Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü'nün, TMSF tarafından…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

10

Başkan: Mustafa PARLAK

Üyeler: Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,

M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN. B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Müge ÖZERCAN PAŞAOĞLU,

Mert KARAMUSTAFAOĞLU

C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: - Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Temsilcisi: Gültekin AKSUYÜREK

Oyacık Köyü mevkii Siirt Yolu 3. km Kurtalan/Siirt

- Oci Güney Çimento A.Ş.

Temsilcisi: Sera SOMAY

Büyükdere Caddesi 118/107, 34394 Esentepe/İstanbul D. TARAFLAR: - Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu

(Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü).

Büyükdere Cad. No:40 Rumeli Han Mecidiyeköy/İstanbul

- Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Oyacık Köyü mevkii Siirt Yolu 3. km Kurtalan/Siirt

- Oci Güney Çimento A.Ş.

Büyükdere Caddesi 118/107, 34394 Esentepe/İstanbul E. DOSYA KONUSU: Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün, TMSF tarafından satışı ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile OCI Güney Çimento A.Ş. tarafından devralınmasına ilişkin izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.10.2005 tarih, 7287 sayı ile giren başvuruyla, TMSF bünyesinde bulunan, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün (Antep Çimento) haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının, 14.10.2005 tarihinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yapılan ihale sonucunda belirlenen alıcı adaylarından Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. ile Çimko Çimento ve Beton Sanayi Ticaret A.Ş.’den birisine

nihai olarak devredilmesinden önce, 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” (1998/4 sayılı Tebliğ) hükümleri çerçevesinde, gerekli Rekabet Kurulu Kararı’nın alınması talep edilmiştir. Rekabet Kurulu 20.12.2005 tarih 05- 86/1190-342 sayılı kararıyla;

“Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün 14.10.2005 tarihinde yapılan ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. ile Çimko Çimento ve Beton Sanayi Ticaret A.Ş.’nin tek bir teşebbüs niteliğinde olduğuna, söz konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7.maddesi kapsamında hakim durum yaratılmasına ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açacağına, bu nedenle işleme izin verilemeyeceğine” karar vermiştir.

Fon Kurulu’nun 19.1.2006 tarih ve 19 sayılı Kararı ile Antep Çimento’nun tekrar satışına karar verilmesi ve Kurum kayıtlarına 13.4.2006 tarih, 2273 sayı ile giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurulu’na Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 20.4.2006 tarih, 2006-1-51/Öİ-06-HY sayılı Ön İnceleme Raporu, 25.4.2006 tarih ve REK.0.05.00.00-120/65 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-31 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile değişik 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 15. maddesinin 7 numaralı fıkrasının (a) bendi gereğince, Fon Kurulu’nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının satılması işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu; Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün, 11.4.2006 tarihinde yapılan ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Oci Güney Çimento A.Ş. teşebbüslerinden herhangi birine devredilmesi halinde, işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesine ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmayacağı, dolayısıyla söz konusu işleme izin verilebileceği ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. SEKTÖREL BİLGİLER

H.1.1. Türkiye Pazarı

Türkiye’de 39 adet entegre çimento fabrikası ve 18 adet öğütme tesisi bulunmaktadır. Ülkenin toplam klinker üretim kapasitesi yıllık 39 milyon ton,

çimento üretim kapasitesi ise 66 milyon ton seviyesinde bulunmaktadır. Türkiye, bu kapasite rakamları ile Avrupa’nın en büyük ikinci ve dünyanın en büyük yedinci üreticisi konumundadır.

Türkiye’nin çimento kapasitesi, artan talebi karşılamak amacıyla 1990’lı yıllarda iki katı artmış ve bu artışın büyük bir kısmı, yeni sanayi yatırımlarından ziyade modernizasyon ve genişleme aracılığıyla elde edilmiştir. Geniş yatırım teşvikleri de bu dönemdeki yatırım sürecine katkıda bulunan önemli bir etkendir.

Tablo 1- Türkiye Çimento Kapasitesi (000 ton)

1920 1960 1970 1980 1990 2001 2002 2003 2004

20 2,000 6,000 14,000 24,416 64,987 64,815 66,363 65,915 Kaynak: TÇMB

Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yer alan fabrikalar, ortalama yıllık 1.4 milyon ton ile en büyük klinker kapasitelerine sahipken, bu fabrikaların bazıları yıllık 2 milyon tonun üzerinde üretim yapmaktadır. Sektördeki ortalama klinker kapasitesi yaklaşık 930,000 ton’dur. Fabrikaların %30’u yıllık 500,000 tonun altında, %15’i ise yıllık 1.5 milyon tonun üzerinde klinker kapasitesine sahiptir. Sektörde 2004 yılında 32.8 milyon tonluk klinker üretilmiştir. Bu rakam, %90’lık bir kapasite kullanımı anlamına gelmektedir.

Türkiye çimento ve klinker üretim kapasitelerinin bölgelere göre dağılımı şu şekildedir:

Tablo 2- Kapasite Dağılımı

Bölgeler Fabrika Sayısı Klinker Kapasitesi Çimento Kapasitesi

Marmara Bölgesi 11 12,240,600 18,950,628

Kaynak: TÇMB

Türk çimento sektörü, 1989-1997 döneminde tamamen özelleştirilmiştir. Özelleştirme ve birbirini takip eden şirket birleşmeleri sanayideki mülkiyet yapısını değiştirmiş ve “uluslararası şirketler”, “büyük yerli gruplar” ve “diğer teşebbüsler” şeklinde üç temel grubun ortaya çıkmasına yol açmıştır.

120

Sektörde faaliyet gösteren uluslararası şirketler ve büyük yerli gruplara ilişkin bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:

Tablo-3 Çimento Sektöründeki Ana Gruplar

Kaynak:TÇMB Verileri

a) Uluslararası Şirketler

Türkiye’de beş büyük uluslararası çimento üreticisi bulunmaktadır: Lafarge, Vicat,

Heidelberg (CBR), Italcementi ve Cementir. Ciment Francais (sonradan

Italcementi tarafından satın alınmıştır), 1989 yılında Özelleştirme İdaresi’nden

beş çimento fabrikasını satın almak suretiyle Türk çimento sektörüne giren ilk

yabancı grup olmuştur. Bu grubu, Lafarge, Vicat ve Heidelberg takip etmiştir. Son

olarak 2001 yılında, Caltagirone inşaat grubu bünyesinde yer alan İtalyan

çimento üreticisi Cementir, Çimentaş’ı bünyesine katarak Türkiye çimento

pazarına giriş yapmıştır.

Yabancı üreticiler, münferit olarak ve Türk üreticilerle ortaklık şeklinde toplam

klinker kapasitesinin %39’unu, çimento kapasitesinin ise %37’sini kontrol

etmektedir. Heidelberg, Lafarge ve Italcementi klinker üretim kapasitesinin

%57’sini, çimento satışlarının %62’sini ve çimento ihracatının %53’ünü kontrol

ettikleri Marmara Bölgesi’nde en büyük pazar payına sahiptirler. Bu şirketlerin

Marmara Bölgesi’nden sonra en fazla pazar payına sahip oldukları bölge İç

Anadolu Bölgesi’dir. Burada Lafarge, Vicat ve Italcementi klinker üretiminin

%60’ını, çimento üretiminin ise % 56’sını kontrol etmektedirler. Bu gruplara ilişkin

bilgiler şu şekildedir:

Italcementi (Set Holding): Grubun, İç Anadolu Bölgesi’nde Ankara Çimento ve

Afyon Çimento, Marmara Bölgesi’nde Balıkesir Çimento, Kırklareli-Pınarhisar’da

Set Trakya Çimento, İstanbul’da 2 adet öğütme tesisi (Set Anadolu ve Set

Marmara) bulunmaktadır. Set Holding’in fabrikaları ağırlıklı olarak Marmara ve İç

Anadolu bölgelerinde bulunmaktadır. Bu bölgelerde holding, klinker kapasitesine

göre sırasıyla %10’luk ve %24’lük pazar paylarına sahiptir.

