aerosol, banyo temizlik ürünleri, vücut losyonları, kolonya, kozmetik ürünleri, deodorantlar, dezenfektanlar, mobilya cilaları, saç jeli, saç köpüğü, saç spreyi ve saç kremi, el kremi, böcek ilacı, sıvı sabun, parfüm, şampuan, tıraş köpüğü ve jeli, duş kremi, yüzey temizlik ürünleri, araba kokuları, cam temizlik ürünleri ile endüstriyel kimyasallarının fason üretimini gerçekleştirmektedir. Ayrıca FAREVA’nın Avrupa’daki iştirakleri; Türkiye’de kozmetik, makyaj ve ilaç sektöründe faaliyet gösteren müşterilerine satış yapmaktadır. FAREVA’nın Alman iştiraki Excella GmbH&Co. KG’nin Türkiye’de faaliyet gösteren Merko Pharmaceuticals&Chemical Co, Ltd’ye ilaç etkin maddesi olan deferoksamin [4] satışı gerçekleştirdiği, bu etkin maddenin Türkiye’deki nihai alıcıları bilinmemekle birlikte SANOFI İLAÇ’ın üretimini yaptığı hiçbir ilaçta deferoksamin etkin maddesini kullanmadığı belirtilmektedir. FAREVA küresel düzeyde CDMO (contract development and manufacturing organization – sözleşmeli geliştirme ve üretim kuruluşu) hizmet sağlayıcısı olarak faaliyet göstermektedir ancak Türkiye pazarında CDMO hizmeti sunmamaktadır.
(11) SANOFI İLAÇ ise kullanıma hazır ilaçlar ve ilaç etkin maddesi üretimi için CDMO hizmetleri sunmaktadır. SANOFI İLAÇ tarafından hâlihazırda sunulmakta olan CDMO hizmetlerinin, bildirime konu işlem sonrasında da aynı kapsam ve koşullarla devam edeceği belirtilmektedir. Tarafların faaliyetleri arasındaki örtüşmeyi değerlendirmek amacıyla CDMO hizmetleri ile ruhsatlı veya lisans sahibi olunan beşeri tıbbi ürünlerin pazarlanması faaliyetleri hakkında bilgi verilmesi önem arz etmektedir. CDMO hizmetleri; formülasyon geliştirme, analitik testler, faz çalışmaları ile ticari üretim ve ambalajlama gibi görevlerin üstlenildiği, farmasötik ürünlerin dış kaynaklı geliştirilmesi ve üretimi aşamalarını kapsamaktadır. CDMO hizmetleri ile bir ilacın tablet, kapsül ve enjeksiyon gibi nihai formları için ürün geliştirme aşamasından üretim aşamasına destek sağlanmaktadır [5].
(12) CDMO kapsamında üretim yapılan hallerde, üretilen ürünlerin yalnızca ilgili ürün haklarına sahip olan ilaç şirketi müşterisine tedarik edildiği ve ürünün sonrasında hangi ülkede satışa sunulacağı konusunda CDMO hizmet sağlayıcısının herhangi bir kontrol veya takdir yetkisine sahip olmadığı ifade edilmiştir. Bu nedenle CDMO hizmetleri, beşeri tıbbi ürünlerin ticarileştirilmesine ilişkin faaliyetlerden işlevsel, hukuki ve ekonomik açıdan ayrışmaktadır. Ruhsatlı veya lisans hakkına konu beşeri tıbbi ürünlerin ticarileştirilmesi; ilacın ruhsatlandırılması, fiyatlandırılması, geri ödeme süreçlerine dâhil edilmesi, dağıtımı, pazarlanması ve nihai olarak satışa sunulması gibi faaliyetleri kapsamaktadır [6].
(13) Devre konu SANOFI İLAÇ Türkiye’de; Novosef, Irbesartan, Depakine, Oroken, Tavanic, Tazco, Buscopan, Bepanthen, Bemiks, Benexol, Eftil, Epilim, Fenistil, Furacin, Delmuno, Triasyn, Triapin, Lasilix, Lasix, Sumatriptan, Zinpass, Zenon, Zenibe, Suvreza, Sulcid, Otrivine, Zympass, Tenofovir, Entecavir, Emla, Elocon, Claforan, Paralen, Ceftriaxone, Croxilex, Cefotax, Cozaar, Hyzaar, Delix, Duocid, Hydrocortancyl, Valproat, Ergenyl, Telzap, Karvea, Karvezide, Atominex, Aprexevo, Aproxxamlo, Augmentin, Amlodipin, Aspirin, Coraspin, Amaryl, Azro, Madecascol, Madefix, Miyorel, Glucobay, Talcid, Triacor, Risperdal, Rennie, Rosucard, Seguril, Snopryl, Solian, Storwin, Minoset, Novalgin, Nibulen, Bricanyl Duo, Rhinathiol Cold, Libenta, Zariviz, Ponstan Forte, Olmesart, Orlistat, Gastrosidin, Valpakine, Vicks Vapo [4] Desferal markası altında satılan deferoksamin isimli etkin madde, demir ve alüminyumun bağlanması amacıyla üretilen ilaçlarda kullanılmaktadır. Bkz. https://tr.wikipedia.org/wiki/Deferoksamin
[5] Bkz. https://upperton.com/cdmo-services-for-finished-dosage-forms-fdf-formulation-development- and-manufacturing/
6 Bkz.https://www.aifd.org.tr/wpcontent/uploads/2025/12/20251210_IQVIA_Turkiye_ilac_Sektor_Rapor u_2025.pdf