Danıştay; bayilik sözleşmesinin bir yıl süreli olmasına ve 1.3.2005 tarihinde TOTAL tarafından tek taraflı olarak feshedilmesine rağmen, intifa sözleşmesinin bayilik sözleşmesine etkisi nedeniyle ikisi birlikte değerlendirmiştir. Danıştay, her iki sözleşmen beraber değerlendirildiğinde sürelerinin 2017 yılında sona ereceğini ve bu nedenle bayilik sözleşmesinin süresinin belirsiz hale geldiği yolunda ciddi bulgulara ulaşıldığını ifade etmiştir. Dolayısıyla Danıştay’ın her iki sözleşmeyi beraber değerlendirerek bayilere getirilen “rekabet yasağına” ilişkin süreyi 5 yıldan uzun süreli ve belirsiz olarak gördüğü anlaşılmaktadır.

Şikayet konusu TOTAL ile AKDAG arasındaki uyuşmazlık bakımından Danıştay kararı doğrultusunda bir değerlendirme yapılacak olursa, fesih tarihi itibarıyla taraflar arasındaki işletme sözleşmesi ve intifa ile kurulan ilişkinin tek bir anlaşma gibi değerlendirilerek rekabet yasağı süresinin buna göre belirlenmesi gerektiği anlaşılmaktadır. …”

I.4. Değerlendirme

Danıştay’ın 13.5.2008 tarihli kararında yer alan değerlendirmeler, bu değerlendirmeler doğrultusunda Rekabet Kurulunun aldığı ve yukarıda değinilen Total-Akdağ kararı ile Akaryakıt Sektör Raporu’nda yer verilen tespitler; akaryakıt sektöründe bayilik sözleşmeleri yanında düzenlenen intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer etkiye sahip sözleşmelerin, bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen 5 yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden olduğu konusunda şüpheye yer bırakmamaktadır. Söz konusu görüş ve değerlendirmelerin tamamı incelendiğinde, bayi ile dağıtıcı arasında imzalanan bayilik sözleşmesi ile intifa veya benzer etkiye sahip sözleşmelerin tamamının, aralarındaki hukuki ve/veya iktisadi ilişki nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında tek bir anlaşma şeklinde değerlendirilmesi ve bir bütün halinde 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunluklarının değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, Barbaros ile Alpet arasında 3.6.2005 tarihinde Karasu Tapu Sicil Müdürlüğü huzurunda düzenlenen Resmi Senet uyarınca; mülkiyeti Barbaros’a ait olan Sakarya İli Karasu İlçesi, Karasu Köyü, Bahçealtı mevkiinde bulunan, tapuda 17 pafta, 1676 adada kayıtlı ve gayrimenkul üzerinde Alpet lehine 15 yıl süre ile intifa hakkı tesis edilmiş ve dosya ekinde yer alan tapu senedi örneğine göre bu durum aynı tarihte tapu siciline işlenmiştir.

Diğer yandan, şikayet dilekçesine ilave olarak müşteki vekilince gönderilen belgelerden, taraflar arasında her ikisi de 7.6.2005 tarihli iki farklı “Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi” imzalandığı görülmektedir. Raportörlerce Barbaros vekili ile yapılan sözlü görüşmede, bahse konu sözleşmelerin hangisinin geçerli olduğuna ilişkin açıklama talep edilmiştir. Bunun üzerine taraf temsilcisince gönderilen ve Kurum kayıtlarına 25.2.2009 tarih ve 1446 sayı ile intikal eden yazıda; süresi 3.6.2020 tarihine kadar olan sözleşmenin taraflar arasında imzalanan ilk sözleşme olduğu, garantörlük içeren ve beş yıl süreli olan sözleşmenin ise dağıtım şirketinin baskısıyla sonradan imzalandığı belirtilmiştir. Bununla birlikte her iki sözleşme de ayrı ayrı incelenmiştir.