Lafarge ve Yibitaş-Lafarge: Lafarge-Aslan Çimento Kocaeli-Darıca’daki

fabrikası ile, Marmara Bölgesi’nde % 12’lik bir pazar payına sahiptir. Lafarge’ın

Karadeniz Ereğli’de de bir adet öğütme tesisi bulunmaktadır. Ayrıca, Lafarge yerli

Yibitaş Grubu ile bir ortak girişim (YLOAÇ) kurmuştur. Bu ortaklık, İç Anadolu

Bölgesi’nde; Yozgat, Sivas ve Çorum’da olmak üzere 3 fabrikaya ve Nevşehir,

Ankara-Hasanoğlan ve Samsun’da birer öğütme tesisine sahiptir. Bu fabrikaların ihracat imkanı yoktur.

Vicat: Vicat, Konya Çimento’yu bünyesine katarak Türk çimento sektörüne giriş yapmış ve daha sonra Baştaş (Ankara) ile ortaklık kurmak suretiyle daha da güçlü hale gelmiştir. Grup, temel olarak İç Anadolu Bölgesi’nde aktif olmakta ve %40’lık bir bölgesel pazar payını elinde bulundurmaktadır.

Cementir: İtalyan çimento üreticisi olan Cementir, Çimentaş (İzmir) ve dolaylı olarak Kars Çimento’daki çoğunluk hisselerini satın almak suretiyle 2001 yılında Türk çimento pazarına giriş yapmıştır.

b) Büyük Yerli Gruplar

Sabancı Grubu (Sabancı), Oyak Grubu (Oyak) ve Rumeli Holding’in yer aldığı yerli gruplar, Özelleştirme İdaresi’nden çeşitli fabrikaları bünyelerine katmak suretiyle 1990’lı yıllar içerisinde çimento sanayine girmiştir. Bu gruplar toplamda, klinker kapasitesinde %44’lük, çimento kapasitesinde ise %41’lik paylara ulaşmıştır. 2003 yılında Rumeli Holding’in çimento işletmelerine TMSF tarafından el konulmuştur. Bu sebeple, Sabancı ve Oyak, halihazırda çimento sektöründeki en büyük iki yerli grup konumuna gelmiştir. Sabancı Grubu’na bağlı Akçansa, yabancı bir ortağa sahipken (Heidelberg), Oyak’ın böyle bir durumu söz konusu değildir. Bu iki grubun, aynı zamanda, OYSA İskenderun ile OYSA Niğde adı altında ortaklıkları da bulunmaktadır. Sabancı ağırlıklı olarak Marmara Bölgesi ve Akdeniz Bölgesi’nde; Oyak ise İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Akdeniz Bölgesi’nde faaliyetlerini sürdürmektedir.

Bu şirketlere ilişkin daha ayrıntılı bilgiler şu şekildedir:

Oyak Grubu: Oyak, şu anda Türkiye toplam klinker kapasitesinin %19’unu, çimento kapasitesinin ise %18’ini kontrol etmektedir. Oyak, bu sektöre, özelleştirme listesinde yer alan dört devlet fabrikasını satın alarak 1990’lı yıllarda girmiştir. Oyak şu anda Ünye, Bolu, Adana, Mardin ve Elazığ’daki fabrikaları ile Ankara’da bir adet öğütme tesisine sahiptir. Grubun Akdeniz ve Karadeniz Bölgelerinde sırasıyla %44’lük ve %54’lük pazar payına sahiptir.

Sabancı Grubu: Sabancı Grubu, Türkiye klinker kapasitesinin % 18’ini, çimento kapasitesinin ise %17’sini kontrol eden ikinci büyük üretici konumundadır. Sabancı Grubu’na bağlı Akçansa, Belçika menşeli Heidelberg ile ortak girişim şirketi niteliğindedir. Akçansa’nın İstanbul Büyükçekmece’de ve Çanakkale’de çimento fabrikaları ile Karabük’te öğütme tesisi bulunmaktadır. Şirket; Marmara Bölgesi’nde %29, Ege Bölgesi’nde %7,6 ve ülke genelinde %8’lik pazar paylarına sahiptir.

Sabancı Grubu’nun kontrol ettiği Çimsa ise Mersin’de çimento fabrikası ile Kayseri’de öğütme tesisine sahiptir.

Sabancı ve Oyak Gruplarının, Oysa Niğde çimento fabrikası ve Oysa İskenderun Çimento öğütme tesisi olarak iki adet ortak girişim şirketi bulunmaktadır.

Rumeli Grubu: 2003 yılında, grubun bankası olan İmar Bankası’nın devlet tarafından devralınması sonrası başlayan adli sürecin bir parçası olarak grubun çimento fabrikalarına TMSF tarafından el konulmuştur. Grup, özelleştirme programı çerçevesinde sekiz fabrikayı bünyesine katmış ve daha sonra da Eskişehir Standart Çimento’yu da alarak elindeki çimento fabrikası sayısını dokuza yükseltmiştir. Grubun piyasa payları (klinker kapasitesi olarak) Güneydoğu Anadolu’da %46, Karadeniz Bölgesinde %26, Doğu Anadolu Bölgesinde %17 ve Marmara Bölgesi’nde %6’dır.

Rumeli Grubu çimento fabrikaları olan Lalapaşa Çimento (Edirne), Standart Çimento (Eskişehir’de çimento fabrikası ve Ankara Lalahan’da öğütme tesisi), Bartın Çimento, Ladik Çimento (Samsun-Ladik), Trabzon Çimento, Van Çimento, Urfa Çimento, Gaziantep Çimento, Ergani Çimento (Diyarbakır) mevcut devir işlemlerine konu olan fabrikalardır.

c) Diğer Teşebbüsler

Bu teşebbüsler, ilk ve ikinci grup ile herhangi bir bağlantısı olmayan, genellikle tek fabrika üzerinden üretim yapan aile şirketleridir. Bu teşebbüsler genellikle Türkiye’nin batısında bulunmakta ve ihracat yapabilmektedirler. Bunlar arasında, Ege Bölgesi’nde Batıçim-Batısöke ve Denizli Çimento; Marmara Bölgesi’nde Nuh Çimento ve Bursa Çimento; Akdeniz Bölgesi’nde Göltaş; Karadeniz Bölgesi’nde Prekon ve Aytek; Doğu Anadolu Bölgesi’nde Aşkale-Erçimtaş; Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ise Kurtalan ve Çimko yer almaktadır. Bu şirketler, Türkiye’nin önde gelen çimento ve klinker üreticileri olup, yıllık olarak 1 milyon tonun üzerinde çimento üretim kapasitesine sahiptirler.

Sektörde faaliyet gösteren ve yukarıda üç grup halinde incelenen çimento üreticisi teşebbüslere ilişkin bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir

Tablo 4- Çimento Sektöründeki Ana Gruplar

Vicat-

Kaynak:TÇMB Verileri

Rekabet hukukundaki coğrafi pazar tanımı olmamakla birlikte, coğrafi bölgeler bazında çimento fabrikaları ve öğütme tesisleri hakkındaki genel bilgiler ve mevcut devralma işlemini ilgilendiren bölgeye ilişkin bilgiler şu şekildedir:

H.1.2. Bölgesel Değerlendirme

Çimento üretiminin, yurtiçi ve yurt dışı çimento satışı ile klinker ihracatının 2004 yılındaki bölgesel dağılımı şu şekildedir:

Tablo 5- Çimento Üretiminin 2004 Yılı Bölgesel Dağılımı

Yurtiçi Çimento

Anadolu

TOPLAM 38,795,797 30,670,610 8,206,317 2,465,894

Kaynak: TÇMB

Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Bölgede faaliyet gösteren teşebbüslere ait bilgiler şu şekildedir:

Kaynak: Şirketler

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin, Türkiye’nin, toplam klinker ve çimento kapasitesinin sırasıyla %10’nu ve %8’ine sahip olduğu; çimento tüketiminin ise %9’luk kısmını gerçekleştirdiği görülmektedir.

Bölgede üç fabrika ile faaliyet göstermekte olan ve bölgenin toplam çimento kapasitesinin %49’luk kısmına sahip olan Rumeli Holding’in, TMSF’ye devredilmeden önce bölgenin en büyük üreticisi olduğu anlaşılmaktadır. Sanko Holding’e bağlı Adıyaman Çimento ve Oyak’a bağlı Mardin Çimento diğer iki

önemli üretici olup, bölgedeki çimento kapasitesinin %35’ine sahip oldukları görülmektedir.

Bölgenin Irak’a yakınlığı, bu bölgede faaliyet gösteren teşebbüslere önemli bir ihracat fırsatı sunmaktadır. 2004 yılında bölgeden yapılan çimento ihracatı %73 artarak 1 milyon tonu geçmiştir. Irak’ın politik ve ekonomik istikrara kavuşmasıyla, ihracatın daha da artması beklenmektedir.

H.2. İLGİLİ PAZAR

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden birisi durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri, mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı gri çimentoya oranla çok azdır.

Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame olması söz konusu değildir. Bu bakımından bu iki çimento türünün ayrı pazarlar olarak ele alınması gerekmektedir. Ayrıca, bildirilen işlemin tarafları sadece gri çimento üretimi konusunda faaliyette bulunmaktadır.

Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de çeşitli ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten bir fabrikanın tüm bu ürünleri üretebilmesi, yani söz konusu ürünlerin arz bakımından birbirine ikame olması nedeniyle, alt pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiş, ilgili ürün pazarı “gri çimento pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Bir ağır sanayi ürünü olarak çimentonun, yükte ağır pahada hafif niteliğiyle birlikte, ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterlant oluşturarak, belli bir uzaklığı geçmemesi, daha uzağa nakliye edilmesi halinde, nakliye maliyetinin çok yükselerek karlılığı ortadan kaldırması nedeniyle, çimento pazarı satış yapılabilen hinterlant göz önüne alınarak belirlenmektedir. Bu bağlamda, coğrafi pazar tanımlanmasında en geçerli metotlardan olan ve incelenen bölgeler arasındaki ürün giriş çıkışını ele alan Elzinga-Hogarty testi yapılarak pazar tespit edilmiştir. Elzinga-Hogarty testinin genel mantığı şu şekilde özetlenebilir: eğer belli bir coğrafi pazara dışarıdan girişler (import) ve o bölgeden dışarıya çıkışlar (export) az oluyorsa, o bölgede ilgili ürünün fiyatı diğer bölgelerden bağımsız olarak tespit edilebilecektir. Bu ise, bu bölgenin coğrafi pazar olabileceğini göstermektedir.

Avrupa Komisyonu da çeşitli davalarda coğrafi pazar tespiti için, ticaret akışı testlerinden faydalanmıştır. Saint-Gobain/Wacker-Chemie/NOM davasında, Komisyon Elzinga-Hogarty testini kullanmış ve bir pazara %15’lik dışardan giriş miktarının düşük olduğu sonucuna vararak, söz konusu bölgenin ilgili coğrafi

1

pazarı teşkil ettiği neticesine ulaşmıştır. Rekabet Kurulu, şimdiye kadar iki kararında söz konusu testi detaylı bir biçimde ele alarak coğrafi pazarı

2

tanımlamıştır.

Elzinga-Hogarty testi nakliye bilgilerine dayalı iki kritere dayanmaktadır: 1) Bir

3

bölgeye girişlerin aynı bölgedeki satışlara oranı, 2) Bir bölgeden çıkışların aynı

4

bölgedeki üretime oranı. Birinci kriter LIFO, ikinci kriter ise LOFI olarak adlandırılmaktadır. Bu iki değerin yüksek seviyelerde çıkması incelenen bölgelerin coğrafi pazarı oluşturduklarını göstermektedir.

320

LIFO, şu şekilde formüle edilmektedir:

LIFO= (Üretim(P)-İhracat(X))/Tüketim(C) (1) Tüketim ise, üretimden ihracatın çıkarılması, ithalatın (M) eklenmesi ve mal stoğundaki (I) değişimin çıkarılmasıyla elde edilmektedir. Diğer bir ifadeyle,

C= P-X+M-ΔI (2)

Mal stokları sabit olduğu durumlarda, (2) nci denklemin (1) inciye konulmasıyla aşağıdaki eşitlik elde edilmektedir:

LIFO= 1-(M/C) (3)

LOFI’nin formüle edilmiş hali ise şu şekildedir:

LOFI= (P-X)/P

(2) nolu eşitlik kullanıldığında LOFI,

LOFI=1-(X/P) (4) şeklinde elde edilmektedir.

LİFO ve LOFİ değerlerinin hesaplanması amacıyla bölgeye satış yapan tüm fabrikaların verileri incelenmiştir. Söz konusu firmaların hangi ile ne miktarda satış yaptıkları ise 2003 ve 2004 yılları için aşağıdaki grafiklerde sunulmuştur. 1 Simon Bishop & Mike Walker, The Economics of EC Competition Law, 256 (1999)

2

02-32/367-153 ile 00-39/436-242 sayılı kararlar.