Müşteki vekilince taraflar arasında imzalanan ilk sözleşme olduğu belirtilen sözleşmenin “TANIMLAR” başlıklı maddesinde “petrol ürünleri”; “kurşunsuz benzin, süper benzin, motorin, fuel-oil v.b ile kal-yak ve madeni yağlar” şeklinde tanımlanmakta, 2. maddesinde yer alan; “Bayi, her türlü “petrol ürününü”- münhasıran Şirketten almayı kabul ve taahhüt eder.” ifadeleri ile gerek akaryakıt ürünleri, gerekse madeni yağlar bakımından, Barbaros’a Alpet ürünleri ile rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir.

Bu durum; taraflar arasında akdedilen diğer sözleşmenin 4. maddesinde; “BAYİ, her türlü “petrol ürününü”- münhasıran ALPET’ten almayı kabul ve taahhüt eder. BAYİ, ALPET haricinde herhangi bir şirketten her ne sebeple olursa olsun petrol ürünü almamak ve her ne sebeple olursa olsun başka şirketlerden alınmış petrol ürününü istasyonda bulundurmamakla yükümlüdür.”, ve 6. maddesinde bulunan “BAYİ iş bu standart Bayilik Sözleşmesi hükümleri altında yalnız mezkur istasyonda münhasıran ALPET’ten ve/veya nakliye masrafı kendisine ait olmak üzere ALPET’in belirleyeceği yerden satın alacağı petrol ürününü, evsafını değiştirmeden satmayı, bulundurmayı, teşhir etmeyi ve ALPET tarafından satış yerinde açılması talep edilen reyon ve satış mahallerinin açılmasına muvafakat etmeyi ve bu konuda ALPET ile işbirliği yapmayı, bu yerlerde ALPET tarafından tespit ve tayin olunacak şirketlerin malları dışında başkaca hakiki veya hükmi şahısların mallarını hiçbir şekilde satmamayı, bulundurmamayı ve teşhir etmemeyi, bu sözleşme çerçevesinde tayin ve tespit edilen işler dışında başka bir işle iştigal etmemeyi kabul ve taahhüt eder” ifadeleriyle, petrol ürünleri dışında kalan diğer ürünleri de kapsayacak şekilde belirtilmektedir.

2002/2 sayılı Tebliğ’in “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” başlıklı 5. maddesinde; “Bu Tebliğ ile tanınan muafiyet anlaşmada yer alan, aşağıda belirtilen yükümlülüklere uygulanmaz:

a) Alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü.

Rekabet etmeme yükümlülüğünün yukarıda belirtilen süreyi aşacak şekilde zımnen yenilenebileceğinin kararlaştırılması halinde, rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz süreli sayılır.” hükümleri yer almaktadır.

Bu noktada, taraflar arasındaki sözleşmelerin gerek rekabet yasağı süresi bakımından 5 yıl kuralına uyup uymadığı gerekse bu sürenin zımnen aşılıp aşılmadığı hususlarının ayrı ayrı ele alınması gerekmektedir:

Taraflar arasında imzalanan her iki sözleşmenin de incelenmesinden, söz konusu sözleşmelerin, rekabet yasağına ilişkin sürelerin düzenleniş biçimi bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi ile uyumlu olmadığı görülmektedir.

Bununla birlikte Rekabet Kurulunun akaryakıt sektörüne yönelik olarak yapılan önaraştırma neticesinde aldığı 15.11.2006 tarihli ve 06-84/1059-306 sayılı kararı uyarınca Alpet’e gönderilen 24.11.2006 tarihli ve 4369 sayılı yazıya istinaden Alpet tarafından Rekabet Kurumuna gönderilen 24.1.2007 tarihli yazıdan, bayilerine yapılan tek taraflı bildirimler yolu ile sözleşmelerin sürelere ilişkin maddelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun olarak değiştirildiği anlaşılmıştır.