3

“little in from outside”(LIFO) –Dışarıdan küçük giriş

4 “little out from inside”(LOFI)-Dışarıya küçük çıkış

350

Grafik 1- 2003 yılı Satışları

Gizli Bilgi

Grafik 2- 2004 yılı Satışları

360

Gizli Bilgi

Aşağıdaki tablolardan da görülebileceği gibi, coğrafi pazarın tanımlanmasında Gaziantep ili ve yakınlarındaki iller büyük önem taşımaktadır. Testin uygulanmasında önce devrin söz konusu olduğu Gaziantep ilinin tek başına coğrafi pazarı oluşturup oluşturmadığı ele alınmıştır. Daha sonra Gaziantep iline yakınlıkları nedeniyle sırasıyla Şanlıurfa, Adıyaman, Diyarbakır, Malatya, ve Kahramanmaraş, illeri de eklenerek pazar genişletilmiş ve LIFO-LOFI değerleri hesaplanmıştır Aşağıdaki tabloda bu değerler 2002-2004 yılları için verilmiştir:

Tablo 7- 2002-2004 yılları LIFO ve LOFİ Değerleri

Coğrafi pazar sadece Gaziantep ili olarak ele alındığında, LIFO değerleri düşük çıkmış, LOFI değerleri ise yüksek çıkmıştır. LIFO’nun düşük çıkması, Gaziantep iline dışardan önemli miktarda çimento gelmesinden; LOFI’nin yüksek çıkması ise, Gaziantep’den dışarı çok az satışın olmasından kaynaklanmaktadır. Gaziantep iline, sırasıyla Şanlıurfa ve Adıyaman eklendiğinde, her iki değerin de 2004 yılı için sınır kabul edilen seviyeye (yaklaşık 0,80) geldiği görülmüştür. Adıyaman ilinden sonra Diyarbakır ili eklendiğinde ise LİFO değerleri (0,79’dan

0,70’e) tekrar düşmeye başlamaktadır. Bu nedenle coğrafi pazar Adıyaman iline kadar genişletilmiştir.

Burada Elzinga-Hogarty testinden bağımsız olarak değerlendirilmesi gereken bir husus ise, Gaziantep’e mesafe itibariyle çok yakın olan Kahramanmaraş ve Osmaniye gibi şehirlerin durumlarıdır. Çimento fabrikası olmayan her iki şehir de ilk bakışta taşıma maliyetleri açısından ilgili coğrafi pazara dahil edilebilecek gibi gözükse de, bölgedeki pazarın yapısı nedeniyle dahil edilmemiştir. Zira, Osmaniye’ye Antep, Oyak Adana, Çimsa Mersin fabrikalarının satış yapması ve Kahramanmaraş’a Antep, Adıyaman, Oyak Adana, Çimsa Mersin ve Çimsa Kayseri’nin satış yapması nedeniyle, söz konusu iki il daha fazla üreticinin yer aldığı pazarlardır.

Söz konusu illerdeki fabrikalar ve pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir:

Tablo 8- Kahramanmaraş İlindeki Satışların Payları (%)

Tablo 9- Osmaniye İlindeki Satışların Payları (%)

Yukarıdaki tablolardan da görüleceği üzere, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerine çok sayıda fabrika çimento satmakta; söz konusu illerde Oyak Adana’nın önemli pazar paylarına sahip olduğu, bildirim konusu dosyanın tarafı olan Antep Çimento’nun payının oldukça düşük kaldığı görülmektedir. Oyak Adana 3,5 milyon ton kapasiteli oldukça büyük bir çimento fabrikası olması nedeniyle, çimento fabrikası olmayan Kahramanmaraş ve Osmaniye’ye hatta Gaziantep’e kadar satış yapabilmektedir. Dolayısıyla, Maraş ve Osmaniye illerinin ihtiyacının çoğunu Oyak Adana karşılamakta, Antep ve Adıyaman Çimento fabrikalarının söz konusu illerde satışları az miktarda kalmaktadır.

Pek çok çimento fabrikasının pazarlarının örtüştüğü, pazara girişlerin yoğun olduğu Kahramanmaraş ve Osmaniye’de çimento fiyatı diğer bölgelerden

bağımsız olarak tespit edilemeyeceğinden, söz konusu iki il komşu pazarlardan farklılık gösterdiğinden ilgili coğrafi pazara eklenmemiş; Elzinga testi de bu

5

durumu doğrulamıştır. Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa illerinde ise çimento üretim tesisleri bulunmakta, söz konusu fabrikaların bölgenin ihtiyacını karşılayabildiğinden, Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa illerinden oluşan pazara, az miktarda dışardan çimento girişi olmaktadır.

Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa illerinden oluşan coğrafi pazara, yukarıda ortaya konan farklılıkları nedeniyle Kahramanmaraş ve Osmaniye illeri dahil edilmemiştir. Nitekim, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. madde 5. fıkrasında, “Coğrafi pazar değerlendirilmesi yapılırken, özellikle ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar dikkate alınır.” denilerek, ilgili bölge ile komşu bölgelerin farklılıklarının dikkate alınması gerektiği düzenlenmiştir.

Elzinga-Hogarty testinin sonucunda elde edilen verilere göre, coğrafi pazar olarak Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa olarak alındığında; pazara giriş çıkışın düşük miktarda olduğu, dolayısıyla pazardaki fiyatların diğer yerlerden bağımsız olarak tespit edilebileceği, söz konusu bölgenin komşu bölgelerden farklı olduğu görülmektedir. Bu nedenle başvuru konusu dosya bakımından ilgili coğrafi pazarın, “Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa İllerini içeren alan” olarak ele alınmasının gerektiği sonucuna varılmıştır.

H.3. TARAFLAR

Antep Çimento’nun 4389 sayılı Bankalar Kanunu uyarınca haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının satılması amacıyla yapılan 11.04.2006 tarihli ihale sonucunda en yüksek iki teklifi sırasıyla Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Limak Kurtalan), ve OCI Güney Çimento A.Ş. (Oçi Güney) vermiştir. Bildirim konusu işlemin değerlendirilebilmesi acısından Gaziantep Çimento ve alıcı adaylarına ilişkin bilgilere aşağıda yer verilmiştir.

6

H.3. 1. Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü

1955 yılında kurulan Gaziantep Çimento Sanayi T.A.Ş., 1992 yılında Çitosan bünyesindeki tesislerin özelleştirme yoluyla devri neticesinde Rumeli Grubuna geçmiştir. Gaziantep Çimento, yıllık 495.000 ton klinker ve 1.089.000 ton çimento üretim kapasitesine sahiptir. Dosya mevcudunda yer alan, Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği ve Rumeli Holding verilerine göre Gaziantep Çimento, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki çimento kapasitesinin %19’una sahiptir.

450

Gaziantep Çimento’nun son üç yıla ilişkin satış miktarları aşağıdaki gibidir:

5

Söz konusu illerin bazı ilçelerinde farklı bir durum ortaya çıkabilecekse de, ilçeler bazında

sağlıklı satış verileri elde edilemediğinden bu durum tespit edilememiştir.

6 Bu bütünlük içinde; menkul, gayrimenkul, maden işletme ruhsatı ve markalar bulunmaktadır.

Tablo 10 – Gaziantep Çimento’nun Yıllar İtibarıyla Satış Miktarları

2002 2003 2004

Satışlar (ton) (...….) (...….) (...….)

Gaziantep Çimento’nun satış yaptığı bölgeler şunlardır: Gaziantep, Kahramanmaraş, Osmaniye, Mersin ve Hatay. Gaziantep Çimento’nun satışlarının iller bazında dağılımı aşağıdaki gibidir:

Tablo 11- Gaziantep Çimento’nun İller Bazında Satışları

460

Gaziantep Çimento’nun 2003 ve 2004 yıllarına ait toplam üretim, yurtiçi ve yurtdışı satış miktarları ve yönetim kurulu üyeleri ise aşağıdaki gibidir:

Tablo 12- Gaziantep Çimento’nun 2003 ve 2004 Yıllarına İlişkin Üretim, Yurtiçi ve Yurtdışı

Satış Miktarları

Kapasite

Yurtdışı

Tablo 13 – Gaziantep Çimento Yönetim Kurulu

İsim Unvan

Mehmet Çalışkan Yönetim Kurulu Başkanı

Hidayet Nalçacı Yönetim Kurulu Başkan Vekili

Mustafa Turgut Yönetim Kurulu Üyesi

470

Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre; Antep Çimento’nun 2005 yılı cirosu 46.342.053 YTL’dir. Antep Çimento’nun satışlarının %82’si yurtiçine yapılmış,

%18’i ise ihraç edilmiştir. Antep Çimento 2004 yılında (…...….) ton çimento ihracatı gerçekleştirmiştir.

H.3.2. Limak Grubu

Dosyada yer alan bilgilere göre, Limak Grubu bünyesinde yer alan ve çimento sektöründe faaliyet gösteren iki şirket yer almaktadır. Bunlar Kurtalan Çimento fabrikasını kontrol eden ve dosya konusu devralma işleminde en yüksek teklif sahibi Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.ve TMSF tarafından yapılan ihale neticesinde “Ergani Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü”nü (Ergani Çimento) devralan Limak Madenciliktir.

H.3.2.1. Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Limak Kurtalan) Limak Kurtalan, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde çimento pazarında faaliyet göstermek üzere, Siirt’de Türkiye Çimento ve Toprak Sanayi T.A.Ş. bünyesinde Siirt Kurtalan Çimento San. T.A.Ş. adıyla kurulmuştur. 1995 yılına kadar Türkiye Çimento ve Toprak San. T.A.Ş. bünyesinde faaliyetlerini sürdüren şirket, Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 14.6.1995 tarih ve 95/41 sayılı kararı ile 4046 sayılı Özelleştirme Kanunu kapsamına alınmış ve şirket unvanı Siirt Kurtalan Çimento Sanayi Ticaret A.Ş. olarak değiştirilmiştir. 1995 yılında özelleştirme kapsamına alınan teşebbüsün hisselerinin tamamı 1998 yılında Canlar Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.’ye satılmış ve söz konusu hisseler 1999 yılında Canlar Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. tarafından Ekinciler ve Ortakları İnşaat San. Tic. A.Ş.’ye devredilmiştir. 2000 yılına kadar ilgili şirket bünyesinde faaliyetlerini sürdüren Siirt Kurtalan Çimento San. Tic. A.Ş.’nin hisselerinin tamamı 2000 yılında Limak Holding A.Ş.’ye devredilmiş ve şirket unvanı 25.03.2005 tarihinde Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. olarak değiştirilmiştir. Şirket, hala faaliyetlerini Limak Holding A.Ş. bünyesinde gerçekleştirmektedir.

2004 yılı itibarıyla 60,193,145.64 YTL ciro elde etmiş olan Limak Kurtalan’ın yönetim kurulu üyeleri aşağıdaki şahıslardan oluşmaktadır:

Tablo 14: Limak Kurtalan’ın Yönetim Kurulu Üyeleri

Yönetim Kurulu Üyesi Görevi

Nihat ÖZDEMİR Başkan

Limak Kurtalan’ın hisselerini doğrudan veya dolaylı olarak elinde bulunduran teşebbüslere ve söz konusu teşebbüsler arasındaki hissedarlık ilişkisine aşağıda yer verilmektedir:

Limak Holding

%97.74

Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret

%99.8

Yapısan Turizm İnşaat Sanayi ve Ticaret

%99.995

Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Limak Kurtalan’ı dolaylı olarak kontrol eden ve Limak Grubu şirketlerini bünyesinde barındıran holding şirketi olan Limak Holding A.Ş’nin hisselerinin %99.8’ine ise Nihat ÖZDEMİR (%49.9) ile Sezai BACAKSIZ (%49.9) birlikte sahip bulunmaktadır.

Limak Kurtalan, Limak Grubu bünyesinde, mevcut durumda, çimento ve klinker üretimi pazarında faaliyet gösteren tek teşebbüs olup, grubu nihai olarak kontrol eden şahıslar olan Nihat ÖZDEMİR ile Sezai BACAKSIZ da söz konusu pazarda faaliyet gösteren başka herhangi bir şirketin kontrolüne sahip bulunmamaktadır. H.3.2.2. Limak Madencilik Yapı Çimento Sanayi Ticaret A.Ş.

TMSF tarafından yapılan satış sonunda Ergani Çimento’yu devralan Limak Madencilik Yapı Çimento Sanayi Ticaret A.Ş. (Limak Madencilik), Limak Grubu bünyesinde yer almaktadır. Limak Madencilik’in yönetim kurulu aşağıdaki şahıslardan oluşmaktadır.

530

Limak Holding A.Ş., Limak Madencilik’in hisselerini hem doğrudan, hem de iştiraki, Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. vasıtasıyla, dolaylı olarak elinde bulundurmakta olup söz konusu hissedarlık ilişkisi aşağıdaki şemada gösterilmektedir:

%50 Limak Holding

Limak Madencilik Yapı

Çimento San. ve Tic. A.Ş.

%97.74

50

Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret

%99.8

Yapısan Turizm İnşaat Sanayi ve Ticaret

%99.995

Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. Limak Holding A.Ş’nin hisselerinin %99.8’ine ise Nihat ÖZDEMİR (%49.9) ile Sezai BACAKSIZ (%49.9) birlikte sahip bulunmaktadır.

2005 yılının Ekim ayında TMSF tarafından yapılan ihale sonucunda Limak Madencilik tarafından devralınan Ergani Çimento; 577.500 ton/yıl klinker ve 1.161.600 ton/yıl çimento üretim kapasitesine sahiptir. Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği ve Rumeli Holding verilerine göre, Doğu Anadolu Bölgesi klinker ve çimento kapasitesinde sırasıyla %6 ve %20 paya sahiptir. Diyarbakır İli, Ergani İlçesinde kurulu olan Ergani Çimento’nun 2003-2004 dönemine ait çimento ve klinker üretim kapasitesi ve kapasite kullanım oranları ile üretim miktarları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Tablo 16: Ergani Çimento’nun kapasitesi, kapasite kullanım oranları ve üretim miktarları

2003 2004

Klinker Kapasite

(ton/yıl)

KLİNKER Kapasite Kullanım

%(…) %(…)

Oranı (%)

Çimento Kapasite

Üretim (ton/yıl)

ÇİMENTO Kapasite Kullanım

%(…) %(…)

Oranı (%)

Ergani Çimento’nun yıllar itibarıyla çimento satışları ise aşağıdaki gibidir:

Ergani Çimento’nun satış yaptığı bölgeler şunlardır: Diyarbakır (Merkez ve ilçeleri), Elazığ, Mardin, Batman, Şanlıurfa (Siverek), Bingöl, Malatya, Tunceli. Ergani Çimento’nun 2004 yılı satışlarından elde ettiği ciro 31,727,531.47 YTL’dir. H.3.3. OCI Grubu

H.3.3.1. OCI Güney Çimento A.Ş.

Antep Çimento’nun satışı amacıyla yapılan ihalede ikinci en yüksek teklifi veren OCI Güney Çimento A.Ş. (OCI Güney) 30.3.2006 tarihinde Antep Çimento’nun satışı ihalesine katılmak amacıyla kurulmuş olan, çimento pazarında herhangi bir faaliyeti dolayısıyla cirosu olmayan bir şirkettir. OCI Güney’in Yönetim Kurulu üyelerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

Tablo 18: OCI Güney’in Yönetim Kurulu Üyeleri

Yönetim Kurulu Üyesi Görevi

Nasif Onsi Naguib Sawiris Başkan

Kevin Charles StruveI Başkan Yardımcısı

Sera Somay Üye

570

H.3.3.2. OCI ÇİMENTO A.Ş.