Diğer taraftan, Barbaros ile Alpet arasında imzalanan ilk sözleşmenin “Sözleşmenin Süresi ve Feshi” başlıklı 24. maddesinde;

“İşbu sözleşmenin hükümlerine aykırı hareketten dolayı Şirketin Bayiiliğin feshini talep etme hakkı her zaman vardır. Bayiiliğin Şirket tarafından feshedilmesi halinde, Bayii derhal istasyonu tahliye etmeyi beyan kabul ve taahhüt eder.

Bayi, fesih halinin kendisine tebliğ tarihini takiben 2 gün içerisinde istasyonu ve tesislerini İstasyon üzerinde Karasu/Sakarya Tapu Sicil Müdürlüğü’nün 03/06/2005 tarih ve 1355 yev. numaralı intifa resmi senedine istinaden Şirket lehine kurulmuş olan intifa hakkı sebebiyle Şirkete teslim edeceğini aksi halde intifa hakkına dayanılarak Şirket tarafından cebri icra yoluyla tahliye edileceğinin bilincinde olduğunu … kabul ve taahhüt eder.”

hükümleri bulunmaktadır.

Yine taraflar arasında imzalanan ikinci sözleşmenin 45. maddesinde yer alan;

“Sözleşmenin feshinin sonuçları aşağıdadır.

BAYİ, fesih tarihini takiben 2 gün içerisinde istasyonu ve tesislerini ALPET’e teslim edeceğini, aksi halde ALPET tarafından cebri icra yoluyla tahliye edileceğinin bilincinde olduğunu … kabul ve taahhüt eder.”

ifadeleriyle de bu husus vurgulanmaktadır.

Taraflar arasında yapılan dikey anlaşma ile alıcıya (bayiye) yüklenen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin tespitinde, dikey ilişkinin başladığı tarih ile söz konusu ilişkinin kesintisiz olarak devam ettiği en son tarih arasında geçen sürenin dikkate alınması gerekmektedir. Sağlayıcı (dağıtıcı – dağıtım şirketi) ile alıcı (bayi) arasında akdedilen intifa ya da benzer etkiye sahip başka bir sözleşmenin varlığında, taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi yenilenmiş dahi olsa dikey ilişkinin kesintiye uğramasından bahsedilemeyecektir. Bu şekilde yapılan değerlendirmeye göre; taraflar arasında akdedilen ve rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların kesintisiz olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aştığı yahut bu süreyi aşacak şekilde düzenlendiği durumlarda, beş yılı aşan süreler bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen muafiyet koşulları ortadan kalkmaktadır. Bu duruma ilişkin olarak, 2002/2 sayılı Tebliğin Açıklanmasına dair Kılavuz’un 37. paragrafında şu açıklamalar bulunmaktadır;

“Rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin diğer bir önemli husus da, alıcının beş yıllık süre sonunda rekabet etmeme yükümlülüğünden kurtulmasını engelleyen herhangi bir fiili durumun olmaması zorunluluğudur. Örneğin, sağlayıcı alıcıya kredi temin etmiş ise bu kredinin geri ödemesi, alıcının beş yıl sonunda rekabet etmeme yükümlülüğünden kurtulmasını engelleyecek şekilde düzenlenmemelidir. Alıcı, beş yıllık rekabet etmeme şartının süresinin dolmasından sonra varsa kalan borçları geri ödeme olanağına sahip olmalıdır. Benzer şekilde, sağlayıcının alıcıya bazı ekipmanlar sağladığı hallerde, alıcının beş yıllık rekabet etmeme süresinin sonunda bu ekipmanları piyasa değeri üzerinden devralabilme imkanına sahip olması gerekmektedir.”

Nitekim Rekabet Kurulunun, konu ile ilgili çalışmaları bilinen akademisyenlerden aldığı görüşler de bu doğrultudadır:

Bu kapsamda alınan bir hukuki görüşte; akaryakıt sektöründeki intifa hakkı ya da uzun süreli kira sözleşmelerinin bayilik/işleticilik sözleşmeleri ile bağlantılı olarak yapılması ve bu sözleşmeler arasında bağlantı kurulması nedeniyle, bayilik/işleticilik sözleşmesinde rekabet yasağı beş yıl olarak kararlaştırılmış olsa bile kira sözleşmesi ya da intifa hakkının daha uzun bir süreyi kapsaması ve bayi ya da işleticinin beş yıllık süre sonunda sağlayıcıya bağımlı olması sonucunu doğurması nedeniyle, kira ya da intifa hakkı sürelerinin de muafiyetten yararlanılabilecek süre ile sınırlanması ve

2

uyumlu olması gerektiği değerlendirilmektedir.