OCI Çimento A.Ş. (OCI Türkiye) daha önce Van Çimento ve Ergani Çimento’nun satışı için sırasıyla 18.10.2005 ve 19.10.2005 tarihlerinde TMSF tarafından yapılan her iki ihalede de ikinci en yüksek teklifi vermiş ve Rekabet Kurulu kararı doğrultusunda “Van Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü”nü (Van Çimento) 26.1.2006 tarihinde devralmıştır. OCI Grup bünyesinde yer alan bir teşebbüs olup söz konusu grubun ana şirketi olan Orascom Construction Industries S.A.E (OCI), Orta Doğu’daki en büyük çimento üreticilerinden biri konumundadır.

580

OCI Türkiye, grubun Türkiye çimento pazarında doğrudan faaliyet gösterme kararı doğrultusunda, bildirim konusu ihalelere katılmak amacıyla 23.9.2005 tarihinde kurulmuş olup şirket Van Çimento’yu kontrol etmektedir. Yıllık 213.840 ton klinker ve 559.020 ton çimento üretim kapasitesi bulunan Van Çimento, Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği ve Rumeli Holding verilerine göre, Doğu Anadolu Bölgesi klinker ve çimento kapasitesinde sırasıyla %6 ve %22 paya sahiptir. Teşebbüsün 2003-2004 dönemine ait çimento ve klinker üretim kapasitesi ve kapasite kullanım oranları ile üretim miktarları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

590

Tablo 19: Van Çimento’nun çimento ve klinker kapasitesi, kapasite kullanım oranları ve

üretim miktarları

2003 2004

Klinker Kapasite

(ton/yıl)

KLİNKER Kapasite Kullanım

%(…) %(…)

Oranı (%)

Çimento Kapasite

Üretim (ton/yıl)

ÇİMENTO Kapasite Kullanım

%(…) %(…)

Oranı (%)

Van Çimento’nun yıllar itibarıyla çimento satışları ise aşağıdaki gibidir:

Van Çimento’nun satış yaptığı bölgeler şunlardır: Van (Merkez ve ilçeleri), Hakkari (Yüksekova), Bitlis (Tatvan), Muş, Ağrı, Iğdır.

Van Çimento’nun 2004 yılı satışlarından elde ettiği ciro 17,787,492.41 YTL’dir. OCI Türkiye’nin hissedarlık yapısına aşağıda yer verilmektedir:

Tablo 21: OCI Türkiye’nin Hissedarlık Yapısı

Hissedar Hisse Oranı (%)

OCI International Limited 99.99

TOPLAM 100

Teşebbüsün yönetim kurulu ise aşağıdaki şahıslardan oluşmaktadır:

Yönetim Kurulu Üyesi Görevi

Nasif Onsi Naguip Sawiris Başkan

OCI Türkiye’nin hisselerinin %99,99’una sahip olan OCI International Limited, sadece bir holding şirketi olarak faaliyet göstermekte olup teşebbüsün hisselerinin tamamı Mısır menşeli Orascom Building Materials Holding S.A.E’ye

ait bulunmaktadır. Orascom Building Materials Holding S.A.E’nin %100 oranındaki hissesi ise, yine Mısır menşeli bir şirket olan Orascom Construction Industries S.A.E (OCI)’nin elinde bulunmaktadır. Söz konusu teşebbüsler arasındaki hissedarlık ilişkisi aşağıdaki şemada gösterildiği gibidir:

Orascom Construction Industries S.A.E.

%100

Orascom Building Materials Holding

%100

OCI International Limited

%99.99

OCI Türkiye

Türkiye’de, OCI Grubunun kontrolü altında faaliyet gösteren herhangi bir teşebbüs bulunmamaktadır. Bununla birlikte; OCI, Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş. (Batıçim) hisselerinin (12.551.435 adet B Grubu hisse) %19.49’una sahiptir. Ancak Batıçim’in A Grubu hisselerinin her birinin 50 adet oy hakkı vermesi nedeniyle, OCI, Batıçim’de sadece %3.2 oranında oy hakkına sahiptir. H.4. DEĞERLENDİRME

Bildirim konusu işlem 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 15. maddesinin 7 numaralı fıkrasının (a) bendi gereğince Fon Kurulu’nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının, 11.4.2005 tarihinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yapılan ihale sonucunda, ihalede en yüksek teklif veren alıcılardan birisine devredilmesi işlemidir.

Söz konusu işlemin değerlendirilebilmesi için öncelikle 1998/4 Tebliğ’in 5. maddesindeki pazar payı ve ciro eşiklerin aşılıp aşılmadığının tespit edilmesi ve dolayısıyla işlemin izne tabi olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir.

Bildirim konusu dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden Antep Çimento’nun ilgili ürün pazarındaki 2005 yılı cirosunun 46.342.053 YTL olduğu, dolayısıyla tarafların birisinin cirosu açısından bile söz konusu işlemin anılan Tebliğ’de belirtilen ciro eşiklerini aştığı ve izne tabi bir işlem olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyadaki bilgilere göre Antep Çimento’nun muhtemel iki alıcısı Limak Kurtalan Çimento A.Ş. ve Oci Güney Çimento A.Ş.’dir.

H.4.1. Limak Kurtalan Çimento A.Ş. Bakımından Değerlendirme

H.4.1.1. Gaziantep Çimento’nun Coğrafi Pazarı Bakımından Değerlendirme Başvuru konusu devralma işlemi açısından ilgili coğrafi pazarın; “Gaziantep, Adıyaman, ve Şanlıurfa İllerini içeren alan” olarak belirlenmiştir.

Bu aşamada öncelikle coğrafi pazarı oluşturan illerdeki satışların dağılımına yer verilmesi, pazar hakkında bilgi vermesi bakımından yerinde olacaktır. Söz konusu illerdeki fabrikaların satışlarının paylarına aşağıda yer verilmiştir:

660

Pazar paylarının ilgili coğrafi pazar düzeyinde hesaplanması sonucunda, devralma işlemi öncesinde ilgili pazardaki belli başlı çimento üreticileri ve bunların pazar payları aşağıdaki gibidir:

Tablo 26: Devir Öncesi İlgili Coğrafi Pazardaki Pazar Payları (%)

2002 2003 2004 Ortalama

G.Antep (….) (….) (….) (….)

Kurtalan (….) (….) (….) (….)

Ergani (….) (….) (….) (….)

(G.Antep+Kurtalan+Ergani) (…..) (…..) (…..) (…..)

(Oyak Grubu) (…..) (…..) (…..) (…..)

Oyak-Gama Elazığ (….) (….) (….) (….)

Oysa İsk. (….) (….) (….) (….)

Toplam 100 100 100 100

Antep Çimento’nun Limak Kurtalan tarafından devralınması sonucunda ilgili coğrafi pazarda oluşacak pazar payları aşağıdaki gibidir:

Grafik 3- Devir Sonrası Pazar Payları (Son 3 yıl Ortalama Pazar Paylarına Göre)

Gizli bilgi

Yukarıdaki tablo ve grafikten de görülebileceği üzere, dosya konusu devralma işlemi neticesinde Limak Kurtalan ve Antep Çimento ilgili pazarda 2002, 2003 ve 2004 yılı verilerine göre sırasıyla yaklaşık %(…), %(…) ve %(…), ortalamada ise %(…) pazar payına sahip olacaklardır. Bu durumda Ergani ve Siirt fabrikalarına ek olarak, Antep Çimento Fabrikası da Limak Grubu tarafından kontrol edilir hale gelecektir.

İlgili pazarda toplam yoğunlaşma seviyesini değerlendirmede kullanılan en önemli ölçütlerden biri Herfindahl-Hirschman Index (HHI)’dır. HHI bir pazarda faaliyet gösteren tüm teşebbüslerin pazar paylarının kareleri toplanarak hesaplanmaktadır. HHI’ın toplam seviyesi birleşme sonrası pazar yapısındaki anti-rekabetçi bir ortamın oluşup oluşmadığının önemli bir göstergesi iken, HHI seviyelerindeki değişim miktarı (“delta”) da devralmanın pazar üzerindeki etkisinin hesaplanmasında önemli bir araçtır.

Tablo 27: Devir Öncesi ve Devir Sonrası HHI Değerleri

2002 2003 2004 Ortalama

Devir Öncesi

2456 2481 2441 2459

Delta

261 172 52 162

Devir Sonrası

2718 2653 2493 2621

Yukarıdaki tablodan da anlaşılabileceği gibi, dosya konusu devralma işleminin coğrafi pazarında 2002, 2003 ve 2004 yılları için HHI değerleri sırasıyla 2456, 2481 ve 2441 olarak hesaplanmıştır. Limak Grubu’nun Antep Çimento’yu devralması halinde ise HHI değerleri 261, 172 ve 52 puan artarak 2718, 2653 ve 2493 seviyesine ulaşmaktadır. Son 3 yıl ortalama pazar paylarının esas alındığı HHI değerleri ise 2459’dan 162 artarak 2621’e ulaşacaktır.

AB Komisyonu’nun 2004 yılında yayınlamış olduğu “Yatay Birleşmelerin Değerlendirilmesi İçin Rehber” inde (Rehber) HHI rakamlarının nasıl değerlendirileceğine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Rehber HHI seviyelerini ve değişimlerini (deltaları) bir kombinasyon olarak birlikte yorumlamaktadır. Rehber’e göre, yatay birleşmelerde 2000’nin üzerinde HHI ve 150’nin üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması durumunda birleşmenin anti-rekabetçi etkilere sahip olabilecektir. Bu çerçevede, Limak Grubu’nun, Antep Çimento’yu devralması sonucunda; HHI değişim değerlerinin, sınır olarak kabul edilen 150’nin bir miktar üzerinde yani, ortalama 162 artması nedeniyle, Antep Çimento’nun devri işlemiyle ilgili pazarda ayrıntılı bir hakim durum analizi yapılması gerektirebilecektir.

Keza, ABD rekabet otoriteleri olan Adalet Bakanlığı Antitröst Dairesi (DOJ) ve FTC’nin birlikte 1992 yılında yayınladıkları “Yatay Birleşmeler Rehber” (YBR)’inde de ayrıntılı HHI analizlerine yer verilmektedir. YBR’ye göre devir sonrası HHI düzeyi 1800’ün üzerinde ise ilgili pazar “çok yüksek derecede yoğunlaşmış” olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, Rehber’in yaklaşımına benzer şekilde, YBR’de, 100’ün üzerindeki HHI değişimine yol açan bir birleşmenin pazar gücünün ortaya çıkması veya kuvvetlendirilmesi ya da pazar gücünün kullanılmasını kolaylaştırıcı etkide bulunması sonuçlarını doğuracağı ifade edilmektedir.

Başvuru konusu devralma işleminin devralma sonrası ortalama HHI değerinin 2459 (üst sınır olan 1800 değerinden yüksek) olduğu ve HHI değişiminin 162 (sınır kabul edilen 100’den bir miktar yüksek) olduğu göz önüne alındığında, YBR

kriterlerinin ışığı altında yapılan değerlendirmede de, Antep Çimento’nun devralınması işlemi için pazarda ayrıntılı bir hakim durum analizi yapılması gerekebilecektir.

Yukarıda yer verilen bilgiler ve değerlendirmeler ışığında; Antep Çimento’nun devralınması neticesinde ilgili pazarda devralan teşebbüs olan Limak Grubu’nun %(…) gibi bir pazar payına ulaşacağı, bölgedeki Adıyaman Çimento’nun %(…), Urfa Çimento’nun %(…) ve Adana Çimento’nun %(…), Mardin Çimento %(…) pazar paylarına sahip olduğu görülmektedir. Bu durum, devir sonrası Limak Grubu’nun ilgili pazarda hakim duruma gelmeyeceğini ortaya koymaktadır. HHI ve delta değerlerinin yüksek çıkması, pazarın oldukça yoğunlaşmış olmasından kaynaklanmaktadır. Antep Çimento’nun %(…)’lük pazar payına, Limak Grubu’nun ilgili pazardaki %(…)’luk (Ergani+Kurtalan) pazar payının eklenmesinin, Limak Grubu’nu pazar lideri dahi yapmazken, bölgede %(…)’luk pazar payına sahip bir rakibin bulunması nedeniyle, devir işleminin pazarı dengeleyebileceği düşünülmektedir. Ayrıca bölgenin batısında Oyak Adana gibi büyük kapasiteli bir fabrikanın ve bölgenin doğusunda aynı teşebbüsün başka bir fabrikasının (Oyak Mardin) bulunması da pazardaki rekabetçi baskıyı artıracaktır.

Öte yandan Gaziantep Çimento’nun kapasite kullanım oranlarına bakıldığında, 2003 ve 2004 yıllarında klinkerde %(…) ve %(…), çimentoda %(…) ve %(…) kapasite kullanım oranıyla çalıştığı görülmektedir. Devir sonrası söz konusu fabrikanın kapasite kullanım oranını %50 civarına çıkarması ve bu durumda bölgedeki pazar payını (özellikle Gaziantep iline olan satış miktarını) artırması mümkündür. Böyle bir yapı, Gaziantep’e önemli miktarda satış yapan Adıyaman Çimento’nun pazar payının azalması, Gaziantep Çimento’nun pazar payını artırması anlamına geleceğinden, birlikte hakim durumun önemli bir kriteri olan söz konusu iki fabrikanın bölgede simetrik pazar paylarına sahip olabileceği ihtimalini akla getirmektedir.