3

Yine bir başka görüşte, rekabet hukuku açısından yapılacak analiz ve değerlendirmelerde anlaşma veya sözleşme hükümlerinin değil, bu hükümler çerçevesinde tarafların kurdukları ve uyguladıkları “ekonomik ilişki”nin dikkate alınması gerektiği, intifa hakkı ve bayilik/işletme sözleşmeleri arasında sıkı bir ilişki bulunduğu belirtilmekte; intifa hakkının dağıtım şirketinin bayi üzerinde ekonomik güç uygulamasına imkan verdiği, bu hakkın bayiyi işletme sözleşmesini feshetmemeye, hatta yenilemeye ve bu arada münhasırlık kaydını fiilen devam ettirmeye zorlayıcı bir unsur oluşturduğu ifade edilmektedir. Bu tespitler çerçevesinde sözleşmelerin rekabet hukuku açısından bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmakta ve ekonomik açıdan da bu sözleşmelerin bir bütün teşkil ettiği ifade edilerek, bu sözleşmelerin yol açtığı ekonomik ilişki 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olarak rekabeti sınırlayıcı etki doğurduğu takdirde, sadece işletme sözleşmesinin değil, intifa sözleşmesinin de 4. madde hükmüne aykırı olacağı değerlendirmesinde bulunulmaktadır.

Dolayısıyla yukarıda yer verilen sözleşme hükümlerinin bu çerçevede değerlendirilmesi, istasyon üzerinde Alpet lehine tesis edilen intifa hakkı devam ettiği sürece, mevcut koşullarda beş yıllık bayilik sözleşmesi süresinin anlamsız kaldığını, bu sürenin sonunda Barbaros’un belirli bir cezai şart ödemek suretiyle de olsa bir başka dağıtıcı ile anlaşma yaparak kendine ait istasyon üzerinde akaryakıt satış faaliyeti sürdürmesinin mümkün olamayacağını göstermektedir. Bunun sonucu olarak bayiye kalan tek seçenek, akaryakıt satış faaliyetini sürdürmek istediği sürece Alpet ile olan akaryakıt bayilik sözleşmesini her defasında yenilemektir.

Bu nedenle, Danıştay’ın yukarıda yer verilen 13.5.2008 tarihli kararı ve bu karara istinaden Rekabet Kurulunun aldığı 08-61/997-389 sayılı karar ile şekillenen, akademisyenler tarafından da hukuka uygunluğu ve gerekliliği vurgulanan yaklaşım doğrultusunda; Barbaros ile Alpet arasında 3.6.2005 tarihinde düzenlenen Alpet lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesisine ilişkin senet ile 7.6.2005 tarihli “Akaryakıt Bayilik 2 (…………………) tarihli hukuki mütalaa.

3 (………………….) tarihli hukuki mütalaa.

Sözleşmesi”nin, aralarındaki gerek hukuki gerekse iktisadi ilişki nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında birlikte değerlendirilmesi gereği ortaya çıkmaktadır. Söz konusu anlaşmanın bir bütün olarak bu hükümler doğrultusunda ele alınması halinde; 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü içerdiği sonucu ortaya çıkmaktadır.

Rekabet Kurulunun akaryakıt sektörüne yönelik olarak yapılan önaraştırma neticesinde aldığı 15.11.2006 tarihli ve 06-84/1059-306 sayılı kararında rekabet yasağına ilişkin olarak yapmış olduğu değerlendirmede, 2003/3 sayılı Tebliğ ile öngörülen uyumlaştırmaya yönelik bir değişiklik yapılmamış olsa dahi, 18.9.2005’den önce yapılmış anlaşmaların 18.9.2010 tarihine kadar uygulama süresi bulunduğu belirtilmiştir. Kararın ilgili bölümü aşağıdaki gibidir:

“Mevcut durumda, 18.9.2005 tarihinden önce yapılan ve Tebliğ’e uygun olmayan sözleşmelerin 18.9.2010 tarihine kadar uygulama süresi bulunmaktadır. Tebliğ’e aykırı olan sözleşmelerin de uygulama süresi henüz 5 yıla ulaşmamıştır. Özetle, akaryakıt piyasasındaki mevcut bayilik sözleşmelerinin hiçbiri henüz 5 yıllık uygulama sürecini aşmamıştır. Bu nedenle, rekabet etme yasağı süresi bakımından yukarıda yer verilen sözleşmelerle ilgili herhangi bir ihlalin söz konusu olmadığı, bu nedenle soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, ancak ilgili teşebbüslere 5 yıllık azami uygulama süresinin aşılması halinde ilgili sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanamayacağına ilişkin bir yazı gönderilmesinin yerinde olacağı sonucuna ulaşılmıştır.”

Bu karara paralel olarak; Barbaros ile Alpet arasında 3.6.2005 tarihinde düzenlenen intifa hakkına ilişkin senet ile 7.6.2005 tarihinde imzalanan “Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi”nden oluşan anlaşma bütünü de 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanacak ve Kanun’un 4. maddesindeki yasaklama hükmü uygulanmayacaktır. 18.9.2010 tarihinden sonra ise Barbaros ile Alpet arasındaki anlaşmanın süresi itibarıyla 2002/2 sayılı Tebliğ’deki korumadan yararlanamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Dolayısıyla geçiş döneminin sonu olan 18.9.2010 tarihine kadar şikayet konusu hususun 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan muaf tutulduğu ve bu nedenle bu aşamada önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır. Bu tarihten sonra ise taraflar arasında mevcut olan “rekabet yasağına dayalı iktisadi ilişki”nin, her iki tarafın da rızası olmaksızın herhangi bir sebeple uzatılmaya zorlanması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edilecektir.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;

1. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde koşulları

belirtilen muafiyetten yararlanabilmek bakımından, alıcılar üzerine getirilen

rekabet yasağının süresinin beş yılı aşmaması gerektiğine,

2. Taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi ile bağlantılı kredi sözleşmeleri, ekipman

sözleşmeleri, uzun süreli kira sözleşmeleri ya da uzun süreli intifa hakkı

tanınması gibi şahsi ya da ayni hakların da rekabet yasağının süresini fiilen

uzatacak şekilde kullanılamayacağına,

3. Bu tür sözleşmelerin varlığı halinde, beş yılı aşan süreler bakımından, 2002/2 sayılı Tebliğ’de tanınan muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına,

4. Dikey anlaşmalarda yer alan rekabet yasağına ilişkin hükümlerin, 2002/2 Sayılı Tebliğ’in 5. maddesiyle uyumlu hale getirilmesine ilişkin geçiş sürecinin 18.9.2003 tarihinde başlayıp,18.9.2005 tarihinde sona erdiğine, bu çerçevede;

5. 18.9.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve süresi beş yılı aşan sözleşmelerin, Rekabet Kurulu tarafından uygulanan “azami hadde indirme” ilkesi gereğince 18.9.2010 tarihine kadar Tebliğ’de yer alan muafiyetten yararlanabileceğine ve bu tarihten sonra muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına,

6. Barbaros ile Alpet arasında imzalanan bayilik sözleşmesinin ve buna bağlı olarak intifa hakkı tesisine ilişkin resmi senedin 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ uyarınca muafiyetten yararlanabileceğine, bu nedenle bu aşamada önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına,

7. Bu tarihten itibaren intifa hakkı çerçevesinde bayilerin yeniden sözleşme yapmaya zorlanması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem başlatılacağının ilgili taraflara bildirilmesine,

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

380