Ancak diğer birlikte hakim durum kriterlerine bakıldığında; Adıyaman Çimento’yu yöneten Sanko Grubu ile Gaziantep Çimento’yu devralacak olan Limak Grubu arasında,

- Yapısal bir bağın bulunmadığı,

- Geçmiş dönemlerde tespit edilmiş bir rekabetçi koordinasyonun

bulunmadığı,

7

- Birden fazla pazarda temas riskini taşımadığı

7 Limak Grubu inşaat, turizm, enerji, çimento ve alkollü içkiler alanlarında; Sanko Grubu ise çimento, tekstil, inşaat, finans, ambalaj, enerji, gıda alanlarında faaliyet göstermektedir. Her iki Grubun faaliyetleri enerji, çimento ve inşaat alanlarında kesişse de, çimento dışındaki söz konusu alanlarda anılan Gruplar birbirlerine rakip konumunda değildirler. Enerji alanında Limak Grubu Çal HES, Pamuk HES ve Daren HES gibi elektrik üretim santrallerine sahiptir. Bunlardan Çal HES bir Yap-İşlet- Devret santrali olup, Pamuk HES Elektrik Üretim A.Ş. ise elektrik üretim lisansına sahip bir üretim şirketidir (Limak bu şirkette sadece %25 hisseye sahiptir). Daren HES Elektrik Üretim A.Ş. ise, Bilgin Elektrik ile Limak Grubu’nun ortaklığında kurulmuş ve henüz faaliyete geçmemiş bir elektrik üretim şirketidir. Bu bilgilerden de anlaşılabileceği gibi Limak Grubu hidroelektrik santralleri aracılığıyla elektrik üretimi yapmakta ve bunu da kamu teşebbüslerine ve serbest tüketicilere ikili anlaşmalar uyarınca satmaktadır. Buna karşın Sanko Grubunun enerji alanındaki faaliyeti koojenerasyon alanındadır. Sanko Grubu koojenerasyon

görülmektedir. Bu kriterler, söz konusu iki teşebbüsün birlikte hakim duruma gelemeyeceğini gösterdiğinden, Limak ve Sanko Grubu için detaylı bir birlikte hakim durum analizi yapılmasına gerek görülmemiştir.

Bu aşamada, Gaziantep Çimento’nun devir işlemi, ilgili pazarda hakim durum yaratmazken, Urfa Çimento’nun ilgili pazarı ile büyük ölçüde örtüştüğünden, Urfa Çimento’nun ilgili pazarını etkileyip etkilemediğine bakmak faydalı olacaktır. Zira,

8

Urfa Çimento’nun ilgili coğrafi pazarı, Gaziantep, Şanlıurfa, Adıyaman ve Mardin illerinden oluşmaktadır.

H.4.1.2. Urfa Çimento’nun Coğrafi Pazarı Bakımından Değerlendirme

Urfa Çimento’nun bölgesindeki fabrikaların son üç yıldaki pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir:

Gaziantep Çimento’nun Limak Kurtalan tarafından devralınması sonucunda ilgili coğrafi pazarda oluşacak pazar payları aşağıdaki gibidir:

780

tesislerinde ürettiği elektriği sadece kendisi kullanmaktadır. Bu nedenle Sanko ve Limak Gruplarının enerji sektöründe aynı piyasada yer aldıkları söylenemez. Sanko ve Limak Gruplarının inşat sektörünün oldukça rekabetçi bir yapıya sahip olması nedeniyle bu sektörde de her iki Grubun birbirlerine doğrudan ve birbirini etkileyebilecek güçte bir rakip olduklarını söylemek mümkün değildir.

8 28.11.2005 tarih ve 2005-1130/Öİ-05-OS sayılı Urfa Çimento Devralma Raporu’ndan alınmıştır.

Grafik 4- Devir Sonrası Pazar Payları (Son 3 yıl Ortalama Pazar Paylarına Göre)

Gizli bilgi

Yukarıdaki tablo ve grafikten de görülebileceği gibi; Limak Grubu, Antep Çimento’yu alması halinde, Ergani ve Kurtalan’ın bölgedeki pazar paylarıyla birlikte, 2002, 2003 ve 2004 yılı verilerine göre sırasıyla %(…), %(…) ve %(…), ortalamada ise %(…)’lük bir paya sahip olacaktır. Bununla birlikte, sahip olduğu %(…)’lik pazar payıyla Adıyaman Çimento, bölgedeki en büyük oyuncu konumunda olduğu gibi, Limak Grubu’nun işlem sonrasında elde edeceği pazar payından oldukça yüksek bir paya sahip bulunmaktadır.

Tablo 28 incelendiğinde, 2002, 2003 ve 2004 yılları itibarıyla Adıyaman Çimento, Gaziantep Çimento, Urfa Çimento ve Oyak Grubu’nun birlikte bölgedeki toplam satışlarda %94 civarında paya sahip bulunduğu görülmektedir. Limak Grubu ise, Ergani Çimento ve Limak Kurtalan vasıtasıyla bölgede %(…) oranında düşük bir pazar payına sahip bulunmaktadır.

İlgili devralma işlemi neticesinde, pazardaki dört büyük teşebbüsten biri olan Gaziantep Çimento, Limak Grubu tarafından devralınacak ve böylece bölgede oldukça düşük bir paya sahip olan oyunculardan biri olan Limak Grubu, %(...) pazar payıyla bölgedeki en yüksek üçüncü pazar payına sahip teşebbüs haline gelecektir. Daha önce de ifade edildiği üzere, Adıyaman Çimento %(…)’lik pazar payıyla bölgede en yüksek pazar payına sahip iken, Urfa Çimento, Oyak Grubu’nun (Adana ve Mardin fabrikaları) pazar payları sırasıyla %(…), %(...) civarındadır. Bu durum, devir sonrası Limak Grubu’nun ilgili pazarda hakim duruma gelmeyeceğini ortaya koymaktadır. Ayrıca Oyak Adana gibi büyük kapasiteli bir fabrikanın ve aynı teşebbüse ait bir başka bir fabrika olan Oyak Mardin’in bölgedeki varlığı rekabetçi baskıyı artırabilecektir.

Öte yandan, düşük bir kapasite kullanım oranına sahip olan Gaziantep Çimento’nun kapasite kullanım oranını artırarak, Adıyaman Çimento’nun pazarından pay kapması ve böylece söz konusu iki fabrikanın bölgede simetrik pazar paylarına sahip olması ihtimalini akla getirmekle birlikte; yukarıda açıklandığı üzere, birlikte hakim duruma işaret eden diğer kriterler bu teşebbüsler bakımından karşılanmamaktadır. Dolayısıyla söz konusu teşebbüsler için detaylı bir birlikte hakim durum analizi yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, Gaziantep Çimento'nun Limak Grubu tarafından devralınmasının, Urfa Çimento’nun coğrafi pazarında da tek başına ya da diğer teşebbüslerle birlikte hakim durum yaratan ya da mevcut hakim durumu güçlendiren bir işlem olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

H.4.2. OCİ Güney Çimento A.Ş. Bakımından Değerlendirme

İhalede en yüksek ikinci teklifi veren Oci Güney Çimento ise Türkiye’de çimento pazarına Van Çimento’yu devralarak girmiştir. Ancak Van Çimento’nun Gaziantep Çimento’nun ilgili coğrafi pazarında faaliyeti bulunmadığından, Gaziantep Çimento’nun Oci Güney Çimento tarafından devralınması sonucunda hakim durumun yaratılması ya da güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı ve söz konusu devralma işlemine izin verilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile değişik 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 15. maddesinin 7. fıkrasının (a) bendi gereğince, Fon Kurulu’nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının satılması işleminin,

1. 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik

Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurulu’na Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin

Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”

kapsamında izne tabi bir işlem olduğuna,

2. Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün, 11.4.2006 tarihinde

yapılan ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Limak Kurtalan Çimento

Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Oci Güney Çimento A.Ş. teşebbüslerinden

herhangi birine devredilmesi halinde işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7.

maddesi kapsamında hakim durum yaratılması ya da mevcut hakim

durumun güçlendirilmesine ve böylece rekabetin önemli ölçüde

azaltılmasına yol açmayacağına, bu nedenle işleme izin verilmesine

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.